روضة الشهدا (کتاب): تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
جز (Aghajani صفحهٔ روضة الشهدا را به روضة الشهدا (کتاب) منتقل کرد) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است) | |||
| سطر ۷: | سطر ۷: | ||
|نویسنده= ملاحسین واعظ کاشفی | |نویسنده= ملاحسین واعظ کاشفی | ||
| − | |موضوع= | + | |موضوع= زندگی و مقتل امام حسین علیهالسلام |
|زبان= فارسی | |زبان= فارسی | ||
| − | |تعداد جلد= | + | |تعداد جلد= ۱ |
|عنوان افزوده1= | |عنوان افزوده1= | ||
| سطر ۲۴: | سطر ۲۴: | ||
}} | }} | ||
| − | + | '''«روضة الشهداء»''' تألیف [[ملا حسین كاشفى|ملا حسین کاشفى]] (متوفى ۹۱۰ هجرى)، کتابی پیرامون وقایع [[کربلا|کربلا]]، که آن را با بیانی ادیبانه و داستانی به زبان فارسی به تصویر کشیده است. این کتاب به اجمال زندگی [[معصوم|معصومین]] (علیهمالسلام) را دربردارد، ولی هدف اصلی نویسنده، پرداختن به زندگی [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]] (علیهالسلام) و مصائب و [[مقتل]] آن حضرت است. | |
| − | + | == مؤلف == | |
| + | [[ملا حسین کاشفی|ملا حسین واعظ کاشفی سبزواری]] (م، ۹۱۰ ق)، [[فقیه]]، [[محدث]]، مفسر، واعظ، صوفى، ادیب و شاعر [[شیعه]] در قرن دهم هجری است. | ||
| + | |||
| + | مجالس وعظ و سخنرانیهای وی در دوره [[صفویه|صفوی]] شهرت داشته و معاصران وی از جایگاه او نزد مردم و همچنین حاکمان وقت سخن گفتهاند. درباره مذهب کاشفى اختلاف است؛ وى را به جهت گرایش به [[تصوف]] و ملازمت با امیر علی شیر نوایى و نسبت خانوادگى نزدیک به [[عبدالرحمن جامی|ملا عبدالرحمان جامى]]، [[اهل سنت|سنى]] مذهب، و به جهت نگارش کتاب «[[روضة الشهدا (کتاب)|روضة الشهداء]]» و محل رشد و تربیتش سبزوار که از شهرهاى اهل [[تشیع]] بوده، [[شیعه]] مذهب دانسته اند. به هر حال وى در هرات به شیعه بودن و در سبزوار به [[اهل سنت|تسنن]] اشتهار داشت. | ||
| + | |||
| + | [[جواهر التفسیر (کتاب)|جواهر التفسیر]]، جواهر الاسرار، المرصد الأسنى، اربعین در مواعظ، بدایع الافکار فى صنایع الاشعار، لبّ اللباب، الواح قمر و فضیلت صلوات، از دیگر تألیفات اوست. | ||
| + | |||
| + | == معرفی کتاب == | ||
| + | کتاب «روضة الشهداء»، با موضوع [[تاریخ اسلام]] و بهویژه تاریخ [[اهل البیت|اهلبیت]](ع) در [[کربلا]] است و از اولین [[مقتل|مقاتل]] فارسیِ منتشرشده است. [[ملا حسین کاشفی|ملا حسین واعظ کاشفی]] این اثر را به درخواست و به نام میرزا مرشدالدین عبداللّه مشهور به سید میرزا، نوه دختری [[سلطان حسین بایقرا]] نوشت. نثر «روضة الشهداء» آمیخته به نظم و به سبک منشیانه است. این کتاب، ذکر شهیدان از انبیا و اولیا، بهخصوص مصائب [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]](ع) است. چون در گذشته، مطالب این کتاب را در مجالس عزادارى اولیای الهی، از رو میخواندند، این مجالس به «[[روضه خوانی|روضهخوانی]]» شهرت یافت و واعظان و [[مرثیه]] خوانانی که در منابر و مجالس به عنوان [[مقتل]] از روى آن مصیبت مىخواندند، مرثیه خوانان را «روضه خوان» مى گویند. | ||
| + | |||
