سر الصلوة؛ معراج السالکین و صلوة العارفین (کتاب)
 | |
| نویسنده | روح الله موسوی خمینی |
| موضوع | نماز |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
«سرّ الصلوة؛ معراج السالکین و صلوة العارفین» تألیف سید روحالله موسوی خمینی (م ۱۳۶۸ ش)، کتابی اخلاقى و عرفانی پیرامون اسرار نماز است. انگيزه تأليف اين اثر، شرح برخى از مقامات روحى اولياى خدا در سلوک روحانى و معراج ايمانى نماز بیان شده است.
محتویات
مؤلف
سید روح الله الموسوى الخمینى معروف به «امام خمینى» (۱۳۶۸-۱۲۸۱ ش)، فقیه، عارف، مرجع تقلید و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران بود.
او از علمای بزرگی چون شیخ عبدالکریم حائرى، سید ابوالحسن رفیعى قزوینى، محمدعلی شاه آبادی و میرزا جواد ملکى تبریزى بهره برد و خود شاگردان برجسته ای مانند مرتضی مطهری، شهید بهشتى، فاضل لنکرانى، مکارم شیرازى و سید علی خامنهای پرورش داد.
امام خمینی از سال ۱۳۴۱ شمسی به دنبال تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی به مبارزه و مخالفت علنی با رژیم پهلوی اقدام نمود و در سال ۱۳۵۷ به رهبری ایشان، رژیم پهلوی سرکوب و انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید.
از ایشان آثار متعددی در فقه، اصول، عرفان و اخلاق برجای مانده است، از جمله: مناهج الوصول الی علم الاصول، انوار الهدایة فى التعلیقة على الکفایة، المکاسب المحرمه، مصباح الهدایة الى الخلافة والولایة، کشف الاسرار، ولایت فقیه و سرّ الصلاة.
معرفی کتاب
«سرّ الصلوة (معراج السالكين و صلوة العارفين)» از آثار اخلاقى و عرفانى مرحوم امام خمينى براى نخبگان -و نه همگان- است كه نویسنده در آن، برخى از اسرار و حكمتهاى معنوى نماز را شرح داده و در ضمن، تفسيرى مختصر براى سوره حمد ذكر كرده است. ايشان نگارش كتاب حاضر را در تاريخ ۱۹ خرداد ۱۳۱۸ شمسی در ۳۸ سالگى به پايان برده است.
نام اصلى كتاب -چنانكه بر نسخه اصل دستخط ثبت شده است- «معراج السالكين و صلوة العارفين» است، اما امام خمینی از اين كتاب بارها با عنوان «سرّ الصلوة» ياد كردهاند و در فهرستى كه از آثار خويش براى مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی ذكر نمودهاند آن را «سرّ الصلوة على لسان العرفاء» ناميدهاند. به همين جهت «مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى» نام «سرّ الصلوة، معراج السالكين و صلوة العارفين» را براى آن اختيار نموده است.
ازآنجاکه کتاب شریف «سرّ الصلوة» از لحاظ عبارت و نگارش، سنگين و هم از لحاظ عمق مطلب عرفانى و حقائق كشفى آن، مغلق بوده است، برای عموم طالبان حقایق دینی قابل استفاده نبوده، بدینخاطر در راستای عمومیسازی آثار و افکار امام خمینی، برخی شرحی فارسی و گویا بر آن بنگارند. از جمله، «معراج عارفان» اثر علی زمانی قمشهای است، که شرح و تحریری جدید از «سر الصلوة» امام خمینی می باشد. شارح در سبب نگارش این شرح مینویسد: «کتاب سر الصلوة (معراج السالكين و صلاة العارفين)، از گنجینههای نفیس و ارزشمند عرفانی است که پیرامون برترین عبادتها یعنی نماز – ستون دین - از خامه مبارک امام خمینی(ره) با رویکردی عالمانه و عارفانه...، اما رازمند که در یک سلسله عبارات چونان رشتهای از در و جواهر بههمپیوسته، به نگارش آمده است. رازمندی آن سبب شد که مؤسسه محترم تنظیم و نشر آثار حضرت امام خمینی(ره) از حقیر بخواهد شرحی با زبان و بیان سادهتر بر آن بنگارم.»
محتوای کتاب
کتاب «سرّ الصلوة» از یک مقدمه، دو مقاله و یک خاتمه تنظیم شده است. مقدّمه آن از ديدگاهى اخلاقى و عرفانى، مباحثى چون مدارج انسان و جايگاه و مراتب نماز، ويژگى نماز سالک و اولياى الهى، سرّ اجمالى نماز اهل معرفت، اهميت حضور قلب و کیفیت حصول آن در نماز را در بردارد.
در مقاله اوّل، مقدمات نماز (طهارت قلبى و جسمى قبل از نماز، وضو، پوشاندن عورت، ازاله نجاست، مکان نمازگزار، وقت و استقبال به قبله) و احكام فقهى آنها به همراه اسرار معنوى نهفته در آنها بيان گرديده است. از ديدگاه نگارنده، هر يك از اركان و فروع نماز، اعم از مقدمات نماز يا اجزاى آن، علاوه بر جنبههاى فقهى و ظاهرى از جنبههاى باطنى و قلبى نيز برخوردار است كه حكايت از روح و عظمت نماز دارد و يک نمازگزار نبايد از ابعاد معنوى نماز غفلت داشته باشد.
و مقاله دوّم نیز به اسرار معنوى مقارنات نماز (اذان و اقامه، قیام، نیت، تکبیرات ابتدايى نماز، استعاذه، قرائت، اسرار معنوى نهفته در سورههاى حمد و توحيد، رکوع، سجده، تشهد و سلام نماز) اختصاص دارد. خاتمه کتاب نیز در سرّ تکبیرات سهگانه پايان نماز است. نویسنده در بيان اسرار اركان و الفاظ نماز، از ديدگاهى لغوى و روايى و قرآنى به تفسير معنوى اجزاء و الفاظ موجود در نماز مىپردازد.
مرحوم امام خمینى در این کتاب، معناى صورت ظاهرى اعمال و احکام نماز را نزد اصناف نمازگزاران (عوام، خواص، اخص الخواص، اهل ایمان، ارباب قلوب، اهل جذبه و محبت، اهل ولایت و...) بررسى مىکند و در خصوص نماز خواص و مقامات بالاتر، به تفصیل بیشترى سخن مىگوید.
در لابلاى مطالب، استشهاد به آیات قرآن و روایات اهل بیت، به خصوص حدیث معراج و کتاب «مصباح الشریعه»، به وفور به چشم مىخورد. آیات قرآن نوعاً حمل بر معانى باطنى شده، و در انتخاب احادیث هم به مناسبت موضوع، توجّه به عوالم برتر و معارف باطنى مشهود است. همچنین این کتاب از اندرزهاى نافذ نویسنده خالى نیست.
منابع
- سایت اداره امور کتابخانههای معاونت پژوهش حوزههای علمیه(۲۳ مرداد ۱۳۹۱).
- نرم افزار مجموعه آثار امام خمینی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
