شناسه ناقص است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

ساده زیستی پیامبر اکرم (ص): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(افزودن 1 رده)
(ویرایش)
 
(۷ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{نیازمند ویرایش فنی}}
+
{{خوب}}
ساده زيستي مورد نظر اسلام عبارت است از عدم دل بستگي به مظاهر دنيا و رهايي از تجملات و تشريفات زايد زندگي و بي پيرايه بودن که مقابل آن، تجمل گرايي و رفاه زدگي است.
+
'''ساده زیستی''' مورد نظر [[اسلام]] عبارت از عدم دلبستگی به مظاهر [[دنیا|دنیا]] و رهایی از تجملات و تشریفات زاید زندگی و بی پیرایه بودن است، و مقابل آن تجملگرایی و رفاه زدگی است. ساده زیستی از ویژگی های بارز [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] (صلی الله علیه و آله) به عنوان [[اسوه|الگوی]] نیکوی مسلمانان می باشد.
  
== خوراک پیامبر(ص) ==
+
==مفهوم ساده‌زیستی==
 +
ساده‌زیستی خود یکی از مراتب [[زهد]] است و برای رسیدن به زهد باید این مرحله را طی کرد. ساده‌زیستی هر چند به معنای زهد و بی‌رغبتی به [[دنیا]] نیست؛ ولی یکی از راه‌های کسب آن است و ترویج [[فرهنگ]] ساده‌زیستی در جامعه به تقویت فرهنگ زهدگرایی می‌انجامد.<ref>مصطفی؛ دلشاد تهرانی، سیره نبوی «منطق عملی»، تهران، دریا چاپ دوم، ۱۳۸۵، ج۱، ص۳۲۷.</ref>
  
عمر می‌گفت:روزی به اتاق پیامبر(ص) رفتم، دیدم او بر بوریا خفته بود و بوریا بر پهلوی او رد انداخته بود و اندوخته خوراک پیامبر(ص) هم چیزی جز دو مشت جو و یک مشت تره نبود؛ گریه‌ام گرفت. پیامبر(ص) فرمود:ای پسر خطاب چرا گریه می‌کنی؟ گفتم:چرا گریه نکنم تو برگزیده خدایی و این اندوخته غذایی توست در حالی که خسرو و قیصر غرق در میوه و نعمت‌های فراوانند، فرمود:ای عمر خشنود نیستی که دنیا از آن ایشان و آخرت از آن ما باشد؟ من هم پذیرفتم.<ref>. بیهقی،سنن الکبری،بیروت،دارالفکر،ج7ص46؛ابن حبان،صحیح ابن حبان،موسسه الرساله،1414،ج9ص497</ref>
+
ساده‌زیستی دارای مراتبی است که با توجه به شخصیت و شأنیت افراد متفاوت است. به طوری که لزوم ساده‌زیستی در رهبران و کارگزاران از شدت بیشتری برخوردار است و هر چه مسوولیت‌ها سنگین‌تر شود، ساده‌زیستی یک امر واجب می‌شود.<ref>شرح نهج البلاغه، ج۱۱، ص۳۲.</ref> [[امام علی]] علیه السلام می‌فرماید: بر پیشوایان حق است تا می‌توانند خود را به حال فقیرترین مردم درآورند، تا فقیر به فقرش راضی باشد.<ref>مجلسی، بحارالانوار، بیروت، الوفاء، چاپ دوم، ۱۴۰۳، ج۶۹، ص۴۷.</ref>
  
روایت‌های مختلفی در مورد خوراک ایشان نقل شده است؛ از جمله اینکه ایشان هیچ گاه سه شب متوالی سیر غذا نخورد، تا رحلت فرمود.<ref>.  
+
در مورد ساده‌زیستی باید گفت که فرد در عین توانایی داشتن زندگی بهتر، با توجه به درجه معنویت خود و تأسی از [[ائمه اطهار|ائمه]] معصومین، خود به دنبال زندگی ساده و بی‌پیرایه است. «از طرفی برای ساده‌زیستی حدود و مرزهایی وجود دارد که این حدود لایتغیر است، از جمله نفی‌ [[اسراف]]، [[تبذیر]]، اتراف و تجمل است و همچنین رعایت کفاف، [[عفت|عفاف]]، [[قناعت]] و... است. با توجه به این نکات، ساده‌زیستی علی‌رغم تغییر صورت آن در زمان‌های مختلف، دارای حدود و مرزهای ثابت است».<ref>سیره نبوی «منطق عملی»، ج۱، ص۳۵۹؛ برای مطالعه بیشتر در مورد ساده زیستی پیامبر به همین کتاب رجوع شود.</ref> در مقایسه‌ای دیگر باید گفت: ساده‌زیستی امری پسندیده و مورد توجه [[معصوم|معصومین]] علیهم السلام است.
  
طبرسی،الاحتجاج،نجف،دارالنعمان،1386ج1ص335؛سنن الکبری،ج2ص150</ref> گاهی سه ماه متوالی بر خانواده پیامبر(ص) می‌گذشت که آتشی برای پختن غذا روشن نمی‌کردند؛ زیرا بیشتر خوراک ایشان آب و خرما بود، گاه همسایه‌ها زیادی شیر گوسفندان خود را برای پیامبر(ص) می‌فرستادند.<ref>. ابن سعد،طبقات الکبری،بیروت،دارصادر،بی تا،ج1ص307؛سنن الکبری،ج7ص47</ref> پیامبر(ص) حتی دو روز پیاپی از نان جو هم سیر نشد.<ref>. احمدبن حنبل،مسنداحمد،بیروت،دارصادر،بی تا،ج6ص97؛ابن کثیر،البدایة والنهایة،بیروت،داراحیاءالتراث العربی،
+
[[مرتضی مطهری|شهید مطهری]] در باب سیره عملی [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله می‌نویسد: [[زهد]] و ساده ‌زیستی از اصول زندگی او بود. در عین سادگی، طرفدار فلسفه فقر نبود. بکارگیری مال و ثروت را به سود جامعه و در راههای مشروع لازم می‌شمرد و می‌فرمود: «نعم المال الصالح للرجل الصالح».<ref>وحی و نبوت، شهید مطهری، تهران، صدرا، ص۱۳۶.</ref>
1408ج6ص58</ref>
 
  
از انس بن مالک نقل است، فاطمه(ع) قطعه نانی برای رسول‌خدا آورد، پیامبر(ص) فرمود:ای فاطمه این چیست؟ گفت:قرص نانی پخته‌ام، دلم آرام نگرفت تا این قطعه را برای شما آوردم. فرمود:دخترم این اولین غذایی است که از سه روز پیش تاکنون به دهان پدرت رسیده است.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص400؛ابن عساکر،تاریخ مدینه دمشق،بیروت،دارالفکر،1415،ج4ص122</ref> باز از انس بن مالک است، هرگز در غذای روز یا شب پیامبر(ص) نان و گوشت با هم در سفره نبود؛ مگر در مهمانی‌ها.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص404؛صحیح ابن حبان،ج14ص274</ref> از ابوامامه نقل شده که گفته است:هیچ گاه از سفره خاندان پیامبر(ص) حتی قطعه نان جوینی هم باقی نمی‌ماند.<ref>. شیخ حرعاملی،وسائل الشیعه،قم،موسسه آل البیت،چاپ دوم1414ج5ص54؛فضل الله؛راوندی،النوادر،قم،دارالحدیث،ص152</ref>
+
مسلما ادامه حیات در گرو بهره ‌برداری و استفاده از امکانات موجود و سرمایه ‌های دنیوی است. پروردگار متعال به پیامبر مکرم [[اسلام]] می‌گوید: {{متن قرآن|«قُلْ مَنْ حَرَّمَ زینَةَ اللّهِ الَّتی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَالْطَّیباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هی لِلَّذینَ آمَنُواْ فی الْحَیاةِ الدُّنْیا خالِصَةً یوْمَ الْقِیامَةِ کَذالِکَ نُفَصِّلُ الآیاتِ لِقَوْمٍ یعْلَمُونَ»}}؛<ref>[[سوره اعراف]]، ۳۲.</ref> بگو ای پیامبر چه کسی زینت‌های خدا را که برای بندگان خود آفریده است، حرام کرده و از صرف رزق حلال و پاکیزه منع نموده؟ بگو: این نعمت‌ها در دنیا برای اهل ایمان است و خالص اینها در آخرت برایشان خواهد بود.
  