| + | [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|شیخ آقا بزرگ تهرانى]] در مورد این کتاب مینویسد: «برخى احتمال دادهاند این کتاب نخستین [[مقتل]] فارسى بوده است... ولى مقتل فارسى متقدمتر از آن کتاب نیز بوده است که خود «روضة الشهداء» از آن نقل مطلب نموده است و آن کتاب مقتل فارسى تألیف ابىالمفاخر رازى است که در کتاب «روضة الشهداء» شعر او را آورده است». اما محقق کتاب معتقد است که نثر بدیع و ادب فاخر و درخشان و معلومات و اطلاعات متفرقه و محتواى پربار توأم با [[شعر]] و تمثیل آن در سطحى قرار دارد که امروز نیز پس از گذشت پانصد سال از تألیف آن، مىتوان از نثر و ادب آن بهره جست و در اختیار مشتاقان قرار داد و شاید همین نکته باعث شده است که این کتاب بهعنوان «نخستین اثر فارسى روضهخوانى» در سطح عمومى مطرح و مورد توجّه واقع گردد. | ||
| + | |||
| + | «روضة الشهدا» به رغم شهرت فراوان، به دلیل ضعفهای محتوایی، مورد مخالفت عالمان و محققان قرار گرفته و اعتراضات جدی به آن وارد شده است. از دیدگاه منتقدان، مهمترین اشکالات «روضة الشهدا» نگاه [[تصوف|صوفیانه]]، نقلهای نادرست و قصهگوییهای [[ملا حسین کاشفی|کاشفی]] است. همچنین گفته شده که «روضة الشهداء» پیش از آنکه کتابی تاریخی باشد، داستان پردازی تاریخی است و چون داستان پردازی است، تخیلی هم هست و چون نویسنده آن ادیب و انشاء نویس است، داستان آفرینی هم در آن مشاهده میشود. [[علامه شعرانی|ابوالحسن شعرانی]] در این رابطه می گوید: از نقل ضعیف در روضه الشهداء عجب نباید داشت، چون در ادای مقصودِ واعظ، قوی است؛ اگر چه برای مقصود مورخ کافی نیست. | ||
| + | |||
| + | این کتاب، با تصحیح و [[حاشیه|حواشی]] آیتالله [[ابوالحسن شعرانی]] و توسط انتشارات اسلامیه، به چاپ رسیده است. نسخه دیگری از این کتاب، با پیشگفتار و تصحیح عبدالرحیم عقیقی بخشایشی توسط دفتر نشر نوید اسلام در بهار ۱۳۸۱ش، در [[قم]] چاپ شده است. | ||
| + | |||
| + | == محتوای کتاب == | ||
| + | کتاب «روضة الشهداء»، مشتمل بر مقدمه مصحح، مقدمه مؤلف، ده باب و یک خاتمه به شرح زیر است: | ||
| + | |||
| + | *'''باب اول''': در ابتلای جمعی از [[پيامبران|انبیاء]] علیهم التحیة و الثناء | ||
| + | *'''باب دوم''': در جفای [[قریش]] و سایر کفّار با حضرت [[پیامبر اسلام|رسولالله]](ص) | ||
| + | *'''باب سوم''': در رحلت حضرت [[پیامبر اسلام|سید المرسلین]](ص) | ||
| + | *'''باب چهارم''': در بعضی از احوال سیدة النّساء [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|فاطمه زهرا]](س) | ||
| + | *'''باب پنجم''': در بعضی از اخبار و حالات [[امام علی علیه السلام|امام علی]](ع) از ولادت تا هنگام [[شهادت در راه خدا|شهادت]] | ||
| + | *'''باب ششم''': در بیان فضایل و حالات [[امام حسن علیه السلام|امام حسن]] (ع) از ولادت تا شهادت | ||
| + | *'''باب هفتم''': در مناقب و فضایل [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]](ع) از ولادت تا شهادت | ||
| + | *'''باب هشتم''': در شهادت [[مسلم بن عقیل|مسلم بن عقیل بن ابی طالب]] و بعضی از فرزندان او | ||
| + | *'''باب نهم''': در رسیدن امام حسین (ع) به [[کربلا]] و شهادت امام و یاران او، که از ابواب دیگر مفصلتر است. | ||
| + | *'''باب دهم''': وقایعی که به [[اهل البیت|اهل بیت]] (ع) بعد از واقعه کربلا پیش آمده و نیز عقوبت قاتلان امام حسین(ع) ذکر شده است. | ||
| + | *'''خاتمه''': پیرامون اعقاب و اخلاف [[سبط پیامبر|سبطین]] (امام حسن و امام حسین(ع)) و شرح حال جمعى از [[سادات]] نگاشته شده است. | ||
