سند حدیث: تفاوت بین نسخهها
(←علم درایه) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | {{ | + | {{خوب}} |
| − | ''' | + | '''«سند حدیث»''' به مجموعه افرادی گفته میشود که متن [[حدیث]] را یکی پس از دیگری از گوینده آن نقل میکنند. دانشمندان مسلمان به وسیله دو علم «[[رجال]]» و «[[درایه]]» به بررسی اسناد حدیث پرداخته و میزان اعتبار احادیث از نظر سند را تشخیص میدهند. |
==تعریف سند== | ==تعریف سند== | ||
| − | [[حدیث]] کلامی است که بیانگر قول، فعل یا تقریر و تأیید [[معصوم]] است<ref> | + | [[حدیث]] کلامی است که بیانگر قول، فعل یا تقریر و تأیید [[معصوم]] است<ref>فرهنگ اصطلاحات حدیث، ص ۳۸</ref> و از دو قسمت «متن» و «سند» تشکیل شده است. «متن حدیث» جمله یا عبارتی است که بیانگر کلام، فعل و یا تقریر معصوم عليه السّلام باشد. و «سند حدیث» به سلسله راويان حديث تا معصوم اطلاق مى شود.<ref>فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج۳، ص۵۹۳</ref> |
| + | |||
| + | سند حدیث به مرور زمان ایجاد می شود؛ زیرا [[محدث|محدثان]] و راویان، احادیث را برای یکدیگر نقل میکردند، نقل این افراد موجب پدید آمدن ضلع دیگری برای حدیث به عنوان «سند» شد؛ مثلاً وقتی به کتاب «[[الکافی (کتاب)|الکافی]]» نگاه میکنیم در روایتی چنین آمده است: «[[شیخ کلینی|محمد بن یعقوب]] از [[علی بن ابراهیم قمی|علی بن ابراهیم]] از پدرش از نوفلی از سکونی و او از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] عليه السّلام روایت میکند که حضرت فرمود:...». به این قسمت از حدیث که اسامی راویان حدیث آمده است و در واقع جزو تعریف اصطلاحی حدیث نیست، بلکه از لوازم حدیث میباشد، سند گفته می شود.<ref>[http://http://www.islamquest.net/fa/archive/question/id21737 "سند حدیث"، پایگاه اسلام کوئست]</ref> | ||
==بررسی سند حدیث== | ==بررسی سند حدیث== | ||
| − | جایگاه | + | جایگاه ویژهی [[حدیث]] در انتقال آموزه های دینی باعث شده است کسانی برای کسب منافع شخصی یا دشمنی و ضربه زدن به [[دین]] در پی [[جعل حدیث]] و نسبت دادن آن به پیشوایان دین باشند. از این رو دانشمندان مسلمان اهتمام ویژه ای به احادیث نقل شده از [[پیامبر]] صلی الله علیه وآله و [[ائمه]] علیهم السلام داشته و هر نقلی را که مستند به ایشان باشد، پیش از نقد متنی و سندی، نپذیرند. |
| − | آنان علاوه بر بررسی دقیق «متن | + | آنان علاوه بر بررسی دقیق «متن حدیث»، به بررسی «سند حدیث» نیز توجه ویژه داشته و علوم خاصی را در این رابطه وضع کرده اند که مهمترین آنها «[[علم رجال]]» و «[[مصطلح الحدیث|علم درایه]]» است. |
| − | === | + | ===علم رجال=== |
| − | در «علم رجال» درباره مشخصات راویان حدیث و صفات آنان گفتگو می شود. به | + | در «علم رجال» درباره مشخصات راویان حدیث و صفات آنان گفتگو می شود. به وسیلهی این علم، حدیث شناسان می توانند نام و نشان راویان احادیث را بشناسند و با توجه به صفات آنها درباره اینکه تا چه اندازه می توان به روایتهایشان اعتماد کرد، تصمیم بگیرند. به عنوان مثال وقتی نام یکی از راویان حدیث در کتابهای رجالی در میان [[دروغ]] پردازان دیده شود، دیگر به روایتی که نقل کرده اعتمادی نیست. |
