خصائص الائمه (کتاب)
 | |
| نویسنده | سید رضی |
| موضوع | زندگی و سخنان امام على علیهالسلام |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
| تحقيق | محمدهادی امينی |
|
| |
کتاب «خصائص الأئمه» تألیف سید رضی (م، ۴۰۶ ق)، شامل شرح حال و سخنان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و دلایل و نصوص بر امامت ایشان است. این کتاب افزون بر ارزش حدیثى و نقل سخنان و کلمات امام على علیهالسلام، یک منبع ارزشمند تاریخى در تاریخ زندگى آن امام است.
مؤلف
ابوالحسن محمد بن حسین موسوی، مشهور به در شهر بغداد و در خانواده ای شریف و اصیل و از نسل امامان معصوم علیهم السلام به دنیا آمد. نسب او از پدر به ابراهیم مجاب نوه امام موسی کاظم علیه السلام و از طرف مادر به امام زین العابدین علیه السلام می رسد.
سید رضی از شاگردان شیخ مفید، شخصیتی اندیشمند و دارای قدرت هوش و درکی بالا بود. او مدرسه ای در شهر بغداد تأسیس کرد و به تربیت شاگردانی در علوم اسلامی پرداخت و کتابخانه بزرگی نیز برای استفاده شاگردان خود در آن مدرسه برپا نمود.
نهج البلاغه، تلخیص البیان عن مجازات القرآن، المجازات النبویه، حقائق التأویل فی متشابه التنزیل و خصائص الأئمه از جمله آثار ارزشمند سید رضى است.
معرفی کتاب
کتاب اعتقادی و تاریخی «خصائص الائمه» بر خلاف عنوانش، فقط زندگانى و سخنان امام على (علیهالسلام) را در بر دارد. سید رضی، در مقدمه کتاب بیان کرده که در راه زیارت حرم کاظمین، شخصى از او پرسیده است چگونه سادات موسوى - که باید واقفى باشند - به دوازده امام معتقدند؟ این موضوع، سید را بر این داشته است که براى اظهار هویت شیعى خود در برابر برخى سخنان تحقیرآلود و توهین آمیز، در سال ۳۸۳ قمری درباره زندگانى دوازده امام، کتابى تألیف کند.
از این سخن و همچنین نام کتاب پیداست که وى در نظر داشته زندگى همه امامان (علیهم السلام) را تدوین کند، لیکن پس از ذکر کلمات و سخنان کوتاه امام على (علیه السلام) ـ که قسمت پایانى کتاب حاضر به آنها اختصاص یافته ـ، با تقاضاى عده اى از دوستان خود مبنى بر گردآورى دیگر سخنان و خطبه هاى امیرالمؤمنین مواجه شد، ولذا دیگر تألیف «خصائص الائمه» را ادامه نداد و نخست به گردآورى کتاب شریف «نهج البلاغه» پرداخت؛[۱] ولى گویا پس از تألیف «نهج البلاغه»، اجل به وى مهلت نداد تا کتاب «خصائص الأئمّة» را کامل سازد.
این کتاب «خصائص الأئمّة» از اولین کتب معتبری است که به وسیله یکی از علمای نامدار شیعه درباره زندگانی امام علی (علیه السلام) نگاشته شده و در بسیاری از کتابهای معتبر به این کتاب اشاره شده و از مصادر کتاب هاى حدیثى، کلامى و تاریخى است.[۲]
کتاب «خصائص الأئمّة» همچنین توسط محمدمهدی کافی با عنوان «ولایتنامه» به زبان فارسى ترجمه شده است.
محتوای کتاب
كتاب «خصائص الائمه»، در قالب يک مقدمه و نوزده عنوان مختلف تنظيم شده است. در آخر كتاب نيز مطالبى تحت عنوان «الزيادات» افزوده شده است. سید رضی روایات مربوط به امام على (علیهالسلام) را جمع آوری کرده و تاریخ کامل و گویایی را در مورد آن حضرت تشکیل داده است. در اين اثر، در مورد حضرت امير(ع)، به موضوعاتى چون احوال شخصى و ويژگىها، نص بر امامت، احتجاجات، كرامات و پيشگويىها، لزوم ولايت او، پاسخ به پرسشها و قضاوتها، سخنان و وصيتها پرداخته شده است.
مؤلف، از منابع خود سخن نگفته و اسناد همه روايات را بهطور كامل نياورده است، بلكه در برخى موارد سلسله اسناد را ذكر كرده و در مواردى بدون سند يا با اشاره به برخى راويان يا با تعبير «رُوِيَ» آورده است.
برخی از مباحث این کتاب عبارتند از:
- خصائص امیرالمؤمنین علی علیه السلام
- معجزات آن حضرت
- علم آن حضرت به تنزیل قرآن
- جنگ آن حضرت با خوارج
- سخنان پیامبر صلی الله علیه و آله درباره حضرت علی علیه السلام
- پاره اى شواهد و دلایل بر امامت على علیه السلام توسط پیامبر
- سخنان عمر خطاب درباره آن حضرت
- اشعار برخى از شعرا درباره حدیث غدیر مانند: حسان بن ثابت
- سوالاتی که از حضرت علی پرسیده شده و جواب آن حضرت
- وصیت ایشان به امام حسن علیه السلام
- وصیت حضرت علی به کمیل بن زیاد نخعى
- کلمات کوتاه در فنون بلاغت و مواعظ و زهد و امثال و حکم
نسخهشناسی
چند نسخه خطى از کتاب «خصائص الأئمّة»، در ایران و عراق و هند وجود دارد. محقق کتاب -استاد محمدهادی امینی- بر نسخه اى بسیار کهن اعتماد کرده است. اصل این نسخه که در سده ششم کتابت شده، در یکى از کتابخانه هاى هند نگهدارى مى شود و میکروفیلم آن در کتاب خانه سید عبدالعزیز طباطبائى در قم است. این نسخه به گواهى مطالب صفحه اول و آخر آن، در سال ۵۵۵ ق. توسّط سید فضل اللّه راوندى کاشانى (۵۷۰ ق) تصحیح شده است و در آن، زیاداتى نیز وجود دارد.[۳]
پانویس
منابع
- مرکز مطالعات و پژوهشهای فرهنگی حوزه علمیه، حافظ فرزانه.
- "تاریخ حدیث شیعه در سده های چهارم تا هفتم هجری"، محمدکاظم رحمتی، سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، قم، چاپ اول، ۱۳۸۹، پایگاه حدیث نت، بازیابی: ۱۷ اسفند ۱۳۹۲.
- نرم افزار سیره معصومان علیهمالسلام، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