| + | |||
| + | == نقاط قوّت و ضعف کتاب == | ||
| + | '''نقاط قوّت:''' | ||
| + | |||
| + | * یکى از نقاط قوّت «روضة الشهداء»، که اتفاقا همین امر عامل بقا و استمرارش نیز مىباشد، نثر قوى و برخوردارى از ادب بلند و فاخر عصر خویش مىباشد. | ||
| + | * کثرت معلومات: یکى دیگر از نقاط قوت آن، کثرت معلومات مؤلّف و تنوّع محتویات کتاب مىباشد. کتاب سرشار از علوم، معارف، اطلاعات کلامى، تاریخى، فقهى و نجومى مىباشد و این تنوع و تکثر، نوعى جاودانگى و استمرار و دوام به کتاب بخشیده است که کمتر نظیر آن را از نظر تنوع و تکثر، مىتوان در بین همردیفان آن پیدا نمود. | ||
| + | * منابع متنوع: یکى دیگر از نقاط قوت آن برخوردارى از منابع گوناگون و مآخذ متعدد مىباشد. در این کتاب از دهها کتاب و منبع نادر و کمیاب و دست اوّل، مطالبى نقل شده است که امروز نمىتوان آنها را پیدا نمود و اتفاقا اسامى آنها نیز قید و ضبط شده است. این امر به محقّقین و پژوهشگران روز این امکان را میدهد که جهت شناخت آن منابع به این کتاب مراجعهاى داشته باشند تا به منابع اصلى دسترسى پیدا کنند. | ||
| + | * منابع غیر شیعه: چهارمین نکته، بهرهگیرى آن از منابع [[اهل سنت]] در مقام معرفى [[اهل البیت|اهلبیت]](ع) و نشان دادن مقامات و مراتب آنان مىباشد. گرچه بخشى از این توسعه، جزء نقاط ضعف کتاب است، ولى اساس کلّى و موضعگیرى عمومى آن، نقطه قوّت و امتیاز آن مىباشد. | ||
| + | * جامع بودن: پنجمین نقطه قوّتى که بهنوعى امتیاز هم محسوب مىگردد، مشتمل بودن کتاب بر تمام [[حدیث|احادیث]] و [[آیه|آیات]] و سنن و سیرهها پیرامون اهلبیت(ع)، بهویژه [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]](ع) مىباشد؛ بیآنکه تحلیل کامل یا موضعگیرى خاصّى از خود نشان دهد. کار او بى شباهت به اقدامات [[علامه مجلسى]](ره) در گردآورى احادیث [[حدیث قوی|قوى]] و [[حدیث ضعیف|ضعیف]] و [[حدیث موثق|موثق]] و [[حدیث حسن|حسن]] برای جلوگیری از اندراس و زوال آنها نیست؛ هرچند احادیث غیر قابل استناد نیز در میان آن احادیث و تواریخ وجود داشته است. | ||
| + | * نخستین [[مقتل]] رایج: یکى دیگر از امتیازات و نقاط قوّت کتاب، عنوان «نخستین مقتل فارسى رایج و متداول» بودن آن مىباشد که این خود نوعى حرمت و پیشکسوتى و پیشتازى به آن داده است. | ||
| + | |||
| + | '''نقاط ضعف:''' | ||
| + | |||
| + | * در کتاب حاضر، اصول [[علم درایه]]، [[رجال]] و قواعد شناخت [[حدیث]]، درست انجام نشده است. نوعاً از راویان ضعیف و مجهولالحال بهصورت ارسال مطلب، نقل شده است. قوى و ضعیف، معتبر و نامعتبر هر دو با هم و در کنار هم قرار گرفتهاند. خواننده باید بسیار هوشیار و اهل دقت باشد که بتواند آنها را از همدیگر تفکیک نماید و هرکدام را در جایگاه خاص خود قرار دهد. گرچه محدثین و فقها جائى که حدیث در باب [[احکام شرعی|احکام]] فقهى و [[شریعت]]، نبوده باشد، از باب توسّع و مسامحه در غیر احکام چندان کنکاش نمىکنند و به ضعف راویان نیز چندان اهمیت قائل نمىشوند. | ||