== پوشاک پیامبر(ص) ==
+
==ساده‌زیستی پیامبر اسلام==
  
پیامبر سادگی را در پوشاک هم رعایت می‌کرد. ایشان بعضی اوقات جامه خود را وصله می‌کرد.<ref>. شیخ صدوق،امالی،قم،موسسه بعثت،1417ص130؛مکارم الخلاق،ص115</ref> گاهی لباس پشمینه می‌پوشید.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص456؛ذهبی،میزان الاعتدال،بیروت،دارالمعرفه،ج3ص128</ref>
+
[[امام علی علیه السلام|امام علی]] علیه السلام، [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلی الله علیه و آله و زندگی او را این گونه توصیف می‌کند: «پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا چندان نخورد که دهان را پرکند و به دنیا با گوشه چشم نگریست، دو پهلویش از تمام مردم فرورفته‌تر و شکمش از همه خالی‌تر بود، دنیا را به او نشان دادند؛ اما نپذیرفت... روی زمین می‌نشست و غذا می‌خورد و چون برده ساده می‌نشست، با دست خود کفش خود را وصله می‌زد و جامه خود را با دست خود می‌دوخت... پرده‌ای بر در خانه آویخته بود که نقش و نگار داشت، به یکی از همسران فرمود: این پرده را از چشمان من دور کن که هرگاه نگاهم به آن می‌افتد، به یاد دنیا و زینت های آن می‌افتم، پیامبر صلی الله علیه و آله با دل از دنیا روی گرداند و یادش را از جان خود ریشه کن کرد...».<ref>محمدی ری شهری و همکاران، حکمت نامه پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۶، ج۸، ص۲۰۰.</ref>
  
از انس بن مالک روایت شده، پادشاه روم ردایی از سندس به پیامبر(ص) هدیه کرد، رسول‌خدا آن را پوشید، مردم گفتند:ای رسول‌خدا آیا این جامه از آسمان بر شما نازل شده است؟ پیامبر(ص) فرمود:از این تعجب می‌کنید و حال آنکه سوگند به کسی که جانم در دست اوست، دستمالی از دستمال‌های سعد بن معاذ در بهشت، بهتر از این است. آن گاه آن را نزد جعفر بن ابیطالب فرستاد که به نجاشی برگرداند<ref>. بخاری،صحیح،استانبول،دارالفکر،1401،ج7ص28؛طبقات الکبری،ج1ص457</ref> و در نقل دیگر قبای حریری به رسول‌خدا هدیه شد که نخست آن را پوشید و در آن نمازگزارد؛ سپس از پوشیدن آن منصرف شد و آن را بیرون آورد و فرمود:برای پرهیزکاران شایسته نیست.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص465</ref>
+
===خوراک پیامبر اکرم===
  
محل خواب حضرت نیز بسیار ساده بود. تشک پیامبر(ص) چرمی از لیف خرما بود.<ref>. همان؛تاریخ مدینه دمشق،ج4ص105</ref> از عایشه نقل است که روزی بانویی از انصار به خانه ما آمد و رختخواب پیامبر که یک عبای تاشده بود، دید و تشکی انباشته از پشم فرستاد، چون رسول‌خدا پیش من آمد، فرمود:این چیست؟ گفتم:بانوی انصاری چون رختخواب شما را دید این را فرستاد. پیامبر فرمود:این را برگردان،ای عایشه اگر می‌خواستم خداوند کوه‌هایی از طلا و نقره در اختیارم قرار می‌داد.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص465؛الحلبی،السیرة الحلبیه،بیروت،دارالمعرفه،1400،ج3ص454</ref> باز از عایشه نقل است که می‌گفت:معمولا عبایی را دو لایه پهن می‌کردم؛ شبی پیامبر(ص) آمد و من آن عبا را چهار لایه کرده بودم، چون پیامبر(ص) دراز کشید، فرمود:ای عایشه امشب رختخواب من چه تغییری کرده است که چون هر شب نیست، گفتم:آن را چهار لایه کردم فرمود:به حال اول برگردان.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص467؛البدایة والنهایة،ج6ص56</ref>  
+
[[عمر بن خطاب|عمر]] می‌گفت: روزی به اتاق پیامبر صلی الله علیه و آله رفتم، دیدم او بر بوریا خفته بود و بوریا بر پهلوی او رد انداخته بود و اندوخته خوراک پیامبر صلی الله علیه و آله هم چیزی جز دو مشت جو و یک مشت تره نبود؛ گریه‌ام گرفت. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ای پسر خطاب چرا گریه می‌کنی؟ گفتم: چرا گریه نکنم؟ تو برگزیده خدایی و این اندوخته غذایی توست، در حالی که خسرو و قیصر غرق در میوه و نعمت‌های فراوانند، فرمود: ای عمر خشنود نیستی که دنیا از آن ایشان و آخرت از آن ما باشد؟ من هم پذیرفتم.<ref>بیهقی، سنن الکبری، بیروت، دارالفکر، ج۷، ص۴۶؛ ابن حبان، صحیح ابن حبان، موسسه الرساله، ۱۴۱۴، ج۹، ص۴۹۷.</ref>
  
در روایت دیگری از عبدالله بن مسعود است که می‌گفت، پیامبر(ص) بر روی حصیری خوابید که روی پوست ایشان اثر و نشانه انداخته بود؛ چون بیدار شد، من شروع به دست کشیدن به محل نشان حصیر کردم و گفتم چه می‌شود؛ اگر به ما اجازه فرمایی که روی این حصیر چیزی بگسترانیم تا از تاثیر ان محفوظ بمانی؟ پیامبر(ص) فرمود:مرا با دنیا چه کار است، مثل من و دنیا چون سواری است که زیر درختی سایه می‌گیرد و سپس به سرعت حرکت می‌کند و درخت را رها می‌کند.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص363؛تاریخ مدینه دمشق،ج3ص390</ref>
+
روایت‌های مختلفی در مورد خوراک ایشان نقل شده است؛ از جمله این که ایشان هیچگاه سه شب متوالی سیر غذا نخورد، تا [[رحلت پیامبر اسلام|رحلت]] فرمود.<ref>طبرسی، الاحتجاج، نجف، دارالنعمان، ۱۳۸۶، ج۱، ص۳۳۵؛ سنن الکبری، ج۲، ص۱۵۰.</ref> گاهی سه ماه متوالی بر خانواده پیامبر صلی الله علیه و آله می‌گذشت که آتشی برای پختن غذا روشن نمی‌کردند؛ زیرا بیشتر خوراک ایشان آب و خرما بود، گاه همسایه‌ها زیادی شیر گوسفندان خود را برای پیامبر صلی الله علیه و آله می‌فرستادند.<ref>ابن سعد، طبقات الکبری، بیروت، دارصادر، بی تا، ج۱، ص۳۰۷؛ سنن الکبری، ج۷، ص۴۷.</ref> پیامبر صلی الله علیه و آله حتی دو روز پیاپی از نان جو هم سیر نشد.<ref>احمد بن حنبل، مسند احمد، بیروت، دارصادر، بی تا، ج۶، ص۹۷؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، بیروت، داراحیاءالتراث العربی، ۱۴۰۸، ج۶، ص۵۸.</ref>
  
