لباب التاويل فى معانى التنزيل (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
 
(۷ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۵: سطر ۵:
 
|تصویر= [[پرونده:لباب التاويل فى معانى التنزيل.jpg|240px|وسط]]
 
|تصویر= [[پرونده:لباب التاويل فى معانى التنزيل.jpg|240px|وسط]]
  
|نویسنده= علاء‌الدين على بن محمد بن ابراهيم بغدادى
+
|نویسنده= علی بن محمد بغدادی
  
 
|موضوع= تفسیر اهل سنت
 
|موضوع= تفسیر اهل سنت
سطر ۱۳: سطر ۱۳:
 
|تعداد جلد= 4
 
|تعداد جلد= 4
  
|عنوان افزوده1= مصحح: عبدالسلام محمد علی شاهین
+
|عنوان افزوده1= مصحح
  
|افزوده1=
+
|افزوده1= عبدالسلام محمد علی شاهین
  
 
|عنوان افزوده2=
 
|عنوان افزوده2=
سطر ۲۴: سطر ۲۴:
  
 
}}
 
}}
« لباب التأويل فى معانى التنزيل» معروف به« تفسير خازن»، از تفاسير مأثور اهل سنت محسوب مى‌شود. در حقيقت مختصرى از تفسير معالم التنزيل بغوى كه آن نيز گزيده‌اى از تفسير ثعلبى نيشابورى است، مى‌باشد و همان ويژگيهاى تفاسير اصل را دارد و با دقت و امانت و خلوص نيت شكل گرفته، مورد توجه عام و خاص بوده است. البته بايد توجه داشت كه گزيده‌اى از روايات تفسيرى گذشته را خازن بر آن افزوده است. لباب التأويل شامل تمامى قرآن مى‌باشد. صبغه قصص تاريخى آن نيز كاملا نمايان است.
+
«لباب التأویل فى معانى التنزیل» معروف به «تفسیر خازن» اثر علی بن محمد بغدادی (م، ۷۲۵ هـ) مشهور به خازن، از تفاسیر مأثور [[اهل سنت]] محسوب مى‌شود. آن در حقیقت مختصرى از تفسیر [[معالم التنزيل فى تفسير القرآن (کتاب)|معالم التنزیل]] بغوى که آن نیز گزیده‌اى از تفسیر ثعلبى نیشابورى است، مى‌باشد و همان ویژگیهاى تفاسیر اصل را دارد و با دقت و امانت و خلوص نیت شکل گرفته، و مورد توجه عام و خاص بوده است. البته باید توجه داشت که گزیده‌اى از روایات تفسیرى گذشته را خازن بر آن افزوده است. لباب التأویل شامل تمامى [[قرآن]] مى‌باشد. صبغه قصص تاریخى آن نیز کاملا نمایان است.
  
==انگيزه تاليف==
+
==انگیزه تألیف==
  
خازن در مقدمه تفسير خود صفحه 4- 3 مى‌نويسد،« از آنجايى كه كتاب« معالم التنزيل» نوشته علامه جليل، عالم كامل، احيا كننده سنت، امام و پيشواى امت، ابو محمد حسين بن مسعود بغوى، جزو بهترين و ارزشمندترين تأليفات در تفسير است، و جامع آراء صحيحه، عارى از شبهه و تحريف و آراسته به زيور احاديث نبويه و احكام شرعيه بود، و در شيواترين عبارات و زيباترين اسلوب، شكل گرفته است، از اين رو خواستم تا از گوهرهاى تابناك آن بهره فراوان ببرم».
+
خازن در مقدمه تفسیر خود صفحه ۴- ۳ مى‌نویسد: «از آنجایى که کتاب «معالم التنزیل» نوشته علامه جلیل، عالم کامل، احیا کننده سنت، امام و پیشواى امت، ابو محمد حسین بن مسعود بغوى، جزو بهترین و ارزشمندترین تألیفات در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] است، و جامع آراء صحیحه، عارى از شبهه و تحریف و آراسته به زیور احادیث نبویه و احکام شرعیه بود، و در شیواترین عبارات و زیباترین اسلوب، شکل گرفته است، از این رو خواستم تا از گوهرهاى تابناک آن بهره فراوان ببرم».
  
