شیخ آقا بزرگ تهرانی: تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) جز |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۱۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{خوب}} | {{خوب}} | ||
| − | ''' | + | '''«آیتالله محمدمحسن منزوی طهرانی»''' معروف به «شیخ آقا بزرگ» (۱۲۹۳-۱۳۸۹ ق)، [[محدث]]، رجالی و کتابشناس نامدار [[شیعه]] در قرن چهاردهم هجری و از شاگردان [[آخوند خراسانی]] و [[محدث نوری]] است. او با تألیف دائرةالمعارف بزرگ «[[الذریعه]]» و کتاب «[[طبقات اعلام الشیعه]]»، گام بزرگی در شناسایی آثار و [[نسخه خطی|نسخ خطی]] اسلامی در حوزههای علوم مختلف برداشت. علماء و فقهای بسیاری برای او [[اجازه (علم الحدیث)|اجازهنامه]] روایتی نوشته یا از او اجازه گرفتهاند. |
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
| − | ||نام کامل = | + | ||نام کامل = محمدمحسن منزوی تهرانی |
| − | ||تصویر= [[پرونده:Tehrani.jpg]] | + | ||تصویر=[[پرونده:Tehrani.jpg|230px|center]] |
||زادروز = ۱۲۹۳ قمری | ||زادروز = ۱۲۹۳ قمری | ||
|زادگاه = [[تهران]] | |زادگاه = [[تهران]] | ||
|وفات = ۱۳۸۹ قمری | |وفات = ۱۳۸۹ قمری | ||
|مدفن = [[نجف]] | |مدفن = [[نجف]] | ||
| − | |اساتید = [[محدث نوری]]، [[ | + | |اساتید = [[محدث نوری]]، [[سید احمد کربلایی]]، [[آخوند خراسانی]]، [[سید مرتضی کشمیری]]، [[آقا رضا همدانی]]،... |
| − | |شاگردان = [[سید عبدالعزیز طباطبایی]]، سید احمد حسینی اشکوری، سید مرتضی نجومی، ... | + | |شاگردان = [[سید عبدالعزیز طباطبایی]]، [[شهید سید محمد علی قاضی طباطبائی|سید محمدعلی قاضی طباطبایی]]، سید احمد حسینی اشکوری، سید مرتضی نجومی،... |
| − | |آثار = [[الذریعه]]، [[طبقات اعلام الشیعه]]، ... | + | |آثار = [[الذریعه الی تصانیف الشیعه]]، [[طبقات اعلام الشیعه]]، [[مصفی المقال في مصنفي علم الرجال (کتاب)|مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال]]، توضیح الرشاد فی تاریخ حصر الاجتهاد،... |
}} | }} | ||
==ولادت و خاندان== | ==ولادت و خاندان== | ||
| − | محمدمحسن فرزند علی منزوی تهرانی، معروف به «آقا بزرگ تهرانی» در شب پنجشنبه یازدهم [[ماه ربیع الاول|ربیع الاول]] ۱۲۹۳ قمری در محله پامنار [[تهران]] دیده به جهان گشود.<ref> زندگینامه خود نوشت آقا بزرگ، کتاب ماه کلیات،ش ۶۹و۷۰، ۱۳۸۲، ص۴۰-۴۷، ص۴۱ </ref> پدرش حاج علی | + | محمدمحسن فرزند علی منزوی تهرانی، معروف به «آقا بزرگ تهرانی» در شب پنجشنبه یازدهم [[ماه ربیع الاول|ربیع الاول]] ۱۲۹۳ قمری در محله پامنار [[تهران]] دیده به جهان گشود.<ref> زندگینامه خود نوشت آقا بزرگ، کتاب ماه کلیات،ش ۶۹و۷۰، ۱۳۸۲، ص۴۰-۴۷، ص۴۱ </ref> پدرش حاج علی از تجار متدین و فاضل تهران بوده است و کتابی با عنوان "تاریخ الدخانیه" در تاریخچه دخانیات و [[فتوا|فتوای]] تحریم تنباکو به زبان فارسی نگاشته که در کتابخانه فرزندش شیخ آقا بزرگ در [[نجف]] موجود است.<ref> منزوی علی نقی، الذریعه و آقا بزرگ تهرانی، همان، ص۱۱۶-۱۲۳ </ref> |
==تحصیلات و استادان== | ==تحصیلات و استادان== | ||
| − | + | محمدمحسن از نخستین آموزگار خویش چنین یاد کرده است: «قبل از رفتن به مکتب خانه، در توی خانه، پیش عمال عمو، «زهرا سلطان خانم» از اول [[ابجد|حروف ابجد]] و بعضی [[سوره]] های کوتاه [[قرآن]] را خوانده بودم...».<ref> تاریخ فرهنگ معاصر، (فصلنامه) سال ۴، شماره ۱ و ۲، ص ۳۰۳، (بهار و تابستان ۱۳۷۴ ش)، مقاله «زندگانی من» به قلم خود شیخ آقا بزرگ تهرانی.</ref> پس از آن که به ۷ سالگی رسید (۱۳۰۰ ق) در محله اش پامنار به مکتبخانه آقا سید ضیاء رفت و پیش او قرآن و [[نصاب الصبیان (کتاب)|نصاب الصبیان]] را در لغت عربی و فارسی و... خواند. | |
| − | آقا بزرگ | + | شیخ آقا بزرگ تهرانی از سال ۱۳۰۳ ق. که معمم شد، تا سال ۱۳۱۵ ق. در [[تهران]] سکونت داشت. نخست مراحل مقدماتی را در مدرسه دانگی آغاز کرد و در مدرسه پامنار و سپس در مدرسه فخریه (مروی) آن را پی گرفت. او در عرض این دوازده سال توانست علوم و فنون مختلفی چون [[ادبیات عرب|ادبیات]]، [[منطق]]، [[تجوید|تجوید قرآن]]، [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]]، [[خط نسخ]] و [[خط نستعلیق|نستعلیق]] را یاد گیرد. او در این مدت به جز تحصیل و تکمیل معلومات، کارها و اقدامهای جالبی هم داشته است که از آن میان، [[استنساخ]] چندین نسخه از کتابهای معتبر و حائز اهمیت است. |
| − | + | شیخ آقا بزرگ در سال ۱۳۱۵ ق. برای همیشه [[ایران]] را ترک کرد و راه [[نجف]] را در پیش گرفت. آقا بزرگ، استادان زیادی داشته است. برخی اساتید او در دوره مقدمات و سطوح و پیش از هجرت به نجف، یعنی در تهران عبارتند از: | |