== مرکب پیامبر(ص) ==
+
از [[انس بن مالک]] نقل است، [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه]] سلام الله علیها قطعه نانی برای رسول‌خدا آورد، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ای فاطمه این چیست؟ گفت: قرص نانی پخته‌ام، دلم آرام نگرفت تا این قطعه را برای شما آوردم. فرمود: دخترم این اولین غذایی است که از سه روز پیش تاکنون به دهان پدرت رسیده است.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۴۰۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵، ج۴، ص۱۲۲.</ref> باز از انس بن مالک است، هرگز در غذای روز یا شب پیامبر صلی الله علیه و آله نان و گوشت با هم در سفره نبود؛ مگر در مهمانی‌ها.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۴۰۴؛ صحیح ابن حبان، ج۱۴، ص۲۷۴.</ref>
  
تواضع و فروتنی پیامبر(ص) به حدی بود که در وسایل و زندگی شخصی ایشان نمود داشت، از جمله مرکب ایشان بود، ایشان علاوه بر اسب بر شتر و قاطر نیز سوار می‌شدند.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص372؛متقی هندی،کنزالعمال،بیروت،موسسه الرسالة،1409،ج7ص98</ref> و گاهی نیز کسی را هم ترک خود سوار می‌کرد.<ref>. امالی،ص130؛مکارم الاخلاق،ص115</ref> در مواردی هم بر خر بی‌پالان سوار می‌شد.<ref>. ابن شهرآشوب،مناقب،نجف،مکتبة الحیدریة،1376،ج1ص127</ref> در بعضی مواقع نیز با پای پیاده بدون دستار و کلاه راه می‌رفتند.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص499؛ذهبی،تاریخ الاسلام،بیروت،دارالکتب العربی،1407،ج6ص31</ref>
+
از ابو امامه نقل شده که گفته است: هیچگاه از سفره خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله حتی قطعه نان جوینی هم باقی نمی‌ماند.<ref>شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت، چاپ دوم، ۱۴۱۴، ج۵، ص۵۴؛ فضل الله؛راوندی، النوادر، قم، دارالحدیث، ص۱۵۲.</ref>
 
== خانه پیامبر(ص) ==
 
  
واقدی از عبدالله بن زید هذلی نقل کرده که می‌گفته است:من خانه‌های همسران رسول‌خدا را در آن موقع که به فرمان عمر بن عبدالعزیز ویران کردند، دیدم دیوار حیاط‌ها از خشت خام بود و هر حیاط دارای حجره‌هایی از چوب و شاخ خرما بود که میان آنها را گل اندود کرده بودند، حتی در یک مورد که ام‌سلمه در نبود، پیامبر(ص) حجره خود را با خشت خام بنا کرد؛ چون رسول‌خدا برگشتند و متوجه شدند فرمودند:این چیست؟ ام‌سلمه گفت:ای رسول‌خداخواستم از دید مردم محفوظ باشم، فرمودند، ای ام‌سلمه بدترین چیزی که اموال مسلمانان در آن راه خرج شود، ساختمان است.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص499؛مقریزی،امتاع الاسماع،بیروت،دارالکتب العلمیه،1420،ج10ص94</ref>
+
===پوشاک پیامبر اکرم===
در زمان ولید بن عبدالملک و به دستور وی حجره‌های همسران رسول‌خدا ضمیمه مسجد شد، سعید بن مسیب گفت:به خدا سوگند دوست می‌داشتم که آن حجره‌ها را به همان حال نگه می‌داشتند، تا آنکه مردم مدینه و هر کس به آنجا می‌آید، ببیند رسول‌خدا در زندگی خود به چه مقدار کفایت می‌کرد و موجب شود که مردم از مال اندوزی و فخرفروشی دست بردارند و به زهد روآورند.<ref>. امالی،ص130،مکارم الاخلاق،ص115</ref>
 
 
== پرهیز از خوی استکبار ==
 
  
یکی از نمودهای ساده‌زیستی، پرهیز از خوی استکباری است. رسول‌خدا فرمود:پنج کار را ترک نمی‌کنم، تا پس از آن برای امتم سنت گردد؛ روی زمین با غلامان غذا خوردن، سوار الاغ بی‌پالان شدن بز را با دست خود دوشیدن، لباس پشمینه پوشیدن و به کودکان سلام کردن.<ref>. مکارم الاخلاق،ص22</ref> ایشان هنگامی که سواره بود، اجازه نمی‌داد، کسی پیاده با آن حضرت حرکت کند، یا او را با خود سوار می‌کرد و یا اگر فرد نمی‌پذیرفت، می‌فرمود:جلوتر برود و در فلان مکان منتظر باشد.<ref>. ابن ابی الحدید،شرح نهج البلاغه،داراحیاءالکتب العربی،1961،ج11ص196</ref> با توانگر و تنگدست یکسان مصافحه می‌کرد؛<ref>. همان</ref> اگر به خوردن چیزی دعوت می‌شد، آن را کوچک نمی‌شمرد، هر چند خرمایی پوسیده باشد.<ref>. مناقب آل ابی طالب،ج1ص127</ref>
+
پیامبر سادگی را در پوشاک هم رعایت می‌کرد. ایشان بعضی اوقات جامه خود را وصله می‌کرد.<ref>شیخ صدوق، امالی، قم، موسسه بعثت، ۱۴۱۷، ص۱۳۰؛ مکارم الخلاق، ص۱۱۵.</ref> گاهی لباس پشمینه می‌پوشید.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۴۵۶؛ذهبی، میزان الاعتدال، بیروت، دارالمعرفه، ج۳، ص۱۲۸.</ref>
  
در خوراک و پوشاک بر غلامان و کنیزانش برتری نمی‌جست.<ref>. السیرة الحلبیه،ج3ص448</ref> دعوت هر کس را چه آزاد و چه غلام می‌پذیرفت. در دورترین نقاط شهر از بیماران عیادت می‌کرد.<ref>. امتاع الاسماع،ج2ص189</ref> در خانه به اهل خانه کمک می‌کرد.<ref>. همان،ص190</ref> هنگام نشستن تکیه نمی‌کرد.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص371؛امتاع الاسماع،ج7ص335</ref>
+
از انس بن مالک روایت شده، پادشاه روم ردایی از سندس به پیامبر صلی الله علیه و آله هدیه کرد، رسول‌خدا آن را پوشید، مردم گفتند: ای رسول‌خدا آیا این جامه از آسمان بر شما نازل شده است؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: از این تعجب می‌کنید و حال آنکه سوگند به کسی که جانم در دست اوست، دستمالی از دستمال‌های سعد بن معاذ در [[بهشت]]، بهتر از این است. آنگاه آن را نزد [[جعفر طیار|جعفر بن ابیطالب]] فرستاد که به نجاشی برگرداند<ref>بخاری، صحیح، استانبول، دارالفکر، ۱۴۰۱، ج۷، ص۲۸؛ طبقات الکبری، ج۱، ص۴۵۷.</ref> و در نقل دیگر قبای حریری به رسول‌ خدا صلی الله علیه و آله هدیه شد که نخست آن را پوشید و در آن [[نماز]] گزارد؛ سپس از پوشیدن آن منصرف شد و آن را بیرون آورد و فرمود: برای پرهیزکاران شایسته نیست.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۴۶۵.</ref>
  
