سوره حمد: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۱۰ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۴: سطر ۴:
 
|شماره=۱
 
|شماره=۱
 
|جزء=۱
 
|جزء=۱
|نوع=مکی
+
|محل نزول=مکه
 
|ترتیب نزول=۵
 
|ترتیب نزول=۵
|آیه=۷
+
|تعداد آیه=۷
|کلمه=٣١}}
+
}}
سوره فاتحة الكتاب به قول ابن عباس و قتاده [[مکی]] و بقول مجاهد، [[مدنی]] است و بعضى معتقدند يك بار در مكه و بار ديگر در مدينه نازل شد.
+
'''سوره حمد''' اولین سوره [[قرآن|قرآن کریم]] است . این [[سوره]] اسامی متعددی دارد که غالب آنها به نحوی جایگاه بالای آن را گوشزد می کنند. در روایات برای این سوره و قرائت آن، فضیلت های بسیاری نقل شده است. خواندن سوره فاتحه در [[نماز]] واجب است.
  
==اسامى مشهور اين سوره==
+
==نزول سوره ==
  
# فاتحه الكتاب: چون قرآن از آن شروع مي شود و نيز آغاز قرائت نماز است بدين جهت «فاتحه» خوانده شد.
+
سوره فاتحة الکتاب به قول [[ابن عباس]] و قتاده [[سوره های مکی|مکی]] و بقول مجاهد، [[سوره های مدنی|مدنی]] است و بعضى معتقدند یک بار در [[مکه|مکه]] و بار دیگر در [[مدینه|مدینه]] نازل شد.
# امّ الكتاب: چون بر سائر سوره‌ها مقدم است و عرب به هر چيزى كه جامع يا مقدم بر چيزهاى ديگرى كه تابع آن هستند باشد «امّ» ميگويد. مانند «امّ القرى» به مكه چون زمين از آن نقطه گسترده شد و نسبت به همه آنها «امَّ» است؛ يا از نظر شرافت و برترى آن بر شهرها و مكان‌هاى ديگر «امّ القرى» گفته شده است. بعضى مي گويند: سوره حمد را بدين جهت «امّ الكتاب» خواندند كه اصل آن قرآن است و منظور از اصل بودن حمد اين است كه همه قرآن و مطالبى كه در مجموع سوره‌ها است مانند اثبات خدا و وجوب بندگى كه هدف‌هاى عالى قرآنند در اين سوره بيان شده است.
 
