شب قدر: تفاوت بین نسخهها
جز |
|||
| (۲۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | {{ | + | {{خوب}} |
| + | '''«شب قَدر»''' شب [[نزول قرآن]] بر [[پیامبر اکرم]] (صلی الله علیه وآله) و شبی است که مطابق با «[[سوره قدر]]» از هزار ماه برتر است. بر اساس [[حدیث|روایات]]، در این شب [[تقدیر]] و سرنوشت یک سالۀ افراد مشخص میگردد. در تعالیم [[اسلام|اسلامی]]، یک شب خاص به عنوان شب قدر معرفی نشده، بلکه یکی از شبهای نوزدهم، بیستویکم و یا بیستوسوم [[ماه رمضان]] شب قدر دانسته شده است. در روایات [[معصوم|معصومین]] علیهمالسلام، به اِحیاء ([[شب زنده داری|شب زندهداری]]) در شبهای قدر سفارش زیادی شده و اعمال خاصی برای این شبها تعیین گردیده است. | ||
| − | شب قدر | + | ==اهمیت شب قدر== |
| − | در | + | شب قدر آن شبى است که در طول سال، شبى به فضلیت آن یافت نمىشود و عمل در این شب از عمل در طول هزار ماه بهتر است و تقدیر امور سال در این شب صورت مىگیرد و [[فرشتگان]] و روح -که اعظم فرشتگان الهى است-، در این شب به اذن پروردگار به زمین فرود مىآیند و به محضر [[امام زمان]] (عجل الله تعالی فرجه الشریف) مىرسند و آنچه را که براى هر فرد مقدّر شده بر آن حضرت عرضه مىدارند. در اهمیت شب قدر همین بس که خداوند در [[سوره قدر]] در وصف آن می فرماید: «{{متن قرآن|لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَیرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ}}<ref>[[آیه 3 سوره قدر|سوره قدر، آیه ۳.]]</ref>؛ شب قدر از هزار ماه برتر است». |
| − | + | برخی امور، بر قدر و منزلت «شب قدر» افزوده است، از جمله: | |
| − | + | ===نزول قرآن=== | |
| + | [[قرآن|قرآن کریم]] خود می گوید: «{{متن قرآن|شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ ...}}<ref>[[آیه 185 سوره بقره|سوره بقره، آیه ۱۸۵.]]</ref>؛ ماه [[رمضان]] ماهی است که در آن [[قرآن]] نازل شده است ...». | ||
| − | در | + | اما در چه شبی از شبهای ماه رمضان، قرآن نازل شده است؟ [[آیه]] دیگر بیان می کند که «{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ ...}}<ref>[[آیه 3 سوره دخان|سوره دخان، آیه ۳.]]</ref>؛ به راستی، آن [قرآن] را در شبی پربرکت نازل کردیم ...». |
| − | + | و این شب مبارک را در [[سوره قدر]] مشخص فرموده که «{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ}}<ref>[[آیه 1 سوره قدر|سوره قدر، آیه ۱.]]</ref>؛ به حقیقت ما آن [قرآن] را در شب قدر فرود آوردیم». | |
| − | + | البته منظور از [[نزول قرآن]] در شب قدر، نزول دفعی است بر قلب [[پیامبر اسلام|رسول گرامی اسلام]]، نه نزول تدریجی که آغاز آن با آغاز [[بعثت]] یعنی بیست و هفتم [[رجب]] همراه است. | |
| − | == تقدیر امور == | + | ===تقدیر امور=== |
| + | «قدر» به معنای تقدیر و اندازه گیری و تنظیم است. [[راغب اصفهانی]] می گوید: «لیلة القدر أی لیلة قیضها لأمور مخصوصة<ref>المفردات فی غریب القرآن، دفتر نشر الکتاب، ص۳۹۵.</ref>؛ شب قدر یعنی شبی که [خداوند] برای [تنظیم و تعیین] امور مخصوصی آن را آماده [و مقرر] نموده است». | ||
