دین پیامبر اسلام پیش از بعثت

شیعه در مورد دین و آیین رسول خدا (صلی الله علیه وآله) پیش از بعثت، معتقد است که آن حضرت در تمام این دوران، لحظه‌ای بت‌پرستی نکرد و از آئین مشرکین و سنت‌های شرک آلود و غلط ایشان پیروی ننمود. همچنین پیامبر قبل از بعثت، عبادت‌هایی از قبیل نماز، روزه و حج انجام می‌داده است.

اعتقاد شیعه در مورد دین پیامبر قبل از بعثت

علامه مجلسى در «بحار الانوار» پس از نقل اقوال مختلف در این رابطه مى‏ گويد: «آنچه از اخبار معتبر و آثار مستفيض براى من روشن شده اين است كه رسول خدا صلى اللّه عليه وآله قبل از بعثتش از زمانى كه خداوند در ابتداى سن آن حضرت عقلش را كامل كرد، نبى و مؤيّد به روح القدس بود، فرشته با وى سخن مى‏ گفت، سخن فرشته را مى ‏شنيد و در خواب او را مى‏ ديد. سپس بعد از چهل سالگى رسول گرديد، با فرشته روبه‏‌رو سخن مى‏ گفت و قرآن بر وى‏ نازل شد و مأمور به تبليغ گرديد».

«نبی» به کسی گفته می شود که از عالم غیب به او وحی می شود و موظف است بدان چه بر او وحی شده عمل کند، ولی «رسول» موظف به هدایت مردم است و بایستی آنچه خدا آن را مامورش می کند به مردم ابلاغ کند.

فتّال نيشابورى نیز در «روضة الواعظین» گفته است: «طايفه شيعه اجماع دارند بر اينكه رسول خدا صلى اللّه عليه وآله در نهان رسول و نبى بود و از زمانى كه خداوند تعالى او را مكلّف كرد، بر خلاف آنچه قريش انجام مى‏ دادند روزه مى ‏گرفت و نماز مى‏ خواند. چون چهل ساله شد خداوند عزوجل به جبرئيل فرمان داد نزد او برود و فرمان آشكار كردن رسالت را به او ابلاغ كند».

برای درک بیشتر این مطلب، به روایات زیر توجه کنید که در باب «طبقات الانبیاء والرسل والائمة» از کتاب شریف «الکافی» نقل شده، که امام صادق علیه السلام فرمود: «إن الله تبارک و تعالی اتخذ ابراهیم عبداً قبل أن یتخذه نبیا و إن الله اتخذه نبیا قبل أن یتخذه رسولا و إن الله اتخذه رسولا قبل أن یتخذه خلیلا و إن الله اتخذه خلیلا قبل أن یجعله اماماً فلما جمع له الاشیاء، قال: انّی جاعلُک للناس اماماً». براستی که خدای تعالی ابراهیم را به بندگی خویش برگرفت پیش از آن که به نبوت برگیرد، و خدای تعالی او را به نبوت خویش برگرفت پیش از آن که به رسالت برگیرد، و به رسالت برگرفت پیش از آن که بدوستی خود برگیرد و به دوستی برگرفت پیش از آن که به امامت برگیرد و چون همه این ها را برای او گردآورد فرمود: من تو را برای مردم امام قرار دادم.

و نیز کلینی به سند خود از زراره روایت کرده که گوید: از امام باقر علیه السلام معنای آیه شریفه «و کان رسولاً نبیّاً» و فرق میان «رسول» و «نبی» را پرسیدم و آن حضرت در پاسخ من فرمود: «النبی الذی یری فی منامه و یسمع الصوت و لا یعاین الملک والرسول الذی یسمع الصوت و یری فی المنام و یعاین الملک...». نبی کسی است که در خواب (فرشته را) ببیند و صدای (او را) بشنود ولی به عیان فرشته را نبیند و رسول کسی است که صدا را بشنود و در خواب ببیند و در عیان نیز او را مشاهده کند.

و روایت دیگری که از یزید کناسی روایت کرده که گوید: از امام باقر علیه السلام پرسیدم: آیا عیسی بن مریم در آن هنگام که در گهواره سخن گفت حجت خدای تعالی بر مردم زمان خود بود؟ امام علیه السلام در جواب من فرمود: «کان یومئذ نبیاً حجة لله غیر مرسل، اما تسمع لقوله تعالی حین قال "انّی عبدُالله آتانی الکتابَ و جعلَنی نبیاً"». وی در آن روز «نبی» و حجتی بود از سوی خدا ولی «مرسل» و فرستاده بسوی کسی نبود، آیا این گفتار خدای تعالی را نشنیده ای آن هنگام که عیسی گفت: «من بنده خدایم که کتاب به من داده و مرا "نبی" قرارم داده».