| − | شیخ | + | شیخ محمدحسین خراسانی (متوفی ۱۳۴۷ ق)، شیخ محمدباقر تهرانی معروف به معزّالدوله، شیخ زین العابدین محلاتی، میرزا ابراهیم زنجانی (م ۱۳۵۱ ق)، میرزا محمدتقی گرگانی (م ۱۳۳۶ ق)، سید محمدتقی تنکابنی (م ۱۳۲۷ ق) و... . |
| − | + | اما بعضی از اساتید بزرگ شیخ در سطوح عالی [[حوزه علميه|حوزه علمیه]] نجف اشرف عبارتند از: | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| + | *[[محدث نوری]] (۱۲۵۴ـ۱۳۲۰ ق) | ||
| + | *[[شیخ الشریعه اصفهانی]] (۱۲۶۶ـ۱۳۳۹ ق) | ||
| + | *[[سید محمدکاظم یزدی|سید محمدکاظم یزدی]] (۱۲۴۷ـ۱۳۳۷ ق) | ||
| + | *[[شیخ محمدطه نجف]] (۱۲۴۱ـ۱۳۲۳ ق) | ||
| + | *[[سید مرتضی کشمیری]] (۱۲۶۸ـ۱۳۲۳ ق) | ||
| + | *[[میرزا حسین خلیلی تهرانی]] (۱۲۳۰ـ۱۳۲۶ ق) | ||
| + | *[[آخوند خراسانی]] (۱۲۵۵ـ۱۳۲۹ ق) | ||
| + | *[[میرزا محمد تقی شیرازی]] (متوفی ۱۳۳۸ ق) | ||
| + | *[[سید احمد کربلایی|سید احمد تهرانی کربلایی]] (متوفی ۱۳۳۲ ق) | ||
| + | *[[آقا رضا همدانی]] (۱۲۵۰ـ۱۳۲۲ ق). | ||
| + | *شیخ محمدعلی چهاردهی رشتی (۱۲۵۲ـ۱۳۳۱ ق) | ||
==شاگردان== | ==شاگردان== | ||
| + | برخی از شاگردان شیخ آقا بزرگ تهرانی عبارتند از: | ||
| − | *[[سید عبدالعزیز طباطبایی]] | + | *[[سید عبدالعزیز طباطبایی]]، |
| + | *[[شهید سید محمد علی قاضی طباطبائی|سید محمدعلی قاضی طباطبایی]] (شهید [[محراب]])، | ||
*سید احمد حسینی اشکوری، | *سید احمد حسینی اشکوری، | ||
*سید مرتضی نجومی، | *سید مرتضی نجومی، | ||
*سید محمدحسن طالقانی، | *سید محمدحسن طالقانی، | ||
*سید محمدصادق بحرالعلوم، | *سید محمدصادق بحرالعلوم، | ||
| − | + | *مولانا سید صفدرحسین نقوی، | |
| − | *مولانا سید | + | *مولانا سید محمدمحسن نقوی. |
| − | |||
| − | *مولانا سید محمدمحسن | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
==اجازههای روایتی== | ==اجازههای روایتی== | ||
| − | + | آقا بزرگ تهرانی اهمیت بسیاری به روایت و نقل [[حدیث]] می داد و در کسب [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] برای نقل احادیث می کوشید. علما و فقهای بسیاری برای او اجازهنامه روایتی نوشته یا از او اجازه گرفته اند، تا آن جا که او پس از [[محدث نوری]]، سرشناسترین [[شیخ (علم الحدیث)|شیخ]] روایت یاد می شود. کسانی که شیخ آقا بزرگ از آنان گواهی نقل روایت داشته است عبارتند از: | |
===از علمای شیعه=== | ===از علمای شیعه=== | ||
| − | *محدث نوری: وی نخستین کسی است که برای شیخ آقا بزرگ در حالی که او هنوز در دوران جوانی بود، اجازه نقل حدیث | + | *[[محدث نوری]]: وی نخستین کسی است که برای شیخ آقا بزرگ در حالی که او هنوز در دوران جوانی بود، اجازه نقل حدیث داد. |
*آیت الله [[سید حسن صدر]] (م ۱۳۵۴ ق) | *آیت الله [[سید حسن صدر]] (م ۱۳۵۴ ق) | ||
| − | |||
*شیخ علی خاقانی (م ۱۳۳۴ ق) | *شیخ علی خاقانی (م ۱۳۳۴ ق) | ||
| − | *سید محمدعلی شاه | + | *سید محمدعلی شاه عبدالعظیمی (۱۲۵۸ـ۱۳۳۴ ق) |
*شیخ موسی بن جعفر کرمانشاهی | *شیخ موسی بن جعفر کرمانشاهی | ||
*[[سید ابوتراب خوانساری]] (۱۲۷۱ـ۱۳۴۶ ق) | *[[سید ابوتراب خوانساری]] (۱۲۷۱ـ۱۳۴۶ ق) | ||
| − | *شیخ علی کاشف الغطاء (م ۱۳۵۰ ق) | + | *شیخ علی کاشف الغطاء (م ۱۳۵۰ ق) |
*ملا علی نهاوندی | *ملا علی نهاوندی | ||
| − | *[[شیخ محمدطه نجف|شیخ | + | *[[شیخ محمدطه نجف|شیخ محمدطه نجف]] |
*[[سید مرتضی کشمیری|سید مرتضی کشمیری]] | *[[سید مرتضی کشمیری|سید مرتضی کشمیری]] | ||
| − | * | + | *[[میرزا حسین خلیلی تهرانی]] |
*[[آخوند خراسانی|آخوند محمدکاظم خراسانی]] | *[[آخوند خراسانی|آخوند محمدکاظم خراسانی]] | ||
*[[سید احمد کربلایی|سید احمد کربلایی]] | *[[سید احمد کربلایی|سید احمد کربلایی]] | ||
*میرزا محمدعلی مدرسی رشتی | *میرزا محمدعلی مدرسی رشتی | ||
*[[شیخ الشریعه اصفهانی]] | *[[شیخ الشریعه اصفهانی]] | ||
| − | *سید ناصر حسین لکهنوی (فرزند علامه | + | *سید ناصر حسین لکهنوی (فرزند علامه [[میر حامد حسین هندی]]) |
*آخوند محمدتقی نهاوندی | *آخوند محمدتقی نهاوندی | ||
| − | * | + | *شیخ محمدصالح آل طعان بحرانی (۱۲۸۴ـ۱۳۳۳ ق) |
| − | * | + | *[[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی]] |
| + | *[[سید علی شوشتری]] | ||
*[[حاج شیخ عباس قمی]] | *[[حاج شیخ عباس قمی]] | ||
| − | |||
| − | |||
| − | روایت از این | + | روایت از برخی این عالمان همچون شیخ محمدصالح طعان بحرانی و [[حاج شیخ عباس قمی|شیخ عباس قمی]] به صورت مُدبجه می باشد<ref> والمسلسلات فی الاجازات، ج ۲، ص ۳۲۳؛ تاریخ و فرهنگ معاصر، شماره پیشین، ص ۳۱۴.</ref> یعنی اجازه ای که دونفر به یکدیگر اعطا کرده باشند. |
