ذخائر العقبی فی مناقب ذوی القربی (کتاب): تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | [[ | + | '''«ذخائر العُقبی فی مناقب ذویالقُربی»''' تألیف [[محب الدین طبری|محبالدین احمد طبرى]] (متوفی ۶۹۴ ق)، در موضوع احوال و مناقب [[اهل بیت]] [[پیامبر اسلام|پیامبر]](صلی الله علیه وآله) می باشد. این اثر از این لحاظ که مناقب [[اهل البیت|اهلبیت]](علیهمالسلام) را از منابع [[اهل سنت]] گردآوری نموده، حائز اهمیت است. |
| + | {{مشخصات کتاب | ||
| − | + | |عنوان=ذخائرالعقبی فی مناقب ذویالقربی | |
| + | |تصویر= [[پرونده:Ketab264.jpg|240px|وسط]] | ||
| + | |||
| + | |نویسنده= محب الدین طبری | ||
| + | |||
| + | |موضوع= فضایل اهلبیت علیهمالسلام | ||
| + | |||
| + | |زبان= عربی | ||
| + | |||
| + | |تعداد جلد= ۱ | ||
| + | |||
| + | |عنوان افزوده1= | ||
| + | |||
| + | |افزوده1= | ||
| + | |||
| + | |عنوان افزوده2= | ||
| + | |||
| + | |افزوده2= | ||
| + | |||
| + | |لینک= | ||
| + | }} | ||
==ساختار کتاب== | ==ساختار کتاب== | ||
| − | کتاب با مقدمه مختصری از ناشر، شرح حالی از مؤلف به نقل از «شذرات الذهب» ابن عماد و مقدمه مؤلف آغاز شده است. مؤلف درباره ویژگیهای کتاب، در مقدمه تصریح مىکند که اسناد روایات را حذف کردم تا مطالعه آن براى خواننده راحتتر | + | کتاب با مقدمه مختصری از ناشر، شرح حالی از مؤلف به نقل از «شذرات الذهب» ابن عماد و مقدمه مؤلف آغاز شده است. مؤلف درباره ویژگیهای کتاب، در مقدمه تصریح مىکند که [[سند حدیث|اسناد]] روایات را حذف کردم تا مطالعه آن براى خواننده راحتتر باشد؛ درعینحال راوى اصلى و گاه چند نفر از راویان را ذکر مىکند. |
| − | متن اثر مشتمل بر دو قسم (بخش) است. خود مؤلف چنین نوشته که در قسم | + | متن اثر مشتمل بر دو قسم (بخش) است. خود مؤلف چنین نوشته که در قسم اول، موضوع قرابت به [[پیامبر اسلام|رسولالله]](ص) بهنحو عموم و اجمال، و در قسم دوم، قرابت به آن حضرت بهگونه تخصیص و تفصیل ذکر شده است.<ref>ر.ک: مقدمه مؤلف، ص۶</ref> |
در قسم اول، مطالب متنوعى درباره فضایل [[اهل البیت|اهلبیت]](ع) و یا نوادگان آن بزرگواران طرح شده است. قسم دوم نیز مشتمل بر ابواب و فصول متعددی است. | در قسم اول، مطالب متنوعى درباره فضایل [[اهل البیت|اهلبیت]](ع) و یا نوادگان آن بزرگواران طرح شده است. قسم دوم نیز مشتمل بر ابواب و فصول متعددی است. | ||
==محتوای کتاب== | ==محتوای کتاب== | ||
| − | در قسم اول کتاب، نویسنده مباحث خود را با ذکر روایاتی در فضیلت قرابت با | + | در قسم اول کتاب، نویسنده مباحث خود را با ذکر روایاتی در فضیلت قرابت با [[رسول خدا]](ص) و فضیلت [[قریش]]، [[بنی هاشم|بنیهاشم]] و بنی[[عبدالمطلب]] آغاز کرده است. پس از آن روایاتی را گردآوری نموده که بر موالات [[اهل البیت|اهلبیت]](ع) و [[صلوات]] فرستادن و دعای برای آنان تحریض کردهاند. نویسنده در ادامه روایات فراوانی را گرد آورده که در آنها به [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|حضرت فاطمه زهرا]](س) و نامگذاری، [[ازدواج حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س)|ازدواج ایشان با حضرت علی]](ع) و جزئیات [[ازدواج]] آنها، محبت نسبت به ایشان و در آخر وفات، [[وصیت]] و مکان [[قبر]] آن حضرت اشاره شده است.<ref>ر.ک: متن کتاب، ص۵۵-۲۶</ref> |