| − | تألیف کتاب در [[علم رجال]]: قبل از کتب رجالی فهرستی اربعه ([[رجال کشی (کتاب)|رجال کشی]]، [[رجال نجاشی (کتاب)|فهرست نجاشی]]، [[رجال شیخ طوسی (کتاب)|رجال طوسی]]، [[فهرست شیخ طوسی (کتاب)|فهرست طوسی]])، اصحاب دارای کتب رجالی زیادی بودند؛ یعنی پالایش احادیث از زمان حضرات معصومین (ع) شروع شد و محدّثین ما با آگاهی از رجال احادیث اقدام به نوشتن احادیث می کردند، نه چشم بسته و بدون نقد و [[جرح و تعدیل]]. به عنوان مثال عبدالله بن جبله کنانی (م ۲۱۹ هـ)، محمد بن عیسی یقطینی، [[حسن بن محبوب]] (م ۲۲۴ هـ) و [[حسن بن علی بن فضال]] (م ۲۲۴ هـ) و دیگر اصحاب نیز هر کدام کتاب رجالی داشتند. بعد از این، کتب رجالی و فهرستی اربعه تألیف شد که سعی زیادی در شناخت روات و شناخت کتب روایات و صحت استناد آن به نویسندگانش نمودند. | + | تألیف کتاب در [[علم رجال]]: قبل از کتب رجالی فهرستی اربعه [[شیعه]] ( یعنی [[رجال کشی (کتاب)|رجال کشی]]، [[رجال نجاشی (کتاب)|فهرست نجاشی]]، [[رجال شیخ طوسی (کتاب)|رجال طوسی]]، [[فهرست شیخ طوسی (کتاب)|فهرست طوسی]])، اصحاب [[ائمه]] (ع) دارای کتب رجالی زیادی بودند؛ یعنی پالایش احادیث از زمان حضرات معصومین (ع) شروع شد و محدّثین ما با آگاهی از رجال احادیث اقدام به نوشتن احادیث می کردند، نه چشم بسته و بدون نقد و [[جرح و تعدیل]]. به عنوان مثال عبدالله بن جبله کنانی (م ۲۱۹ هـ)، محمد بن عیسی یقطینی، [[حسن بن محبوب]] (م ۲۲۴ هـ) و [[حسن بن علی بن فضال]] (م ۲۲۴ هـ) و دیگر اصحاب نیز هر کدام کتاب رجالی داشتند. بعد از این، کتب رجالی و فهرستی اربعه تألیف شد که سعی زیادی در شناخت روات و شناخت کتب روایات و صحت استناد آن به نویسندگانش نمودند. |
===علم درایه=== | ===علم درایه=== | ||
| − | علم درایه نیز در کنار علم رجال به حدیث شناسان کمک می کند تا درجه اعتبار حدیث را بشناسند. علم درایه به بررسی و تحلیل سند می پردازد و معیارهایی برای نشان دادن قوت و ضعف سند حدیث ارائه می دهد؛ مثل اینکه آیا سند حدیث متصل است یعنی آیا هر راوی مستقیماً از روای دیگری نقل کرده یا اینکه نام تعدادی از راویان در سند حدیث از قلم افتاده است؟ یا اینکه آیا راوی این حدیث را خودش از معصوم شنیده یا از دیگری | + | [[مصطلح الحدیث|علم درایه]] یا مصطلح الحدیث نیز در کنار علم رجال به حدیث شناسان کمک می کند تا درجه اعتبار حدیث را بشناسند. علم درایه به بررسی و تحلیل سند می پردازد و معیارهایی برای نشان دادن قوت و ضعف سند حدیث ارائه می دهد؛ مثل اینکه آیا سند حدیث متصل است -یعنی آیا هر راوی مستقیماً از روای دیگری نقل کرده- یا اینکه نام تعدادی از راویان در سند حدیث از قلم افتاده است؟ یا اینکه آیا راوی این حدیث را خودش از معصوم شنیده یا از دیگری شنیده، ولی به معصوم نسبت داده است؟ یا اینکه فلان حدیث از چند طریق نقل شده و نقاط ضعف و قوت هر طریق چیست. |
| − | == اقسام حدیث از نظر سند == | + | ==اقسام حدیث از نظر سند== |
دانشمندان علوم حدیث تقسیم بندی های مختلفی از لحاظ چگونگی سند حدیث ارائه نموده اند | دانشمندان علوم حدیث تقسیم بندی های مختلفی از لحاظ چگونگی سند حدیث ارائه نموده اند | ||
| − | * '''از نظر اعتبار سند''': حدیث از نظر میزان اعتبار سند به پنج دسته تقسیم شده است: [[حدیث صحیح]] • [[حدیث حسن]] • [[حدیث موثق]] • [[حدیث ضعیف]] • [[حدیث قوی]] | + | *'''از نظر اعتبار سند''': حدیث از نظر میزان اعتبار سند به پنج دسته تقسیم شده است: [[حدیث صحیح]] • [[حدیث حسن]] • [[حدیث موثق]] • [[حدیث ضعیف]] • [[حدیث قوی]] |
| − | * '''از نظر تعداد راویان''' به پنج گروه تقسیم می شود: [[حدیث مستفیض]] • [[حدیث مشهور]] • [[حدیث عزیز]] • [[حدیث مفرد]] • [[حدیث غریب]] | + | *'''از نظر تعداد راویان''': که به پنج گروه تقسیم می شود: [[حدیث مستفیض]] • [[حدیث مشهور]] • [[حدیث عزیز]] • [[حدیث مفرد]] • [[حدیث غریب]] |