===از علمای عامه=== | ===از علمای عامه=== | ||
| − | + | *شیخ محمدعلی ازهری مکی، از علمای [[مالکی|مالکی]] مذهب و رئیس مدرسان [[مسجدالحرام]] | |
| − | + | *شیخ عبدالوهاب شافعی، [[امام جماعت|امام جماعت]] مسجدالحرام | |
| − | + | *شیخ ابراهیم بن احمد حمدی، از عالمان شهر [[مدینه]] | |
| − | + | *شیخ عبدالقادر خطیب طرابلسی، مدرس حرم شریف | |
| − | + | *شیخ عبدالرحمن علیش حنفی، از مدرسان دانشگاه الازهر و امام جماعت در «[[مشهد رأس الحسین علیه السلام|مسجد رأس الحسین]] علیه السلام» واقع در قاهره [[مصر]].<ref>الهادی، سال ۴، ش ۴، ص ۷۶، سال ۱۳۹۶ ق، شیخ الباحثین، ص ۲۲.</ref> | |
===طبقه پس از شیخ=== | ===طبقه پس از شیخ=== | ||
| − | کسانی که از شیخ آقا بزرگ تهرانی [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایتی | + | کسانی که از شیخ آقا بزرگ تهرانی [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایتی گرفته اند، «طبقه پس از شیخ» خوانده می شوند و در میان آنان، نام بسیاری از [[فقها]] و مراجع تقلید، [[محدث|محدثان]] و مورخان نامدار معاصر به چشم می خورد. تا آن جا که گفته می شود: «او استاد مطلق محدثان [[شیعه]] بود و بیش از دو هزار اجازه در روایت [[حدیث]] از او صادر شد...».<ref> الشیخ آقا بزرگ التهرانی فقید العلم والادب، احمد عبدالله هیتی، ص ۹، بغداد، ۱۳۹۰ ق.</ref> برخی از این عالمان عبارتند از: |
| − | |||
| − | |||
| − | *آیت الله | + | *آیت الله [[آیت الله بروجردی|سید حسین طباطبایی بروجردی]] |
*[[علامه امینی|علامه شیخ عبدالحسین امینی]] | *[[علامه امینی|علامه شیخ عبدالحسین امینی]] | ||
*آیت الله [[سید عبدالهادی شیرازی]] | *آیت الله [[سید عبدالهادی شیرازی]] | ||
| − | *علامه [[سید هبة الدین شهرستانی|سید | + | *علامه [[سید هبة الدین شهرستانی|سید هبةالدین شهرستانی]] |
*شیخ محمدمهدی شرفالدین شوشتری | *شیخ محمدمهدی شرفالدین شوشتری | ||
| − | * | + | *[[سید مصطفی صفایی خوانساری]] |
| − | |||
*شیخ محمدحسن مظفر | *شیخ محمدحسن مظفر | ||
*سید محمدعلی روضاتی اصفهانی | *سید محمدعلی روضاتی اصفهانی | ||
*آیت الله [[سید محمدهادی میلانی]] | *آیت الله [[سید محمدهادی میلانی]] | ||
| − | *میرزا حیدرقلی سردار کابلی | + | *[[سردار کابلی|میرزا حیدرقلی سردار کابلی]] |
| − | *آیت الله شیخ مرتضی حائری یزدی | + | *آیت الله [[مرتضی حائری یزدی|شیخ مرتضی حائری یزدی]] |
*میرزا محمدعلی اردوباری | *میرزا محمدعلی اردوباری | ||
*[[محمدعلی مدرس تبریزی|میرزا محمدعلی مدرس خیابانی]] | *[[محمدعلی مدرس تبریزی|میرزا محمدعلی مدرس خیابانی]] | ||
| − | |||
| − | |||
*شیخ حسین مقدس مشهدی | *شیخ حسین مقدس مشهدی | ||
| − | |||
*سید احمد حسینی اشکوری | *سید احمد حسینی اشکوری | ||
| − | |||
| − | |||
*[[محدث ارموی|سید جلالالدین محدث ارموی]] | *[[محدث ارموی|سید جلالالدین محدث ارموی]] | ||
| − | |||
*شیخ ذبیح الله محلاتی عسکری | *شیخ ذبیح الله محلاتی عسکری | ||
| − | |||
*شیخ محمدباقر ساعدی خراسانی | *شیخ محمدباقر ساعدی خراسانی | ||
| − | |||
| − | |||
*شیخ محمد سماوی تنکابنی | *شیخ محمد سماوی تنکابنی | ||
| − | * | + | *[[سید عبدالعزیز طباطبایی|سید عبدالعزیز طباطبایی]] |
*[[غلامرضا عرفانیان یزدی|شیخ غلامرضا عرفانیان یزدی]] | *[[غلامرضا عرفانیان یزدی|شیخ غلامرضا عرفانیان یزدی]] | ||
| − | *[[علامه طباطبایى| | + | *علامه [[علامه طباطبایى|سید محمدحسین طباطبایی]] |
| − | *آیت الله [[لطف الله صافی گلپایگانی| | + | *آیت الله [[لطف الله صافی گلپایگانی|لطف الله صافی گلپایگانی]] |
*سید هادی خسروشاهی تبریزی | *سید هادی خسروشاهی تبریزی | ||
*سید مرتضی نجومی حسینی | *سید مرتضی نجومی حسینی | ||
| سطر ۱۵۲: | سطر ۱۲۲: | ||
*حسین عمادزاده اصفهانی | *حسین عمادزاده اصفهانی | ||
*سید مصلح الدین مهدوی | *سید مصلح الدین مهدوی | ||
| − | + | *علامه [[محمدتقی شوشتری|محمدتقی شوشتری]] | |
| − | *علامه [[محمدتقی شوشتری| | ||
*[[سید موسی شبیری زنجانی]] | *[[سید موسی شبیری زنجانی]] | ||
| − | * | + | *[[سید علی فانی اصفهانی]] |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
*سید محمدعلی موحد ابطحی | *سید محمدعلی موحد ابطحی | ||
| − | *شیخ احمد انصاری قمی<ref>المسلسلات، ج ۲، ص ۵۸۲؛ الهادی، سال ۴، ش ۴، ص ۷۶؛ تاریخ فرهنگ معاصر، سال اول، ش اول، ص ۳۷؛ نور علم، دوره چهارم، ش ۲ (۳۸) ص | + | *شیخ احمد انصاری قمی.<ref>المسلسلات، ج ۲، ص ۵۸۲؛ الهادی، سال ۴، ش ۴، ص ۷۶؛ تاریخ فرهنگ معاصر، سال اول، ش اول، ص ۳۷؛ نور علم، دوره چهارم، ش ۲ (۳۸) ص ۳۸.</ref> |
