دو دریا (قرآن)

در قرآن کریم در چند جا لفظ «البحرین» به معنی دو دریا آمده است:

۱. «...لَا أَبْرَحُ حَتَّىٰ أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ...؛...حضرت موسی علیه السلام به غلام خود گفت: پیوسته می روم تا وقتی به جای پیوستن دو دریا برسم...».

علامه شعرانی در کتاب «نثر طوبی» در مورد محل مورد اشاره آیه فوق می گوید: «جای آن به تحقیق معلوم نیست، البته تنگه ایست در حوالی شام و مصر که یکی از دریاهای آن به خلیجی می پیوندد». برخی نیز گفته‌ اند: منتهى الیه دریاى روم (مدیترانه) از ناحیه شرقى و منتهى الیه خلیج فارس از ناحیه غربى است که بنابراین مقصود از مجمع البحرین آن قسمت از زمین است که به یک اعتبار در آخر شرقى مدیترانه و به اعتبار دیگر در آخر غربى خلیج فارس قرار دارد و به نوعى مجاز آن را محل اجتماع دو دریا خوانده‌اند.

۲. «...وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حَاجِزًا...؛...میان دو دریا مانعی نهاده است...».

۳. «مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ * بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ؛ (سوره الرحمن، ۲۰-۱۹) نزدیک ساخت دو دریا را با هم ملاقات می کنند و میان این دو حاجبی است که بر یکدیگر غالب نمی شوند».

۴. «وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَٰذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَٰذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ...؛ خدا است که دو دریا را به نزدیک هم آورد، یکی گوارا و شیرین و یکی شور و ناگوار...».

علامه شعرانی در مورد این آیه می گوید:

«ابتدا چنین به نظر می رسد که خداوند به امری بر خلاف طبیعت استدلال بر قدرت خود کرده که دو آب در یک ظرف با هم آمیخته نمی شوند، اما چون با مثال و نظایر آن بنگریم خواهیم دید غالباً خداوند به اموری عادی و موافق طبیعت احتجاج کرده است، مانند ساختن کشتی و روان کردن آن در دریا به وسیله بادها: «...وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ...». «أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ...». «هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ...». و «وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا.... دریا را مسخر شما کرد و زیر فرمان شما نهاد تا از آن گوشت تازه بخورید و پیرایه جامه بیرون آورید و بپوشید یعنی مروارید و مرجان و امثال آن. عوام پندارند خداوند را از امور مخالف طبیعت باید شناخت، اما چنین نیست، قدرت او در کارهای مطابق عادت و طبیعت ظاهرتر است و بیشتر آیات قرآن امر به تدبر در همین امور عادی می فرماید. حسن بصری گفت: زمین ها که ما در آن ساکنیم حاجز میان دریاها است و گفتند: آنها جزیره ها است که در دریا بود، اما این بیان در آیه سوره فرقان درست نمی آید. در اینجا باید گفت: مراد جریان آب شیرین است نزدیک مصب شطوط که در میان آب های شور قرار دارد».

علامه طباطبائی در «المیزان» منظور از «بحرین» در دو سوره الرحمن و سوره فرقان را یکی می داند و در مورد آن می گوید:

«قابل قبول‌ترین تفسیرى که درباره این دو آیه کرده‌اند این است که: مراد از دو دریا دو دریاى معین نیست، بلکه دو نوع دریا است، یکى شور که قریب سه چهارم کره زمین را در خود فرو برده که بیشتر اقیانوسها و دریاها را تشکیل مى‌دهد و یکى هم دریاهاى شیرین است که خداى تعالى آنها را در زیر زمین ذخیره کرده و به صورت چشمه‌ها از زمین مى‌جوشد و نهرهاى بزرگ را تشکیل مى‌دهد و مجددا به دریاها مى‌ریزد، این دو جور دریا یعنى دریاهاى روى زمین و دریاهاى داخل زمین همواره به هم اتصال دارند، هم در زیر زمین و هم در روى زمین و در عین این که "یلتقیان: برخورد و اتصال دارند" نه این شورى آن را از بین مى‌برد و نه آن شیرینى این را، چون بین آن دو حاجز و مانعى است که نمى‌گذارد در وضع یکدیگر تغییرى بدهند و آن مانع، خود مخازن زمین و رگه‌هاى آن است که نه مى‌گذارد دریاى شور به دریاى شیرین تجاوز نموده و آن را مثل خود شور کند و در نتیجه زندگى جانداران را تهدید نماید و نه دریاى شیرین به دریاى شور تجاوز نموده بیش از اندازه از زمین بجوشد و زیاده از اندازه به دریا بریزد و دریا را شیرین سازد و در نتیجه مصلحتى را که در شورى آب دریاها است که یا تصفیه هوا است و یا مصالحى دیگر از بین ببرد. و نیز به طور دائم دریاهاى شور، دریاهاى شیرین را از این راه کمک مى‌کند که آب خود را به ابرها داده و ابرها آن را بر زمین مى‌بارد و زمین باران را در خود فرو برده مخازن خود را پر مى‌کنند و همین مخازن هم دریاهاى شور را کمک نموده، همان طور که گفتیم از زمین مى‌جوشد و به صورت نهرهاى کوچک و بزرگ به دریا مى‌ریزد. پس معناى این دو آیه - و خدا داناتر است - این است که: خداى تعالى دو دریاى شیرین و گوارا و شور و تلخ را مخلوط کرده، در عین این که تلاقى آن دو دائمى است، به وسیله مانعى که بین آن دو قرار داده نمى‌گذارد که یکدیگر را در خود مستهلک کنند و این صفت گوارایى آن را از بین ببرد و آن صفت شورى این را و در نتیجه نظام زندگى جانداران و بقاى آن را تهدید کنند».

پانویس

قرآن
متن و ترجمه قرآن
اوصاف قرآن	(اسامی و صفات قرآن، اعجاز قرآن، عدم تحریف در قرآن)
اجزاء قرآن	آیه، سوره، جزء، حزب، حروف مقطعه
ترجمه و تفسیر قرآن	تاریخ تفسیر، روشهای تفسیری قرآن، سیاق آیات، اسرائیلیات، تاویل، فهرست تفاسیر شیعه، فهرست تفاسیر اهل سنت، ترجمه های قرآن
علوم قرآنی	تاریخ قرآن: نزول قرآن، جمع قرآن، شان نزول، کاتبان وحی، قراء سبعه
	دلالت الفاظ قرآن: عام و خاص، مجمل و مبین، مطلق و مقید، محکم و متشابه، مفهوم و منطوق، نص و ظاهر، ناسخ و منسوخ
تلاوت قرآن	تجوید، آداب قرائت قرآن، تدبر در قرآن
رده ها: سوره های قرآن * آیات قرآن * واژگان قرآنی * شخصیت های قرآنی * قصه های قرآنی * علوم قرآنی * معارف قرآن