| + | * نوع منابع و مآخذ مؤلف از منابع [[عامه|عامّه]] مىباشد: گویا مؤلف در آن شرائطى که میزیسته است چارهاى جز استفاده از مأخذ و منابع [[اهل سنت]] را نداشته است؛ گرچه این مسئله در نوع خود مزیتى شمرده شده است، ولى حقیقت مطلب آن است که حراست و نگهبانى و دقّت و تعمّق [[شیعه]]، خیلى قوىتر و متقنتر از اهل سنّت است؛ خاصّه آنکه عامّه یک قرن و نیم دیرتر از شیعه، به نگارش حدیث و خبر رو آورده است، که خیلى از مطالب و حقایق از دست رفته بود. [[میرزا عبدالله افندی]] معتقد است که اکثر روایات این کتاب مأخوذ از کتب غیر مشهور و غیر قابل اعتماد است، و به نظر [[سید محسن امین]]، روایات این کتاب غیر مستند و با واقعیات تاریخی تطبیق ندارد. برخی منابع او عبارتند از: [[الفتوح (کتاب)|الفتوح]] [[ابن اعثم کوفی]]، روضة الاحباب، شواهد النبوة، [[عیون اخبارالرضا (کتاب)|عیون اخبار الرضا]]، کنز الغرائب، مصابیح القلوب، مقتل الشهداء و نور الائمة. | ||
| + | * ضعف محتوایی: یکى دیگر از نقاط ضعف کتاب، شمول آن به پارهاى از مطالب سخیف مىباشد که ضعف و بى پایه بودن آنها مسلّم و قطعى است؛ بهعنوان مثال او داستان عروسى [[قاسم بن الحسن علیه السلام|حضرت قاسم]](ع) را با آب و تاب فراوان، ذکر مىکند و نوعى مجلس آرائى و صحنه سازى انجام میدهد؛ درصورتىکه این امر در آن گیرودار هولناک، نهتنها صورت عملى و وقوعى ندارد، بلکه بسیار دور از عقل و منطق و شئون عرف است. | ||
| + | |||
| + | == خلاصه و ترجمه کتاب == | ||
| + | از «روضة الشهداء» چندین گزیده در دست است که از آن شمار میتوان به «خلاصة الروضة» [[علی بن حسن زواره ای|علی بن حسن زوارهای]]، «ذكر الحسين» عبدالشکور تقوی و «منتخب روضة الشهداء» محمدامین حاج ملامحمود اشاره کرد. | ||
| + | |||
| + | کتاب «روضة الشهداء» را عبداللّه زیور (متوفی ۱۳۶۹ق) با نام «داستان سوزناک کربلا» به کردی منظوم ترجمه کرده است. ترکهای عثمانی و آذریها متون بیشماری به نام [[مقتل]] و [[مرثیه]] دارند که برخی از آنها ترجمه «روضة الشهداء» و برخی متأثر از آن است؛ مثلاً حاجی حسن زید مؤدین محمد این اثر را با نام «سعادتنامه» به ترکی نوشت. | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | جواد محدثی، | + | |
| + | *[[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، جواد محدثی، نشر معروف. | ||
| + | *"روضة الشهداء"، بابک رشنوزاده، مجله کتاب ماه دین، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۵، شماره ۱۰۲ و ۱۰۳. | ||
| + | *نرم افزار مقتل الحسین علیهالسلام، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. | ||
| + | *[https://fa.wikishia.net/view/%D8%B1%D9%88%D8%B6%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) ویکی شیعه، روضة الشهداء]. | ||
{{واقعه عاشورا}} | {{واقعه عاشورا}} | ||
| − | + | [[رده:منابع تاریخ زندگی امام حسین(ع)]] | |
| + | [[رده:کتابهای با موضوع امام حسین علیه السلام]] | ||
[[رده:مقاتل]] | [[رده:مقاتل]] | ||
| + | [[رده:کتابهای تاریخی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۹ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۵۷
 | |
| نویسنده | ملاحسین واعظ کاشفی |
| موضوع | زندگی و مقتل امام حسین علیهالسلام |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
«روضة الشهداء» تألیف ملا حسین کاشفى (متوفى ۹۱۰ هجرى)، کتابی پیرامون وقایع کربلا، که آن را با بیانی ادیبانه و داستانی به زبان فارسی به تصویر کشیده است. این کتاب به اجمال زندگی معصومین (علیهمالسلام) را دربردارد، ولی هدف اصلی نویسنده، پرداختن به زندگی امام حسین (علیهالسلام) و مصائب و مقتل آن حضرت است.