| + | [[پرونده:Aqa.jpg|thumb|left|مجموعه آثار آقا بزرگ تهرانی]] | ||
==آثار و تألیفات== | ==آثار و تألیفات== | ||
| − | آثار قلمی و کتابهای شیخ آقا بزرگ را تا هشتاد جلد | + | آثار قلمی و کتابهای شیخ آقا بزرگ را تا هشتاد جلد می توان شمرد. برخی از تألیفات او عبارتند از: |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | #[[الذریعه الی تصانیف الشیعه]]، در ۲۹ جلد: شامل آثار قلمی، هنری عالمان [[شیعه]] در طول تاریخ. | |
| + | #[[طبقات اعلام الشیعه]]، در حدود ۲۰ جلد، دائرةالمعارف بزرگی است که زندگینامه و جایگاه دانشمندان شیعه را در هزار و صد سال گذشته بدست می دهد. | ||
| + | #[[مصفی المقال في مصنفي علم الرجال (کتاب)|مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال]]، تهران، ۱۳۳۷ش | ||
| + | #المشیخه، نجف، ۱۳۵۶ق | ||
| + | #[[نقباء البشر فی القرن الرابع عشر (کتاب)|نقباء البشر فی القرن الرابع عشر]]، دربردارنده شرح حال علماى مربوط به قرن چهاردهم با تحقيق [[سید عبدالعزیز طباطبایی]] مىباشد. | ||
| + | #هدیة الرازی الی المجدد الشیرازی، کربلا، ۱۳۸۳ق | ||
| + | #النقد اللطیف فی نفی التحریف عن القرآن الشریف (خطی) | ||
| + | #توضیح الرشاد فی تاریخ حصر الاجتهاد، قم، ۱۴۰۱ق | ||
| + | #تفنید قول العوام بقدم الکلام (خطی) | ||
| + | #ذیل المشیخه، نجف، ۱۳۵۵ق | ||
| + | #ضیاء المفازات فی طریق مشایخ الاجازات، (خطی) | ||
| + | #اجازات الطوسی، نجف، ۱۳۷۶ق، (همچنین در مقدمه تفسیر [[التبیان]] چاپ شده است: بیروت، داراحیاء التراث العربی) | ||
| + | #ذیل کشف الظنون، که مستدرکی بر کتاب [[کشف الظنون عن أسامی الکتب و الفنون (کتاب)|کشف الظنون]] است. تهران، مکتبهالاسلامیه و جعفری تبریزی ۱۳۸۷ق. | ||
==ویژگیهای اخلاقی و رفتاری== | ==ویژگیهای اخلاقی و رفتاری== | ||
| − | *از [[سید محسن امین|سید محسن امین عاملی]]، نویسنده «[[اعیان الشیعه (کتاب)|اعیان الشیعه]]» نقل | + | *از [[سید محسن امین|سید محسن امین عاملی]]، نویسنده «[[اعیان الشیعه (کتاب)|اعیان الشیعه]]» نقل شده: «برای تهیه اسناد اعیان الشیعه که به شهرها سفر می کردم، در [[کربلا]] به کتابخانه [[شیخ العراقین]] وارد شدم و از متصدی آن خواستم که یک هفته کتابخانه را در اختیار من بگذارد. پذیرفت مشروط بر این که در این هفته میهمان او باشم. شبی به من اطلاع داد امشب میهمان دیگری هم داریم و آن شیخ آقا بزرگ بود که اسمش را شنیده بودم. هنگامی که او را زیارت کردم و بحثی میان ما درگرفت فهمیدم که او تنها یک فهرستنگار نیست، بلکه اطلاعات [[فقه|فقهی]] و [[اصول فقه|اصولی]] و [[فلسفه|فلسفی]] وسیعی نیز دارد. از این رو مسرور شدم. ساعت چهار و نیم شب بود که خستگی بر من غالب شد و خوابیدم. از خواب که برخاستم دیدم شیخ آقا بزرگ نخوابیده و همچنان مشغول یادداشت برداری است. از او پرسیدم نمی خوابید؟ فرمود: من هنوز نشاط دارم و نخوابید. ما هفت روز و شب در آن جا بودیم. ایشان استراحت منظمی نداشت و می فرمود ما برای استراحت این جا نیامده ایم و من با وجود این که پرکار بودم به ایشان [[غبطه]] می خوردم».<ref> مجله نور علم، ش ۳۸، ص ۵۴.</ref> |
| − | *محقق تهرانی تا سن هشتاد سالگی که توانش را | + | *محقق تهرانی تا سن هشتاد سالگی که توانش را داشت، هر شب چهارشنبه از [[نجف]] تا «[[مسجد سهله]]» را پیاده می پیمود. |
| − | *شیخ آقا بزرگ نستوه و پرتلاش | + | *شیخ آقا بزرگ عالمی نستوه و پرتلاش بود. همیشه به یاد [[الله|خدا]] بود. در وفای به عهد حساس بود. تکریم میهمان و احترام به [[سادات]] از صفات بارز او بود. از جاه و مقام و ریاست دنیا گریزان بود. نسبت به [[اهل بیت]] علیهم السلام ارادات ویژه ای داشت. در ضمن [[تقریظ|تقریظی]] که بر کتاب گران سنگ «[[الغدير (کتاب)|الغدیر]]» نوشت آن را چنین ستود: «من قاصرم از توصیف این کتاب گرانبها و «الغدیر» بالاتر و بزرگتر از آن است که آن را توصیف کنند و ثنا گویند. من تنها کاری که می توانم کرد این است که [[دعا]] کنم تا خداوند عمر مؤلف کتاب را طولانی کند، به او فرجام نیک بخشد. این است که با خلوص دل از درگاه خدای متعال مسألت می کنم که بقیه عمر مرا، بر عمر شریف او بیفزاید تا او بتواند به همه آرمان خویش دست یابد...».<ref> میر حامد حسین، استاد حکیمی، ص ۱۴۵.</ref> |