==روش تفسيرى==
+
==روش تفسیرى==
  
وى در مقدمه اضافه مى‌كند:« من براى خود جز نقل و انتخاب نقش ديگر در اين تفسير قائل نبوده‌ام و از اطناب گرايى پرهيز كرده و اسناد و روايتهاى حديث را حذف كرده‌ام
+
بغدادی در مقدمه اضافه مى‌کند: «من براى خود جز نقل و انتخاب نقش دیگر در این تفسیر قائل نبوده‌ام و از اطناب گرایى پرهیز کرده و اسناد حدیث را حذف کرده‌ام
خازن در مقدمه تفسير خود ضمن 5 فصل مطالبى را مطرح كرده است از قبيل: فصل اول در فضائل قرآن و تلاوت و تعليم آن. فصل دوم در مذمت در تفسير به رأى بدون دارا بودن دانش لازم و مذمت فراموشى و عدم تعهد به قرآن. فصل سوم در جمع قرآن، ترتيب نزول. فصل چهارم در بحث سبعه احرف و اقوال مربوط به آن.
 
  
==فصل پنجم در معناى تفسير و تأويل==
+
خازن در مقدمه تفسیر خود ضمن ۵ فصل مطالبى را مطرح کرده است از قبیل: فصل اول در فضائل قرآن و [[تلاوت قرآن|تلاوت]] و تعلیم آن. فصل دوم در مذمت [[تفسیر به رأی]] بدون دارا بودن دانش لازم و مذمت فراموشى و عدم تعهد به قرآن. فصل سوم در [[جمع قرآن]] و ترتیب نزول. فصل چهارم در بحث سبعه احرف و اقوال مربوط به آن. فصل پنجم در معناى تفسیر و [[تأویل|تأویل]].
  
خازن در اين تفسير بسيار به مباحث فقهى عنايت داشته و ذيل آيات احكام، آراء و دلائل فقيهان مذاهب مختلف فقهى را آورده است، و حتى در بسيارى موارد اطناب گرايى كرده و فروعاتى فقهى كه نبايد مفسر به آن عنايت داشته باشد، در اين تفسير آمده است.
+
خازن در این تفسیر بسیار به مباحث [[فقه|فقهى]] عنایت داشته و ذیل [[آیات الاحکام|آیات احکام]]، آراء و دلائل فقیهان مذاهب مختلف فقهى را آورده است، و حتى در بسیارى موارد اطناب گرایى کرده و فروعاتى فقهى که نباید مفسر به آن عنایت داشته باشد، در این تفسیر آمده است. براى نمونه ذیل آیه ۲۶۶ [[سوره بقره]] در بحث [[ايلاء‌‌‌|ایلاء]]، پنج فرع فقهى را مطرح مى‌نماید. ذیل آیه ۲۲۸ بقره آراء مذهب [[حنفی|حنفى]] و [[شافعی|شافعى]] در احکام عده حائض را بیان مى‌کند. البته تفصیل فقهى او ناشى از تسلط او بر [[فقه]] و آراء مختلف در آن است.
  
براى نمونه ذيل آيه 266 سوره بقره در بحث ايلاء، پنج فرع فقهى را مطرح مى‌نمايد. ذيل آيه 228 بقره آراء مذهب حنفى و شافعى در احكام عده حائض را بيان مى‌كند. البته تفصيل فقهى او ناشى از تسلط او بر فقه و آراء مختلف در آن است.
+
گر چه تفسیر خازن، خلاصه [[معالم التنزيل فى تفسير القرآن (کتاب)|معالم التنزیل]] بغوى و آن نیز خلاصه تفسیر ثعلبى است، و بغوى سعى نموده [[حدیث جعلی|احادیث جعلى]] و آراء [[بدعت]] آمیز آن را در تفسیر خود نیاورد، با این حال تفسیر خازن به نقل [[اسرائیلیات|اسرائیلیات]] از ثعلبى و دیگران بسیار رو مى‌آورد، و نقد و نظر قابل توجهى نسبت به آنها در آن دیده نمى‌شود. اندک اتفاق مى‌افتد که به ضعف و وضع آنها اشاره کند.
  