پیامبر(ص) فرمود:من همان طور غذا می‌خورم که برده غذا می‌خورد، همانطور می‌نشینم که برده می‌نشیند که من بنده‌ای از بندگان خدایم.<ref>. طبقات الکبری،ج1ص394</ref> پیامبر(ص) حتی در سلام کردن به کودکان نیز سبقت می‌گرفت. از انس بن مالک نقل است که پیامبر(ص) مرا برای انجام کاری فرستاد، گروهی از کودکان را دیدم و با ایشان نشستم که پیامبر(ص) آمد و به کودکان سلام کرد. <ref>. مکارم اخلاق،ص16</ref>
+
محل خواب حضرت نیز بسیار ساده بود. تشک پیامبر صلی الله علیه و آله چرمی از لیف خرما بود.<ref>همان؛ تاریخ مدینه دمشق، ج۴، ص۱۰۵.</ref> از [[عایشه]] نقل است که روزی بانویی از [[انصار]] به خانه ما آمد و رختخواب پیامبر که یک عبای تا شده بود، دید و تشکی انباشته از پشم فرستاد، چون رسول‌ خدا پیش من آمد، فرمود: این چیست؟ گفتم: بانوی انصاری چون رختخواب شما را دید این را فرستاد. پیامبر فرمود: این را برگردان، ای عایشه اگر می‌خواستم خداوند کوه‌هایی از طلا و نقره در اختیارم قرار می‌داد.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۴۶۵؛ الحلبی، السیرة الحلبیه، بیروت، دارالمعرفه،۱۴۰۰، ج۳، ص۴۵۴.</ref>
از ابوذر نقل است که رسول‌خدا بدون امتیاز در میان اصحاب خود می‌نشست‌، هر گاه بیگانه‌ای وارد مجلس می‌شد، ایشان را نمی‌شناخت، تا این که بپرسد.<ref>. سوره احزاب،آیه28-29</ref>
 
  
علاوه بر این که خود پیامبر(ص) خصلت ساده‌زیستی داشت، حتی از جانب خدا مامور بود به همسران خود که درخواست زندگی بهتری داشتند، وحی خداوند را اعلام کند:«یا ایها النبی قل لازواجک ان کنتن تردن الحیاة الدنیا و زینتها فتعالین امتعکن و اسرحکن سراحا جمیلا و ان کنتن تردن الله و رسوله و الدار الاخرة اعد للمحسنات منکن اجرا عظیما».<ref>. حضرت علی«علیه السلام»،نهج البلاغه،ترجمه محمددشتی،قم،مشرقین،چاپ چهارم،1379،خطبه160ص300</ref> ای پیامبر(ص) به زنان خود بگو؛ اگر شما زندگانی و زینت دنیا را می‌خواهید، بیایید تا من مهر شما را پرداخته و همه را به خوبی طلاق دهم و اگر طالب خدا و رسول و مشتاق آخرت هستید، همانا خدا به نیکوکاران از شما اجر عظیم عطا خواهد کرد.
+
در روایت دیگری از [[ابن مسعود|عبدالله بن مسعود]] است که می‌گفت، پیامبر صلی الله علیه و آله بر روی حصیری خوابید که روی پوست ایشان اثر و نشانه انداخته بود؛ چون بیدار شد، من شروع به دست کشیدن به محل نشان حصیر کردم و گفتم چه می‌شود اگر به ما اجازه فرمایی که روی این حصیر چیزی بگسترانیم تا از تاثیر آن محفوظ بمانی؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: مرا با دنیا چه کار است، مثل من و دنیا چون سواری است که زیر درختی سایه می‌گیرد و سپس به سرعت حرکت می‌کند و درخت را رها می‌کند.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۳۶۳؛ تاریخ مدینه دمشق، ج۳، ص۳۹۰.</ref>
+
===مرکب پیامبر اکرم===
== ساده‌زیستی پیامبر(ص) از زبان علی(ع) ==
 
  
علی(ع) پیامبر(ص) و زندگی او را این گونه توصیف می‌کند:« پیامبر(ص) از دنیا چندان نخورد که دهان را پرکند و به دنیا با گوشه چشم نگریست، دو پهلویش از تمام مردم فرو رفته‌تر و شکمش از همه خالی‌تر بود، دنیا را به او نشان دادند؛ اما نپذیرفت... روی زمین می‌نشست و غذا می‌خورد و چون برده ساده می‌نشست، با دست خود کفش خود را وصله می‌زد و جامه خود را با دست خود می‌دوخت... پرده‌ای بر در خانه آویخته بود که نقش و نگار داشت، به یکی از همسران فرمود:این پرده را از چشمان من دور کن که هر گاه نگاهم به آن می‌افتد، به یاد دنیا و زینتهای آن می‌افتم، پیامبر(ص) با دل از دنیا روی گرداند و یادش را از جان خود ریشه کن کرد...»<ref>. محمدی ری شهری وهمکاران،حکمت نامه پیامبراعظم،قم،دارالحدیث،1386،ج8ص200</ref>
+
[[تواضع]] و فروتنی پیامبر صلی الله علیه و آله به حدی بود که در وسایل و زندگی شخصی ایشان نمود داشت، از جمله مرکب ایشان بود، ایشان علاوه بر اسب بر شتر و قاطر نیز سوار می‌شدند.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۳۷۲؛ متقی هندی، کنزالعمال، بیروت، موسسه الرسالة، ۱۴۰۹، ج۷، ص۹۸.</ref> و گاهی نیز کسی را هم ترک خود سوار می‌کرد.<ref>امالی، ص۱۳۰؛ مکارم الاخلاق، ص۱۱۵.</ref> در مواردی هم بر خر بی‌پالان سوار می‌شد.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب، نجف، مکتبة الحیدریة، ۱۳۷۶، ج۱، ص۱۲۷.</ref> در بعضی مواقع نیز با پای پیاده بدون دستار و کلاه راه می‌رفتند.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۴۹۹؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، بیروت، دارالکتب العربی، ۱۴۰۷، ج۶، ص۳۱.</ref>
 
== مراتب ساده‌زیستی ==
 
  
مراتب ساده‌زیستی از دو منظر مورد توجه است:
+
===خانه پیامبر اکرم===
1.ساده‌زیستی خود یکی از مراتب زهد است و برای رسیدن به زهد باید این مرحله را طی کرد. ساده‌زیستی هر چند به معنای زهد و بی‌رغبتی به دنیا نیست؛ ولی یکی از راه‌های کسب آن است و ترویج فرهنگ ساده‌زیستی در جامعه به تقویت فرهنگ زهدگرایی می‌انجامد.<ref>. مصطفی؛دلشادتهرانی،سیره نبوی«منطق عملی»،تهران،دریاچاپ دوم،1385ج1ص327</ref>
 
  
2.ساده‌زیستی دارای مراتبی است که با توجه به شخصیت و شأنیت افراد متفاوت است. به طوری که لزوم ساده‌زیستی در رهبران و کارگزاران از شدت بیشتری برخوردار است و هر چه مسوولیت‌ها سنگین‌تر شود، ساده‌زیستی یک امر واجب می‌شود.<ref>. شرح نهج البلاغه،ج11ص32</ref>
+
واقدی از عبدالله بن زید هذلی نقل کرده که می‌گفته است: من خانه‌های همسران رسول‌ خدا را در آن موقع که به فرمان [[عمر بن عبدالعزیز]] ویران کردند دیدم، دیوار حیاط‌ها از خشت خام بود و هر حیاط دارای حجره‌هایی از چوب و شاخ خرما بود که میان آنها را گل اندود کرده بودند، حتی در یک مورد که [[ام سلمه|ام‌سلمه]] در نبود پیامبر صلی الله علیه و آله حجره خود را با خشت خام بنا کرد؛ چون رسول‌ خدا برگشتند و متوجه شدند، فرمودند: این چیست؟ ام‌سلمه گفت: ای رسول‌ خدا خواستم از دید مردم محفوظ باشم، فرمودند: ای ام‌سلمه بدترین چیزی که اموال مسلمانان در آن راه خرج شود، ساختمان است.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۴۹۹؛ مقریزی، امتاع الاسماع، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۰، ج۱۰، ص۹۴.</ref>
  