| − | * | + | *علامه [[سید عبدالعزیز طباطبایی]] می نویسد: «شیخ مشایخ معاصر، بزرگ پژوهشگران و فهرست نگاران، حجت و دلیل تاریخ، احیاگر آثار گذشتگان، نمونه ناب [[تقوا]] و صلاح، شیخ آقا بزرگ تهرانی است».<ref> الذریعه فی التراث الاسلامی، علامه سید عبدالعزیز طباطبایی، ص ۲۳۶.</ref> |
==وفات== | ==وفات== | ||
| − | مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی پس از یک بیماری طولانی، ۱۳ | + | مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی پس از یک بیماری طولانی، در ۱۳ [[ذی الحجه]] ۱۳۸۹ قمری، در [[نجف]] درگذشت و بر طبق وصیتش، در کتابخانه خود که آن را برای استفاده علما و طلاب [[وقف]] کرده بود، به خاک سپرده شد. |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| سطر ۱۸۶: | سطر ۱۶۲: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * | + | *[[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد ۲، زندگینامه "شیخ آقا بزرگ تهرانی"، جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. |
*دانشنامه بزرگ اسلامی، مدخل "آقا بزرگ تهرانی" از کاظم بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23022/1/283/ کتابخانه مدرسه فقاهت]، تاریخ بازیابی: ۲۶ فروردین ماه ۱۳۹۳. | *دانشنامه بزرگ اسلامی، مدخل "آقا بزرگ تهرانی" از کاظم بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در دسترس در [http://lib.eshia.ir/23022/1/283/ کتابخانه مدرسه فقاهت]، تاریخ بازیابی: ۲۶ فروردین ماه ۱۳۹۳. | ||
| − | * | + | *پایاننامه "راهنمای استفاده از الذریعه در تحقیقات حدیثی"، سعید زمانی، دانشکده علوم حدیث، استاد راهنما: محمدکاظم رحمانستایش، تاریخ دفاع: ۱۹ تیر ۱۳۸۶. |
| + | ==آرشیو عکس و تصویر== | ||
| + | <gallery mode="packed" heights="170"> | ||
| + | پرونده:آخوند (1).jpg|alt=آخوند خراسانی به همراه آیات عظام کمپانی، بروجردی، آقابزرگ تهرانی، آقا نجفی قوچانی و میر محمد صادق خاتون آبادی در نجف|۱. احمد کفایی، ۲. [[آخوند خراسانی|محمدکاظم خراسانی]]، ۳. میر محمد صادق خاتون آبادی، ۴. [[آیت الله بروجردی|سید حسین احمدی طباطبایی بروجردی]]، ۵. [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)]] و ۶. [[محمدحسین غروی اصفهانی]] | ||
| + | پرونده:آقابزرگ (1).jpg|یکی از آثار آقا بزرگ طهرانی محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی) | ||
| + | پرونده:هبت (3).jpg|از راست: [[سید هبة الدین شهرستانی|سید محمدعلی (هبه الدین) حسینی شهرستانی]]، [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)]] و سید محمدحسن طالقانی | ||
| + | پرونده:آقابزرگ (5).jpg|alt=شیخ آقا بزرک و علامه قزوینی|[[شیخ آقا بزرگ تهرانی|محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)]] و محمد قزوینی | ||
| + | پرونده:خراسانی0.jpg|از راست: [[سید محمدعلی روضاتی|سید محمدعلی روضاتیان]]، [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)]]، [[سید محمدرضا خراسانی|سید محمدرضا حسینی خراسانی]]، مرتضی اردکانی، سید فخرالدین روضاتی و سید نورالله ابطحی | ||
| + | پرونده:آقابزرگ (4).jpg|alt=شیخ آقا بزرک و پسرانش|از راست: احمد منزوی تهرانی، علینقی منزوی تهرانی، [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)]]، محمدتقی منزوی تهرانی و مهدی بهشتی پور | ||
| + | پرونده:آقابزرگ (3).jpg|محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی) در منزل شخصی در نجف | ||
| + | پرونده:آقابزرگ (2).jpg|قبر [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)]] در [[نجف]] | ||
| + | </gallery> | ||
{{سنجش کیفی | {{سنجش کیفی | ||
|سنجش=شده | |سنجش=شده | ||
| سطر ۲۰۲: | سطر ۱۸۹: | ||
|کیفیت پژوهش= خوب | |کیفیت پژوهش= خوب | ||
}} | }} | ||
| − | + | [[رده:علمای قرن چهاردهم|آقا بزرگ تهرانی]][[رده:علماء شیعه]] | |
| − | [[رده:علمای قرن چهاردهم]] | ||
[[رده:کتابشناسان]] | [[رده:کتابشناسان]] | ||
[[رده:تراجم نویسان]] | [[رده:تراجم نویسان]] | ||
| − | |||
[[رده:محدثان]] | [[رده:محدثان]] | ||
| + | [[رده:رجالیون]] | ||
| + | [[رده:مدفونین در نجف]] | ||
[[رده:مقاله های مهم]] | [[رده:مقاله های مهم]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۳۹
«آیتالله محمدمحسن منزوی طهرانی» معروف به «شیخ آقا بزرگ» (۱۲۹۳-۱۳۸۹ ق)، محدث، رجالی و کتابشناس نامدار شیعه در قرن چهاردهم هجری و از شاگردان آخوند خراسانی و محدث نوری است. او با تألیف دائرةالمعارف بزرگ «الذریعه» و کتاب «طبقات اعلام الشیعه»، گام بزرگی در شناسایی آثار و نسخ خطی اسلامی در حوزههای علوم مختلف برداشت. علماء و فقهای بسیاری برای او اجازهنامه روایتی نوشته یا از او اجازه گرفتهاند.
