مرة بن منقذ عبدی
| مرة بن منقذ عبدی | |
| نام کامل | مرة بن منقذ بن نعمان عبدی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | نامعلوم |
| وفات | نامعلوم (پس از ۶۶ق) |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از سپاهیان عمر بن سعد در واقعه کربلا و از کشندگان علی اکبر؛ نامش در زیارت ناحیه مقدسه به عنوان قاتل علی اکبر لعن شده است |
مرة بن منقذ عبدی، از مردمان عبدالقیس و از سپاهیان عمر بن سعد در واقعه کربلا بود. بر پایهٔ گزارش ابن اعثم، او در روز عاشورا راه علی اکبر، فرزند امام حسین علیه السلام، را گرفت و او را با نیزه از پای درآورد.[۱] نام او در زیارت ناحیه مقدسه به عنوان کشندهٔ علی اکبر آمده و لعن شده است.[۲] پس از پیروزی مختار ثقفی در کوفه، خانه‌اش محاصره شد، اما با زخمی که بر دستش برداشت، گریخت و به مصعب بن زبیر پیوست.[۳]
محتویات
نام و نسب
منابع کهن او را «مرة بن منقذ بن نعمان عبدی» خوانده‌اند.[۴] طبری او را «مردی از عبدالقیس» می‌داند و نسبش را «مرة بن منقذ بن النعمان العبدی» آورده و او را دلیر وصف می‌کند.[۵] نسبت «عبدی» او را به عبدالقیس، از قبایل عرب، پیوند می‌دهد. از تاریخ تولد، کنیه و خانوادهٔ او گزارشی در دست نیست.
در واقعه کربلا
علی اکبر، فرزند امام حسین علیه السلام، در روز عاشورا برای نبرد به میدان رفت و در برابر سپاه کوفه جنگید. ابن اعثم گزارش می‌کند که چون دشمنان شجاعت و شمشیرزنی او را دیدند، مرة بن منقذ بن نعمان عبدی در جایی کمین کرد و از پشت با نیزه بر او یورش برد و او را از پای درآورد؛ دیگر سپاهیان نیز با شمشیر بر او تاختند و او را کشتند.[۶]
در زیارت ناحیه مقدسه
نام مرة بن منقذ در زیارت ناحیه مقدسه، در زیارت علی اکبر (ع)، به صراحت به عنوان کشندهٔ او آمده است: «حَكَمَ اللَّهُ لَكَ عَلَى قَاتِلِكَ مُرَّةَ بْنِ مُنْقِذِ بْنِ النُّعْمَانِ الْعَبْدِيِّ، لَعَنَهُ اللَّهُ وَأَخْزَاهُ، وَمَنْ شَرِكَكَ فِي قَتْلِكَ، وَكَانُوا عَلَيْكَ ظَهِيرًا، أَصْلَاهُمُ اللَّهُ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا»؛ «خداوند تو را بر کشنده‌ات، مرة بن منقذ بن نعمان عبدی، حکم کند؛ خدا او را لعنت و خوار سازد، و هر کس را که در کشتن تو با او شریک بود و بر تو پشتیبان یکدیگر بودند؛ خدا آنان را به جهنم درآورد و بد سرانجامی است.»[۷] این عبارت نشان می‌دهد که در سنت زیارتی شیعه، او یکی از شناخته‌شده‌ترین عاملان کربلا شمرده می‌شود.[۸]
محاصره و گریز
پس از استقرار مختار در کوفه و آغاز خون‌خواهی کربلا، مختار، عبدالله بن کامل را به سوی «کشندهٔ علی بن حسین (ع)» فرستاد.[۹] به گزارش طبری، ابن کامل خانهٔ او را محاصره کرد؛ مرة بن منقذ که مردی دلیر بود، با نیزه و بر اسبی تندرو از خانه بیرون آمد و عبیدالله بن ناجیه شبامی را نیزه زد و او را افکند، بی‌آنکه به او آسیبی برسد.[۱۰]
سپس ابن کامل با شمشیر بر او زد و او دست چپش را سپر قرار داد. شمشیر بر دستش نشست و اسب، او را از معرکه بیرون برد. او گریخت و به مصعب بن زبیر پیوست و دستش پس از آن فلج شد.[۱۱] بلاذری همین ماجرا را با تفاوت‌های جزئی آورده است.[۱۲]
ارزیابی
مرة بن منقذ در منابع کهن با دو چهره شناخته می‌شود: جنگاور کربلا که علی اکبر را کشت، و کسی که در خون‌خواهی مختار از محاصره گریخت.[۱۳] نامش در زیارت ناحیه مقدسه همراه با لعن آمده است و این، جایگاه او را در حافظهٔ شیعی نشان می‌دهد.[۱۴] اینکه او از کیفری که مختار برای عاملان کربلا در نظر گرفته بود گریخت، سبب شده است که سرنوشت بعدی او در منابع روشن نباشد؛ تنها پیوستنش به مصعب بن زبیر گزارش شده است.[۱۵]
پانویس
- ↑ ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۵.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، زیارت ناحیه مقدسه.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۴؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۴.
- ↑ ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۵.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، زیارت ناحیه مقدسه.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، زیارت ناحیه مقدسه.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۴؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۵، ص۱۱۵.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، زیارت ناحیه مقدسه.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۴.
منابع
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۶.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
- ابن اعثم کوفی، احمد؛ الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۱۱ق؛ ج۵.
- قمی، شیخ عباس؛ مفاتیح الجنان، زیارت ناحیه مقدسه.