امام علی می‌فرماید:بر پیشوایان حق است تا می‌توانند خود را به حال فقیرترین مردم درآورند، تا فقیر به فقرش راضی باشد.<ref>. مجلسی،بحارالانواربیروت،الوفاءچاپ دوم،1403،ج69ص47</ref>
+
در زمان [[ولید بن عبدالملک]] و به دستور وی حجره‌های همسران رسول‌خدا ضمیمه مسجد شد، [[سعید بن مسیب]] گفت: به خدا سوگند دوست می‌داشتم که آن حجره‌ها را به همان حال نگه می‌داشتند، تا آنکه مردم [[مدینه]] و هر کس به آنجا می‌آید، ببیند رسول‌خدا در زندگی خود به چه مقدار کفایت می‌کرد و موجب شود که مردم از مال اندوزی و فخرفروشی دست بردارند و به [[زهد]] رو آورند.<ref>امالی، ص۱۳۰، مکارم الاخلاق، ص۱۱۵.</ref>
 
== مقایسه فقر و ساده‌زیستی ==
 
  
فقر به معنای ناداری است که در روایات امری نکوهیده است. پیامبر(ص):فقر از کشته شدن سخت‌تر است. امام علی:گور بهتر از فقر و ناداری است؛<ref>. شرح نهج البلاغه،ج17ص119</ref> اما در مورد ساده‌زیستی باید گفت که فرد در عین توانایی داشتن زندگی بهتر با توجه به درجه معنویت خود و تأسی از ائمه معصومین، خود به دنبال زندگی ساده و بی‌پیرایه است. «از طرفی برای ساده‌زیستی حدود و مرزهایی وجود دارد که این حدود لایتغیر است، از جمله نفی‌ اسراف، تبذیر، اتراف و تجمل است و هم چنین رعایت کفاف، عفاف، قناعت و...است، با توجه به این نکات ساده‌زیستی علی‌رغم تغییر صورت آن در زمان‌های مختلف دارای حدود و مرزهای ثابت است.»<ref>. سیره نبوی «منطق عملی»،ج1ص359؛برای مطالعه بیشتردرموردساده زیستی پیامبربه همین کتاب رجوع شود</ref> در مقایسه‌ای دیگر باید گفت ساده‌زیستی امری پسندیده و مورد توجه معصومین است.
+
===پرهیز از خوی استکبار===
  
شهید مطهری  در باب سیره عملی پیامبر اکرم(ص) می‌نویسد: زهد و ساده ‌زیستی از اصول زندگی او بود. در عین سادگی طرفدار فلسفه فقر نبود. بکارگیری مال و ثروت را به سود جامعه و در راههای مشروع لازم می‌شمرد و می‌فرمود: «نعم المال الصالح للرجل الصالح».<ref> وحی و نبوت، شهید مطهری، تهران، صدرا، ص136.
+
یکی از نمودهای ساده‌زیستی، پرهیز از [[تکبر]] و خوی استکباری است. [[پیامبر اسلام|رسول‌ خدا]] فرمود: پنج کار را ترک نمی‌کنم، تا پس از آن برای امتم [[سنت]] گردد؛ روی زمین با غلامان غذاخوردن، سوار الاغ بی‌پالان شدن، بز را با دست خود دوشیدن، لباس پشمینه پوشیدن و به کودکان [[سلام]] کردن.<ref>مکارم الاخلاق، ص۲۲.</ref> ایشان هنگامی که سواره بود، اجازه نمی‌داد کسی پیاده با آن حضرت حرکت کند، یا او را با خود سوار می‌کرد و یا اگر فرد نمی‌پذیرفت، می‌فرمود: جلوتر برود و در فلان مکان منتظر باشد.<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، داراحیاءالکتب العربی، ۱۹۶۱، ج۱۱، ص۱۹۶.</ref> با توانگر و تنگدست یکسان مصافحه می‌کرد؛<ref>همان.</ref> اگر به خوردن چیزی دعوت می‌شد، آن را کوچک نمی‌شمرد، هر چند خرمایی پوسیده باشد.<ref>مناقب آل ابی طالب، ج۱، ص۱۲۷.</ref>
</ref>
 
  
مسلما ادامه حیات در گرو بهره ‌برداری و استفاده از امکانات موجود و سرمایه ‌های دنیوی است. پروردگار متعال به پیامبر مکرم اسلام می‌گوید: «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زینَةَ اللّهِ الَّتی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَالْطَّیباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هی لِلَّذینَ آمَنُواْ فی الْحَیاةِ الدُّنْیا خالِصَةً یوْمَ الْقِیامَةِ کَذالِکَ نُفَصِّلُ الآیاتِ لِقَوْمٍ یعْلَمُونَ؛<ref> اعراف،32 </ref>. بگو ای پیامبر چه کسی زینت‌های خدا را که برای بندگان خود آفریده است حرام کرده و از صرف رزق حلال و پاکیزه منع نموده؟ بگو این نعمت‌ها در دنیا برای اهل ایمان است و خالص اینها در آخرت برایشان خواهد بود.
+
در خوراک و پوشاک بر غلامان و کنیزانش برتری نمی‌جست.<ref>السیرة الحلبیه، ج۳، ص۴۴۸.</ref> دعوت هر کس را چه آزاد و چه غلام می‌پذیرفت. در دورترین نقاط شهر از بیماران [[عیادت بیماران|عیادت]] می‌کرد.<ref>امتاع الاسماع، ج۲، ص۱۸۹.</ref> در خانه به اهل خانه کمک می‌کرد.<ref>همان، ص۱۹۰.</ref> هنگام نشستن تکیه نمی‌کرد.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۳۷۱؛ امتاع الاسماع، ج۷، ص۳۳۵.</ref>
  
==پانویس ==  
+
پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: من همان طور غذا می‌خورم که برده غذا می‌خورد، همانطور می‌نشینم که برده می‌نشیند که من بنده‌ای از بندگان خدایم.<ref>طبقات الکبری، ج۱، ص۳۹۴.</ref> پیامبر صلی الله علیه و آله حتی در سلام کردن به کودکان نیز سبقت می‌گرفت. از [[انس بن مالک]] نقل است که پیامبر صلی الله علیه و آله مرا برای انجام کاری فرستاد، گروهی از کودکان را دیدم و با ایشان نشستم که پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و به کودکان سلام کرد.<ref>مکارم اخلاق، ص۱۶.</ref>
 +
 
 +
از [[ابوذر غفاری|ابوذر]] نقل است که رسول‌ خدا بدون امتیاز در میان [[صحابی|اصحاب]] خود می‌نشست‌، هرگاه بیگانه‌ای وارد مجلس می‌شد، ایشان را نمی‌شناخت تا این که بپرسد.<ref>[[سوره احزاب]]، آیه ۲۸-۲۹.</ref>
 +
 
 +
علاوه بر این که خود پیامبر صلی الله علیه و آله خصلت ساده‌زیستی داشت، حتی از جانب خدا مامور بود به همسران خود که درخواست زندگی بهتری داشتند، [[وحی]] خداوند را اعلام کند: «یا ایها النبی قل لازواجک ان کنتن تردن الحیاة الدنیا و زینتها فتعالین امتعکن و اسرحکن سراحا جمیلا و ان کنتن تردن الله و رسوله والدار الآخرة اعد للمحسنات منکن اجرا عظیما».<ref>حضرت علی علیه السلام، نهج البلاغه، ترجمه محمددشتی، قم، مشرقین، چاپ چهارم، ۱۳۷۹، خطبه۱۶۰، ص۳۰۰.</ref> ای پیامبر صلی الله علیه و آله به زنان خود بگو؛ اگر شما زندگانی و زینت دنیا را می‌خواهید، بیایید تا من مهر شما را پرداخته و همه را به خوبی [[طلاق]] دهم و اگر طالب خدا و رسول و مشتاق [[آخرت]] هستید، همانا خدا به نیکوکاران از شما اجر عظیم عطا خواهد کرد.
 +
 
