تحفة الزائر (کتاب)
 | |
| نویسنده | علامه محمدباقر مجلسی |
| موضوع | زیارتنامه‌ها/ ادعیه |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
|
| |
کتاب «تُحفة الزائر» از تألیفات علامه محمدباقر مجلسی (م، ۱۱۱۰ ق)، مجموعه‌ای از زیارات معصومین علیهم‌السلام و بیان ثواب و فضیلت و آداب زیارت آنان به زبان فارسی است.
مؤلف
علامه محمدباقر مجلسى (۱۰۳۷-۱۱۱۰ ق)، فقیه، محدث، متکلم، شیخ الاسلام اصفهان و از دانشمندان بزرگ اواخر حکومت صفوی است. پدر او محمدتقی مجلسی یکی از مفاخر و بزرگان و اعلام شیعه بود.
از جمله اساتید علامه مجلسی، بزرگانی چون ملا صالح مازندرانی، فیض کاشانی و ملا خلیل قزوینی می باشند؛ و از شاگردان ایشان می توان به سید نعمت الله جزایری اشاره کرد. او با پشتکار فراوان و حوصله پرتوانش توفیق یافت از راه تألیف و تصنیف کتابها و تدریس علوم و فنون اسلامی و تعلیم و تربیت شاگردان بسیار و اداره امور دینی شیعیان عصر خویش، خدمت سازنده ای به مردم مسلمان و شیعه ایران نمود.
کتاب «بحار الأنوار» علامه مجلسى، گسترده‌ترین کتاب حدیثی شیعه است که در طول چهل سال تدوین شده است. از دیگر آثار ایشان، حلیة المتقین، حیاة القلوب و زاد المعاد را می توان نام برد.
علامه مجلسی در ۲۷ ماه مبارک رمضان سال ۱۱۱۰ هـ.ق در اصفهان به جهان باقی شتافت. آرامگاه او در کنار مسجد جامع اصفهان واقع است.
معرفی کتاب
علامه مجلسی در کتاب «بحار الانوار» خود به طور مفصل به موضوع زیارت و زیارتنامه های معصومین علیهم‌السلام پرداخته بود، اما به دلیل حجم بسیار و تألیف آن به زبان عربی، استفاده از آن برای خوانندگان فارسی زبان مشکل بود، بنابراین کتاب «تحفة الزائر» را در حجم کم و به زبان فارسی تنظیم و تحریر کرد تا راهنمای زائران رسول خدا و دیگر اهل بیت علیهم السلام باشد.
علامه مجلسی به گفته خودش خواست رساله ای تألیف نماید که مقصود باشد بر ذکر زیارات و ادعیه و آدابی که به اسانید معتبره از ائمه دین علیهم السلام منقول گردیده است و فضایل و آداب هر یک را به لغت فارسی ترجمه نماید تا اکثر شیعیان این دیار از این رساله‌ی وافیه بهره مند گردند و اطلاع بر فضایل زیارات موجب مزید رغبات ایشان گردد.
آقابزرگ تهرانی مى‌نویسد: علامه مجلسى مزار «بحار الانوار» را در سال ۱۰۸۱ ق. به پايان رسانيد و همه زياراتى را كه در كتب مزار به آن دست‌یافته بود در آن جمع‌آورى كرد، سپس در ۱۰۸۵ ق. «تحفة الزائر» را به فارسى تأليف نمود تا عموم از آن استفاده كنند. او در اين كتاب به زياراتى كه روايت شده و از نظر وى معتبر بوده اكتفا كرد، و مقدارى از زيارات مخصوصه و غير آن را در اين كتاب نياورد.
محدث نورى نیز چون اسناد معتبر تعدادى از اين زيارات مخصوصه را ديد، به خواهرزاده و دامادش شيخ فضل‌الله نورى دستور داد كه آن را همراه با چندين زيارت معتبر تجديد چاپ كند، كه با دستور آن شهيد بزرگوار در سال ۱۳۱۴ به چاپ رسيد.
سيد عبداللّه شبّر (متوفاى ۱۲۴۲) «تحفة الزائر» را به عربى ترجمه نمود، كه به‌عنوان «تحفة الزائر عربى يا معرّب» شناخته مى‌شود.
محتوای کتاب
علامه مجلسی در کتاب «تحفة الزائر» با دقتی تمام و نظمی زیبا، مطالب را طی باب ها و فصل های منطقی تنظیم کرده است، به طوری که دسترسی به آنها بسیار آسان است. وی در ایراد روایات و زیارات، نهایت اختصار را رعایت کرده است، از این رو به عنوان یک کتاب همراه در سفرهای زیارتی بسیار مناسب است. مؤلف از ذکر منابع و سند روایات خودداری کرده و طالبان آن را به کتاب عظیم خویش، «بحارالانوار» ارجاع داده است.