| − | باب واسعی از کتاب به [[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین علی]](ع) اختصاص یافته است. نویسنده با ذکر نسب، اسم و صفات علی(ع)، به این موضوع که حضرت اولین مسلمان و اولین | + | باب واسعی از کتاب به [[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین علی]](ع) اختصاص یافته است. نویسنده با ذکر نسب، اسم و صفات حضرت علی(ع)، به این موضوع که آن حضرت اولین مسلمان و اولین [[نماز]] گزار بودهاند اشاره کرده است. احادیث [[حدیث منزلت|منزلت]]، باب الحکمة، [[حدیث مدینة العلم|باب مدینة العلم]] و دهها روایت دیگر در این باب از کتاب ذکر شده است.<ref>ر.ک: همان، ص۱۱۶-۵۵</ref> |
| − | نویسنده، باقی قسم اول از کتاب را به شرح حال [[امام حسن علیه السلام|امام حسن]] و [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]](ع) و ذکر روایات [[اهل سنت]] در رابطه با آن دو بزرگوار اختصاص داده است. در انتهای این قسم پیش از ذکر اولاد امام حسین(ع)، روایتی ذکر شده که [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]](ع) از پدر بزگوارشان نقل میکنند که هرکس با | + | نویسنده، باقی قسم اول از کتاب را به شرح حال [[امام حسن علیه السلام|امام حسن]] و [[امام حسین علیه السلام|امام حسین]](ع) و ذکر روایات [[اهل سنت]] در رابطه با آن دو بزرگوار اختصاص داده است. در انتهای این قسم پیش از ذکر اولاد امام حسین(ع)، روایتی ذکر شده که [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]](ع) از پدر بزگوارشان نقل میکنند که هرکس با [[معرفت]]، [[حرم امام حسین علیه السلام|قبر حسین]](ع) را زیارت کند، خداوند نام او را در [[علّیین]] ثبت میکند و فرمود: اطراف قبر حسین(ع) ۷۰ هزار [[فرشته|ملک]] آشفتهحال و خاکآلود هستند که تا روز [[قیامت]] بر آن حضرت میگریند.<ref>ر.ک: همان، ص۱۵۱</ref> |
| − | در قسم دوم کتاب به ترتیب مناقب اولاد [[پیامبر اسلام|رسولالله]](ص) با ذکر ابراهیم فرزند آن حضرت آغاز و پس از ذکر دیگر اولاد آن حضرت و نیز [[عقیل بن ابیطالب|عقیل بن ابیطالب]]، [[ابن عباس|عبدالله بن عباس]] و دیگر | + | در قسم دوم کتاب به ترتیب مناقب اولاد [[پیامبر اسلام|رسولالله]](ص) با ذکر ابراهیم فرزند آن حضرت آغاز و پس از ذکر دیگر اولاد آن حضرت و نیز [[عقیل بن ابیطالب|عقیل بن ابیطالب]]، [[ابن عباس|عبدالله بن عباس]] و دیگر پسرعموها، با یادی از [[آمنه]] مادر حضرت رسول و خواهر [[رضاع|رضاعی]] ایشان ختم شده است. |
| − | محبالدین | + | [[محب الدین طبری|محبالدین طبرى]] از جمله علمای [[اهل سنت|اهل سنت]] است که به نزول آیه {{متن قرآن|«الَّذِینَ ینْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّیلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِیةً»}} ([[سوره بقره]]/آیه۲۷۴) و نیز [[آیه ولایت]]: {{متن قرآن|«إِنَّمَا وَلِیکمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا»}} ([[سوره مائده]]/آیه۵۵) و آیه {{متن قرآن|«وَیطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِ مِسْکینًا وَیتِیمًا وَأَسِیرًا»}} ([[سوره انسان]]/آیه۸) |
