ابن کامل

ابن کامل
نام کامل	عبد الله بن کامل، معروف به شاکری
زادروز	نامعلوم
زادگاه	کوفه
وفات	۶۷ق، مذار
مدفن	نامعلوم
آثار
شناخته‌شده برای	رئیس شرطهٔ مختار ثقفی و از فرماندهان او؛ مأمور دستگیری و کشتن شماری از عاملان واقعه کربلا

ابن کامل، با نام عبدالله بن کامل و نسبت «شاکری» (درگذشت ۶۷ق)، از سران شیعه در کوفه و از کارگزاران و فرماندهان مختار ثقفی بود. مختار او را بر شرطهٔ خود گماشت و او در سال ۶۶ق مأمور دستگیری و کیفر شماری از عاملان واقعه کربلا شد. او فرستادهٔ مختار برای دستگیری حکیم بن طفیل طایی بود؛ حکیم از کسانی بود که در کربلا به عباس بن علی و امام حسین علیه السلام آسیب رساندند. ابن کامل در نبرد جبانة السبیع و نبرد مذار فرماندهی بخشی از سپاه مختار را داشت و در مذار، در نبرد با سپاه مصعب بن زبیر، کشته شد.

نام و نسب

طبری او را بیشتر با نسبت «الشاکری» می‌خواند و در فهرست شیعیان کوفه که مختار در زندان به آنان نامه نوشت، نام «عبدالله بن کامل» آمده است. نسبت «شاکری» او را به شاکر، از تیره‌های عرب، پیوند می‌دهد. طبری در وصف نبرد مذار می‌گوید که ابن کامل در میان «مردانی از همدان» پایداری کرد. از تولد و خانوادهٔ او اطلاعی در دست نیست.

ریاست شرطه

طبری در شمار کارگزاران مختار می‌نویسد: «وَ اسْتَعْمَلَ عَلَی شُرْطَتِهِ عَبْدَ اللهِ بْنَ کامِلٍ الشَّاکِرِیَّ، وَ عَلَی حَرَسِهِ کَیْسَانَ أَبَا عُمَرَةَ»؛ مختار عبدالله بن کامل شاکری را بر شرطهٔ خود و کیسان ابوعمره را بر نگهبانان خود گماشت. بر پایهٔ همین گزارش، ابن کامل رئیس شرطهٔ مختار در کوفه بود.

خون‌خواهی کربلا

پس از استقرار مختار، او کسانی را که در کشتن امام حسین علیه السلام و یارانش دست داشتند، یکی‌یکی بازجست. طبری گزارش می‌کند که مختار از یکی از دستگیرشدگان پرسید آیا برنس (سرپوش بلند) حسین (ع) نزد اوست؛ ابن کامل او را تأیید کرد و مختار دستور داد دست و پای او را قطع کنند. در همان مجلس، ابن کامل عبدالله جهنی را کشت.

مختار سپس ابن کامل را برای دستگیری عثمان بن خالد جهنی و ابااسماء بشر بن سوط قابضی فرستاد. او مسجد بنی‌دهمان را محاصره کرد، آن دو را در گورستان یافت و نزدیک چاه جعد گردن زد. به گزارش طبری، مختار سپس دستور داد پیکرشان را بسوزانند.

دستگیری حکیم بن طفیل

مختار، ابن کامل را به سوی حکیم بن طفیل طایی سنبسی فرستاد. به گزارش طبری، حکیم بن طفیل لباس عباس بن علی (ع) را غارت کرده و به حسین (ع) تیر انداخته بود و می‌گفت: «تَعَلَّقَ سَهْمِی بِسَرَاوِیلِهِ وَ مَا ضَرَّهُ»؛ تیر من به شلوارش چسبید و او را زیانی نرساند. ابن کامل او را دستگیر کرد. خانوادهٔ او به عدی بن حاتم پناه بردند و او در راه نزد ابن کامل شفاعت کرد؛ ابن کامل گفت: «مَا إِلَیَّ مِنْ أَمْرِهِ شَیْءٌ، إِنَّمَا ذَلِکَ إِلَی الْأَمِیرِ الْمُخْتَارِ»؛ کاری از من در این باره ساخته نیست و اختیار آن با امیر مختار است.

شیعیان از شفاعت عدی بیمناک شدند و از ابن کامل خواستند او را بکشد. او اجازه داد و شیعیان حکیم را برهنه کردند و با تیر زدند تا مرد. چون مختار آگاه شد، بر شتاب ابن کامل خرده گرفت و گفت شفاعت عدی را می‌پذیرفت. بلاذری نیز همین رویداد را با تفاوت‌هایی آورده است.

نبرد جبانة السبیع

در نبرد جبانة السبیع، مختار ابن کامل و احمر بن شمیط را از دو راه به سوی اهل یمن فرستاد. یاران او نیز در آغاز پراکنده شدند، اما او با گروهی نزدیک حمام عمرو بن حریث ایستاد و جنگید. مختار عبدالله بن قراد خثعمی را با چهارصد مرد و سپس سیصد تن دیگر به یاری او فرستاد.

کشته شدن در مذار

در نبرد مذار، ابن کامل فرماندهٔ جناح راست سپاه مختار بود. پس از فروپاشی جناح‌ها، او با مردانی از همدان ایستاد و پایداری کرد، اما سپاه شکست خورد. به گزارش طبری، ابن کامل در همان نبرد کشته شد.

ارزیابی

ابن کامل در گزارش‌های طبری، که بیشتر بر روایت ابومخنف تکیه دارد، بازوی اجرایی خون‌خواهی مختار است. در همان گزارش‌ها، خرده‌گیری مختار بر او نشان می‌دهد که او در اجرای دستورها سخت‌گیرتر از خواست مختار عمل می‌کرد. دربارهٔ او جز در گزارش‌های تاریخی، آگاهی مستقلی در دست نیست.

منابع

• طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۶.
• بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.