| − | * '''از نظر اتصال یا انقطاع سند''' سه دسته کلی است: [[حدیث متصل]] • [[حدیث مسند]] • [[حدیث منقطع]] (شامل:[[حدیث مرسل]] • [[حدیث معضل]] • [[حدیث معلّق]] • [[حدیث مقبول]] • [[حدیث مقطوع]] • [[حدیث مرفوع]]) | + | *'''از نظر اتصال یا انقطاع سند''': که سه دسته کلی است: [[حدیث متصل]] • [[حدیث مسند]] • [[حدیث منقطع]] (شامل: [[حدیث مرسل]] • [[حدیث معضل]] • [[حدیث معلّق]] • [[حدیث مقبول]] • [[حدیث مقطوع]] • [[حدیث مرفوع]]) |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| سطر ۳۰: | سطر ۳۲: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * | + | *درایة الحدیث؛ بازپژوهی مصطلحات حدیثی در نگاه فریقین، شادی نفیسی، انتشارات سمت. |
| − | + | *فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهمالسلام، محمود هاشمى شاهرودى، مركز پژوهشهاى فارسى الغدير، قم، ۱۴۲۶ق. | |
| − | + | *فرهنگ اصطلاحات حدیث، محمد یوسف حریری، انتشارات هجرت، قم، ۱۳۸۱ش. | |
| − | * | ||
| − | |||
{{اصطلاحات حدیثی}} | {{اصطلاحات حدیثی}} | ||
| − | + | [[رده:حدیث]][[رده:اصطلاحات حدیثی]][[رده:مقاله های مهم]] | |
| − | [[رده:اصطلاحات حدیثی]] | ||
| − | [[رده:مقاله های مهم]] | ||
| − | |||
{{سنجش کیفی | {{سنجش کیفی | ||
|سنجش=شده | |سنجش=شده | ||
| − | |شناسه= | + | |شناسه= خوب |
| − | |عنوان بندی مناسب= | + | |عنوان بندی مناسب= خوب |
| − | |کفایت منابع و پی نوشت ها= | + | |کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب |
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب | |رعایت سطح مخاطب عام= خوب | ||
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب | |رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب | ||
| − | |جامعیت= | + | |جامعیت= خوب |
|رعایت اختصار= خوب | |رعایت اختصار= خوب | ||
|سیر منطقی= خوب | |سیر منطقی= خوب | ||
| − | |کیفیت پژوهش= | + | |کیفیت پژوهش= خوب |
|رده= دارد | |رده= دارد | ||
}} | }} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۴۴
«سند حدیث» به مجموعه افرادی گفته میشود که متن حدیث را یکی پس از دیگری از گوینده آن نقل میکنند. دانشمندان مسلمان به وسیله دو علم «رجال» و «درایه» به بررسی اسناد حدیث پرداخته و میزان اعتبار احادیث از نظر سند را تشخیص میدهند.
محتویات
تعریف سند
حدیث کلامی است که بیانگر قول، فعل یا تقریر و تأیید معصوم است[۱] و از دو قسمت «متن» و «سند» تشکیل شده است. «متن حدیث» جمله یا عبارتی است که بیانگر کلام، فعل و یا تقریر معصوم عليه السّلام باشد. و «سند حدیث» به سلسله راويان حديث تا معصوم اطلاق مى شود.[۲]
سند حدیث به مرور زمان ایجاد می شود؛ زیرا محدثان و راویان، احادیث را برای یکدیگر نقل میکردند، نقل این افراد موجب پدید آمدن ضلع دیگری برای حدیث به عنوان «سند» شد؛ مثلاً وقتی به کتاب «الکافی» نگاه میکنیم در روایتی چنین آمده است: «محمد بن یعقوب از علی بن ابراهیم از پدرش از نوفلی از سکونی و او از امام صادق عليه السّلام روایت میکند که حضرت فرمود:...». به این قسمت از حدیث که اسامی راویان حدیث آمده است و در واقع جزو تعریف اصطلاحی حدیث نیست، بلکه از لوازم حدیث میباشد، سند گفته می شود.[۳]
بررسی سند حدیث
جایگاه ویژهی حدیث در انتقال آموزه های دینی باعث شده است کسانی برای کسب منافع شخصی یا دشمنی و ضربه زدن به دین در پی جعل حدیث و نسبت دادن آن به پیشوایان دین باشند. از این رو دانشمندان مسلمان اهتمام ویژه ای به احادیث نقل شده از پیامبر صلی الله علیه وآله و ائمه علیهم السلام داشته و هر نقلی را که مستند به ایشان باشد، پیش از نقد متنی و سندی، نپذیرند.