 +
==پانویس==  
 
<references />
 
<references />
 +
==منابع==
 +
*فاطمه عادلی، ساده زیستی پیامبر صلی الله علیه و آله، [http://www.pajoohe.ir دانشنامه پژوهه]، بازیابی: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۳.
 +
*زهرا نساجی، خانواده‌ ها و رعایت الگوی مصرف، پیام زن، مهر ۱۳۸۸، شماره ۲۱۱،ص۲۴، در دسترس در [http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/7029/85229 پایگاه اطلاع رسانی حوزه]، بازیابی: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۳.
 +
 +
{{شناختنامه رسول خدا (ص)}}
  
== منابع ==
+
{{سنجش کیفی
*فاطمه عادلی،ساده زيستي پيامبر(ص)،[http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=37927 پژوهشگاه باقرالعلوم علیه السلام]،بازیابی: 27 اردیبهشت1393.
+
|سنجش=شده
 +
|شناسه= متوسط
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= خوب
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
}}
  
*زهرا نساجی،خانواده‌ ها و رعایت الگوی مصرف، پیام زن ، مهر 1388 ، شماره 211،
 
ص 24،در دسترس در[http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/7029/85229 پایگاه اطلاع رسانی حوزه]،بازیابی: 27 اردیبهشت 1393.
 
 
[[رده:سنت های پیامبر اکرم]]
 
[[رده:سنت های پیامبر اکرم]]
 
[[رده:پیامبر اکرم]]
 
[[رده:پیامبر اکرم]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۹:۳۲

ساده زیستی مورد نظر اسلام عبارت از عدم دلبستگی به مظاهر دنیا و رهایی از تجملات و تشریفات زاید زندگی و بی پیرایه بودن است، و مقابل آن تجملگرایی و رفاه زدگی است. ساده زیستی از ویژگی های بارز پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به عنوان الگوی نیکوی مسلمانان می باشد.

مفهوم ساده‌زیستی

ساده‌زیستی خود یکی از مراتب زهد است و برای رسیدن به زهد باید این مرحله را طی کرد. ساده‌زیستی هر چند به معنای زهد و بی‌رغبتی به دنیا نیست؛ ولی یکی از راه‌های کسب آن است و ترویج فرهنگ ساده‌زیستی در جامعه به تقویت فرهنگ زهدگرایی می‌انجامد.[۱]

ساده‌زیستی دارای مراتبی است که با توجه به شخصیت و شأنیت افراد متفاوت است. به طوری که لزوم ساده‌زیستی در رهبران و کارگزاران از شدت بیشتری برخوردار است و هر چه مسوولیت‌ها سنگین‌تر شود، ساده‌زیستی یک امر واجب می‌شود.[۲] امام علی علیه السلام می‌فرماید: بر پیشوایان حق است تا می‌توانند خود را به حال فقیرترین مردم درآورند، تا فقیر به فقرش راضی باشد.[۳]

در مورد ساده‌زیستی باید گفت که فرد در عین توانایی داشتن زندگی بهتر، با توجه به درجه معنویت خود و تأسی از ائمه معصومین، خود به دنبال زندگی ساده و بی‌پیرایه است. «از طرفی برای ساده‌زیستی حدود و مرزهایی وجود دارد که این حدود لایتغیر است، از جمله نفی‌ اسراف، تبذیر، اتراف و تجمل است و همچنین رعایت کفاف، عفاف، قناعت و... است. با توجه به این نکات، ساده‌زیستی علی‌رغم تغییر صورت آن در زمان‌های مختلف، دارای حدود و مرزهای ثابت است».[۴] در مقایسه‌ای دیگر باید گفت: ساده‌زیستی امری پسندیده و مورد توجه معصومین علیهم السلام است.

شهید مطهری در باب سیره عملی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می‌نویسد: زهد و ساده ‌زیستی از اصول زندگی او بود. در عین سادگی، طرفدار فلسفه فقر نبود. بکارگیری مال و ثروت را به سود جامعه و در راههای مشروع لازم می‌شمرد و می‌فرمود: «نعم المال الصالح للرجل الصالح».[۵]

مسلما ادامه حیات در گرو بهره ‌برداری و استفاده از امکانات موجود و سرمایه ‌های دنیوی است. پروردگار متعال به پیامبر مکرم اسلام می‌گوید: «قُلْ مَنْ حَرَّمَ زینَةَ اللّهِ الَّتی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَالْطَّیباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هی لِلَّذینَ آمَنُواْ فی الْحَیاةِ الدُّنْیا خالِصَةً یوْمَ الْقِیامَةِ کَذالِکَ نُفَصِّلُ الآیاتِ لِقَوْمٍ یعْلَمُونَ»؛[۶] بگو ای پیامبر چه کسی زینت‌های خدا را که برای بندگان خود آفریده است، حرام کرده و از صرف رزق حلال و پاکیزه منع نموده؟ بگو: این نعمت‌ها در دنیا برای اهل ایمان است و خالص اینها در آخرت برایشان خواهد بود.

ساده‌زیستی پیامبر اسلام

امام علی علیه السلام، پیامبر صلی الله علیه و آله و زندگی او را این گونه توصیف می‌کند: «پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا چندان نخورد که دهان را پرکند و به دنیا با گوشه چشم نگریست، دو پهلویش از تمام مردم فرورفته‌تر و شکمش از همه خالی‌تر بود، دنیا را به او نشان دادند؛ اما نپذیرفت... روی زمین می‌نشست و غذا می‌خورد و چون برده ساده می‌نشست، با دست خود کفش خود را وصله می‌زد و جامه خود را با دست خود می‌دوخت... پرده‌ای بر در خانه آویخته بود که نقش و نگار داشت، به یکی از همسران فرمود: این پرده را از چشمان من دور کن که هرگاه نگاهم به آن می‌افتد، به یاد دنیا و زینت های آن می‌افتم، پیامبر صلی الله علیه و آله با دل از دنیا روی گرداند و یادش را از جان خود ریشه کن کرد...».[۷]

خوراک پیامبر اکرم

عمر می‌گفت: روزی به اتاق پیامبر صلی الله علیه و آله رفتم، دیدم او بر بوریا خفته بود و بوریا بر پهلوی او رد انداخته بود و اندوخته خوراک پیامبر صلی الله علیه و آله هم چیزی جز دو مشت جو و یک مشت تره نبود؛ گریه‌ام گرفت. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ای پسر خطاب چرا گریه می‌کنی؟ گفتم: چرا گریه نکنم؟ تو برگزیده خدایی و این اندوخته غذایی توست، در حالی که خسرو و قیصر غرق در میوه و نعمت‌های فراوانند، فرمود: ای عمر خشنود نیستی که دنیا از آن ایشان و آخرت از آن ما باشد؟ من هم پذیرفتم.[۸]

روایت‌های مختلفی در مورد خوراک ایشان نقل شده است؛ از جمله این که ایشان هیچگاه سه شب متوالی سیر غذا نخورد، تا رحلت فرمود.[۹] گاهی سه ماه متوالی بر خانواده پیامبر صلی الله علیه و آله می‌گذشت که آتشی برای پختن غذا روشن نمی‌کردند؛ زیرا بیشتر خوراک ایشان آب و خرما بود، گاه همسایه‌ها زیادی شیر گوسفندان خود را برای پیامبر صلی الله علیه و آله می‌فرستادند.[۱۰] پیامبر صلی الله علیه و آله حتی دو روز پیاپی از نان جو هم سیر نشد.[۱۱]

