محمد بن طلحه
| محمد بن طلحه | |
| نام کامل | محمد بن طلحة بن عبیدالله تیمی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | مدینه |
| وفات | ۳۶ق، جنگ جمل |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از فرزندان طلحة بن عبیدالله، معروف به «سجّاد»، کشته‌شده در جنگ جمل |
محمد بن طلحه، فرزند طلحة بن عبیدالله و از تیرهٔ بنی‌تیم از قریش، به سبب عبادت بسیار «سجّاد» خوانده می‌شد.[۱] او در جنگ جمل (۳۶ق) در سپاه پدرش و عایشه بود و در همان نبرد کشته شد.[۲] از او گزارش‌هایی دربارهٔ خون عثمان بن عفان و داوری او دربارهٔ عاملان آن نقل شده است.[۳]
نام و نسب
منابع کهن او را «محمد بن طلحة بن عبیدالله» و از تیرهٔ بنی‌تیم از قریش دانسته‌اند.[۴] پدرش طلحه بن عبیدالله از صحابهٔ پیامبر (ص) و از شرکت‌کنندگان در جنگ جمل بود.[۵] محمد به «سجّاد» ملقب بود؛ لقبی که به سبب نماز و سجدهٔ فراوان به او داده شد.[۶] از تاریخ تولد و جزئیات خانوادهٔ او آگاهی دقیقی در دست نیست.
پیش از جنگ جمل
پس از کشته شدن عثمان، طلحه و زبیر با عایشه به سوی بصره رفتند و محمد بن طلحه نیز در این سفر همراه آنان بود.[۷] او در شمار کسانی بود که در ماجرای خونخواهی عثمان با پدرش همراه شد. طبری گزارش می‌کند که در آستانهٔ جنگ، جوانی از جهینه نزد او آمد و از کشندگان عثمان پرسید. محمد پاسخ داد: «دَمُ عُثْمَانَ ثَلَاثَةُ أَثْلَاثٍ: ثُلُثٌ عَلَی صَاحِبَةِ الْهُودَجِ، وَ ثُلُثٌ عَلَی صَاحِبِ الْجَمَلِ الْأَحْمَرِ، وَ ثُلُثٌ عَلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ»؛ «خون عثمان سه بخش است: بخشی بر صاحب هودج [عایشه]، بخشی بر صاحب شتر سرخ [طلحه] و بخشی بر علی بن ابی‌طالب.»[۸] آن جوان با شنیدن این سخن او را نکوهید و به سوی امام علی علیه السلام رفت.[۹]
این گزارش نشان می‌دهد که محمد بن طلحه در آن روزگار در میان سپاه پدرش جایگاهی داشت و دربارهٔ رویدادهای سیاسی اظهار نظر می‌کرد.[۱۰]
در جنگ جمل
در روز جنگ جمل، محمد بن طلحه افسار شتر عایشه را گرفت. به گزارش طبری، عایشه به او گفت: «آمُرُكَ أَنْ تَكُونَ كَخَيْرِ بَنِي آدَمَ إِنْ تَرَكْتَ»؛ «به تو فرمان می‌دهم که اگر [از جنگ] دست برداری، مانند بهترین فرزندان آدم باشی» (اشاره به هابیل که از جنگ پرهیز کرد).[۱۱] اما او نپذیرفت و به نبرد ادامه داد و می‌گفت: «حم لَا يُنْصَرُونَ».[۱۲]
سرانجام بر او حمله بردند و او را کشتند. طبری می‌نویسد که چند تن، هر یک کشتن او را به خود نسبت دادند: مکعبر اسدی، مکعبر ضبی، معاویة بن شداد عبسی و عفان بن اشقر نصری.[۱۳] بلاذری نیز همین اختلاف را آورده و نام کشندگان را با تفاوت‌هایی ثبت کرده است.[۱۴] یکی از آنان در وصف کشتن او چنین سرود: «وَ أَشْعَثُ قَوَّامٌ بِآيَاتِ رَبِّهِ... قَلِيلُ الْأَذَى فِيمَا تَرَى الْعَيْنُ مُسْلِمٌ / هَنَكْتُ لَهُ بِالرُّمْحِ جَيْبَ قَمِيصِهِ... فَخَرَّ صَرِيعًا لِلْيَدَيْنِ وَالْفَمِ»؛ «او ژولیده‌موی و بسیار به‌پا‌خیزنده برای آیات پروردگارش بود... در آنچه چشم می‌بیند کم‌آزار و مسلمان بود / گریبان پیراهنش را با نیزه دریدم... و او بر دست‌ها و دهان افتاد.»[۱۵]
ارزیابی
محمد بن طلحه از چهره‌های نسل دوم قریش و از شرکت‌کنندگان در جنگ جمل است که در منابع، بیشتر با لقب «سجّاد» و با گزارش داوری‌اش دربارهٔ خون عثمان شناخته می‌شود.[۱۶] کشته شدن او در سال ۳۶ق نشان می‌دهد که او در رویدادهای سال‌های بعد، از جمله واقعه کربلا و قیام مختار، نقشی نداشته است. منابع کهن از جزئیات زندگی او پیش از جنگ جمل و از فرزندانش گزارشی نیاورده‌اند.
پانویس
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۵۴.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۵۴ و ۴۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۶.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۵ و ۵۲۶؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۳.
منابع
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۴.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۲.