| − | + | و [[قرآن کریم]] می فرماید: «{{متن قرآن|فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ}}<ref>[[آیه 4 سوره دخان|سوره دخان، آیه ۴.]]</ref>؛ در آن شب هر کار استوار و حکیمانه ای [به اراده خدا] فیصله می یابد». | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | طبق روایات فراوانی<ref>ر.ک: تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۶۳۱؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۸۶؛ بحارالانوار، ج۹۴، ص۱۴۱-۱۸.</ref> سرنوشت افراد مانند: [[رزق]]، [[مرگ]]، خوشی و ناخوشیها، [[حج]] رفتن و حوادث دیگر زندگی، برای سال بعد، بر اساس استعدادها و لیاقتها رقم می خورد. [[امام رضا]] علیه السلام فرمود: «...یقدر فیها ما یکون فی السنة من خیر أو شرّ أو مضرة أو منفعة أو رزق أو اجل ولذلک سمیت لیلة القدر؛<ref>عیون اخبارالرضا، ج۲، ص۱۱۶.</ref> در آن شب قدر آنچه که در سال واقع می شود، تقدیر و اندازه گیری می شود. از نیکی و بدی و زیان و سود و روزی و مرگ و... به همین جهت نیز شب قدر [شب اندازه گیری] نامیده شده است». و [[امام صادق]] علیه السلام فرمود: «التقدیر فی لیلة القدر تسعة عشر، و الابرام فی لیلة احدی و عشرین و الامضاء فی لیلة ثلاث و عشرین؛<ref>وسائل الشیعه، حر عاملی، داراحیاء التراث، ج۷، ص۲۵۹؛ تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۶۲۷؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۸۷.</ref> [[تقدیر]] امور [و سرنوشتها] در شب نوزدهم، تحکیم آن در شب بیست و یکم و امضای آن در شب بیست و سوم [صورت می گیرد]». | |
| − | |||
| − | فرمود: | ||
| − | |||
| − | + | ===سند امامت=== | |
| − | |||
| − | |||
| − | + | شب قدر بزرگترین سند [[امامت]] و تداوم آن در طول زمان است. در روایات فراوانی، وجود شب قدر را در هر زمان، دلیل لزوم امامت و بقای آن دانسته اند، لذا [[سوره قدر]] به منزله شناسنامه [[اهل بیت]] علیهم السلام شمرده شده است. در اینجا به برخی روایات اشاره می شود: | |
| − | |||
| − | |||
| − | و در | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | از [[امام صادق]] علیه السلام نقل شده است که فرمود: [[امام علی|علی]] علیه السلام زیاد می فرمود: هیچگاه تَیمی و عدوی [<nowiki/>[[ابوبکر]] و [[عمر بن خطاب|عمر]]] خدمت [[پیامبر]] صلی الله علیه و آله جمع نشدند مگر آن که آن حضرت [سوره] «انّا انزلناه...» را با خشوع و گریه می خواند، سپس آن دو عرض می کردند چقدر رقت شما نسبت به این سوره شدید است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: به جهت آنچه چشمم دیده و دلم فهمیده است و به جهت آنچه دل این شخص [یعنی علی علیه السلام] پس از من خواهد دید. آن دو می گفتند: مگر شما چه دیده ای و او چه می بیند؟ فرمود: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای آن دو نوشت: «{{متن قرآن|تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ}}<ref>[[آیه 4 سوره قدر|سوره قدر،آیه ۴.]]</ref>؛ ملائکه و روح در آن شب با اذن پروردگارشان برای (تقدیر) هر کاری نازل می شوند». آنگاه فرمود: آیا بعد از '''«کلّ امر»''' که خداوند می فرماید، چیزی باقی خواهد ماند؟ گفتند: نه. سپس حضرت فرمود: آیا می دانید آن کسی که هر امری بر او نازل می شود کیست؟ گفتند: تو هستی ای رسول خدا! آنگاه می فرمود: بله [ولی] آیا شب قدر بعد از من هم ادامه دارد؟ گفتند: بله. فرمود: آیا [در شبهای قدر] بعد از من هم آن امر نازل می شود؟ گفتند: بله. سپس فرمود: بر چه کسی؟ گفتند: نمی دانیم. سپس آن حضرت از سر من [علی] می گرفت (و دست را روی سر من قرار می داد) و می فرمود: اگر نمی دانید بدانید، آن شخص پس از من این مرد است. [امام صادق] فرمود: پس آنگاه آن دو نفر همیشه این گونه بودند که شب قدر را بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به سبب هراسی که بر دلشان می افتاد، می شناختند.<ref>اصول کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ترجمه سید جواد مصطفوی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ج۱، ص۳۶۳-۳۶۴. </ref> | |
