حجة الوداع
«حجّة الوداع» حجّى است که پیامبر اسلام (صلى الله علیه وآله) در سال ۱۰ هجرى با حضور جمعیتى فراوان از مسلمانان گزارد و از این رو «حجّة الوداع» نامیده شده که پیامبر اکرم در آن سفر با مردم وداع گفت و در واقع آخرین حج ایشان بود.
محتویات
اهمیت حجةالوداع
هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله به مدینه و خروج آن حضرت از مکه معظمه، نقطه عطفی در تاریخ اسلام به شمار می آید و بعد از این هجرت، حضرت سه بار به مکه سفر کرده اند. بار اول در سال ششم هجری پس از صلح حدیبیه به عنوان عمره وارد مکه شدند و طبق قراردادی که با مشرکین بسته بودند فوراً بازگشتند.
بار دوم در سال هشتم به عنوان فتح مکه وارد این شهر شدند، و پس از پایان برنامه ها و برچیدن بساط کفر و شرک و بتپرستی، به طائف رفتند و هنگام بازگشت به مکه آمده و عمره بجا آوردند و سپس به مدینه بازگشتند.
سومین و آخرین بار بعد از هجرت، که پیامبر صلی الله علیه و آله وارد مکه شدند، در سال دهم هجری به عنوان «حجة الوداع» بود که آن حضرت برای اولین بار به طور رسمی اعلان حج دادند تا همه مردم در حد امکان حاضر شوند. در این سفر، دو مقصد اساسی در نظر بود، که عبارت بود از دو حکم مهم از قوانین اسلام که هنوز برای مردم به طور کامل و رسمی تبیین نشده بود: یکی حج، و دیگری مسئله ولایت و خلافت بعد از پیامبر صلی الله علیه وآله.
چگونگی حجةالوداع
پس از اعلان عمومی، مهاجرین و انصار و قبایل اطراف مدینه و مکه و حتی بلاد یمن و غیر آن به سوی مکه سرازیر شدند تا جزئیات احکام حج را شخصاً از پیامبرشان بیاموزند و در اولین سفر رسمی آن حضرت، به عنوان حج شرکت داشته باشند. اضافه بر آن که حضرت رسول اشاراتی فرموده بودند که امسال سال آخر عمر من است و این می توانست باعث شرکت همه جانبه مردم باشد.
جمعیتی حدود یکصد و بیست هزار نفر (گاهی بیشتر از آن را هم نقل کرده اند) در مراسم حج شرکت کردند که فقط هفتاد هزار نفر آنان از مدینه به همراه حضرت حرکت کرده بودند، به طوری که لبیک گویان از مدینه تا مکه متصل بودند.
حضرت رسول چند روز به ماه ذی الحجه مانده از مدینه خارج شدند و بعد از ده روز طی مسافت، در روز سه شنبه پنجم ذی الحجة وارد مکه شدند.
امیرالمومنین علیه السلام هم که قبلاً از طرف آن حضرت به یمن و نجران برای دعوت به اسلام و جمع آوری خمس و زکات و جزیه رفته بودند، به همراه عدهای در حدود دوازده هزار نفر از اهل یمن برای ایام حج به مکه رسیدند.
با رسیدن ایام حج در روز نهم ذی الحجة، پیامبر به موقف عرفات رفتند و بعد از آن اعمال حج را یکی پس از دیگری انجام دادند، و در هر مورد واجبات و مستحبات آن را برای مردم بیان فرمودند.
سخنرانی پیامبر در عرفات
پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در حجةالوداع، در صحرای عرفات خطبه ای ایراد کردند، که در این جا بخش هایی از آن نقل می شود:
- پیامبر خونخواهیها که از دوران جاهلیت برپا بود را پایان یافته اعلام کرد: «كل دم كان في الجاهلية موضوع تحت قدمی، و أول دم أضعه دم آدم بن ربيعة بن الحارث بن عبدالمطلب»
- ربا های گذشته که همچنان برجا بود را لغو و اسناد آن را بی اثر دانست: «إن ربا الجاهلية موضوع، و إنّ أوّل ربا أبدأ به ربا عمي العباس بن عبدالمطلب»؛ ربای جاهلیت بدعت است و اولین ربایی که باطل بودن آن را اعلام می کنم ربای عمویم عباس بن عبدالمطلب است.
- مردان را نسبت به رعایت زنان سفارش کرد: «أوصیکم بالنساء خیراً... و لکم علیهن حق ولهن علیکم حق کسوتهن و رزقهن بالمعروف»؛ شما را در مورد زنان به خیر و نیکی سفارش می کنم... شما را بر آنها حقی است و ایشان را بر شما حقی است و پوشاک و خوراک آن ها باید در حد متعارف باشد.
- اعلام فرمود که مردم در اسلام یکسانند و عرب را بر عجم و عجم را بر عرب هیچ برتری نیست مگر به تقوای خدا: «الناس فی الإسلام سواء... لا فضل عربی علی عجمی و لاعجمی علی عربی إلا بتقوی الله».
- سفارش کرد به پیروی از قرآن کریم و اهل بیت و جدا نشدن از آنها: «فإنی قد تركتُ فيكم ما إن أخذتم به لم تضلّوا [بعده] كتاب الله و أهل بيتی»؛[۱] من در میان شما دو چیز گرانبها بر جا نهادم که تا زمانی که بدان تمسّک می جویید، هرگز گمراه نمی شوید؛ کتاب خدا و اهل بیتم را.
اعلام جانشینی امام علی در غدیر خم
رسول اکرم صلی الله علیه وآله هنگام بازگشت به مدینه، در محلی نزدیک «جحفه» به نام «غدیر خم» توقف نموده، مسلمین را گرد آورده و پس از اداى خطبه اى طولانی (معروف به خطبه غدیر)، حضرت على علیه السلام را به ولایت و پیشوایى مسلمین منصوب کرد. پیامبر فرمود: «من کنتُ مولاه فعلی مولاه. اللهم وال من والاه و عاد من عاداه».[۲] هرکس که من مولای اویم، علی هم مولای اوست. خداوندا! دوستدار علی را دوست بدار و با کسی که با او دشمنی می کند، دشمنی فرما. با گماردن امام علی علیه السلام بدین مقام، دین کامل و نعمت تمام شد.[۳]
پانویس
- ↑ تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۱۱۰ تا ۱۱۲؛ العقد الفريد، ابن عبد ربه اندلسی، ج۴، ص۱۴۷-۱۴۹.
- ↑ تاریخ یعقوبی، ۱۱۲/۲ ؛ کافی، ۲۹۵/۱.
- ↑ سوره مائده/۳.
منابع
- بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۲۱، ص ۴۰۵-۳۱۹-۳۸۵.
- فروغ ابدیت، جعفر سبحانی، ج ۲، صص ۸۳۵-۷۲۶.
- صهبای حج، عبدالله جوادی آملی.
- فرهنگ اعلام جغرافیایى، تاریخى در حدیث و سیره نبوى، محمد محمدحسن شرّاب.
- العقد الفريد، ابن عبد ربه اندلسی، دار الكتب العلمية، بيروت، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
- تاريخ يعقوبى، احمد بن ابى يعقوب، قم، انتشارات اهل بيت علیهمالسلام.
