المزار (شیخ مفید) (کتاب)

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
المزار شیخ مفید.jpg
نویسنده شیخ مفید
موضوع زیارتنامه‌ها
زبان عربی
تعداد جلد ۱
تحقیق‌ محمد باقر ابطحی

المزار شیخ مفید

«کتاب المزار» تألیف شیخ مفید (م، ۴۱۳ ق)، از معتبرترین و قدیمترین منابع در موضوع آداب زیارت و دعا به شمار مى‌آید که علما و دانشمندان بزرگ شیعه نیز بر آن اعتماد و استناد نموده‌اند. این کتاب شامل روایات مربوط به فضیلت و زیارت معصومان علیهم‌السلام و نیز ارزش زیارت قبور مؤمنان می‌باشد.

مؤلف

محمد بن محمد بن نعمان معروف به «شیخ مفید» (۴۱۳-۳۳۶ ق)، فقیه اصولی و متکلم برجسته شیعه است. او از شاگردان شیخ صدوق، جعفر بن محمد قولویه و ابن جنید اسکافى بوده و عالمان بزرگی چون سید مرتضى، سید رضى و شیخ طوسى از شاگردان او هستند.

شیخ مفید از جمله کسانی است که مفتخر به دریافت سه توقیع از ناحیه امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) شده است. او از پیشگامان در تدوین علم کلام و اصول فقه شیعه امامیه می‌باشد.

برخی از تألیفات ارزشمند او عبارتند از: الفصول العشرة فی الغیبة، تفضیل امیرالمؤمنین علیه‌السلام، المقنعه، مسار الشیعه، تصحیح الاعتقاد، الارشاد، کتاب الجمل، الأمالی، اوائل المقالات، المزار.

معرفی کتاب‌

«کتاب المزار» بعد از کتاب «کامل الزیارات» تألیف جعفر بن قولویه، دومین کتاب مهم مکتب تشیع، درباره زیارت ائمه علیهم السلام محسوب می شود که همواره مورد اعتماد و استناد عالمان بزرگ شیعه بوده است و از مآخذ اصلی کتاب ‌های مهمی همچون تهذیب الأحکام شیخ طوسى، المصباح کفعمی و بحارالانوار علامه مجلسی بشمار می رود.

مؤلف این کتاب را در مقدمه آن، «مناسک زیارة الامامین» می نامد، ولی در کتاب «الارشاد» خود، به عنوان «مناسک المزار» به آن ارجاع می دهد. افزون بر این دو اسم، برخی بزرگان از آن با نام «المزار» و برخی «مناسک المزارات» یاد کرده اند.

نجاشی هنگام برشمردن کتاب های شیخ مفید، از «مزار صغیر» یاد می کند و شیخ آقا بزرگ تهرانی هم مزار موجود را مزار صغیر می نامد. از این عبارت برمی آید که مؤلف، دارای دو کتاب مزار کبیر و صغیر بوده است و اکنون از کتاب مزار کبیر او اطلاعی در دست نیست. البته احتمال دیگری هم هست که مراد نجاشی، کوچکی حجم کتاب باشد نه وجود کتابی دیگر به نام المزار الکبیر.

کتاب «المزار» در زمان نادرشاه افشار به فارسى ترجمه شده که نسخه‌اى از آن را نادرشاه در سال ۱۱۴۵ هجرى وقف آستان قدس رضوى نموده است.

محتوای کتاب

شیخ مفید در آغاز کتاب، از نگارش کتابى در شیوه زیارت دو امام بزرگوار حضرت على و امام حسین علیهماالسلام سخن گفته است. البته وی در بخش دوم کتاب، زیارت پیامبر صلی الله علیه وآله و دیگر ائمه علیهم السلام را نیز اضافه کرده است.

به این ترتیب، بخش اول کتاب شامل روایات مربوط به فضیلت و آداب زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام و بعضی از اماکنی که در جوار آن حضرت است، مثل مسجد کوفه و مسجد سهله می باشد. همچنین روایات مربوط به فضیلت و وجوب زیارت امام حسین‌ علیه السلام و ثواب بسیار و آثار مادی و معنوی آن و آداب و مراسم ویژه زیارت آن حضرت و همچنین زیارت حضرت علی اکبر و حضرت عباس علیهماالسلام در ادامه آمده است.

بخش دوم کتاب، شامل فضیلت زیارت رسول خدا صلی الله علیه وآله و آداب زیارت آن حضرت، فضیلت زیارت حضرت فاطمه علیهاالسلام و آداب زیارت ایشان، فضیلت زیارت امام حسن علیه السلام و سایر ائمه اطهار علیهم السلام و آداب زیارت آنها، زیارات جامعه و مربوط به همه ائمه، زیارت نیابتی و آداب و ثواب آن، فضیلت زیارت قبور شیعیان می باشد.

روایات کتاب «المزار» از نظر سند، سه گونه است:

  • روایاتی که با ارائه سند کامل از استاد خود جعفر بن قولویه نقل می کند، که قسمت عمده این کتاب را تشکیل می دهد. گاهی نیز روایات را از دیگر استادان خود با سند کامل ذکر کرده است.
  • روایاتی که به صورت مرسل از یکی از ائمه اطهار علیهم السلام نقل می کند و از ارائه منبع سند آن خودداری کرده است.
  • آداب و زیاراتی که آن را نقل کرده، ولی به معصوم نسبت نداده است، که بعید به نظر می رسد از روایات اخذ نشده باشد؛ به ویژه آن که برخی از آنها، در کتاب‌های دیگری به صورت مسند از ائمه علیهم السلام روایت شده است.

منابع

  • کتابشناسی زیارت، سید رضا باقریان موحد، صفحه ۱۷۶.
  • نرم افزار جامع الاحادیث، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.