این کتاب شامل یک مقدمه و ۱۲ باب و یک خاتمه و معلقات به شرح زیر است:
- مؤلف در مقدمه کتاب، آداب سفر را به طور مختصر ذکر کرد، و تفصیل بیشتر آن را به کتاب «حلیة المتقین» ارجاع داده است. وی در این مقدمه، روز سفر، صدقه در ابتدای سفر، غسل سفر، دعاهای وارد در آغاز سفر و اثنای آن را ذکر کرده است.
- باب اول: در بیان ثواب تعمیر قبور حضرت رسول صلی الله علیه وآله و ائمه علیهم السلام و ثواب زیارت ایشان و آداب آن، مشتمل بر دو فصل: ثواب زیارت هر یک از چهارده معصوم علیهم السلام. و آداب زیارت هر یک از چهارده معصوم.
- باب دوم: در فضیلت و کیفیت زیارت حضرت رسول صلی الله علیه وآله و حضرت فاطمه سلام الله علیها و ائمه بقیع (امام حسن، امام سجاد، امام باقر و امام صادق) علیهم السلام، مشتمل بر ۸ فصل.
- باب سوم: در فضیلت و کیفیت زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام، مشتمل بر ۴ فصل.
- باب چهارم: در بیان فضیلت نجف و کوفه و مساجد کوفه و آب فرات، مشتمل بر ۴ فصل.
- باذب پنجم: در بیان فضایل زیارت امام حسین علیه السلام، مشتمل بر ۷ فصل.
- باب ششم: در بیان فضیلت کربلا و حائر و تربت امام حسین علیه السلام و آداب همراه داشتن آن، مشتمل بر ۳ فصل.
- باب هفتم: در بیان زیارات مطلقه آن حضرت که مخصوص به وقتی نیست و آداب آنها، مشتمل بر ۶ فصل.
- باب هشتم: در بیان فضیلت و کیفیت زیارت آن حضرت که مخصوص است به ایام و اوقات معلوم، مشتمل بر ۵ فصل.
- باب نهم: در بیان فضیلت و کیفیت زیارت امام موسی کاظم علیه السلام و امام رضا علیه السلام و امام محمدتقی علیه السلام، مشتمل بر ۵ فصل.
- باب دهم: در بیان فضیلت و کیفیت زیارت امام علی النقی علیه السلام و امام حسن عسکری علیه السلام و صاحب الامر علیه السلام، مشتمل بر ۲ فصل.
- باب یازدهم: در بیان زیارت جامعه کبیره است که هر امامی را به آن زیارت می توان کرد و استغاثه به ایشان نمودن و عرایض به خدمت ایشان نوشتن، مشتمل بر ۳ فصل.
- باب دوازدهم: در آداب زیارت به نیابت و زیارت اولاد ائمه علیهم السلام و اصحاب ایشان و فضیلت زیارت سایر بقاع شریفه، مشتمل بر ۴ فصل است.
- خاتمه: در بیان آداب ملاقات زائرین ائمه علیهم السلام است.
- ملحقات: در زیارات مخصوصه حضرت امیر علیه السلام و امام حسین علیه السلام، مشتمل بر ۲ فصل است.
ویژگی‌های کتاب
- سعى مؤلف بر اين بوده كه منحصراً زيارات و دعاهاى مأثوره و منقوله از ائمه اطهار آورده شود.
- غالباً به درجۀ ارزش سند روایات از قبيل: صحيح، حسن، موثّق، قوى و معتبر، اشاره مى‌كند.
- اگر به زيارت يا دعايى كه روايت است، چيزى اضافه شده باشد، يا از روايات مختلف تركيب شده باشد، آن را ذكر مى‌كند.
- اگر روايت يكپارچه‌اى تقسيم شده باشد، به‌گونه‌ای كه هر تكه از محتواى آن (زيارت يا دعا) در جاى ظاهراً مناسب برده شده باشد به آن اشاره مى‌نمايد.
- موردى را كه روايت بودن آن احتمالى باشد، و احتمال خلاف در آن باشد، بدون توضيح و بيان نمى‌گذارد.
- وجه جمع بين روايات مختلف و به‌ظاهر متعارض در یک موضوع را بيان مى‌كند.
- نكات لازم را در خلال كتاب توضيح مى‌دهد، و سؤالاتى كه مى‌تواند مطرح شود بى‌پاسخ نمى‌گذارد.
- ازآنجاکه اين كتاب بعد از «بحار الانوار» كه حاوى بخش مبسوطى در زيارات است تأليف شده، مؤلف با اشراف و احاطۀ بيشترى اين مجموعه را برگزيده و فراهم آورده است.
منابع
- نرم افزار جامع الاحادیث، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- کتابشناسی طهور.
- پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه.