# السبع: چون اين سوره به اتفاق همه داراى هفت آيه است.
 
# مثانى: در اين كه چرا بدين نام خوانده شده دو وجه گفته‌اند:
 
## اوّل: در هر [[نماز]] واجب يا مستحب دو بار خوانده مى‌شود.
 
## دوّم: دو بار نازل شد.
 
# شفاء: چون از رسول اكرم نقل شده است كه فرمود: فاتحة الكتاب شفاء از هر دردى است.
 
  
==فضيلت اين سوره==
+
==اسامى دیگر سوره ==
  
از رسول اكرم نقل شده است كه فرمود: هر كس سوره «فاتحه الكتاب» را بخواند بدو آن چنان پاداش مي دهند كه گويى دو ثلث قرآن را خوانده و بر هر مؤمن و مؤمنه صدقه داده است. همين مضمون از آن حضرت به سند ديگرى نقل شده است، با اين تفاوت كه گويى تمام قرآن را خوانده است.
+
#فاتحه الکتاب: چون [[قرآن]] از آن شروع می شود و نیز آغاز قرائت [[نماز]] است، بدین جهت «فاتحه» خوانده شد.
 +
#امّ الکتاب: چون بر سائر سوره‌ها مقدم است و عرب به هر چیزى که جامع یا مقدم بر چیزهاى دیگرى که تابع آن هستند باشد «امّ» می گوید. مانند «[[ام القری|امّ القرى]]» به [[مکه|مکه]] چون زمین از آن نقطه گسترده شد و نسبت به همه آنها «امَّ» است؛ یا از نظر شرافت و برترى آن بر شهرها و مکان‌هاى دیگر «امّ القرى» گفته شده است. بعضى می گویند: سوره حمد را بدین جهت «امّ الکتاب» خواندند که اصل آن قرآن است و منظور از اصل بودن حمد این است که همه قرآن و مطالبى که در مجموع سوره‌ها است مانند اثبات خدا و وجوب بندگى که هدف‌هاى عالى قرآنند، در این سوره بیان شده است.
 +
#[[سبع مثانی]]: چون این سوره به اتفاق داراى هفت [[آیه]] است. و در این که چرا «مثانی» خوانده شده دو وجه گفته‌اند: یکی اینکه در هر [[نماز]] واجب یا [[استحباب|مستحب]] دو بار خوانده مى‌شود. و اینکه دو بار نازل شد.
 +
#شفاء: چون از [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] نقل شده است که فرمود: فاتحة الکتاب شفاء از هر دردى است.
  
از ابىّ بن كعب نقل شده است كه گفت: من سوره فاتحه را بر رسول اكرم صلی الله علیه و آله خواندم. حضرت فرمود: قسم به كسى كه جانم در دست اوست در [[تورات]] و [[انجيل]] و [[زبور]] و حتى در خود [[قرآن]] مانند اين سوره نيست. اين سوره «امّ الكتاب» و «سبع مثانى» است و اين سوره بين خدا و بنده‌اش تقسيم شده است و براى بنده است آنچه بخواهد.
+
==محتوای سوره ==
 +
این سوره اساسا با سوره هاى دیگر [[قرآن]] از نظر لحن و آهنگ فرق روشنى دارد به خاطر اینکه سوره هاى دیگر همه به عنوان سخن [[الله|خدا]] است، اما این سوره از زبان بندگان است، و به تعبیر دیگر در این سوره خداوند طرز [[مناجات]] و سخن گفتن با او را به بندگانش آموخته است. آغاز این سوره با [[حمد]] و ستایش پروردگار شروع مى شود. و با ابراز [[ایمان|ایمان]] به مبدء و [[معاد]] (خداشناسى و ایمان به رستاخیز) ادامه مى یابد، و با تقاضاها و نیازهاى بندگان پایان مى گیرد.  
  
محمّد بن مسعود عياشي نقل مي كند كه رسول اكرم صلی الله علیه و آله به جابر فرمود: اى جابر آيا بهترين سوره‌اى را كه خدا در كتابش نازل كرد به تو نياموزم؟ جابر عرض كرد: آرى. پدر و مادرم فدايت باد يا رسول اللَّه بمن ياد ده. پس رسول اكرم سوره حمد را كه امّ الكتاب است به او آموخت. سپس فرمود: اى جابر! دوست دارى از فضيلت آن براى تو بگويم؟ گفت: بلى پدر و مادرم فدايت. حضرت فرمود: اين سوره شفاء هر درد و بيمارى است جز مرگ.
+
==فضیلت سوره ==
  
[[امیرالمومنین]] علیه السلام از رسول اكرم نقل مي كند كه خدا به من گفت: «وَلَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ» ([[سوره حجر]]، 87)
+
از [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرمود: هر کس سوره «فاتحه الکتاب» را بخواند، بدو آن چنان پاداش می دهند که گویى دو ثلث [[قرآن]] را خوانده و بر هر مؤمن و مؤمنه [[صدقه]] داده است. همین مضمون از آن حضرت به [[سند حدیث|سند]] دیگرى نقل شده است، با این تفاوت که گویى تمام قرآن را خوانده است.
  