گر چه تفسير خازن، خلاصه معالم التنزيل بغوى و آن نيز خلاصه ثعلبى است. و بغوى سعى نموده احاديث جعلى و آراء بدعت آميز آن را در تفسير خود نياورد. با اين حال تفسير خازن به نقل اسرائيليات از ثعلبى و ديگران بسيار رو مى‌آورد، و نقد و نظر قابل توجهى نسبت به آنها در آن ديده نمى‌شود. اندك اتفاق مى‌افتد كه به ضعف و وضع آنها اشاره كند.
+
براى نمونه در [[سوره ص]]، آیه ۲۱ تا ۲۴، قصه تمثل [[شیطان|شیطان]] براى [[حضرت داوود علیه السلام|حضرت داود]]( ع) در شکل کبوترى از طلا و در و زبرجد و قصه زنى که داود( ع) شیفته آن شده و مقدمات قتل شوهرش را فراهم مى‌آورد. البته در این مثال پس از ذکر این امور فصلى در تنزیه داود( ع) بحث مى‌نماید و موارد منافى [[عصمت]] ایشان را، نفى مى‌کند. اما در برخى موارد فقط به فهم و دانش مخاطب در ردّ [[خرافات]] و داستانهاى عجیب و غریب، اعتماد دارد و خود نقد نمى‌زند.
  
براى نمونه در سوره« ص» آيه 21 تا 24، قصه تمثل شيطان براى حضرت داود( ع) در شكل كبوترى از طلا و در و زبرجد و قصه زنى كه داود( ع) شيفته آن شده و مقدمات قتل شوهرش را فراهم مى‌آورد. البته در اين مثال پس از ذكر اين امور فصلى در تنزيه داود( ع) بحث مى‌نمايد و موارد منافى عصمت ايشان را، نفى مى‌كند. اما در برخى موارد فقط به فهم و دانش مخاطب در ردّ خرافات و داستانهاى عجيب و غريب، اعتماد دارد و خود نقد نمى‌زند.
+
ایشان علاوه بر قصه‌هاى [[انبیاء]] که در نهایت شگفتى بیان مى‌کند، در آیات مرتبط با جنگها و رویدادهاى تاریخى عصر [[پیامبر اسلام|پیامبر]]( ص) نیز به تفصیل، آن وقایع را ذکر مى‌نماید بعنوان مثال ذیل آیه ۹ [[سوره احزاب]] بعد از تفسیر آن، به [[جنگ خندق]] پرداخته، وقایع و حوادث آن را به تفصیل بیان مى‌دارد.
 +
احادیث ترغیب که بسیارى از آنها از سند چندان محکمى هم برخوردار نیستند در این تفسیر بسیار آمده و تحت تأثیر افکار و اندیشه‌هاى [[تصوف|صوفیانه]] رویکرد تربیتى و وعظ در آن قوى است. براى نمونه ذیل آیه ۱۶ [[سوره سجده]] {{متن قرآن|«تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ...»}} پس از پایان تفسیر آن، به بیان فضل [[نماز شب]] و ترغیب به آن مى‌پردازد.
  
ايشان علاوه بر قصه‌هاى انبياء كه در نهايت شگفتى بيان مى‌كند. در آيات مرتبط با جنگها و رويدادهاى تاريخى عصر پيامبر( ص) نيز به تفصيل، آن وقايع را ذكر مى‌نمايد بعنوان مثال ذيل آيه 9 سوره احزاب بعد از تفسير آن، به جنگ خندق پرداخته، وقايع و حوادث آن را به تفصيل بيان مى‌دارد.
+
روش عمومى مفسر به این ترتیب است که پس از ذکر نام [[سوره]] و [[سوره های مکی و مدنی|مکى یا مدنى]] بودن آن، آیات را مطرح کرده، با نقل روایات تفسیر مى‌نماید، و با «فان قلت، قلت» مباحث را پى مى‌گیرد.
احاديث ترغيب كه بسيارى از آنها از سند چندان محكمى هم برخوردار نيستند در اين تفسير بسيار آمده و تحت تأثير افكار و انديشه‌هاى صوفيانه رويكرد تربيتى و وعظ در آن قوى است. براى نمونه ذيل آيه 16 سوره سجده«تتجافى جنوبهم عن المضاجع...»پس از پايان تفسير آن، به بيان فضل نماز شب و ترغيب به آن مى‌پردازد.
+
مفسر براى عدم تکرار منابعى که مطالب گوناگون از آنها نقل نموده، علامت اختصارى وضع کرده و در مقدمه خود متذکر آنها شده است. از جمله علامتها «خ» نشانه [[صحیح بخاری (کتاب)|صحیح بخارى]]، «م» نشانه [[صحیح مسلم (کتاب)|صحیح مسلم]]، «ق» نشانه اتفاق علما بر آن.
  
