عین العبرة فی غبن العترة (کتاب)
 | |
| نویسنده | سید احمد بن طاووس |
| موضوع | فضایل اهل البیت عليهمالسلام |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
کتاب «عین العبرة فی غبن العترة» تألیف سید احمد بن طاووس حلى (متوفى ۶۷۳ هجرى) است. در این کتاب تفسیری، آیات وارده در فضائل اهل بیت علیهمالسلام و نیز آیات در ردّ مخالفین آنان آورده شده است.
مؤلف
جمالالدین ابوالفضائل سید احمد بن موسی بن طاووس حلی (م، ۶۷۳ ق)، مشهور به «فقیه» اهل بیت بود. وی پس از برادرش سید علی بن طاووس (م، ۶۶۴ ق)، مدتی منصب نقابت شیعیان را بر عهده داشت. علامه حلى و ابن داود حلی، از بارزترین شاگردان او هستند.
احمد ابن طاووس در علم فقه و رجال سرآمد علمای عصر خویش گشت و در زهد و تقوی و مراتب کمال در جامعه خود بی عدیل بود. او را اول کسی دانستهاند که اصطلاحات جدید را در تقسیم حدیث به اقسام چهارگانه یعنی حدیث صحیح، موثق، حسن و ضعیف ابداع نموده است.
برخی از آثار او عبارتند از: عین العبرة فی غبن العترة، حل الاشکال فی معرفة الرجال، بناء المقالة الفاطمیة، الملاذ علماء الإمامیة، بشرى المحققین.
انتساب کتاب
سید احمد بن طاووس کتاب «عین العبرة فی غبن العترة» را در اوج خفقان و مظلومیت شیعه، براى دفاع از حریم تشیع به رشته تحریر درآورد. شاهد گویاى این ادعا آن است که این عالم جلیل القدر که در خاندانى بافضیلت و مورد احترام عامه مردم زندگى مى کرد به خاطر تقیه، کتاب را به خود نسبت نداده و در تمام کتاب نامى از خود نبرده است. سید احمد که نمى خواست شناخته شود، در ابتداى کتاب مى گوید: «قال عبداللّه بن اسماعیل الکاتب سامحه الله: الحمدلله...».
البته در انتساب این کتاب شریف به مؤلف آن هیچ شبهه اى وجود ندارد، چرا که بزرگانى همچون شهید اول و شهید ثانى و محدث نورى علیهم الرحمة در حاشیه نسخه هاى کتاب صحت انتساب را تأیید نموده اند و در توجیه این نوع نام بردنِ مؤلف از خود، کلماتى دارند. خلاصه کلام آنان این است که: عبدالله یعنى بنده خدا و تمام انسان ها عبد خدا هستند و مقصود از اسماعیل نیز اسماعیل ذبیح، فرزند حضرت ابراهیم است که همه سادات به او منتسب هستند و بدین ترتیب هیچ مشکلى در این گونه نام نهادن نیست.
نظیر این کار را برادر بزرگوار او على بن طاووس علیه الرحمة در کتاب طرائف انجام داده است و این اشتراک نیز نشان از شدت خفقان عصر آل طاووس دارد.
معرفی کتاب
سید احمد بن طاووس در مقدمه کتاب «عین العبرة فی غبن العترة» مى فرماید: «یکى از بزرگان از علماى گذشته آنچه از فضائل امیرالمؤمنین على علیه السلام در آیات قرآن بدست آورده بود، جمع نموده و کتابى تألیف نمود. من نیز بر آن شدم تا علاوه بر آن مطالب، آیات دیگر و روایات ذیل آنها را جمع آورى نمایم، تا بدین وسیله فضل و برترى سادات بر غیرشان بر همگان روشن گردد».
این کتاب بنا به گفته صاحب «روضات الجنات»، کتابى است در نوع خود کمنظیر و فوائد بزرگى در آن نهفته است. موضوع اصلى کتاب به گونه اى طراحى شده که اگر کسى تزلزلى در عقاید خود نسبت به اولویت امیرالمؤمنین على علیه السلام و اولاد طاهرین او داشته باشد، با یک بار مطالعه این کتاب شریف، نه تنها اعتقادى راسخ نسبت به افضلیت حضرت على علیه السلام پیدا خواهد نمود، بلکه به درجه سقوط و رذالت گروه مقابل آن حضرت نیز پى خواهد برد.
محتوای کتاب
روش احمد بن طاووس بدین صورت است که ابتدا آیه قرآن را ذکر مى نماید، سپس روایات ذیل آیه را به نقل از مأخذ آن نقل مى کند. در بسیارى از موارد نیز پس از نقل روایت، توضیحى ذکر کرده و معنا و وجه استدلال به آیه و روایت را بیان مى نماید. در تمام این موارد، مطلب را با «قال عبدالله بن اسماعیل...» آغاز کرده است.
مؤلف بیشترین حجم کتاب را اختصاص به آیاتى داده که ردّ مخالفین را عهده دار است و با اثبات عدم صلاحیت دیگران براى خلافت، اولویت و تعیّن ائمه علیهم السلام براى امر خطیر خلافت، روشن و مبرهن مى گردد.
تنها نظم خاصى که در سراسر کتاب شریف «عین العبرة» به چشم مى خورد، همان ذکر آیات سپس روایات و به دنبال آن بیان مصنف است، اما کتاب تبویب نشده است.
از جهت ترتیب آیات نیز، ترتیب قرآن رعایت نشده است. البته در پایان کتاب، فهرست مطالب به صورت کامل آمده که این امر، کمک بزرگى به مطالعه کننده آن براى یافتن مطلب مورد نظر مى کند.
مؤلف خود را مقیّد مى داند تنها از کسانى روایت نقل کند که نزد فریقین (شیعه و سنى) مورد اتهام نباشند. ایشان اساس کار خود را بر کتاب «الکشف و البیان» ابواسحاق ثعلبى و «الوسیط فی تفسیر القرآن المجید» واحدى نیشابوری قرار داده است و بجز مواردى اندک، روایات را از همین دو کتاب نقل کرده است.
منابع
- نرم افزار جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- آشنایی با تفسیرهای شیعی، مرکز اطلاعرسانی غدیر.
| تفسیر قرآن | |
| درباره تفسیر قرآن: | تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن |
|---|---|
| اصطلاحات: | اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات |
| شاخه های تفسیر قرآن: |
تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی) |
| روشهای تفسیری قرآن: |
|
| تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: |
|