حضرت مي گويد: خدا سوره حمد را در برابر همه [[قرآن]] قرار داد و بر نازل كردن آن بخصوص بر من منّت نهاد بعد فرمود: فاتحة الكتاب شريف ترين چيزى است كه در گنجينه‌هاى عرش است...
+
از [[ابی بن کعب|ابىّ بن کعب]] نقل شده است که گفت: من سوره فاتحه را بر رسول اکرم خواندم. حضرت فرمود: قسم به کسى که جانم در دست اوست در [[تورات]] و [[انجیل]] و [[زبور]] و حتى در خود [[قرآن]] مانند این سوره نیست. این سوره «امّ الکتاب» و «سبع مثانى» است و این سوره بین خدا و بنده‌اش تقسیم شده است و براى بنده است آنچه بخواهد.
  
سپس فرمود: هر كه آن را بخواند در حالى كه به دوستى محمد و آل او معتقد و به ظاهر و باطن آن مؤمن و پيرو فرمانش باشد خداوند در برابر هر حرفى از آن حسنه‌اى به او مي دهد كه هر يك از آن بالاتر از دنيا با همه اموال و خيراتش مى‌باشد.
+
[[محمد بن مسعود عیاشی|محمّد بن مسعود عیاشی]] نقل می کند که رسول اکرم صلی الله علیه و آله به [[جابر بن عبدالله انصاری|جابر]] فرمود: اى جابر آیا بهترین سوره‌اى را که خدا در کتابش نازل کرد به تو نیاموزم؟ جابر عرض کرد: آرى. پدر و مادرم فدایت باد یا رسول اللَّه بمن یاد ده. پس رسول اکرم سوره حمد را که امّ الکتاب است به او آموخت. سپس فرمود: اى جابر! دوست دارى از فضیلت آن براى تو بگویم؟ گفت: بلى پدر و مادرم فدایت. حضرت فرمود: این سوره شفاء هر درد و بیمارى است جز [[مرگ]].
  
و اگر كسى بدين سوره كه خوانده مي شود گوش فرادهد به مقدار يك سوم از ثواب و اجر خواندنش را خواهد داشت. اين چيز را غنيمت شمرده و آن را بيشتر كنيد تا موقعش نگذرد و حسرت و آه در دلتان نماند.
+
[[امیرالمومنین]] علیه السلام از رسول اکرم نقل می کند که خدا به من گفت: {{متن قرآن|«وَلَقَدْ آتَیناک سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی وَالْقُرْآنَ الْعَظِیمَ»}} ([[سوره حجر]]، ۸۷)
  
و از حضرت [[امام صادق]] علیه السلام نقل شده است كه فرمود: كسى كه از حمد شفا نيابد هيچ چيز او را خوب نمي كند.
+
حضرت می گوید: خدا سوره حمد را در برابر همه [[قرآن]] قرار داد و بر نازل کردن آن بخصوص بر من منّت نهاد، بعد فرمود: فاتحة الکتاب شریف ترین چیزى است که در گنجینه‌هاى [[عرش]] است...
 +
 
 +
سپس فرمود: هر که آن را بخواند در حالى که به دوستى [[پیامبر اسلام|محمد]] و آل او معتقد و به ظاهر و باطن آن مؤمن و پیرو فرمانش باشد، خداوند در برابر هر حرفى از آن حسنه‌اى به او می دهد که هر یک از آن بالاتر از دنیا با همه اموال و خیراتش مى‌باشد.
 +
 
 +
و اگر کسى بدین سوره که خوانده می شود گوش فرادهد به مقدار یک سوم از [[ثواب]] و اجر خواندنش را خواهد داشت. این چیز را غنیمت شمرده و آن را بیشتر کنید تا موقعش نگذرد و حسرت و آه در دلتان نماند.
 +
 
 +
و از حضرت [[امام صادق]] علیه السلام نقل شده است که فرمود: کسى که از حمد شفا نیابد هیچ چیز او را خوب نمی کند.
  