| − | {{ | + | در جای دیگر، [[امام علی]] علیه السلام فرمود: «به حقیقت، شب قدر در هر سال وجود دارد و امر سال در آن شب نازل می شود و به راستی برای آن امر صاحبان امری است. عرضه شد آنان چه کسانی هستند؟ فرمود: «أنا و احد عشر من صُلبی ائمة محدَّثون<ref>اثباة الهداة، شیخ حر عاملی، قم مطبعة العلمیة، ج۲، ص۲۵۶؛ بحارالانوار (همان)، ج۹۴، ص۱۵، ح۲۶.</ref>؛ من و یازده [امام] از نسل من که [همه] امامانی محدَّث می باشند [که ملائکه را نمی بینند ولی صدای آنها را می شنوند]». |
| + | |||
| + | و در برخی روایات آمده که خود [[ولایت]] علی علیه السلام و [[ائمه]] علیهم السلام جزء تقدیرات آن شب است<ref>همان، ص۱۸.</ref> و نیز دستور داده اند که با مخالفان برای اثبات [[امامت]] و بقای آن و زنده بودن [[امام مهدی|حضرت مهدی]] علیه السلام به شب قدر استدلال کنید.<ref>اصول کافی (همان)، ج۱، ص۳۵۳-۳۶۲-۳۶۴، روایت۶.</ref> | ||
| + | |||
| + | آری، بقای شب قدر دلیل محکمی است بر بقای امامت و بقای امامت اقتضا می کند حیات و زنده بودن مهدی موعود علیه السلام را و حیات او نشانه حیات مذهب [[شیعه|تشیع]] است. لذا [[اسلام]] اصیل و [[قرآن]] تا ابد زنده است. از اینجا روشن شد که شب قدر یعنی شب ولایت و امامت و معنای روایاتی که شب قدر را به [[حضرت فاطمه]] علیهاالسلام [[تفسیر]] نموده است،<ref>تفسیر فرات کوفی، مؤسسه نشر، ص۵۸۱.</ref> روشن شد که حقیقت شب قدر امامت و ولایت است و حقیقت ولایت و امامت، زهرای مرضیه علیها السلام است. | ||
| + | |||
| + | ===بخشش گناهان=== | ||
| + | |||
| + | یکی دیگر از ویژگیهای شب قدر، بخشش [[گناه|گناهان]] و عفو عاصیان و مجرمان است، [[پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله می فرمود: «{{متن حدیث|مَن ادرک لیلة القدر فلَم یُغفَر له فأبعدَه الله}}<ref>بحارالانوار (همان)، ج۹۴، ص۸۰، ح۴۷.</ref>؛ کسی که شب قدر را درک کند، ولی بخشیده نشود [و مورد رحمت الهی واقع نشود] پس خدا او را [از رحمت خویش] دور می سازد»؛ و در جای دیگر فرمود: «{{متن حدیث|مَن حُرّمها فقد حُرّم الخیرُ کلّه و لایحرم خیرها الّا محروم}}<ref>کنزالعمال، علی متقی هندی، بیروت، مؤسسه الرساله، ج۸، ص۵۳۴، ح۲۸-۲۴.</ref>؛ هر کس که از فیض شب قدر محروم گردد، از تمام خیرات محروم [و بی نصیب] شده است و محروم نمی ماند از [برکات و] خیرات شب قدر، مگر کسی که [با اعمال خویش] خود را محروم نموده باشد». لذا باید تلاش مضاعف نمود تا [[غفران]] الهی در این شب بخشش گناهان شامل حال انسان گردد. | ||
| + | |||
| + | پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: «{{متن حدیث|من قام لیلة القدر ایماناً و احتساباً، غُفِر له ما تقدّم من ذنبه}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۳۵۸، ح۱۳۶۰۱.</ref>؛ کسی که در شب قدر از روی [[ایمان]] و محاسبه [و اخلاص] به پاخیزد و بیدار باشد، گناهان گذشته اش بخشوده می شود». | ||
| + | |||
| + | ==اعمال شب قدر== | ||
| + | |||
| + | اعمال شبهای قدر دو گونه است؛ اعمالی که مشترک بین هر سه شب است و اعمالی که مخصوص به هر یک از سه شب قدر می باشد. | ||