مؤلف
ملا حسین واعظ کاشفی سبزواری (م، ۹۱۰ ق)، فقیه، محدث، مفسر، واعظ، صوفى، ادیب و شاعر شیعه در قرن دهم هجری است.
مجالس وعظ و سخنرانیهای وی در دوره صفوی شهرت داشته و معاصران وی از جایگاه او نزد مردم و همچنین حاکمان وقت سخن گفتهاند. درباره مذهب کاشفى اختلاف است؛ وى را به جهت گرایش به تصوف و ملازمت با امیر علی شیر نوایى و نسبت خانوادگى نزدیک به ملا عبدالرحمان جامى، سنى مذهب، و به جهت نگارش کتاب «روضة الشهداء» و محل رشد و تربیتش سبزوار که از شهرهاى اهل تشیع بوده، شیعه مذهب دانسته اند. به هر حال وى در هرات به شیعه بودن و در سبزوار به تسنن اشتهار داشت.
جواهر التفسیر، جواهر الاسرار، المرصد الأسنى، اربعین در مواعظ، بدایع الافکار فى صنایع الاشعار، لبّ اللباب، الواح قمر و فضیلت صلوات، از دیگر تألیفات اوست.
معرفی کتاب
کتاب «روضة الشهداء»، با موضوع تاریخ اسلام و بهویژه تاریخ اهلبیت(ع) در کربلا است و از اولین مقاتل فارسیِ منتشرشده است. ملا حسین واعظ کاشفی این اثر را به درخواست و به نام میرزا مرشدالدین عبداللّه مشهور به سید میرزا، نوه دختری سلطان حسین بایقرا نوشت. نثر «روضة الشهداء» آمیخته به نظم و به سبک منشیانه است. این کتاب، ذکر شهیدان از انبیا و اولیا، بهخصوص مصائب امام حسین(ع) است. چون در گذشته، مطالب این کتاب را در مجالس عزادارى اولیای الهی، از رو میخواندند، این مجالس به «روضهخوانی» شهرت یافت و واعظان و مرثیه خوانانی که در منابر و مجالس به عنوان مقتل از روى آن مصیبت مىخواندند، مرثیه خوانان را «روضه خوان» مى گویند.
شیخ آقا بزرگ تهرانى در مورد این کتاب مینویسد: «برخى احتمال دادهاند این کتاب نخستین مقتل فارسى بوده است... ولى مقتل فارسى متقدمتر از آن کتاب نیز بوده است که خود «روضة الشهداء» از آن نقل مطلب نموده است و آن کتاب مقتل فارسى تألیف ابىالمفاخر رازى است که در کتاب «روضة الشهداء» شعر او را آورده است». اما محقق کتاب معتقد است که نثر بدیع و ادب فاخر و درخشان و معلومات و اطلاعات متفرقه و محتواى پربار توأم با شعر و تمثیل آن در سطحى قرار دارد که امروز نیز پس از گذشت پانصد سال از تألیف آن، مىتوان از نثر و ادب آن بهره جست و در اختیار مشتاقان قرار داد و شاید همین نکته باعث شده است که این کتاب بهعنوان «نخستین اثر فارسى روضهخوانى» در سطح عمومى مطرح و مورد توجّه واقع گردد.
«روضة الشهدا» به رغم شهرت فراوان، به دلیل ضعفهای محتوایی، مورد مخالفت عالمان و محققان قرار گرفته و اعتراضات جدی به آن وارد شده است. از دیدگاه منتقدان، مهمترین اشکالات «روضة الشهدا» نگاه صوفیانه، نقلهای نادرست و قصهگوییهای کاشفی است. همچنین گفته شده که «روضة الشهداء» پیش از آنکه کتابی تاریخی باشد، داستان پردازی تاریخی است و چون داستان پردازی است، تخیلی هم هست و چون نویسنده آن ادیب و انشاء نویس است، داستان آفرینی هم در آن مشاهده میشود. ابوالحسن شعرانی در این رابطه می گوید: از نقل ضعیف در روضه الشهداء عجب نباید داشت، چون در ادای مقصودِ واعظ، قوی است؛ اگر چه برای مقصود مورخ کافی نیست.