 
==منابع==
 
==منابع==
*فضل بن حسن طبرسی، ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن، ج‌1، ص33.
+
 
*[http://www.alketab.org/ سایت الکتاب]]
+
*فضل بن حسن طبرسی، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌۱، ص۳۳.
 +
*[http://www.alketab.org/ سایت الکتاب].
 +
*تفسیر نمونه.
  
 
==پیوست==
 
==پیوست==
[[سوره حمد/متن و ترجمه سوره|متن و ترجمه سوره]]
+
 
 +
[[سوره حمد/متن و ترجمه|'''متن و ترجمه سوره''']]
 +
{{فهرست سوره های قرآن
 +
|سوره=۱.[[سوره حمد|الفاتحة]]
 +
|قبلی=-
 +
|بعدی=۲.[[سوره بقره|البقرة]]
 +
}}
 +
{{قرآن}}
  
 
[[رده:سوره های قرآن]]
 
[[رده:سوره های قرآن]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۴ نوامبر ۲۰۲۰، ساعت ۱۰:۲۳

<<[[سوره |]] فاتحه بقره>>
شماره: ۱
جزء : ۱
محل نزول: مکه
ترتيب نزول : ۵
تعداد آیه : ۷
متن و ترجمه سوره

فهرست سوره‌های قرآن

سوره حمد اولین سوره قرآن کریم است . این سوره اسامی متعددی دارد که غالب آنها به نحوی جایگاه بالای آن را گوشزد می کنند. در روایات برای این سوره و قرائت آن، فضیلت های بسیاری نقل شده است. خواندن سوره فاتحه در نماز واجب است.

نزول سوره

سوره فاتحة الکتاب به قول ابن عباس و قتاده مکی و بقول مجاهد، مدنی است و بعضى معتقدند یک بار در مکه و بار دیگر در مدینه نازل شد.

اسامى دیگر سوره

  1. فاتحه الکتاب: چون قرآن از آن شروع می شود و نیز آغاز قرائت نماز است، بدین جهت «فاتحه» خوانده شد.
  2. امّ الکتاب: چون بر سائر سوره‌ها مقدم است و عرب به هر چیزى که جامع یا مقدم بر چیزهاى دیگرى که تابع آن هستند باشد «امّ» می گوید. مانند «امّ القرى» به مکه چون زمین از آن نقطه گسترده شد و نسبت به همه آنها «امَّ» است؛ یا از نظر شرافت و برترى آن بر شهرها و مکان‌هاى دیگر «امّ القرى» گفته شده است. بعضى می گویند: سوره حمد را بدین جهت «امّ الکتاب» خواندند که اصل آن قرآن است و منظور از اصل بودن حمد این است که همه قرآن و مطالبى که در مجموع سوره‌ها است مانند اثبات خدا و وجوب بندگى که هدف‌هاى عالى قرآنند، در این سوره بیان شده است.
  3. سبع مثانی: چون این سوره به اتفاق داراى هفت آیه است. و در این که چرا «مثانی» خوانده شده دو وجه گفته‌اند: یکی اینکه در هر نماز واجب یا مستحب دو بار خوانده مى‌شود. و اینکه دو بار نازل شد.
  4. شفاء: چون از رسول اکرم نقل شده است که فرمود: فاتحة الکتاب شفاء از هر دردى است.

محتوای سوره

این سوره اساسا با سوره هاى دیگر قرآن از نظر لحن و آهنگ فرق روشنى دارد به خاطر اینکه سوره هاى دیگر همه به عنوان سخن خدا است، اما این سوره از زبان بندگان است، و به تعبیر دیگر در این سوره خداوند طرز مناجات و سخن گفتن با او را به بندگانش آموخته است. آغاز این سوره با حمد و ستایش پروردگار شروع مى شود. و با ابراز ایمان به مبدء و معاد (خداشناسى و ایمان به رستاخیز) ادامه مى یابد، و با تقاضاها و نیازهاى بندگان پایان مى گیرد.