در حق [[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین علی]](ع) اشاره کرده است.<ref>ر.ک: متن کتاب، ص۸۸</ref> | در حق [[امام علی علیه السلام|امیرالمؤمنین علی]](ع) اشاره کرده است.<ref>ر.ک: متن کتاب، ص۸۸</ref> | ||
| − | مؤلف در پایان هر | + | در باب دیگری با عنوان: «در بیان اینکه فاطمه و علی و حسن و حسین همان اهلبیتی هستند که در [[آیه تطهیر]] به آنها اشاره شده است و رسولالله(ص) با کساء از آنها تجلیل کرد و آنها را دعا نمود»، از عمر بن ابیسلمه نقل شده که آیه تطهیر در بیت [[ام سلمه|امسلمه]] بر رسولالله(ص) نازل شد؛ پیامبر(ص)، فاطمه و حسن و حسین را دعا کرد و آنها را زیر کساء قرار داد و فرمود: خداوندا اینها اهل بیت من هستند، پس از آنها ناپاکی را دور کن و پاک و مطهرشان گردان.<ref>همان، ص۲۱</ref> |
| + | |||
| + | مؤلف در پایان هر روایتى، منبع یا راوى آن را ذکر کرده است. محقق کتاب نیز در پاورقى نام کامل این مؤلفان و کتابى که محبالدین طبری از آن نقل کرده را بیان نموده است. ضمن اینکه منابع دیگرى را ارائه داده است؛ بهعنوان مثال در باب فضیلت [[اهل بیت]](ع) پس از نقل [[حدیث ثقلین]] از [[زید بن ارقم]]، آن را به [[محمد بن عیسی ترمذی|ترمذی]] نسبت میدهد؛<ref>ر.ک: متن کتاب، ص۱۶</ref> یا در روایت دیگری شیوه [[صلوات]] فرستادن بر [[پیامبر]] و آل او را به بخاری نسبت میدهد.<ref>ر.ک: همان، ص۱۹</ref> | ||
| + | |||
| + | گرچه به قول [[مجدالدین ابن اثیر|ابن اثیر]]، حدیث [[عقیل بن ابیطالب|عقیل]] کم است، ولی نویسنده در این کتاب، دو حدیث از احادیث وی را که از رسول خدا روایت شده، نقل نموده است.<ref>ر.ک: نجمی، محمدصادق، ص۶۵؛ متن کتاب، ص۲۲۳</ref> | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
نویسنده در ذیل برخى از روایات که کلمات دشوارى در آنها آمده، شرحى را افزوده و آن واژهها را توضیح داده است.<ref>ر.ک: همان، ص۱۸ و ۳۷</ref> | نویسنده در ذیل برخى از روایات که کلمات دشوارى در آنها آمده، شرحى را افزوده و آن واژهها را توضیح داده است.<ref>ر.ک: همان، ص۱۸ و ۳۷</ref> | ||
==وضعیت کتاب== | ==وضعیت کتاب== | ||
| − | کتاب به چاپ سنگی در سال ۱۳۵۶ در قاهره چاپ شده و فاقد تحقیق مناسب است. در انتهای کتاب تاریخ فراغت از استنساخ اثر روز جمعه ۱۶ ربیعالاول سال ۱۱۰۱ به دست محفوظ بن احمد قوصی [[اشاعره|اشعری | + | کتاب به چاپ سنگی در سال ۱۳۵۶ در قاهره چاپ شده و فاقد تحقیق مناسب است. در انتهای کتاب تاریخ فراغت از [[استنساخ]] اثر روز جمعه ۱۶ ربیعالاول سال ۱۱۰۱ به دست محفوظ بن احمد قوصی [[اشاعره|اشعری]] مذهب ذکر شده است. نسخه تیموریه، نسخه دیگری است که در روز چهارشنبه ۱۲ ماه محرم سال ۸۶۰ به دست ابن ابیجراده [[حنفی]] استنساخ شده است.<ref>ر.ک: همان، ص۲۶۱</ref> |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
<references /> | <references /> | ||
| − | ==منابع == | + | ==منابع== |
| − | * | + | |
| + | *"بقعه عقیل بن ابیطالب و حارث بن عبدالمطلب"، محمدصادق نجمی، مجله میقات حج، زمستان ۱۳۷۴. | ||
| + | *[[نرم افزار سیره معصومان (علیهم السلام)|نرم افزار سیره معصومان]]، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. | ||