و از روایت اخیر و استشهاد به آیه قرآنی به خوبی معلوم می شود که مقام نبوت مقامی است که ممکن است به پیامبران در گهواره نیز داده شود، چنانکه به حضرت عیسی علیه السلام داده شد.

از طرف دیگر، روایاتی دلالت دارند که خداوند هیچ فضیلت و کرامت و معجزه ای به پیامبری از پیامبران خود عطا نفرمود، جز آن که آن را به پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله نیز عطا فرمود، مانند روایت مفصلی که از «ارشاد القلوب» دیلمی نقل شده که امیرالمؤمنین علیه السلام به مردی یهودی که در این باره سئوال کرد فرمود: «فوالله ما اعطی الله عزوجل نبیاً و لا مرسلاً درجة و لا فضیلة الا و قد جمعها لمحمد صلی الله علیه وآله و زادَه علی الانبیاء والمرسلین اضعافا...». به خدا سوگند که خدای عزوجل به هیچ نبی و مرسلی درجه و فضیلتی عطا نفرمود، جز آن که آن را برای حضرت محمد صلی الله علیه و آله گردآورده و بلکه چند برابر آن ها افزوده است.

روایات نبوت پیامبر پیش از بعثت

از جمله این روایات، سخن امیرالمؤمنین علیه السلام است در «خطبه قاصعه» (خطبه ۱۹۲ نهج البلاغه) که آن حضرت درباره رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «ولقد قرَنَ الله به صلی الله علیه وآله من لدُن أن کان فطیماً اعظم ملک من ملائکته یسلک به طریق المکارم و محاسن اخلاق العالم لیله و نهاره». خدای تبارک و تعالی از لحظه ای که پیغمبر را از شیر گرفتند بزرگترین فرشته از فرشتگان خود را قرین او فرمود تا اخلاق نیکو و صفات پسندیده را به وی بیاموزد... و معنای تعلیم فرشته جز همان نبوت چیز دیگری نیست.

و در چند روایت در «اصول کافی» آمده که منظور از «روح» در آیه «وکذلک أوحینا الیک روحاً مِن أمرِنا» و نیز آیه «یسئلونک عن الروح قُل الروحُ من أمر ربّی» همین فرشته بوده، که یکی از آنها روایت زیر است که کلینی به سند خود از ابی بصیر روایت کرده که گوید: از امام صادق علیه السلام تفسیر «روح» را در آیه «یسئلونک عن الروح» پرسیدم و آن حضرت فرمود: «خَلق اعظم مِن جبرئیل و میکائیل، کان مع رسول الله صلی الله علیه وآله و هو مع الائمه و هو من الملکوت». یعنی: این روح، خلقی است از مخلوقات خدا بزرگتر از جبرئیل و میکائیل که به همراه رسول خدا صلی الله علیه وآله بوده و همراه امامان نیز هست و او از عالم ملکوت (و مجردات و فرشتگان) است.

و در روایتی که محمد بن حسن صفار در کتاب «بصائر الدرجات» روایت کرده این گونه است که امام صادق علیه السلام فرمود: «ان الروح خَلق اعظم من جبرئیل و میکائیل، کان مع رسول الله صلی الله علیه وآله یُسدّده و یُرشده و هو مع الاوصیاء مِن بعده»؛ و بلکه در پاره ای از روایات آمده که «روح القدس» که نامش در قرآن کریم و در روایات آمده نام همین فرشته بود نه نام جبرئیل و نام جبرئیل «روح الامین» است که در قرآن کریم نیز آمده است.

عبادت پیامبر قبل از بعثت

در روایتی آمده است پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله در سن چهار سالگی و در حالی که همراه با عمویشان ابوطالب، در منطقه‌ی بُصری حضور داشتند، نماز خواندند. بُصری منطقه‌ای بود که قریش برای تجارت به آن سفر می‌کردند.

منابع

• درس‌هایی از تاریخ تحلیلی اسلام، هاشم رسولی محلاتی، جلد ۲.
• بحارالأنوار، محمدباقر مجلسى، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
• "آیین پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم قبل از بعثت"، پایگاه ثقلین.