 | |
| نام کامل | محمدمحسن منزوی تهرانی |
| زادروز | ۱۲۹۳ قمری |
| زادگاه | تهران |
| وفات | ۱۳۸۹ قمری |
| مدفن | نجف |
|
| |
| اساتید |
محدث نوری، سید احمد کربلایی، آخوند خراسانی، سید مرتضی کشمیری، آقا رضا همدانی،... |
| شاگردان |
سید عبدالعزیز طباطبایی، سید محمدعلی قاضی طباطبایی، سید احمد حسینی اشکوری، سید مرتضی نجومی،... |
| آثار |
الذریعه الی تصانیف الشیعه، طبقات اعلام الشیعه، مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال، توضیح الرشاد فی تاریخ حصر الاجتهاد،... |
محتویات
ولادت و خاندان
محمدمحسن فرزند علی منزوی تهرانی، معروف به «آقا بزرگ تهرانی» در شب پنجشنبه یازدهم ربیع الاول ۱۲۹۳ قمری در محله پامنار تهران دیده به جهان گشود.[۱] پدرش حاج علی از تجار متدین و فاضل تهران بوده است و کتابی با عنوان "تاریخ الدخانیه" در تاریخچه دخانیات و فتوای تحریم تنباکو به زبان فارسی نگاشته که در کتابخانه فرزندش شیخ آقا بزرگ در نجف موجود است.[۲]
تحصیلات و استادان
محمدمحسن از نخستین آموزگار خویش چنین یاد کرده است: «قبل از رفتن به مکتب خانه، در توی خانه، پیش عمال عمو، «زهرا سلطان خانم» از اول حروف ابجد و بعضی سوره های کوتاه قرآن را خوانده بودم...».[۳] پس از آن که به ۷ سالگی رسید (۱۳۰۰ ق) در محله اش پامنار به مکتبخانه آقا سید ضیاء رفت و پیش او قرآن و نصاب الصبیان را در لغت عربی و فارسی و... خواند.
شیخ آقا بزرگ تهرانی از سال ۱۳۰۳ ق. که معمم شد، تا سال ۱۳۱۵ ق. در تهران سکونت داشت. نخست مراحل مقدماتی را در مدرسه دانگی آغاز کرد و در مدرسه پامنار و سپس در مدرسه فخریه (مروی) آن را پی گرفت. او در عرض این دوازده سال توانست علوم و فنون مختلفی چون ادبیات، منطق، تجوید قرآن، فقه، اصول، خط نسخ و نستعلیق را یاد گیرد. او در این مدت به جز تحصیل و تکمیل معلومات، کارها و اقدامهای جالبی هم داشته است که از آن میان، استنساخ چندین نسخه از کتابهای معتبر و حائز اهمیت است.
شیخ آقا بزرگ در سال ۱۳۱۵ ق. برای همیشه ایران را ترک کرد و راه نجف را در پیش گرفت. آقا بزرگ، استادان زیادی داشته است. برخی اساتید او در دوره مقدمات و سطوح و پیش از هجرت به نجف، یعنی در تهران عبارتند از:
شیخ محمدحسین خراسانی (متوفی ۱۳۴۷ ق)، شیخ محمدباقر تهرانی معروف به معزّالدوله، شیخ زین العابدین محلاتی، میرزا ابراهیم زنجانی (م ۱۳۵۱ ق)، میرزا محمدتقی گرگانی (م ۱۳۳۶ ق)، سید محمدتقی تنکابنی (م ۱۳۲۷ ق) و... .
اما بعضی از اساتید بزرگ شیخ در سطوح عالی حوزه علمیه نجف اشرف عبارتند از:
- محدث نوری (۱۲۵۴ـ۱۳۲۰ ق)
- شیخ الشریعه اصفهانی (۱۲۶۶ـ۱۳۳۹ ق)
- سید محمدکاظم یزدی (۱۲۴۷ـ۱۳۳۷ ق)
- شیخ محمدطه نجف (۱۲۴۱ـ۱۳۲۳ ق)
- سید مرتضی کشمیری (۱۲۶۸ـ۱۳۲۳ ق)
- میرزا حسین خلیلی تهرانی (۱۲۳۰ـ۱۳۲۶ ق)
- آخوند خراسانی (۱۲۵۵ـ۱۳۲۹ ق)
- میرزا محمد تقی شیرازی (متوفی ۱۳۳۸ ق)
- سید احمد تهرانی کربلایی (متوفی ۱۳۳۲ ق)
- آقا رضا همدانی (۱۲۵۰ـ۱۳۲۲ ق).
- شیخ محمدعلی چهاردهی رشتی (۱۲۵۲ـ۱۳۳۱ ق)
شاگردان
برخی از شاگردان شیخ آقا بزرگ تهرانی عبارتند از:
- سید عبدالعزیز طباطبایی،
- سید محمدعلی قاضی طباطبایی (شهید محراب)،
- سید احمد حسینی اشکوری،
- سید مرتضی نجومی،
- سید محمدحسن طالقانی،
- سید محمدصادق بحرالعلوم،
- مولانا سید صفدرحسین نقوی،
- مولانا سید محمدمحسن نقوی.
اجازههای روایتی
آقا بزرگ تهرانی اهمیت بسیاری به روایت و نقل حدیث می داد و در کسب اجازه برای نقل احادیث می کوشید. علما و فقهای بسیاری برای او اجازهنامه روایتی نوشته یا از او اجازه گرفته اند، تا آن جا که او پس از محدث نوری، سرشناسترین شیخ روایت یاد می شود. کسانی که شیخ آقا بزرگ از آنان گواهی نقل روایت داشته است عبارتند از:
از علمای شیعه
- محدث نوری: وی نخستین کسی است که برای شیخ آقا بزرگ در حالی که او هنوز در دوران جوانی بود، اجازه نقل حدیث داد.