روش عمومى مفسر به اين ترتيب است كه پس از ذكر نام سوره و مكى يا مدنى بودن آن، آيات را مطرح كرده، با نقل روايات تفسير مى‌نمايد، و با« فان قلت، قلت» مباحث را پى مى‌گيرد.
+
مفسر اشاره دارد که من در عوض حذف [[سند حدیث|اسانید]] احادیث به شرح غریب حدیث و آنچه مربوط به آن است پرداخته‌ام تا فایده بیشترى را براى مخاطب به ارمغان آورد.
مفسر براى عدم تكرار منابعى كه مطالب گوناگون از آنها نقل نموده، علامت اختصارى وضع كرده و در مقدمه خود متذكر آنها شده است. از جمله علامتها« خ» نشانه صحيح بخارى،« م» نشانه صحيح مسلم،« ق» نشانه اتفاق علما بر آن.
 
  
مفسر اشاره دارد كه من در عوض حذف اسانيد احاديث به شرح غريب حديث و آنچه مربوط به آن است پرداخته‌ام تا فايده بيشترى را براى مخاطب به ارمغان آورد.
+
==نسخه شناسى==
  
==نسخه شناسى==
+
نسخه حاضر در ۴ جلد با قطع رحلى (کمى بزرگتر از وزیرى) از طرف دار الکتب العلمیه بیروت در سال ۱۴۱۵ ق، ۱۹۹۵ م، چاپ اول خود را به علاقمندان عرضه کرده است.
  
نسخه حاضر در 4 جلد با قطع رحلى( كمى بزرگتر از وزيرى) از طرف دار الكتب العلميه بيروت در سال 1415 ق، 1995 م، چاپ اول خود را به علاقمندان عرضه كرده است.
+
تحقیق این نسخه توسط عبدالسلام محمد على شاهین انجام گرفته که بعلت کم بودن پاورقى، مى‌توان آن را بدون پاورقى عنوان کرد. فهرست موضوعى آخر هر جلد راهنماى محققان خواهد بود.
  
تحقيق اين نسخه توسط عبد السلام محمد على شاهين انجام گرفته كه بعلت كم بودن پاورقى، مى‌توان آن را بدون پاورقى عنوان كرد. فهرست موضوعى آخر هر جلد راهنماى محققان خواهد بود.
+
«مختصر تفسیر القرآن الکریم للخازن» خلاصه‌اى از تفسیر خازن، توسط محمد على قطب در دو مجلد انجام گرفته است. چاپ اول آن در سال ۱۹۸۷م. در بیروت منتشر گردید.
« مختصر تفسير القرآن الكريم للخازن» خلاصه‌اى از تفسير خازن، توسط محمد على قطب در دو مجلد انجام گرفته است. چاپ اول آن در سال 1987 م در بيروت منتشر گرديد.
 
  
 
==منابع مقاله==
 
==منابع مقاله==
  
1- تفسير و مفسران ج 2 ص 194 به بعد آيت الله معرفت
+
۱- تفسیر و مفسران، ج ۲ ص ۱۹۴، آیت الله معرفت.
  
2- التفسير و المفسرون دكتر ذهبى ج 1 صفحه 310
+
۲- التفسیر و المفسرون، دکتر ذهبى، ج ۱ صفحه ۳۱۰.
  
3- دانشنامه قرآن و قرآن پژوهى به كوشش بهاء الدين خرمشاهى ج 1 ص 745 و 975
+
۳- [[دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی (کتاب)|دانشنامه قرآن و قرآن پژوهى]]، به کوشش بهاء الدین خرمشاهى، ج ۱ ص ۷۴۵ و ۹۷۵.
  
4- الامام الخازن محمد على قطب
+
۴- الامام الخازن، محمد على قطب.
  
5- المفسرون حياتهم و منهجهم سيد محمد على ايازى صفحه 59
+
۵- المفسرون حیاتهم و منهجهم، سید محمد على ایازى، صفحه ۵۹.
  
