وهاب (اسم الله)
«وَهّاب» یکی از اسماء الله الحسنی است، که در قرآن کریم سه بار به آن اشاره شده و در همه موارد وصف خدا قرار گرفته است، چنانكه مى فرمايد:
- «رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ[۱]؛ خدایا ... رحمت خود را بر ما ارزانى دار، زيرا تو بخشايندهاى».
- «أَمْ عِنْدَهُمْ خَزائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزيزِ الْوَهَّابِ[۲]؛ آيا گنجينه هاى رحمت پروردگار توانا و بخشاينده ات نزد آنها است؟»!
- «قالَ رَبِّ اغْفِرْ لي وَ هَبْ لي مُلْكاً لا يَنْبَغي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدي إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ[۳]؛ براى من سلطنتى عطا كن که پس از من كسى شايسته آن نباشد، چرا كه تو بخشايندهاى.
معنای وهاب
«وَهّاب» صیغه مبالغه است از ریشه (وهب)[۴] و به معنای کسی است که زیاد اموالش را به دیگران می بخشد.[۵] و خداوند را «وَهّاب» گویند، زیرا نعمتهای فراوانی را به بندگان می بخشد.[۶]
راغب اصفهانی مى گويد: لفظ «وهاب» از «هبه» گرفته شده و معنى اين است كه چيزى بدون عوض تمليك ديگرى كنى، چنانكه مى فرمايد: «وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ...[۷]؛ اسحاق را به ابراهيم بخشيديم». و نيز مى فرمايد: «اَلْحَمْدُ للّهِ الّذِى وَهَبَ لِى عَلَى الكِبَرِ إِسماعِيلَ وَ إِسْحاقَ...[۸]؛ سپاس خدا را كه در بزرگ سالى به من اسماعيل و اسحاق را بخشيد.
توضيح اين كه بخشش دو ركن دارد: 1. چيزى را كه مى بخشد، خود مالك آن باشد. 2. آن را بدون عوض ببخشد. بنابراين، واهب و بخشاينده واقعى خداست و جز او بخشاينده اى نيست، زيرا او مالك جهان و آنچه در او است، و مالكيت ديگران در طول مالكيت او، و به تمليك او صورت مى گيرد. او است كه واقعاً بدون عوض مى بخشد، در حالى كه ديگران روى انگيزه ستايش در اين جهان يا به اميد پاداش در آخرت و يا لااقل ارضاى عاطفه درونى مى بخشند.
تجلّى اين اسم در زندگى ما اين است كه به دنيا دل نبنديم، و به شيوه دستور قرآن، مال را به ديگران ببخشيم. قرآن شيوه بخشش را چنين بيان كرده است: «وَ الّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قِواماً[۹]؛ آنان كه اگر انفاق كنند، اسراف نمى ورزند و نه خسّت نشان مى دهند بلكه راهى ميان اين دو را مى گيرند.[۱۰]
پانویس
- ↑ سوره آل عمران، آیه ۸.
- ↑ سوره ص، آیه ۹.
- ↑ همان، آیه ۳۵.
- ↑ مجمع البحرین، ج2، ص182.
- ↑ لسان العرب، ج1، ص803.
- ↑ لسان العرب، ج1، ص803.
- ↑ سوره انعام، آیه ۸۴.
- ↑ سوره ابراهیم، آیه ۳۹.
- ↑ سوره فرقان، آیه ۶۷.
- ↑ منشور جاوید، ج2 ص391.
منابع
- منشور جاوید، آیتالله جعفر سبحانی، ج2.
- مجمع البحرین، فخرالدین طریحی، تهران، كتابفروشى مرتضوى، 1375 ش.
- لسان العرب، ابن منظور، بيروت، دار صادر، چاپ سوم، 1414 ق.