این کتاب، با تصحیح و حواشی آیتالله ابوالحسن شعرانی و توسط انتشارات اسلامیه، به چاپ رسیده است. نسخه دیگری از این کتاب، با پیشگفتار و تصحیح عبدالرحیم عقیقی بخشایشی توسط دفتر نشر نوید اسلام در بهار ۱۳۸۱ش، در قم چاپ شده است.
محتوای کتاب
کتاب «روضة الشهداء»، مشتمل بر مقدمه مصحح، مقدمه مؤلف، ده باب و یک خاتمه به شرح زیر است:
- باب اول: در ابتلای جمعی از انبیاء علیهم التحیة و الثناء
- باب دوم: در جفای قریش و سایر کفّار با حضرت رسولالله(ص)
- باب سوم: در رحلت حضرت سید المرسلین(ص)
- باب چهارم: در بعضی از احوال سیدة النّساء فاطمه زهرا(س)
- باب پنجم: در بعضی از اخبار و حالات امام علی(ع) از ولادت تا هنگام شهادت
- باب ششم: در بیان فضایل و حالات امام حسن (ع) از ولادت تا شهادت
- باب هفتم: در مناقب و فضایل امام حسین(ع) از ولادت تا شهادت
- باب هشتم: در شهادت مسلم بن عقیل بن ابی طالب و بعضی از فرزندان او
- باب نهم: در رسیدن امام حسین (ع) به کربلا و شهادت امام و یاران او، که از ابواب دیگر مفصلتر است.
- باب دهم: وقایعی که به اهل بیت (ع) بعد از واقعه کربلا پیش آمده و نیز عقوبت قاتلان امام حسین(ع) ذکر شده است.
- خاتمه: پیرامون اعقاب و اخلاف سبطین (امام حسن و امام حسین(ع)) و شرح حال جمعى از سادات نگاشته شده است.
نقاط قوّت و ضعف کتاب
نقاط قوّت:
- یکى از نقاط قوّت «روضة الشهداء»، که اتفاقا همین امر عامل بقا و استمرارش نیز مىباشد، نثر قوى و برخوردارى از ادب بلند و فاخر عصر خویش مىباشد.
- کثرت معلومات: یکى دیگر از نقاط قوت آن، کثرت معلومات مؤلّف و تنوّع محتویات کتاب مىباشد. کتاب سرشار از علوم، معارف، اطلاعات کلامى، تاریخى، فقهى و نجومى مىباشد و این تنوع و تکثر، نوعى جاودانگى و استمرار و دوام به کتاب بخشیده است که کمتر نظیر آن را از نظر تنوع و تکثر، مىتوان در بین همردیفان آن پیدا نمود.
- منابع متنوع: یکى دیگر از نقاط قوت آن برخوردارى از منابع گوناگون و مآخذ متعدد مىباشد. در این کتاب از دهها کتاب و منبع نادر و کمیاب و دست اوّل، مطالبى نقل شده است که امروز نمىتوان آنها را پیدا نمود و اتفاقا اسامى آنها نیز قید و ضبط شده است. این امر به محقّقین و پژوهشگران روز این امکان را میدهد که جهت شناخت آن منابع به این کتاب مراجعهاى داشته باشند تا به منابع اصلى دسترسى پیدا کنند.
- منابع غیر شیعه: چهارمین نکته، بهرهگیرى آن از منابع اهل سنت در مقام معرفى اهلبیت(ع) و نشان دادن مقامات و مراتب آنان مىباشد. گرچه بخشى از این توسعه، جزء نقاط ضعف کتاب است، ولى اساس کلّى و موضعگیرى عمومى آن، نقطه قوّت و امتیاز آن مىباشد.
- جامع بودن: پنجمین نقطه قوّتى که بهنوعى امتیاز هم محسوب مىگردد، مشتمل بودن کتاب بر تمام احادیث و آیات و سنن و سیرهها پیرامون اهلبیت(ع)، بهویژه امام حسین(ع) مىباشد؛ بیآنکه تحلیل کامل یا موضعگیرى خاصّى از خود نشان دهد. کار او بى شباهت به اقدامات علامه مجلسى(ره) در گردآورى احادیث قوى و ضعیف و موثق و حسن برای جلوگیری از اندراس و زوال آنها نیست؛ هرچند احادیث غیر قابل استناد نیز در میان آن احادیث و تواریخ وجود داشته است.