از انس بن مالک نقل است، فاطمه سلام الله علیها قطعه نانی برای رسول‌خدا آورد، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: ای فاطمه این چیست؟ گفت: قرص نانی پخته‌ام، دلم آرام نگرفت تا این قطعه را برای شما آوردم. فرمود: دخترم این اولین غذایی است که از سه روز پیش تاکنون به دهان پدرت رسیده است.[۱۲] باز از انس بن مالک است، هرگز در غذای روز یا شب پیامبر صلی الله علیه و آله نان و گوشت با هم در سفره نبود؛ مگر در مهمانی‌ها.[۱۳]

از ابو امامه نقل شده که گفته است: هیچگاه از سفره خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله حتی قطعه نان جوینی هم باقی نمی‌ماند.[۱۴]

پوشاک پیامبر اکرم

پیامبر سادگی را در پوشاک هم رعایت می‌کرد. ایشان بعضی اوقات جامه خود را وصله می‌کرد.[۱۵] گاهی لباس پشمینه می‌پوشید.[۱۶]

از انس بن مالک روایت شده، پادشاه روم ردایی از سندس به پیامبر صلی الله علیه و آله هدیه کرد، رسول‌خدا آن را پوشید، مردم گفتند: ای رسول‌خدا آیا این جامه از آسمان بر شما نازل شده است؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: از این تعجب می‌کنید و حال آنکه سوگند به کسی که جانم در دست اوست، دستمالی از دستمال‌های سعد بن معاذ در بهشت، بهتر از این است. آنگاه آن را نزد جعفر بن ابیطالب فرستاد که به نجاشی برگرداند[۱۷] و در نقل دیگر قبای حریری به رسول‌ خدا صلی الله علیه و آله هدیه شد که نخست آن را پوشید و در آن نماز گزارد؛ سپس از پوشیدن آن منصرف شد و آن را بیرون آورد و فرمود: برای پرهیزکاران شایسته نیست.[۱۸]

محل خواب حضرت نیز بسیار ساده بود. تشک پیامبر صلی الله علیه و آله چرمی از لیف خرما بود.[۱۹] از عایشه نقل است که روزی بانویی از انصار به خانه ما آمد و رختخواب پیامبر که یک عبای تا شده بود، دید و تشکی انباشته از پشم فرستاد، چون رسول‌ خدا پیش من آمد، فرمود: این چیست؟ گفتم: بانوی انصاری چون رختخواب شما را دید این را فرستاد. پیامبر فرمود: این را برگردان، ای عایشه اگر می‌خواستم خداوند کوه‌هایی از طلا و نقره در اختیارم قرار می‌داد.[۲۰]

در روایت دیگری از عبدالله بن مسعود است که می‌گفت، پیامبر صلی الله علیه و آله بر روی حصیری خوابید که روی پوست ایشان اثر و نشانه انداخته بود؛ چون بیدار شد، من شروع به دست کشیدن به محل نشان حصیر کردم و گفتم چه می‌شود اگر به ما اجازه فرمایی که روی این حصیر چیزی بگسترانیم تا از تاثیر آن محفوظ بمانی؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: مرا با دنیا چه کار است، مثل من و دنیا چون سواری است که زیر درختی سایه می‌گیرد و سپس به سرعت حرکت می‌کند و درخت را رها می‌کند.[۲۱]

مرکب پیامبر اکرم

تواضع و فروتنی پیامبر صلی الله علیه و آله به حدی بود که در وسایل و زندگی شخصی ایشان نمود داشت، از جمله مرکب ایشان بود، ایشان علاوه بر اسب بر شتر و قاطر نیز سوار می‌شدند.[۲۲] و گاهی نیز کسی را هم ترک خود سوار می‌کرد.[۲۳] در مواردی هم بر خر بی‌پالان سوار می‌شد.[۲۴] در بعضی مواقع نیز با پای پیاده بدون دستار و کلاه راه می‌رفتند.[۲۵]

خانه پیامبر اکرم

واقدی از عبدالله بن زید هذلی نقل کرده که می‌گفته است: من خانه‌های همسران رسول‌ خدا را در آن موقع که به فرمان عمر بن عبدالعزیز ویران کردند دیدم، دیوار حیاط‌ها از خشت خام بود و هر حیاط دارای حجره‌هایی از چوب و شاخ خرما بود که میان آنها را گل اندود کرده بودند، حتی در یک مورد که ام‌سلمه در نبود پیامبر صلی الله علیه و آله حجره خود را با خشت خام بنا کرد؛ چون رسول‌ خدا برگشتند و متوجه شدند، فرمودند: این چیست؟ ام‌سلمه گفت: ای رسول‌ خدا خواستم از دید مردم محفوظ باشم، فرمودند: ای ام‌سلمه بدترین چیزی که اموال مسلمانان در آن راه خرج شود، ساختمان است.[۲۶]

در زمان ولید بن عبدالملک و به دستور وی حجره‌های همسران رسول‌خدا ضمیمه مسجد شد، سعید بن مسیب گفت: به خدا سوگند دوست می‌داشتم که آن حجره‌ها را به همان حال نگه می‌داشتند، تا آنکه مردم مدینه و هر کس به آنجا می‌آید، ببیند رسول‌خدا در زندگی خود به چه مقدار کفایت می‌کرد و موجب شود که مردم از مال اندوزی و فخرفروشی دست بردارند و به زهد رو آورند.[۲۷]

پرهیز از خوی استکبار

یکی از نمودهای ساده‌زیستی، پرهیز از تکبر و خوی استکباری است. رسول‌ خدا فرمود: پنج کار را ترک نمی‌کنم، تا پس از آن برای امتم سنت گردد؛ روی زمین با غلامان غذاخوردن، سوار الاغ بی‌پالان شدن، بز را با دست خود دوشیدن، لباس پشمینه پوشیدن و به کودکان سلام کردن.[۲۸] ایشان هنگامی که سواره بود، اجازه نمی‌داد کسی پیاده با آن حضرت حرکت کند، یا او را با خود سوار می‌کرد و یا اگر فرد نمی‌پذیرفت، می‌فرمود: جلوتر برود و در فلان مکان منتظر باشد.[۲۹] با توانگر و تنگدست یکسان مصافحه می‌کرد؛[۳۰] اگر به خوردن چیزی دعوت می‌شد، آن را کوچک نمی‌شمرد، هر چند خرمایی پوسیده باشد.[۳۱]

در خوراک و پوشاک بر غلامان و کنیزانش برتری نمی‌جست.[۳۲] دعوت هر کس را چه آزاد و چه غلام می‌پذیرفت. در دورترین نقاط شهر از بیماران عیادت می‌کرد.[۳۳] در خانه به اهل خانه کمک می‌کرد.[۳۴] هنگام نشستن تکیه نمی‌کرد.[۳۵]

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: من همان طور غذا می‌خورم که برده غذا می‌خورد، همانطور می‌نشینم که برده می‌نشیند که من بنده‌ای از بندگان خدایم.[۳۶] پیامبر صلی الله علیه و آله حتی در سلام کردن به کودکان نیز سبقت می‌گرفت. از انس بن مالک نقل است که پیامبر صلی الله علیه و آله مرا برای انجام کاری فرستاد، گروهی از کودکان را دیدم و با ایشان نشستم که پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و به کودکان سلام کرد.[۳۷]

از ابوذر نقل است که رسول‌ خدا بدون امتیاز در میان اصحاب خود می‌نشست‌، هرگاه بیگانه‌ای وارد مجلس می‌شد، ایشان را نمی‌شناخت تا این که بپرسد.[۳۸]

علاوه بر این که خود پیامبر صلی الله علیه و آله خصلت ساده‌زیستی داشت، حتی از جانب خدا مامور بود به همسران خود که درخواست زندگی بهتری داشتند، وحی خداوند را اعلام کند: «یا ایها النبی قل لازواجک ان کنتن تردن الحیاة الدنیا و زینتها فتعالین امتعکن و اسرحکن سراحا جمیلا و ان کنتن تردن الله و رسوله والدار الآخرة اعد للمحسنات منکن اجرا عظیما».[۳۹] ای پیامبر صلی الله علیه و آله به زنان خود بگو؛ اگر شما زندگانی و زینت دنیا را می‌خواهید، بیایید تا من مهر شما را پرداخته و همه را به خوبی طلاق دهم و اگر طالب خدا و رسول و مشتاق آخرت هستید، همانا خدا به نیکوکاران از شما اجر عظیم عطا خواهد کرد.