آنان علاوه بر بررسی دقیق «متن حدیث»، به بررسی «سند حدیث» نیز توجه ویژه داشته و علوم خاصی را در این رابطه وضع کرده اند که مهمترین آنها «علم رجال» و «علم درایه» است.
علم رجال
در «علم رجال» درباره مشخصات راویان حدیث و صفات آنان گفتگو می شود. به وسیلهی این علم، حدیث شناسان می توانند نام و نشان راویان احادیث را بشناسند و با توجه به صفات آنها درباره اینکه تا چه اندازه می توان به روایتهایشان اعتماد کرد، تصمیم بگیرند. به عنوان مثال وقتی نام یکی از راویان حدیث در کتابهای رجالی در میان دروغ پردازان دیده شود، دیگر به روایتی که نقل کرده اعتمادی نیست.
تألیف کتاب در علم رجال: قبل از کتب رجالی فهرستی اربعه شیعه ( یعنی رجال کشی، فهرست نجاشی، رجال طوسی، فهرست طوسی)، اصحاب ائمه (ع) دارای کتب رجالی زیادی بودند؛ یعنی پالایش احادیث از زمان حضرات معصومین (ع) شروع شد و محدّثین ما با آگاهی از رجال احادیث اقدام به نوشتن احادیث می کردند، نه چشم بسته و بدون نقد و جرح و تعدیل. به عنوان مثال عبدالله بن جبله کنانی (م ۲۱۹ هـ)، محمد بن عیسی یقطینی، حسن بن محبوب (م ۲۲۴ هـ) و حسن بن علی بن فضال (م ۲۲۴ هـ) و دیگر اصحاب نیز هر کدام کتاب رجالی داشتند. بعد از این، کتب رجالی و فهرستی اربعه تألیف شد که سعی زیادی در شناخت روات و شناخت کتب روایات و صحت استناد آن به نویسندگانش نمودند.
علم درایه
علم درایه یا مصطلح الحدیث نیز در کنار علم رجال به حدیث شناسان کمک می کند تا درجه اعتبار حدیث را بشناسند. علم درایه به بررسی و تحلیل سند می پردازد و معیارهایی برای نشان دادن قوت و ضعف سند حدیث ارائه می دهد؛ مثل اینکه آیا سند حدیث متصل است -یعنی آیا هر راوی مستقیماً از روای دیگری نقل کرده- یا اینکه نام تعدادی از راویان در سند حدیث از قلم افتاده است؟ یا اینکه آیا راوی این حدیث را خودش از معصوم شنیده یا از دیگری شنیده، ولی به معصوم نسبت داده است؟ یا اینکه فلان حدیث از چند طریق نقل شده و نقاط ضعف و قوت هر طریق چیست.
اقسام حدیث از نظر سند
دانشمندان علوم حدیث تقسیم بندی های مختلفی از لحاظ چگونگی سند حدیث ارائه نموده اند
- از نظر اعتبار سند: حدیث از نظر میزان اعتبار سند به پنج دسته تقسیم شده است: حدیث صحیح • حدیث حسن • حدیث موثق • حدیث ضعیف • حدیث قوی
- از نظر تعداد راویان: که به پنج گروه تقسیم می شود: حدیث مستفیض • حدیث مشهور • حدیث عزیز • حدیث مفرد • حدیث غریب
- از نظر اتصال یا انقطاع سند: که سه دسته کلی است: حدیث متصل • حدیث مسند • حدیث منقطع (شامل: حدیث مرسل • حدیث معضل • حدیث معلّق • حدیث مقبول • حدیث مقطوع • حدیث مرفوع)
پانویس
- ↑ فرهنگ اصطلاحات حدیث، ص ۳۸
- ↑ فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام، ج۳، ص۵۹۳
- ↑ "سند حدیث"، پایگاه اسلام کوئست
منابع
- درایة الحدیث؛ بازپژوهی مصطلحات حدیثی در نگاه فریقین، شادی نفیسی، انتشارات سمت.
- فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهمالسلام، محمود هاشمى شاهرودى، مركز پژوهشهاى فارسى الغدير، قم، ۱۴۲۶ق.
- فرهنگ اصطلاحات حدیث، محمد یوسف حریری، انتشارات هجرت، قم، ۱۳۸۱ش.