| − | == | + | ===اعمال مشترک شبهای قدر=== |
| − | |||
| − | |||
| − | + | *[[غسل]] کردن؛ | |
| − | [ | + | *خواندن دو رکعت [[نماز]] که در هر [[رکعت]] پس از [[سوره حمد]]، هفت مرتبه [[سوره توحید]] خوانده و پس از فراغت از نماز هفتاد مرتبه بگوید: «استغفرُ اللّه و أتوب الیه». |
| + | *بازکردن [[قرآن مجید]] در برابر خود و گفتن: {{متن حدیث|«اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُک بِکتَابِک الْمُنْزَلِ وَ مَا فِیهِ وَ فِیهِ اسْمُک الْأَکبَرُ وَأَسْمَاؤُک الْحُسْنَى وَ مَا یُخَافُ وَ یُرْجَى أَنْ تَجْعَلَنِی مِنْ عُتَقَائِک مِنَ النَّارِ»}}، سپس هر حاجت که دارد از خدا بخواهد. | ||
| + | *گذاشتن قرآن کریم بر سر و گفتن: {{متن حدیث|«اَللّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الْقُرْآنِ وَبِحَقِّ مَنْ اَرْسَلْتَهُ بِهِ وَبِحَقِّ کلِّ مُؤْمِنٍ مَدَحْتَهُ فیهِ وَبِحَقِّک عَلَیهِمْ فَلا اَحَدَ اَعْرَفُ بِحَقِّک مِنْک»؛ سپس هر کدام از این عبارات را ده مرتبه بگوید: بِک یا اَللّهُ؛ بِمُحَمَّدٍ؛ بِعَلی؛ بفاطمه؛ بِالْحَسَنِ؛ بِالْحُسَینِ؛ بِعَلِىّ بْنِ الْحُسَینِ؛ بُمَحَمَّدِ بْنِ عَلِی؛ بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ؛ بِمُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ؛ بِعَلِىِّ بْنِ مُوسى؛ بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِی؛ بِعَلِىِّ بْنِ مُحَمَّدٍ؛ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِی؛ بِالْحُجَّة»}}. سپس هر حاجت که دارد از خدا بخواهد. | ||
| + | *[[زیارت امام حسین علیه السلام در شب قدر|زیارت امام حسین علیهالسلام]]؛ | ||
| + | *اِحیاء و [[شب زنده داری|شب زندهداری]]؛ | ||
| + | *خواندن صد رکعت نماز که فضلیت بسیار دارد و بهتر آن است که در هر رکعت پس از [[سوره حمد]]، ده مرتبه [[سوره توحید]] بخواند. | ||
| + | *خواندن دعای {{متن حدیث|«اللَّهُمَّ إِنِّی أَمْسَیتُ لَک عَبْداً دَاخِراً ...»}}. | ||
| + | *خواندن [[دعای جوشن کبیر]]. | ||
| + | ===اعمال مخصوص هر شب قدر=== | ||
| + | *اعمال شب نوزدهم: صد بار ذکر '''«اَستَغفِرُاللهَ رَبّی و اَتوبُ اِلیهِ»'''؛ صد بار ذکر '''«اَلّلهُمَّ العَن قَتَلَةَ اَمیرِالمُؤمِنینَ»'''؛ دعای {{متن حدیث|«اَللّهُمَّ اْجْعَلْ فیما تَقْضی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الاَْمْرِ الْمَحْتُومِ ...»}}. | ||
| + | *اعمال شب بیست و یکم: خواندن دعاهایی که مربوط به دهه آخر [[ماه رمضان]] است؛ دعای {{متن حدیث|«یا مُولِجَ اللَّیلِ فِی النَّهارِ...»}}. | ||
| + | *اعمال شب بیست و سوم: [[غسل]] در ابتدای شب و غسلی در انتهای آن؛ خواندن دعاهایی که مربوط به دهه آخر ماه رمضان است؛ خواندن [[سوره عنکبوت]]، [[سوره روم]] و [[سوره دخان]]؛ هزار مرتبه خواندن [[سوره قدر]]؛ خواندن دعاهای [[دعای جوشن کبیر|جوشن کبیر]]، [[دعای مکارم الاخلاق|مکارم الاخلاق]]، [[دعای افتتاح|افتتاح]]، دعای {{متن حدیث|«اَللَّهُمَّ امْدُدْ لِی فِی عُمُرِی وَ أَوْسِعْ لِی فِی رِزْقِی ...»}}، دعای {{متن حدیث|«اَللَّهُمَّ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ ...»}}، دعای {{متن حدیث|«یا بَاطِناً فِی ظُهُورِهِ وَ یا ظَاهِراً فِی بُطُونِهِ ...»}} و خواندن دعای سلامتی [[امام زمان]] (عجل الله تعالی فرجه). | ||
| + | ==پانویس== | ||
| + | {{پانویس}} | ||