- آیت الله سید حسن صدر (م ۱۳۵۴ ق)
- شیخ علی خاقانی (م ۱۳۳۴ ق)
- سید محمدعلی شاه عبدالعظیمی (۱۲۵۸ـ۱۳۳۴ ق)
- شیخ موسی بن جعفر کرمانشاهی
- سید ابوتراب خوانساری (۱۲۷۱ـ۱۳۴۶ ق)
- شیخ علی کاشف الغطاء (م ۱۳۵۰ ق)
- ملا علی نهاوندی
- شیخ محمدطه نجف
- سید مرتضی کشمیری
- میرزا حسین خلیلی تهرانی
- آخوند محمدکاظم خراسانی
- سید احمد کربلایی
- میرزا محمدعلی مدرسی رشتی
- شیخ الشریعه اصفهانی
- سید ناصر حسین لکهنوی (فرزند علامه میر حامد حسین هندی)
- آخوند محمدتقی نهاوندی
- شیخ محمدصالح آل طعان بحرانی (۱۲۸۴ـ۱۳۳۳ ق)
- سید عبدالحسین شرف الدین عاملی
- سید علی شوشتری
- حاج شیخ عباس قمی
روایت از برخی این عالمان همچون شیخ محمدصالح طعان بحرانی و شیخ عباس قمی به صورت مُدبجه می باشد[۴] یعنی اجازه ای که دونفر به یکدیگر اعطا کرده باشند.
از علمای عامه
- شیخ محمدعلی ازهری مکی، از علمای مالکی مذهب و رئیس مدرسان مسجدالحرام
- شیخ عبدالوهاب شافعی، امام جماعت مسجدالحرام
- شیخ ابراهیم بن احمد حمدی، از عالمان شهر مدینه
- شیخ عبدالقادر خطیب طرابلسی، مدرس حرم شریف
- شیخ عبدالرحمن علیش حنفی، از مدرسان دانشگاه الازهر و امام جماعت در «مسجد رأس الحسین علیه السلام» واقع در قاهره مصر.[۵]
طبقه پس از شیخ
کسانی که از شیخ آقا بزرگ تهرانی اجازه روایتی گرفته اند، «طبقه پس از شیخ» خوانده می شوند و در میان آنان، نام بسیاری از فقها و مراجع تقلید، محدثان و مورخان نامدار معاصر به چشم می خورد. تا آن جا که گفته می شود: «او استاد مطلق محدثان شیعه بود و بیش از دو هزار اجازه در روایت حدیث از او صادر شد...».[۶] برخی از این عالمان عبارتند از:
- آیت الله سید حسین طباطبایی بروجردی
- علامه شیخ عبدالحسین امینی
- آیت الله سید عبدالهادی شیرازی
- علامه سید هبةالدین شهرستانی
- شیخ محمدمهدی شرفالدین شوشتری
- سید مصطفی صفایی خوانساری
- شیخ محمدحسن مظفر
- سید محمدعلی روضاتی اصفهانی
- آیت الله سید محمدهادی میلانی
- میرزا حیدرقلی سردار کابلی
- آیت الله شیخ مرتضی حائری یزدی
- میرزا محمدعلی اردوباری
- میرزا محمدعلی مدرس خیابانی
- شیخ حسین مقدس مشهدی
- سید احمد حسینی اشکوری
- سید جلالالدین محدث ارموی
- شیخ ذبیح الله محلاتی عسکری
- شیخ محمدباقر ساعدی خراسانی
- شیخ محمد سماوی تنکابنی
- سید عبدالعزیز طباطبایی
- شیخ غلامرضا عرفانیان یزدی
- علامه سید محمدحسین طباطبایی
- آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی
- سید هادی خسروشاهی تبریزی
- سید مرتضی نجومی حسینی
- سید هاشم رسولی محلاتی
- آیت الله سید شهاب الدین مرعشی نجفی
- شیخ کاظم مدیر شانهچی
- حسین عمادزاده اصفهانی
- سید مصلح الدین مهدوی
- علامه محمدتقی شوشتری
- سید موسی شبیری زنجانی
- سید علی فانی اصفهانی
- سید محمدعلی موحد ابطحی
- شیخ احمد انصاری قمی.[۷]
آثار و تألیفات
آثار قلمی و کتابهای شیخ آقا بزرگ را تا هشتاد جلد می توان شمرد. برخی از تألیفات او عبارتند از:
- الذریعه الی تصانیف الشیعه، در ۲۹ جلد: شامل آثار قلمی، هنری عالمان شیعه در طول تاریخ.
- طبقات اعلام الشیعه، در حدود ۲۰ جلد، دائرةالمعارف بزرگی است که زندگینامه و جایگاه دانشمندان شیعه را در هزار و صد سال گذشته بدست می دهد.
- مصفی المقال فی مصنفی علم الرجال، تهران، ۱۳۳۷ش
- المشیخه، نجف، ۱۳۵۶ق
- نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، دربردارنده شرح حال علماى مربوط به قرن چهاردهم با تحقيق سید عبدالعزیز طباطبایی مىباشد.
- هدیة الرازی الی المجدد الشیرازی، کربلا، ۱۳۸۳ق
- النقد اللطیف فی نفی التحریف عن القرآن الشریف (خطی)
- توضیح الرشاد فی تاریخ حصر الاجتهاد، قم، ۱۴۰۱ق
- تفنید قول العوام بقدم الکلام (خطی)
- ذیل المشیخه، نجف، ۱۳۵۵ق
- ضیاء المفازات فی طریق مشایخ الاجازات، (خطی)
- اجازات الطوسی، نجف، ۱۳۷۶ق، (همچنین در مقدمه تفسیر التبیان چاپ شده است: بیروت، داراحیاء التراث العربی)
- ذیل کشف الظنون، که مستدرکی بر کتاب کشف الظنون است. تهران، مکتبهالاسلامیه و جعفری تبریزی ۱۳۸۷ق.
