برّ

«برّ» از واژگان قرآنی، به فتح باء (بَرّ) به معنی نیکوکار و نیز به معنی خشکی مقابل دریاست و به کسر باء (بِرّ) به معنی نیکوکاری آمده است.

بَرّ به معنی خشکی

«بَرّ» به معنی خشکی و بیابان در مقابل دریا (بحر) در قرآن کریم بسیار آمده است، مانند: «...وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا...؛...شکار حیوان بَری بر شما حرام است چون مُحرم باشید...».

یا «هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ...؛او کسى است که شما را در خشکى و دریا راه می برد...».

و نیز آیه «ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ ...»؛ فساد در خشکی و دریا پدیدار گشت، با آنچه دستهای مردم فراهم آورده است...».

بَرّ به معنی نیکوکار

«بَرّ» به معنی «نیکوکار» یکی از نامهای خدای تعالی است: «...إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ؛...خداست نیکوکار و مهربان».

همچنین در سوره مریم در توصیف حضرت یحیی علیه السلام آمده است: «وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ وَلَمْ يَكُنْ جَبَّارًا عَصِيًّا».

و مثل آن را برای حضرت عیسی علیه السلام از زبان خود او آورده «وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا؛ و [مرا] به مادرم نیکوکار [ساخته‌] و مرا گردنکش [و] نگون بخت قرار نداده است».

جمع «بَرّ» نیز به معنای نیکوکار، «أبرار» و «بَرَرَة» است. خداوند در آیات بسیار، نیکان را به پاداش نیک نوید داده است، مانند: «إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِي نَعِيمٍ» و نیز: «...وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ».

و ملائکه ای که حاملان صحف مطهره (قرآن) هستند را به اعتبار نیکی اعمالشان «بررة» گفته است: «بِأَيْدِي سَفَرَةٍ * كِرَامٍ بَرَرَةٍ» .

بِرّ به معنی نیکوکاری

برای تفصیل در این مورد مقاله «بر و نیکی» را ببینید.

«بِرّ» به معنی «نیکی و نیکوکاری» نیز در قرآن بسیار آمده است. خدا افرادی را که به نیکی سفارش نموده و خود آن را انجام نمی دهند، نکوهش می کند: « أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ...؛آیا مردم را به نیکى دستور می دهید و خود را از یاد می برید؟...».

«...وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ...؛...یاری یکدیگر کنید در نیکوکاری و تقوی و یاری مکنید در گناه و بیداد، یعنی تجاوز از حد...».

«لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَٰكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ...؛ نیکوکاری به این نیست که روی به مشرق و مغرب کنید بلکه نیکوکار کسی است که ایمان به خدا و روز قیامت و فرشتگان و کتاب و پیغمبران دارد...».

و «بِرّ» به صورت فعلی چنین آمده است: «وَوَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا ...»؛ خداوند را در معرض سوگند خود قرار ندهید برای ترک نیکی و پرهیزکاری...».

و فرمود: «لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ...؛ خدای شما را نهی نمی کند از کافرانی که با شما در دین جنگ نکردند و شما را از موطن خویش بیرون نراندند که احسان نمائید با ایشان و عادلانه رفتار کنید...».

خداوند در این آیه علت جهاد و مورد آن را بیان فرموده است. علت جهاد آن است که کفار شما را رنج می دادند و در دین با شما جنگ می کردند و شما را از خانه هایتان می راندند و بیرون می کردند چنانکه فرمود: «...وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ...؛...آهنگ بیرون راندن رسول کردند وآغاز جنگ بار اول از جانب آنان بود...». و هم از این آیه معلوم می شود که احسان و یاری فقرای کفار و ضعفای آنان حرام نیست مگر آن که به جنگ با مسلمانان آیند و این آیه شامل مشرکین نیز می شود بلکه مورد آن مشرک است.

پانویس

قرآن
متن و ترجمه قرآن
اوصاف قرآن	(اسامی و صفات قرآن، اعجاز قرآن، عدم تحریف در قرآن)
اجزاء قرآن	آیه، سوره، جزء، حزب، حروف مقطعه
ترجمه و تفسیر قرآن	تاریخ تفسیر، روشهای تفسیری قرآن، سیاق آیات، اسرائیلیات، تاویل، فهرست تفاسیر شیعه، فهرست تفاسیر اهل سنت، ترجمه های قرآن
علوم قرآنی	تاریخ قرآن: نزول قرآن، جمع قرآن، شان نزول، کاتبان وحی، قراء سبعه
	دلالت الفاظ قرآن: عام و خاص، مجمل و مبین، مطلق و مقید، محکم و متشابه، مفهوم و منطوق، نص و ظاهر، ناسخ و منسوخ
تلاوت قرآن	تجوید، آداب قرائت قرآن، تدبر در قرآن
رده ها: سوره های قرآن * آیات قرآن * واژگان قرآنی * شخصیت های قرآنی * قصه های قرآنی * علوم قرآنی * معارف قرآن