| + | |||
| + | [[رده:منابع با موضوع اهل البیت علیهم السلام]] | ||
| + | [[رده:کتابهای با موضوع اهل البیت علیهم السلام]] | ||
[[رده:کتابهای فضایل اهل البیت (ع)]] | [[رده:کتابهای فضایل اهل البیت (ع)]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۲ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۱۴
«ذخائر العُقبی فی مناقب ذویالقُربی» تألیف محبالدین احمد طبرى (متوفی ۶۹۴ ق)، در موضوع احوال و مناقب اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه وآله) می باشد. این اثر از این لحاظ که مناقب اهلبیت(علیهمالسلام) را از منابع اهل سنت گردآوری نموده، حائز اهمیت است.
 | |
| نویسنده | محب الدین طبری |
| موضوع | فضایل اهلبیت علیهمالسلام |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
ساختار کتاب
کتاب با مقدمه مختصری از ناشر، شرح حالی از مؤلف به نقل از «شذرات الذهب» ابن عماد و مقدمه مؤلف آغاز شده است. مؤلف درباره ویژگیهای کتاب، در مقدمه تصریح مىکند که اسناد روایات را حذف کردم تا مطالعه آن براى خواننده راحتتر باشد؛ درعینحال راوى اصلى و گاه چند نفر از راویان را ذکر مىکند.
متن اثر مشتمل بر دو قسم (بخش) است. خود مؤلف چنین نوشته که در قسم اول، موضوع قرابت به رسولالله(ص) بهنحو عموم و اجمال، و در قسم دوم، قرابت به آن حضرت بهگونه تخصیص و تفصیل ذکر شده است.[۱]
در قسم اول، مطالب متنوعى درباره فضایل اهلبیت(ع) و یا نوادگان آن بزرگواران طرح شده است. قسم دوم نیز مشتمل بر ابواب و فصول متعددی است.
محتوای کتاب
در قسم اول کتاب، نویسنده مباحث خود را با ذکر روایاتی در فضیلت قرابت با رسول خدا(ص) و فضیلت قریش، بنیهاشم و بنیعبدالمطلب آغاز کرده است. پس از آن روایاتی را گردآوری نموده که بر موالات اهلبیت(ع) و صلوات فرستادن و دعای برای آنان تحریض کردهاند. نویسنده در ادامه روایات فراوانی را گرد آورده که در آنها به حضرت فاطمه زهرا(س) و نامگذاری، ازدواج ایشان با حضرت علی(ع) و جزئیات ازدواج آنها، محبت نسبت به ایشان و در آخر وفات، وصیت و مکان قبر آن حضرت اشاره شده است.[۲]
باب واسعی از کتاب به امیرالمؤمنین علی(ع) اختصاص یافته است. نویسنده با ذکر نسب، اسم و صفات حضرت علی(ع)، به این موضوع که آن حضرت اولین مسلمان و اولین نماز گزار بودهاند اشاره کرده است. احادیث منزلت، باب الحکمة، باب مدینة العلم و دهها روایت دیگر در این باب از کتاب ذکر شده است.[۳]
نویسنده، باقی قسم اول از کتاب را به شرح حال امام حسن و امام حسین(ع) و ذکر روایات اهل سنت در رابطه با آن دو بزرگوار اختصاص داده است. در انتهای این قسم پیش از ذکر اولاد امام حسین(ع)، روایتی ذکر شده که امام صادق(ع) از پدر بزگوارشان نقل میکنند که هرکس با معرفت، قبر حسین(ع) را زیارت کند، خداوند نام او را در علّیین ثبت میکند و فرمود: اطراف قبر حسین(ع) ۷۰ هزار ملک آشفتهحال و خاکآلود هستند که تا روز قیامت بر آن حضرت میگریند.[۴]
در قسم دوم کتاب به ترتیب مناقب اولاد رسولالله(ص) با ذکر ابراهیم فرزند آن حضرت آغاز و پس از ذکر دیگر اولاد آن حضرت و نیز عقیل بن ابیطالب، عبدالله بن عباس و دیگر پسرعموها، با یادی از آمنه مادر حضرت رسول و خواهر رضاعی ایشان ختم شده است.