 
==منبع==
 
==منبع==
  
نرم افزار جامع التفاسیر ، بخش کتابشناسی  
+
نرم افزار [[نرم افزار جامع تفاسیر نور|جامع التفاسیر]]، بخش کتابشناسی.
  
 
{{تفسیر قرآن}}
 
{{تفسیر قرآن}}
 
[[رده: تفاسیر]]
 
[[رده: تفاسیر]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۵:۴۷

لباب التاويل فى معانى التنزيل.jpg
نویسنده علی بن محمد بغدادی
موضوع تفسیر اهل سنت
زبان عربی
تعداد جلد 4
مصحح عبدالسلام محمد علی شاهین

«لباب التأویل فى معانى التنزیل» معروف به «تفسیر خازن» اثر علی بن محمد بغدادی (م، ۷۲۵ هـ) مشهور به خازن، از تفاسیر مأثور اهل سنت محسوب مى‌شود. آن در حقیقت مختصرى از تفسیر معالم التنزیل بغوى که آن نیز گزیده‌اى از تفسیر ثعلبى نیشابورى است، مى‌باشد و همان ویژگیهاى تفاسیر اصل را دارد و با دقت و امانت و خلوص نیت شکل گرفته، و مورد توجه عام و خاص بوده است. البته باید توجه داشت که گزیده‌اى از روایات تفسیرى گذشته را خازن بر آن افزوده است. لباب التأویل شامل تمامى قرآن مى‌باشد. صبغه قصص تاریخى آن نیز کاملا نمایان است.

انگیزه تألیف

خازن در مقدمه تفسیر خود صفحه ۴- ۳ مى‌نویسد: «از آنجایى که کتاب «معالم التنزیل» نوشته علامه جلیل، عالم کامل، احیا کننده سنت، امام و پیشواى امت، ابو محمد حسین بن مسعود بغوى، جزو بهترین و ارزشمندترین تألیفات در تفسیر است، و جامع آراء صحیحه، عارى از شبهه و تحریف و آراسته به زیور احادیث نبویه و احکام شرعیه بود، و در شیواترین عبارات و زیباترین اسلوب، شکل گرفته است، از این رو خواستم تا از گوهرهاى تابناک آن بهره فراوان ببرم».

روش تفسیرى

بغدادی در مقدمه اضافه مى‌کند: «من براى خود جز نقل و انتخاب نقش دیگر در این تفسیر قائل نبوده‌ام و از اطناب گرایى پرهیز کرده و اسناد حدیث را حذف کرده‌ام.»

خازن در مقدمه تفسیر خود ضمن ۵ فصل مطالبى را مطرح کرده است از قبیل: فصل اول در فضائل قرآن و تلاوت و تعلیم آن. فصل دوم در مذمت تفسیر به رأی بدون دارا بودن دانش لازم و مذمت فراموشى و عدم تعهد به قرآن. فصل سوم در جمع قرآن و ترتیب نزول. فصل چهارم در بحث سبعه احرف و اقوال مربوط به آن. فصل پنجم در معناى تفسیر و تأویل.

خازن در این تفسیر بسیار به مباحث فقهى عنایت داشته و ذیل آیات احکام، آراء و دلائل فقیهان مذاهب مختلف فقهى را آورده است، و حتى در بسیارى موارد اطناب گرایى کرده و فروعاتى فقهى که نباید مفسر به آن عنایت داشته باشد، در این تفسیر آمده است. براى نمونه ذیل آیه ۲۶۶ سوره بقره در بحث ایلاء، پنج فرع فقهى را مطرح مى‌نماید. ذیل آیه ۲۲۸ بقره آراء مذهب حنفى و شافعى در احکام عده حائض را بیان مى‌کند. البته تفصیل فقهى او ناشى از تسلط او بر فقه و آراء مختلف در آن است.

گر چه تفسیر خازن، خلاصه معالم التنزیل بغوى و آن نیز خلاصه تفسیر ثعلبى است، و بغوى سعى نموده احادیث جعلى و آراء بدعت آمیز آن را در تفسیر خود نیاورد، با این حال تفسیر خازن به نقل اسرائیلیات از ثعلبى و دیگران بسیار رو مى‌آورد، و نقد و نظر قابل توجهى نسبت به آنها در آن دیده نمى‌شود. اندک اتفاق مى‌افتد که به ضعف و وضع آنها اشاره کند.