| + | ==منابع== | ||
| + | *"جایگاه و اهمیت شب قدر"، جواد خرمی، مبلغان، آبان و آذر ۱۳۸۲، شماره ۴۷. | ||
| + | *[[مفاتیح الجنان]]، [[شیخ عباس قمی]]. | ||
| + | ==پیوندهای مرتبط== | ||
| + | *[[اعمال شب قدر]] | ||
| + | * [https://ahlolbait.com/content/13427 اعمال شب قدر] | ||
| + | * [https://ahlolbait.com/content/27982 کلیپ تصویری اعمال مشترک شبهای قدر] | ||
| + | * [https://ahlolbait.com/content/36854 پیدیاف و صوت سورههای عنکبوت، روم و دخان] | ||
| + | {{مناسبت های شیعه}} | ||
| + | {{قرآن}} | ||
| + | [[رده:واژگان قرآنی]] | ||
[[رده:ماه رمضان]] | [[رده:ماه رمضان]] | ||
[[رده:روزهای خاص]] | [[رده:روزهای خاص]] | ||
| + | [[رده: مقاله های مهم]] | ||
| + | {{سنجش کیفی | ||
| + | |سنجش=شده | ||
| + | |شناسه= خوب | ||
| + | |عنوان بندی مناسب= خوب | ||
| + | |کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب | ||
| + | |رعایت سطح مخاطب عام= خوب | ||
| + | |رعایت ادبیات دانشنامه ای= متوسط | ||
| + | |جامعیت= خوب | ||
| + | |رعایت اختصار= خوب | ||
| + | |سیر منطقی= خوب | ||
| + | |کیفیت پژوهش= متوسط | ||
| + | |رده= دارد | ||
| + | }} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۳ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۲۴
«شب قَدر» شب نزول قرآن بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) و شبی است که مطابق با «سوره قدر» از هزار ماه برتر است. بر اساس روایات، در این شب تقدیر و سرنوشت یک سالۀ افراد مشخص میگردد. در تعالیم اسلامی، یک شب خاص به عنوان شب قدر معرفی نشده، بلکه یکی از شبهای نوزدهم، بیستویکم و یا بیستوسوم ماه رمضان شب قدر دانسته شده است. در روایات معصومین علیهمالسلام، به اِحیاء (شب زندهداری) در شبهای قدر سفارش زیادی شده و اعمال خاصی برای این شبها تعیین گردیده است.
محتویات
اهمیت شب قدر
شب قدر آن شبى است که در طول سال، شبى به فضلیت آن یافت نمىشود و عمل در این شب از عمل در طول هزار ماه بهتر است و تقدیر امور سال در این شب صورت مىگیرد و فرشتگان و روح -که اعظم فرشتگان الهى است-، در این شب به اذن پروردگار به زمین فرود مىآیند و به محضر امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) مىرسند و آنچه را که براى هر فرد مقدّر شده بر آن حضرت عرضه مىدارند. در اهمیت شب قدر همین بس که خداوند در سوره قدر در وصف آن می فرماید: «لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَیرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ[۱]؛ شب قدر از هزار ماه برتر است».
برخی امور، بر قدر و منزلت «شب قدر» افزوده است، از جمله:
نزول قرآن
قرآن کریم خود می گوید: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ ...[۲]؛ ماه رمضان ماهی است که در آن قرآن نازل شده است ...».
اما در چه شبی از شبهای ماه رمضان، قرآن نازل شده است؟ آیه دیگر بیان می کند که «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ ...[۳]؛ به راستی، آن [قرآن] را در شبی پربرکت نازل کردیم ...».
و این شب مبارک را در سوره قدر مشخص فرموده که «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ[۴]؛ به حقیقت ما آن [قرآن] را در شب قدر فرود آوردیم».
البته منظور از نزول قرآن در شب قدر، نزول دفعی است بر قلب رسول گرامی اسلام، نه نزول تدریجی که آغاز آن با آغاز بعثت یعنی بیست و هفتم رجب همراه است.
تقدیر امور
«قدر» به معنای تقدیر و اندازه گیری و تنظیم است. راغب اصفهانی می گوید: «لیلة القدر أی لیلة قیضها لأمور مخصوصة[۵]؛ شب قدر یعنی شبی که [خداوند] برای [تنظیم و تعیین] امور مخصوصی آن را آماده [و مقرر] نموده است».
و قرآن کریم می فرماید: «فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ[۶]؛ در آن شب هر کار استوار و حکیمانه ای [به اراده خدا] فیصله می یابد».
طبق روایات فراوانی[۷] سرنوشت افراد مانند: رزق، مرگ، خوشی و ناخوشیها، حج رفتن و حوادث دیگر زندگی، برای سال بعد، بر اساس استعدادها و لیاقتها رقم می خورد. امام رضا علیه السلام فرمود: «...یقدر فیها ما یکون فی السنة من خیر أو شرّ أو مضرة أو منفعة أو رزق أو اجل ولذلک سمیت لیلة القدر؛[۸] در آن شب قدر آنچه که در سال واقع می شود، تقدیر و اندازه گیری می شود. از نیکی و بدی و زیان و سود و روزی و مرگ و... به همین جهت نیز شب قدر [شب اندازه گیری] نامیده شده است». و امام صادق علیه السلام فرمود: «التقدیر فی لیلة القدر تسعة عشر، و الابرام فی لیلة احدی و عشرین و الامضاء فی لیلة ثلاث و عشرین؛[۹] تقدیر امور [و سرنوشتها] در شب نوزدهم، تحکیم آن در شب بیست و یکم و امضای آن در شب بیست و سوم [صورت می گیرد]».
سند امامت
شب قدر بزرگترین سند امامت و تداوم آن در طول زمان است. در روایات فراوانی، وجود شب قدر را در هر زمان، دلیل لزوم امامت و بقای آن دانسته اند، لذا سوره قدر به منزله شناسنامه اهل بیت علیهم السلام شمرده شده است. در اینجا به برخی روایات اشاره می شود:
از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: علی علیه السلام زیاد می فرمود: هیچگاه تَیمی و عدوی [ابوبکر و عمر] خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله جمع نشدند مگر آن که آن حضرت [سوره] «انّا انزلناه...» را با خشوع و گریه می خواند، سپس آن دو عرض می کردند چقدر رقت شما نسبت به این سوره شدید است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: به جهت آنچه چشمم دیده و دلم فهمیده است و به جهت آنچه دل این شخص [یعنی علی علیه السلام] پس از من خواهد دید. آن دو می گفتند: مگر شما چه دیده ای و او چه می بیند؟ فرمود: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله برای آن دو نوشت: «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ[۱۰]؛ ملائکه و روح در آن شب با اذن پروردگارشان برای (تقدیر) هر کاری نازل می شوند». آنگاه فرمود: آیا بعد از «کلّ امر» که خداوند می فرماید، چیزی باقی خواهد ماند؟ گفتند: نه. سپس حضرت فرمود: آیا می دانید آن کسی که هر امری بر او نازل می شود کیست؟ گفتند: تو هستی ای رسول خدا! آنگاه می فرمود: بله [ولی] آیا شب قدر بعد از من هم ادامه دارد؟ گفتند: بله. فرمود: آیا [در شبهای قدر] بعد از من هم آن امر نازل می شود؟ گفتند: بله. سپس فرمود: بر چه کسی؟ گفتند: نمی دانیم. سپس آن حضرت از سر من [علی] می گرفت (و دست را روی سر من قرار می داد) و می فرمود: اگر نمی دانید بدانید، آن شخص پس از من این مرد است. [امام صادق] فرمود: پس آنگاه آن دو نفر همیشه این گونه بودند که شب قدر را بعد از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به سبب هراسی که بر دلشان می افتاد، می شناختند.[۱۱]
در جای دیگر، امام علی علیه السلام فرمود: «به حقیقت، شب قدر در هر سال وجود دارد و امر سال در آن شب نازل می شود و به راستی برای آن امر صاحبان امری است. عرضه شد آنان چه کسانی هستند؟ فرمود: «أنا و احد عشر من صُلبی ائمة محدَّثون[۱۲]؛ من و یازده [امام] از نسل من که [همه] امامانی محدَّث می باشند [که ملائکه را نمی بینند ولی صدای آنها را می شنوند]».
و در برخی روایات آمده که خود ولایت علی علیه السلام و ائمه علیهم السلام جزء تقدیرات آن شب است[۱۳] و نیز دستور داده اند که با مخالفان برای اثبات امامت و بقای آن و زنده بودن حضرت مهدی علیه السلام به شب قدر استدلال کنید.[۱۴]
آری، بقای شب قدر دلیل محکمی است بر بقای امامت و بقای امامت اقتضا می کند حیات و زنده بودن مهدی موعود علیه السلام را و حیات او نشانه حیات مذهب تشیع است. لذا اسلام اصیل و قرآن تا ابد زنده است. از اینجا روشن شد که شب قدر یعنی شب ولایت و امامت و معنای روایاتی که شب قدر را به حضرت فاطمه علیهاالسلام تفسیر نموده است،[۱۵] روشن شد که حقیقت شب قدر امامت و ولایت است و حقیقت ولایت و امامت، زهرای مرضیه علیها السلام است.
بخشش گناهان
یکی دیگر از ویژگیهای شب قدر، بخشش گناهان و عفو عاصیان و مجرمان است، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: «مَن ادرک لیلة القدر فلَم یُغفَر له فأبعدَه الله[۱۶]؛ کسی که شب قدر را درک کند، ولی بخشیده نشود [و مورد رحمت الهی واقع نشود] پس خدا او را [از رحمت خویش] دور می سازد»؛ و در جای دیگر فرمود: «مَن حُرّمها فقد حُرّم الخیرُ کلّه و لایحرم خیرها الّا محروم[۱۷]؛ هر کس که از فیض شب قدر محروم گردد، از تمام خیرات محروم [و بی نصیب] شده است و محروم نمی ماند از [برکات و] خیرات شب قدر، مگر کسی که [با اعمال خویش] خود را محروم نموده باشد». لذا باید تلاش مضاعف نمود تا غفران الهی در این شب بخشش گناهان شامل حال انسان گردد.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمود: «من قام لیلة القدر ایماناً و احتساباً، غُفِر له ما تقدّم من ذنبه[۱۸]؛ کسی که در شب قدر از روی ایمان و محاسبه [و اخلاص] به پاخیزد و بیدار باشد، گناهان گذشته اش بخشوده می شود».
اعمال شب قدر
اعمال شبهای قدر دو گونه است؛ اعمالی که مشترک بین هر سه شب است و اعمالی که مخصوص به هر یک از سه شب قدر می باشد.
اعمال مشترک شبهای قدر
- غسل کردن؛
- خواندن دو رکعت نماز که در هر رکعت پس از سوره حمد، هفت مرتبه سوره توحید خوانده و پس از فراغت از نماز هفتاد مرتبه بگوید: «استغفرُ اللّه و أتوب الیه».
- بازکردن قرآن مجید در برابر خود و گفتن: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُک بِکتَابِک الْمُنْزَلِ وَ مَا فِیهِ وَ فِیهِ اسْمُک الْأَکبَرُ وَأَسْمَاؤُک الْحُسْنَى وَ مَا یُخَافُ وَ یُرْجَى أَنْ تَجْعَلَنِی مِنْ عُتَقَائِک مِنَ النَّارِ»، سپس هر حاجت که دارد از خدا بخواهد.
- گذاشتن قرآن کریم بر سر و گفتن: «اَللّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الْقُرْآنِ وَبِحَقِّ مَنْ اَرْسَلْتَهُ بِهِ وَبِحَقِّ کلِّ مُؤْمِنٍ مَدَحْتَهُ فیهِ وَبِحَقِّک عَلَیهِمْ فَلا اَحَدَ اَعْرَفُ بِحَقِّک مِنْک»؛ سپس هر کدام از این عبارات را ده مرتبه بگوید: بِک یا اَللّهُ؛ بِمُحَمَّدٍ؛ بِعَلی؛ بفاطمه؛ بِالْحَسَنِ؛ بِالْحُسَینِ؛ بِعَلِىّ بْنِ الْحُسَینِ؛ بُمَحَمَّدِ بْنِ عَلِی؛ بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ؛ بِمُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ؛ بِعَلِىِّ بْنِ مُوسى؛ بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِی؛ بِعَلِىِّ بْنِ مُحَمَّدٍ؛ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِی؛ بِالْحُجَّة». سپس هر حاجت که دارد از خدا بخواهد.