محبالدین طبرى از جمله علمای اهل سنت است که به نزول آیه «الَّذِینَ ینْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّیلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِیةً» (سوره بقره/آیه۲۷۴) و نیز آیه ولایت: «إِنَّمَا وَلِیکمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا» (سوره مائده/آیه۵۵) و آیه «وَیطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِ مِسْکینًا وَیتِیمًا وَأَسِیرًا» (سوره انسان/آیه۸) در حق امیرالمؤمنین علی(ع) اشاره کرده است.[۵]
در باب دیگری با عنوان: «در بیان اینکه فاطمه و علی و حسن و حسین همان اهلبیتی هستند که در آیه تطهیر به آنها اشاره شده است و رسولالله(ص) با کساء از آنها تجلیل کرد و آنها را دعا نمود»، از عمر بن ابیسلمه نقل شده که آیه تطهیر در بیت امسلمه بر رسولالله(ص) نازل شد؛ پیامبر(ص)، فاطمه و حسن و حسین را دعا کرد و آنها را زیر کساء قرار داد و فرمود: خداوندا اینها اهل بیت من هستند، پس از آنها ناپاکی را دور کن و پاک و مطهرشان گردان.[۶]
مؤلف در پایان هر روایتى، منبع یا راوى آن را ذکر کرده است. محقق کتاب نیز در پاورقى نام کامل این مؤلفان و کتابى که محبالدین طبری از آن نقل کرده را بیان نموده است. ضمن اینکه منابع دیگرى را ارائه داده است؛ بهعنوان مثال در باب فضیلت اهل بیت(ع) پس از نقل حدیث ثقلین از زید بن ارقم، آن را به ترمذی نسبت میدهد؛[۷] یا در روایت دیگری شیوه صلوات فرستادن بر پیامبر و آل او را به بخاری نسبت میدهد.[۸]
گرچه به قول ابن اثیر، حدیث عقیل کم است، ولی نویسنده در این کتاب، دو حدیث از احادیث وی را که از رسول خدا روایت شده، نقل نموده است.[۹]
نویسنده در ذیل برخى از روایات که کلمات دشوارى در آنها آمده، شرحى را افزوده و آن واژهها را توضیح داده است.[۱۰]
وضعیت کتاب
کتاب به چاپ سنگی در سال ۱۳۵۶ در قاهره چاپ شده و فاقد تحقیق مناسب است. در انتهای کتاب تاریخ فراغت از استنساخ اثر روز جمعه ۱۶ ربیعالاول سال ۱۱۰۱ به دست محفوظ بن احمد قوصی اشعری مذهب ذکر شده است. نسخه تیموریه، نسخه دیگری است که در روز چهارشنبه ۱۲ ماه محرم سال ۸۶۰ به دست ابن ابیجراده حنفی استنساخ شده است.[۱۱]
پانویس
منابع
- "بقعه عقیل بن ابیطالب و حارث بن عبدالمطلب"، محمدصادق نجمی، مجله میقات حج، زمستان ۱۳۷۴.
- نرم افزار سیره معصومان، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