پانویس

  1. مصطفی؛ دلشاد تهرانی، سیره نبوی «منطق عملی»، تهران، دریا چاپ دوم، ۱۳۸۵، ج۱، ص۳۲۷.
  2. شرح نهج البلاغه، ج۱۱، ص۳۲.
  3. مجلسی، بحارالانوار، بیروت، الوفاء، چاپ دوم، ۱۴۰۳، ج۶۹، ص۴۷.
  4. سیره نبوی «منطق عملی»، ج۱، ص۳۵۹؛ برای مطالعه بیشتر در مورد ساده زیستی پیامبر به همین کتاب رجوع شود.
  5. وحی و نبوت، شهید مطهری، تهران، صدرا، ص۱۳۶.
  6. سوره اعراف، ۳۲.
  7. محمدی ری شهری و همکاران، حکمت نامه پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۶، ج۸، ص۲۰۰.
  8. بیهقی، سنن الکبری، بیروت، دارالفکر، ج۷، ص۴۶؛ ابن حبان، صحیح ابن حبان، موسسه الرساله، ۱۴۱۴، ج۹، ص۴۹۷.
  9. طبرسی، الاحتجاج، نجف، دارالنعمان، ۱۳۸۶، ج۱، ص۳۳۵؛ سنن الکبری، ج۲، ص۱۵۰.
  10. ابن سعد، طبقات الکبری، بیروت، دارصادر، بی تا، ج۱، ص۳۰۷؛ سنن الکبری، ج۷، ص۴۷.
  11. احمد بن حنبل، مسند احمد، بیروت، دارصادر، بی تا، ج۶، ص۹۷؛ ابن کثیر، البدایة والنهایة، بیروت، داراحیاءالتراث العربی، ۱۴۰۸، ج۶، ص۵۸.
  12. طبقات الکبری، ج۱، ص۴۰۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵، ج۴، ص۱۲۲.
  13. طبقات الکبری، ج۱، ص۴۰۴؛ صحیح ابن حبان، ج۱۴، ص۲۷۴.
  14. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت، چاپ دوم، ۱۴۱۴، ج۵، ص۵۴؛ فضل الله؛راوندی، النوادر، قم، دارالحدیث، ص۱۵۲.
  15. شیخ صدوق، امالی، قم، موسسه بعثت، ۱۴۱۷، ص۱۳۰؛ مکارم الخلاق، ص۱۱۵.
  16. طبقات الکبری، ج۱، ص۴۵۶؛ذهبی، میزان الاعتدال، بیروت، دارالمعرفه، ج۳، ص۱۲۸.
  17. بخاری، صحیح، استانبول، دارالفکر، ۱۴۰۱، ج۷، ص۲۸؛ طبقات الکبری، ج۱، ص۴۵۷.
  18. طبقات الکبری، ج۱، ص۴۶۵.
  19. همان؛ تاریخ مدینه دمشق، ج۴، ص۱۰۵.
  20. طبقات الکبری، ج۱، ص۴۶۵؛ الحلبی، السیرة الحلبیه، بیروت، دارالمعرفه،۱۴۰۰، ج۳، ص۴۵۴.
  21. طبقات الکبری، ج۱، ص۳۶۳؛ تاریخ مدینه دمشق، ج۳، ص۳۹۰.
  22. طبقات الکبری، ج۱، ص۳۷۲؛ متقی هندی، کنزالعمال، بیروت، موسسه الرسالة، ۱۴۰۹، ج۷، ص۹۸.
  23. امالی، ص۱۳۰؛ مکارم الاخلاق، ص۱۱۵.
  24. ابن شهرآشوب، مناقب، نجف، مکتبة الحیدریة، ۱۳۷۶، ج۱، ص۱۲۷.
  25. طبقات الکبری، ج۱، ص۴۹۹؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، بیروت، دارالکتب العربی، ۱۴۰۷، ج۶، ص۳۱.
  26. طبقات الکبری، ج۱، ص۴۹۹؛ مقریزی، امتاع الاسماع، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۰، ج۱۰، ص۹۴.
  27. امالی، ص۱۳۰، مکارم الاخلاق، ص۱۱۵.
  28. مکارم الاخلاق، ص۲۲.
  29. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، داراحیاءالکتب العربی، ۱۹۶۱، ج۱۱، ص۱۹۶.
  30. همان.
  31. مناقب آل ابی طالب، ج۱، ص۱۲۷.
  32. السیرة الحلبیه، ج۳، ص۴۴۸.
  33. امتاع الاسماع، ج۲، ص۱۸۹.
  34. همان، ص۱۹۰.
  35. طبقات الکبری، ج۱، ص۳۷۱؛ امتاع الاسماع، ج۷، ص۳۳۵.
  36. طبقات الکبری، ج۱، ص۳۹۴.
  37. مکارم اخلاق، ص۱۶.
  38. سوره احزاب، آیه ۲۸-۲۹.
  39. حضرت علی علیه السلام، نهج البلاغه، ترجمه محمددشتی، قم، مشرقین، چاپ چهارم، ۱۳۷۹، خطبه۱۶۰، ص۳۰۰.

منابع

  • فاطمه عادلی، ساده زیستی پیامبر صلی الله علیه و آله، دانشنامه پژوهه، بازیابی: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۳.
  • زهرا نساجی، خانواده‌ ها و رعایت الگوی مصرف، پیام زن، مهر ۱۳۸۸، شماره ۲۱۱،ص۲۴، در دسترس در پایگاه اطلاع رسانی حوزه، بازیابی: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۳.
حضرت محمد (صلی الله علیه و آله)
رحمة للعالمین.jpg
رویدادهای مهم زندگی
حمله اصحاب فیل به مکهسفر پیامبر اکرم به شامازدواج با حضرت خدیجه کبری (س) • گذاشتن سنگ حجرالاسود در جای خویش • مبعثمعراجولادت حضرت فاطمه سلام الله علیهارفتن به شعب ابی طالبعام الحزنسفر به طائفهجرت به مدینهازدواج حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س)غزوه بدرغزوه احدغزوه احزابصلح حدیبیهغزوه خیبرسریه ذات السلاسل فتح مکهغزوه حنینغزوه تبوکغدیر خم
بستگان
امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) •عبدالله بن عبدالمطلب(س) • عبدالمطلبابوطالب(ع) • حمزه بن عبدالمطلب(ع) • عباس بن عبدالمطلبابولهبجعفر طیارآمنه(س) • فاطمه بنت اسد(س) • خدیجه کبری(س) • حضرت زهرا(س) • امام حسن(ع) • امام حسین(ع) • حضرت زینب(س)
اصحاب
سلمان فارسیعمار بن یاسرابوذرمقدادابوسلمه مخزومیزيد بن حارثهعثمان بن مظعونمصعب بن عمیرابوبکرطلحهزبیرعثمان بن عفانعمر بن خطابسعد بن ابی وقاصعبدالله بن مسعوداسعد بن زرارهسعد بن معاذسعد بن عبادهعثمان بن حنیفسهل بن حنیفابو ایوب انصاری حذیفة بن یمانخالد بن سعيدخزیمة بن ثابتعبدالله بن رواحهاویس قرنیعبدالله بن مسعود بلال حبشی
مکان های مرتبط
مکهمدینهغار حراکعبهشعب ابوطالبغدیر خمفدکبقیعغار ثورمسجد قبامسجد النبیمسجد الحرام