- نخستین مقتل رایج: یکى دیگر از امتیازات و نقاط قوّت کتاب، عنوان «نخستین مقتل فارسى رایج و متداول» بودن آن مىباشد که این خود نوعى حرمت و پیشکسوتى و پیشتازى به آن داده است.
نقاط ضعف:
- در کتاب حاضر، اصول علم درایه، رجال و قواعد شناخت حدیث، درست انجام نشده است. نوعاً از راویان ضعیف و مجهولالحال بهصورت ارسال مطلب، نقل شده است. قوى و ضعیف، معتبر و نامعتبر هر دو با هم و در کنار هم قرار گرفتهاند. خواننده باید بسیار هوشیار و اهل دقت باشد که بتواند آنها را از همدیگر تفکیک نماید و هرکدام را در جایگاه خاص خود قرار دهد. گرچه محدثین و فقها جائى که حدیث در باب احکام فقهى و شریعت، نبوده باشد، از باب توسّع و مسامحه در غیر احکام چندان کنکاش نمىکنند و به ضعف راویان نیز چندان اهمیت قائل نمىشوند.
- نوع منابع و مآخذ مؤلف از منابع عامّه مىباشد: گویا مؤلف در آن شرائطى که میزیسته است چارهاى جز استفاده از مأخذ و منابع اهل سنت را نداشته است؛ گرچه این مسئله در نوع خود مزیتى شمرده شده است، ولى حقیقت مطلب آن است که حراست و نگهبانى و دقّت و تعمّق شیعه، خیلى قوىتر و متقنتر از اهل سنّت است؛ خاصّه آنکه عامّه یک قرن و نیم دیرتر از شیعه، به نگارش حدیث و خبر رو آورده است، که خیلى از مطالب و حقایق از دست رفته بود. میرزا عبدالله افندی معتقد است که اکثر روایات این کتاب مأخوذ از کتب غیر مشهور و غیر قابل اعتماد است، و به نظر سید محسن امین، روایات این کتاب غیر مستند و با واقعیات تاریخی تطبیق ندارد. برخی منابع او عبارتند از: الفتوح ابن اعثم کوفی، روضة الاحباب، شواهد النبوة، عیون اخبار الرضا، کنز الغرائب، مصابیح القلوب، مقتل الشهداء و نور الائمة.
- ضعف محتوایی: یکى دیگر از نقاط ضعف کتاب، شمول آن به پارهاى از مطالب سخیف مىباشد که ضعف و بى پایه بودن آنها مسلّم و قطعى است؛ بهعنوان مثال او داستان عروسى حضرت قاسم(ع) را با آب و تاب فراوان، ذکر مىکند و نوعى مجلس آرائى و صحنه سازى انجام میدهد؛ درصورتىکه این امر در آن گیرودار هولناک، نهتنها صورت عملى و وقوعى ندارد، بلکه بسیار دور از عقل و منطق و شئون عرف است.
خلاصه و ترجمه کتاب
از «روضة الشهداء» چندین گزیده در دست است که از آن شمار میتوان به «خلاصة الروضة» علی بن حسن زوارهای، «ذكر الحسين» عبدالشکور تقوی و «منتخب روضة الشهداء» محمدامین حاج ملامحمود اشاره کرد.
کتاب «روضة الشهداء» را عبداللّه زیور (متوفی ۱۳۶۹ق) با نام «داستان سوزناک کربلا» به کردی منظوم ترجمه کرده است. ترکهای عثمانی و آذریها متون بیشماری به نام مقتل و مرثیه دارند که برخی از آنها ترجمه «روضة الشهداء» و برخی متأثر از آن است؛ مثلاً حاجی حسن زید مؤدین محمد این اثر را با نام «سعادتنامه» به ترکی نوشت.
منابع
- فرهنگ عاشورا، جواد محدثی، نشر معروف.
- "روضة الشهداء"، بابک رشنوزاده، مجله کتاب ماه دین، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۵، شماره ۱۰۲ و ۱۰۳.
- نرم افزار مقتل الحسین علیهالسلام، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- ویکی شیعه، روضة الشهداء.
 |
|||
| قبل از واقعه | |||
| شرح واقعه |
| ||
| پس از واقعه | |||
| بازتاب واقعه | |||
| وابستهها | |||