فضیلت سوره

از رسول اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرمود: هر کس سوره «فاتحه الکتاب» را بخواند، بدو آن چنان پاداش می دهند که گویى دو ثلث قرآن را خوانده و بر هر مؤمن و مؤمنه صدقه داده است. همین مضمون از آن حضرت به سند دیگرى نقل شده است، با این تفاوت که گویى تمام قرآن را خوانده است.

از ابىّ بن کعب نقل شده است که گفت: من سوره فاتحه را بر رسول اکرم خواندم. حضرت فرمود: قسم به کسى که جانم در دست اوست در تورات و انجیل و زبور و حتى در خود قرآن مانند این سوره نیست. این سوره «امّ الکتاب» و «سبع مثانى» است و این سوره بین خدا و بنده‌اش تقسیم شده است و براى بنده است آنچه بخواهد.

محمّد بن مسعود عیاشی نقل می کند که رسول اکرم صلی الله علیه و آله به جابر فرمود: اى جابر آیا بهترین سوره‌اى را که خدا در کتابش نازل کرد به تو نیاموزم؟ جابر عرض کرد: آرى. پدر و مادرم فدایت باد یا رسول اللَّه بمن یاد ده. پس رسول اکرم سوره حمد را که امّ الکتاب است به او آموخت. سپس فرمود: اى جابر! دوست دارى از فضیلت آن براى تو بگویم؟ گفت: بلى پدر و مادرم فدایت. حضرت فرمود: این سوره شفاء هر درد و بیمارى است جز مرگ.

امیرالمومنین علیه السلام از رسول اکرم نقل می کند که خدا به من گفت: «وَلَقَدْ آتَیناک سَبْعاً مِنَ الْمَثانِی وَالْقُرْآنَ الْعَظِیمَ» (سوره حجر، ۸۷)

حضرت می گوید: خدا سوره حمد را در برابر همه قرآن قرار داد و بر نازل کردن آن بخصوص بر من منّت نهاد، بعد فرمود: فاتحة الکتاب شریف ترین چیزى است که در گنجینه‌هاى عرش است...

سپس فرمود: هر که آن را بخواند در حالى که به دوستى محمد و آل او معتقد و به ظاهر و باطن آن مؤمن و پیرو فرمانش باشد، خداوند در برابر هر حرفى از آن حسنه‌اى به او می دهد که هر یک از آن بالاتر از دنیا با همه اموال و خیراتش مى‌باشد.

و اگر کسى بدین سوره که خوانده می شود گوش فرادهد به مقدار یک سوم از ثواب و اجر خواندنش را خواهد داشت. این چیز را غنیمت شمرده و آن را بیشتر کنید تا موقعش نگذرد و حسرت و آه در دلتان نماند.

و از حضرت امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: کسى که از حمد شفا نیابد هیچ چیز او را خوب نمی کند.

منابع

  • فضل بن حسن طبرسی، ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‌۱، ص۳۳.
  • سایت الکتاب.
  • تفسیر نمونه.

پیوست

متن و ترجمه سوره

سوره قبلی:

-

۱.الفاتحة سوره بعدی:

۲.البقرة

۱.سوره فاتحه ۲.سوره بقره ۳.سوره آل عمران ۴.سوره نساء ۵.سوره مائده ۶.سوره انعام ۷.سوره اعراف ۸.سوره انفال ۹.سوره توبه ۱۰.سوره یونس ۱۱.سوره هود ۱۲.سوره یوسف ۱۳.سوره رعد ۱۴.سوره ابراهیم ۱۵.سوره حجر ۱۶.سوره نحل ۱۷.سوره اسراء ۱۸.سوره کهف ۱۹.سوره مریم ۲۰.سوره طه ۲۱.سوره انبیاء ۲۲.سوره حج ۲۳.سوره مومنون ۲۴.سوره نور ۲۵.سوره فرقان ۲۶.سوره شعراء ۲۷.سوره نمل ۲۸.سوره قصص ۲۹.سوره عنکبوت ۳۰.سوره روم ۳۱.سوره لقمان ۳۲.سوره سجده ۳۳.سوره احزاب ۳۴.سوره سبأ ۳۵.سوره فاطر ۳۶.سوره یس ۳۷.سوره صافات ۳۸.سوره ص ۳۹.سوره زمر ۴۰.سوره غافر ۴۱.سوره فصلت ۴۲.سوره شوری ۴۳.سوره زخرف ۴۴.سوره دخان ۴۵.سوره جاثیه ۴۶.سوره احقاف ۴۷.سوره محمد ۴۸.سوره فتح ۴۹.سوره حجرات ۵۰.سوره ق ۵۱.سوره ذاریات ۵۲.سوره طور ۵۳.سوره نجم ۵۴.سوره قمر ۵۵.سوره الرحمن ۵۶.سوره واقعه ۵۷.سوره حدید ۵۸.سوره مجادله ۵۹.سوره حشر ۶۰.سوره ممتحنه ۶۱.سوره صف ۶۲.سوره جمعه ۶۳.سوره منافقون ۶۴.سوره تغابن ۶۵.سوره طلاق ۶۶.سوره تحریم ۶۷.سوره ملک ۶۸.سوره قلم ۶۹.سوره الحاقه ۷۰.سوره معارج ۷۱.سوره نوح ۷۲.سوره جن ۷۳.سوره مزمل ۷۴.سوره مدثر ۷۵.سوره قیامه ۷۶.سوره انسان ۷۷.سوره مرسلات ۷۸.سوره نبأ ۷۹.سوره نازعات ۸۰.سوره عبس ۸۱.سوره تکویر ۸۲.سوره انفطار ۸۳.سوره مطففین ۸۴.سوره انشقاق ۸۵.سوره بروج ۸۶.سوره طارق ۸۷.سوره اعلی ۸۸.سوره غاشیه ۸۹.سوره فجر ۹۰.سوره بلد ۹۱.سوره شمس ۹۲.سوره لیل ۹۳.سوره ضحی ۹۴.سوره انشراح ۹۵.سوره تین ۹۶.سوره علق ۹۷.سوره قدر ۹۸.سوره بینه ۹۹.سوره زلزال ۱۰۰.سوره عادیات ۱۰۱.سوره قارعه ۱۰۲.سوره تکاثر ۱۰۳.سوره عصر ۱۰۴.سوره همزه ۱۰۵.سوره فیل ۱۰۶.سوره قریش ۱۰۷.سوره ماعون ۱۰۸.سوره کوثر ۱۰۹.سوره کافرون ۱۱۰.سوره نصر ۱۱۱.سوره مسد ۱۱۲.سوره اخلاص ۱۱۳.سوره فلق ۱۱۴.سوره ناس

قرآن
متن و ترجمه قرآن
اوصاف قرآن (اسامی و صفات قرآن، اعجاز قرآن، عدم تحریف در قرآن)
اجزاء قرآن آیه، سوره، جزء، حزب، حروف مقطعه
ترجمه و تفسیر قرآن تاریخ تفسیر، روشهای تفسیری قرآن، سیاق آیات، اسرائیلیات، تاویل، فهرست تفاسیر شیعه، فهرست تفاسیر اهل سنت، ترجمه های قرآن
علوم قرآنی تاریخ قرآن: نزول قرآن، جمع قرآن، شان نزول، کاتبان وحی، قراء سبعه
دلالت الفاظ قرآن: عام و خاص، مجمل و مبین، مطلق و مقید، محکم و متشابه، مفهوم و منطوق، نص و ظاهر، ناسخ و منسوخ
تلاوت قرآن تجوید، آداب قرائت قرآن، تدبر در قرآن
رده ها: سوره های قرآن * آیات قرآن * واژگان قرآنی * شخصیت های قرآنی * قصه های قرآنی * علوم قرآنی * معارف قرآن