براى نمونه در سوره ص، آیه ۲۱ تا ۲۴، قصه تمثل شیطان براى حضرت داود( ع) در شکل کبوترى از طلا و در و زبرجد و قصه زنى که داود( ع) شیفته آن شده و مقدمات قتل شوهرش را فراهم مى‌آورد. البته در این مثال پس از ذکر این امور فصلى در تنزیه داود( ع) بحث مى‌نماید و موارد منافى عصمت ایشان را، نفى مى‌کند. اما در برخى موارد فقط به فهم و دانش مخاطب در ردّ خرافات و داستانهاى عجیب و غریب، اعتماد دارد و خود نقد نمى‌زند.

ایشان علاوه بر قصه‌هاى انبیاء که در نهایت شگفتى بیان مى‌کند، در آیات مرتبط با جنگها و رویدادهاى تاریخى عصر پیامبر( ص) نیز به تفصیل، آن وقایع را ذکر مى‌نماید بعنوان مثال ذیل آیه ۹ سوره احزاب بعد از تفسیر آن، به جنگ خندق پرداخته، وقایع و حوادث آن را به تفصیل بیان مى‌دارد. احادیث ترغیب که بسیارى از آنها از سند چندان محکمى هم برخوردار نیستند در این تفسیر بسیار آمده و تحت تأثیر افکار و اندیشه‌هاى صوفیانه رویکرد تربیتى و وعظ در آن قوى است. براى نمونه ذیل آیه ۱۶ سوره سجده «تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ...» پس از پایان تفسیر آن، به بیان فضل نماز شب و ترغیب به آن مى‌پردازد.

روش عمومى مفسر به این ترتیب است که پس از ذکر نام سوره و مکى یا مدنى بودن آن، آیات را مطرح کرده، با نقل روایات تفسیر مى‌نماید، و با «فان قلت، قلت» مباحث را پى مى‌گیرد. مفسر براى عدم تکرار منابعى که مطالب گوناگون از آنها نقل نموده، علامت اختصارى وضع کرده و در مقدمه خود متذکر آنها شده است. از جمله علامتها «خ» نشانه صحیح بخارى، «م» نشانه صحیح مسلم، «ق» نشانه اتفاق علما بر آن.

مفسر اشاره دارد که من در عوض حذف اسانید احادیث به شرح غریب حدیث و آنچه مربوط به آن است پرداخته‌ام تا فایده بیشترى را براى مخاطب به ارمغان آورد.

نسخه شناسى

نسخه حاضر در ۴ جلد با قطع رحلى (کمى بزرگتر از وزیرى) از طرف دار الکتب العلمیه بیروت در سال ۱۴۱۵ ق، ۱۹۹۵ م، چاپ اول خود را به علاقمندان عرضه کرده است.

تحقیق این نسخه توسط عبدالسلام محمد على شاهین انجام گرفته که بعلت کم بودن پاورقى، مى‌توان آن را بدون پاورقى عنوان کرد. فهرست موضوعى آخر هر جلد راهنماى محققان خواهد بود.

«مختصر تفسیر القرآن الکریم للخازن» خلاصه‌اى از تفسیر خازن، توسط محمد على قطب در دو مجلد انجام گرفته است. چاپ اول آن در سال ۱۹۸۷م. در بیروت منتشر گردید.

منابع مقاله

۱- تفسیر و مفسران، ج ۲ ص ۱۹۴، آیت الله معرفت.

۲- التفسیر و المفسرون، دکتر ذهبى، ج ۱ صفحه ۳۱۰.

۳- دانشنامه قرآن و قرآن پژوهى، به کوشش بهاء الدین خرمشاهى، ج ۱ ص ۷۴۵ و ۹۷۵.

۴- الامام الخازن، محمد على قطب.

۵- المفسرون حیاتهم و منهجهم، سید محمد على ایازى، صفحه ۵۹.

منبع

نرم افزار جامع التفاسیر، بخش کتابشناسی.

***
تفسیر قرآن
درباره تفسیر قرآن: تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن
اصطلاحات: اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات
شاخه های تفسیر قرآن:

تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی)

روشهای تفسیری قرآن:
تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: