توّاب (اسم الله)

«توّاب»، از اسماء و صفات ویژه خداوند سبحان و به معناى رجوع‌کننده به بنده‌اش با فضل و رحمت خویش است، هر گاه بنده‌اش به طاعت او بازگردد و از گناهش پشیمان شود و هر اندازه توبه بنده تکرار شود، پذیرش او تکرار مى‌شود.

واژه تواب در قرآن کریم، یازده بار آمده و در همه موارد به عنوان وصف خدا به کار رفته است، چنان که مى فرماید: «فَتَلَقَّىٰ آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ؛آدم کلماتى را از خدا اخذ کرد، و خدا از طریق رحمت به او بازگشت، او توبه پذیر و مهربان است».

ابن فارس مى گوید: واژه «توب» حاکى از «رجوع» است؛ مى گویند: «تاب من ذنبه» از گناه خود بازگشت، و کلمه «توب» و «توبه» به یک معنى است، چنان که مى گویند: «و قابل التوب».

حقیقت توبه همان وداع با گذشته است، همراه با پشیمانى و ندامت، آن گاه که ندامت سود بخشد. هرگاه فعل «تاب» با حرف «مِن» یا «إلى» استعمال شود، به معنى توبه کردن است؛ چنان که در حدیث وارد شده: «التائب مِن ذنبه کمَن لا ذنبَ لَه» و در قرآن نیز مى فرماید: «...وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ». اما هرگاه با حرف «عَلى» به کار رود، به معنى رجوع با رحمت است که کنایه از توبه پذیرى مى باشد و در آیه مربوط به توبه حضرت آدم، جمله «فتاب علیه» به همین معنى است؛ همچنان که «تواب» در مورد خدا به معنى توبه پذیرى است، چنان که مى فرماید: «...ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ؛...این کار براى شما نزد آفریدگارتان نیک است،او از در مهربانى به سوى شما بازگشته (توبه شما را پذیرفته است)، او بسیار توبه پذیر و مهربان است».

تعابیر دیگر از «توّاب» به عنوای وصف خداوند متعال در قرآن کریم عبارتند از:

• «...إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ».
• «... وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ».
• «...إِنَّ اللَّهَ كَانَ تَوَّابًا رَحِيمًا».
• «...لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا».. (سوره نساء/۶۴)
• «...واَنَّ اللّهَ هُوَ التَّوّابُ الرَّحیم». (سوره توبه/۱۰۴)
• «...اِنَّ اللّهَ هُوَ التَّوّابُ الرَّحیم». (سوره توبه/۱۱۸)
• «...واَنَّ اللّهَ تَوّابٌ حَکیم». (سوره نور/۱۰)
• «...اِنَّ اللّهَ تَوّابٌ رَحیم». (سوره حجرات/۱۲)
• «...اِنَّهُ کانَ تَوّابا». (سوره نصر/۳)

منابع

• منشور جاوید، آیت الله جعفر سبحانی، ج۲.
• فرهنگ قرآن، ج۹.

اسماء الله در قرآن
تعداد:۱۳۵
الف	اله، اَحَد، اوّل، آخِر، اعلى، اکرم، اعلم، ارحم الراحمین، احکم الحاکمین، احسن الخالقین، اهل التقوی، اهل‌ المغفرة، اقرب، ابقى، اسرع الحاسبین.
ب	بارى، باطن، بدیع، بَرّ، بصیر.
ت	توّاب.
ج	جبّار، جامع.
ح	حکیم، حلیم، حیّ، حق، حمید، حسیب، حفیظ، حفى.
خ	خبیر، خالق، خلاق، خیر، خیرالماکرین، خیرالرازقین، خیرالفاصلین، خیرالحاکمین، خیرالفاتحین، خیرالغافرین، خیرالوارثین، خیرالراحمین، خیرالمنزلین.
ذ	ذوالعرش، ذوالطول، ذوانتقام، ذوالفضل العظیم، ذوالرحمة، ذوالقوة، ذوالجلال و الاکرام، ذوالمعارج.
ر	رحمان، رحیم، رؤوف، رب، رفیع الدرجات، رزاق، رقیب.
س	سمیع، سلام، سریع الحساب، سریع العقاب.
ش	شهید، شاکر، شکور، شدید العذاب، شدید العقاب، شدید المحال.
ص	صمد.
ظ	ظاهر.
ع	عالِمُ غيبِ السماواتِ و الأرضِ، علیم، عزیز، عفوّ، على، عظیم، علام‌الغیوب، عالم الغیب و الشهادة.
غ	غافرالذنب،غالب، غفار، غفور، غنى.
ف	فالق الاصباح، فالق الحب و النوى، فاطر، فتّاح.
ق	قوى، قدوس، قیوم، قاهر، قهار، قریب، قادر، قدیر، قابل‌التوب، القائم على کل نفس.
ک	کبیر، کریم، کافی.
ل	لطیف.
م	مؤمن، مهیمن، متکبر، مصوِّر، مجید، مجیب، مبین، مولی، محیط، مقیت، متعال، محیى، متین، مقتدر، مستعان، مبدى، مالک الملک.
ن	نصیر ، نور.
و	وهاب، واحد، ولی، والی، واسع، وکیل، ودود.
ه	هادی.

قرآن
متن و ترجمه قرآن
اوصاف قرآن	(اسامی و صفات قرآن، اعجاز قرآن، عدم تحریف در قرآن)
اجزاء قرآن	آیه، سوره، جزء، حزب، حروف مقطعه
ترجمه و تفسیر قرآن	تاریخ تفسیر، روشهای تفسیری قرآن، سیاق آیات، اسرائیلیات، تاویل، فهرست تفاسیر شیعه، فهرست تفاسیر اهل سنت، ترجمه های قرآن
علوم قرآنی	تاریخ قرآن: نزول قرآن، جمع قرآن، شان نزول، کاتبان وحی، قراء سبعه
	دلالت الفاظ قرآن: عام و خاص، مجمل و مبین، مطلق و مقید، محکم و متشابه، مفهوم و منطوق، نص و ظاهر، ناسخ و منسوخ
تلاوت قرآن	تجوید، آداب قرائت قرآن، تدبر در قرآن
رده ها: سوره های قرآن * آیات قرآن * واژگان قرآنی * شخصیت های قرآنی * قصه های قرآنی * علوم قرآنی * معارف قرآن