- زیارت امام حسین علیهالسلام؛
- اِحیاء و شب زندهداری؛
- خواندن صد رکعت نماز که فضلیت بسیار دارد و بهتر آن است که در هر رکعت پس از سوره حمد، ده مرتبه سوره توحید بخواند.
- خواندن دعای «اللَّهُمَّ إِنِّی أَمْسَیتُ لَک عَبْداً دَاخِراً ...».
- خواندن دعای جوشن کبیر.
اعمال مخصوص هر شب قدر
- اعمال شب نوزدهم: صد بار ذکر «اَستَغفِرُاللهَ رَبّی و اَتوبُ اِلیهِ»؛ صد بار ذکر «اَلّلهُمَّ العَن قَتَلَةَ اَمیرِالمُؤمِنینَ»؛ دعای «اَللّهُمَّ اْجْعَلْ فیما تَقْضی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الاَْمْرِ الْمَحْتُومِ ...».
- اعمال شب بیست و یکم: خواندن دعاهایی که مربوط به دهه آخر ماه رمضان است؛ دعای «یا مُولِجَ اللَّیلِ فِی النَّهارِ...».
- اعمال شب بیست و سوم: غسل در ابتدای شب و غسلی در انتهای آن؛ خواندن دعاهایی که مربوط به دهه آخر ماه رمضان است؛ خواندن سوره عنکبوت، سوره روم و سوره دخان؛ هزار مرتبه خواندن سوره قدر؛ خواندن دعاهای جوشن کبیر، مکارم الاخلاق، افتتاح، دعای «اَللَّهُمَّ امْدُدْ لِی فِی عُمُرِی وَ أَوْسِعْ لِی فِی رِزْقِی ...»، دعای «اَللَّهُمَّ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ ...»، دعای «یا بَاطِناً فِی ظُهُورِهِ وَ یا ظَاهِراً فِی بُطُونِهِ ...» و خواندن دعای سلامتی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه).
پانویس
- ↑ سوره قدر، آیه ۳.
- ↑ سوره بقره، آیه ۱۸۵.
- ↑ سوره دخان، آیه ۳.
- ↑ سوره قدر، آیه ۱.
- ↑ المفردات فی غریب القرآن، دفتر نشر الکتاب، ص۳۹۵.
- ↑ سوره دخان، آیه ۴.
- ↑ ر.ک: تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۶۳۱؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۸۶؛ بحارالانوار، ج۹۴، ص۱۴۱-۱۸.
- ↑ عیون اخبارالرضا، ج۲، ص۱۱۶.
- ↑ وسائل الشیعه، حر عاملی، داراحیاء التراث، ج۷، ص۲۵۹؛ تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۶۲۷؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۸۷.
- ↑ سوره قدر،آیه ۴.
- ↑ اصول کافی، محمد بن یعقوب کلینی، ترجمه سید جواد مصطفوی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ج۱، ص۳۶۳-۳۶۴.
- ↑ اثباة الهداة، شیخ حر عاملی، قم مطبعة العلمیة، ج۲، ص۲۵۶؛ بحارالانوار (همان)، ج۹۴، ص۱۵، ح۲۶.
- ↑ همان، ص۱۸.
- ↑ اصول کافی (همان)، ج۱، ص۳۵۳-۳۶۲-۳۶۴، روایت۶.
- ↑ تفسیر فرات کوفی، مؤسسه نشر، ص۵۸۱.
- ↑ بحارالانوار (همان)، ج۹۴، ص۸۰، ح۴۷.
- ↑ کنزالعمال، علی متقی هندی، بیروت، مؤسسه الرساله، ج۸، ص۵۳۴، ح۲۸-۲۴.
- ↑ وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۳۵۸، ح۱۳۶۰۱.
منابع
- "جایگاه و اهمیت شب قدر"، جواد خرمی، مبلغان، آبان و آذر ۱۳۸۲، شماره ۴۷.
- مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی.
پیوندهای مرتبط
- اعمال شب قدر
- اعمال شب قدر
- کلیپ تصویری اعمال مشترک شبهای قدر
- پیدیاف و صوت سورههای عنکبوت، روم و دخان