ویژگیهای اخلاقی و رفتاری
- از سید محسن امین عاملی، نویسنده «اعیان الشیعه» نقل شده: «برای تهیه اسناد اعیان الشیعه که به شهرها سفر می کردم، در کربلا به کتابخانه شیخ العراقین وارد شدم و از متصدی آن خواستم که یک هفته کتابخانه را در اختیار من بگذارد. پذیرفت مشروط بر این که در این هفته میهمان او باشم. شبی به من اطلاع داد امشب میهمان دیگری هم داریم و آن شیخ آقا بزرگ بود که اسمش را شنیده بودم. هنگامی که او را زیارت کردم و بحثی میان ما درگرفت فهمیدم که او تنها یک فهرستنگار نیست، بلکه اطلاعات فقهی و اصولی و فلسفی وسیعی نیز دارد. از این رو مسرور شدم. ساعت چهار و نیم شب بود که خستگی بر من غالب شد و خوابیدم. از خواب که برخاستم دیدم شیخ آقا بزرگ نخوابیده و همچنان مشغول یادداشت برداری است. از او پرسیدم نمی خوابید؟ فرمود: من هنوز نشاط دارم و نخوابید. ما هفت روز و شب در آن جا بودیم. ایشان استراحت منظمی نداشت و می فرمود ما برای استراحت این جا نیامده ایم و من با وجود این که پرکار بودم به ایشان غبطه می خوردم».[۸]
- محقق تهرانی تا سن هشتاد سالگی که توانش را داشت، هر شب چهارشنبه از نجف تا «مسجد سهله» را پیاده می پیمود.
- شیخ آقا بزرگ عالمی نستوه و پرتلاش بود. همیشه به یاد خدا بود. در وفای به عهد حساس بود. تکریم میهمان و احترام به سادات از صفات بارز او بود. از جاه و مقام و ریاست دنیا گریزان بود. نسبت به اهل بیت علیهم السلام ارادات ویژه ای داشت. در ضمن تقریظی که بر کتاب گران سنگ «الغدیر» نوشت آن را چنین ستود: «من قاصرم از توصیف این کتاب گرانبها و «الغدیر» بالاتر و بزرگتر از آن است که آن را توصیف کنند و ثنا گویند. من تنها کاری که می توانم کرد این است که دعا کنم تا خداوند عمر مؤلف کتاب را طولانی کند، به او فرجام نیک بخشد. این است که با خلوص دل از درگاه خدای متعال مسألت می کنم که بقیه عمر مرا، بر عمر شریف او بیفزاید تا او بتواند به همه آرمان خویش دست یابد...».[۹]
- علامه سید عبدالعزیز طباطبایی می نویسد: «شیخ مشایخ معاصر، بزرگ پژوهشگران و فهرست نگاران، حجت و دلیل تاریخ، احیاگر آثار گذشتگان، نمونه ناب تقوا و صلاح، شیخ آقا بزرگ تهرانی است».[۱۰]
وفات
مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی پس از یک بیماری طولانی، در ۱۳ ذی الحجه ۱۳۸۹ قمری، در نجف درگذشت و بر طبق وصیتش، در کتابخانه خود که آن را برای استفاده علما و طلاب وقف کرده بود، به خاک سپرده شد.
پانویس
- ↑ زندگینامه خود نوشت آقا بزرگ، کتاب ماه کلیات،ش ۶۹و۷۰، ۱۳۸۲، ص۴۰-۴۷، ص۴۱
- ↑ منزوی علی نقی، الذریعه و آقا بزرگ تهرانی، همان، ص۱۱۶-۱۲۳
- ↑ تاریخ فرهنگ معاصر، (فصلنامه) سال ۴، شماره ۱ و ۲، ص ۳۰۳، (بهار و تابستان ۱۳۷۴ ش)، مقاله «زندگانی من» به قلم خود شیخ آقا بزرگ تهرانی.
- ↑ والمسلسلات فی الاجازات، ج ۲، ص ۳۲۳؛ تاریخ و فرهنگ معاصر، شماره پیشین، ص ۳۱۴.
- ↑ الهادی، سال ۴، ش ۴، ص ۷۶، سال ۱۳۹۶ ق، شیخ الباحثین، ص ۲۲.
- ↑ الشیخ آقا بزرگ التهرانی فقید العلم والادب، احمد عبدالله هیتی، ص ۹، بغداد، ۱۳۹۰ ق.
- ↑ المسلسلات، ج ۲، ص ۵۸۲؛ الهادی، سال ۴، ش ۴، ص ۷۶؛ تاریخ فرهنگ معاصر، سال اول، ش اول، ص ۳۷؛ نور علم، دوره چهارم، ش ۲ (۳۸) ص ۳۸.
- ↑ مجله نور علم، ش ۳۸، ص ۵۴.
- ↑ میر حامد حسین، استاد حکیمی، ص ۱۴۵.
- ↑ الذریعه فی التراث الاسلامی، علامه سید عبدالعزیز طباطبایی، ص ۲۳۶.
منابع
- گلشن ابرار، جلد ۲، زندگینامه "شیخ آقا بزرگ تهرانی"، جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم.
- دانشنامه بزرگ اسلامی، مدخل "آقا بزرگ تهرانی" از کاظم بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در دسترس در کتابخانه مدرسه فقاهت، تاریخ بازیابی: ۲۶ فروردین ماه ۱۳۹۳.
- پایاننامه "راهنمای استفاده از الذریعه در تحقیقات حدیثی"، سعید زمانی، دانشکده علوم حدیث، استاد راهنما: محمدکاظم رحمانستایش، تاریخ دفاع: ۱۹ تیر ۱۳۸۶.
آرشیو عکس و تصویر
۱. احمد کفایی، ۲. محمدکاظم خراسانی، ۳. میر محمد صادق خاتون آبادی، ۴. سید حسین احمدی طباطبایی بروجردی، ۵. محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی) و ۶. محمدحسین غروی اصفهانی
یکی از آثار آقا بزرگ طهرانی محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)
از راست: سید محمدعلی (هبه الدین) حسینی شهرستانی، محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی) و سید محمدحسن طالقانی
محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی) و محمد قزوینی
از راست: سید محمدعلی روضاتیان، محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)، سید محمدرضا حسینی خراسانی، مرتضی اردکانی، سید فخرالدین روضاتی و سید نورالله ابطحی
از راست: احمد منزوی تهرانی، علینقی منزوی تهرانی، محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی)، محمدتقی منزوی تهرانی و مهدی بهشتی پور
محمدمحسن منزوی تهرانی (آقا بزرگ تهرانی) در منزل شخصی در نجف
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
