شیخ عباس مشکوری: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز
 
(۲ نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است)
سطر ۱: سطر ۱:
 +
'''آیت الله شیخ عباس مشکوری''' (۱۳۵۱-۱۲۸۱ ش) از روحانیون مبارز [[شیعه]] معاصر و از شاگردان [[سید ابوالحسن اصفهانی|سید ابوالحسن اصفهانی]] و [[میرزا محمدحسین نائینی|میرزای نائینی]] بود. وی با حمایت از عالمانی چون [[سید ابوالقاسم کاشانی|آیت الله کاشانی]] و [[امام خمینی]] در نهضت اسلامی، به مقابله با استبداد و استکبار پرداخت. آیت الله مشکوری در بنا نهادن [[مسجد|مساجد]] و [[تکیه|تکایا]] و برپایی مراسم مذهبی نیز شهرت خاصی داشت.
 +
{{شناسنامه عالم
 +
||نام کامل = آیت الله شیخ عباس مشکوری
 +
||تصویر= [[پرونده:Mashkuri.jpg]]
 +
||زادروز = ۱۲۸۱ شمسی
 +
|زادگاه = [[نجف]]
 +
|وفات =  ۱۳۵۱ شمسی
 +
|مدفن = [[قم]]
 +
|اساتید =  [[سید ابوالحسن اصفهانی|سید ابوالحسن اصفهانی]]، [[میرزا محمدحسین نائینی|میرزای نائینی]]، [[سید محسن حکیم]]،...
 +
|شاگردان =
 +
|آثار = الارجوزة الفقهیه، خلاصه‌ای در علم نحو، رساله سبیل الرشاد، رساله‌ای در علم اخلاق،...
 +
}}
 
==ولادت و خاندان==
 
==ولادت و خاندان==
  
شیخ عباس مشکوری در 25 ارديبهشت 1281 هـ.ش (مطابق 1322 هـ.ق) در [[نجف]] اشرف، در خانه آیت الله مشكور صغير (م، 1353 ق) ديده به جهان گشود. پدرش، آیت الله مشكور، از فقيهان و استادان برجسته حوزه [[نجف]] به شمار می‌‌رفت و چندين سال پي در پي [[امام جماعت‌|امامت جماعت]] صحن مطهر حرم حضرت [[امام علی]] علیه‌السلام را بر عهده داشت.  
+
شیخ عباس مشکوری در ۲۵ اردیبهشت ۱۲۸۱ هـ.ش (مطابق ۱۳۲۲ هـ.ق) در [[نجف]] اشرف، در خانه آیت الله شیخ مشکور حولاوی صغیر (م، ۱۳۵۳ ق) دیده به جهان گشود. پدرش، آیت الله مشکور، از فقیهان و استادان برجسته حوزه [[نجف]] به شمار می‌‌رفت و چندین سال پی در پی [[امام جماعت‌|امامت جماعت]] صحن مطهر حرم حضرت [[امام علی]] علیه‌السلام را بر عهده داشت.  
  
عباس ايام كودكي را در دامان پاك پدري پارسا و مادري بافضيلت سپري كرد و با پرورش‌هاي پرمايه و تربيت‌هاي عالي به سوي رشد و شكوفايي گام نهاد.
+
==تحصیلات و استادان==
 +
شیخ عباس خواندن و نوشتن و مقدمات علوم دینی و زبان و ادبیات فارسی و عربی را از محضر پدر آموخت و پس از سپری نمودن این مراحل، به دوره سطح حوزه راه یافت و مراتب و درجات این مقطع را نیز با موفقیت و حمایت علمی‌‌ و فکری پدر فاضل خویش طی نمود. وی در دوران طلبگی، سختی‌های طاقت فرسایی را تحمل نمود.  
  
== تحصیلات و استادان ==
+
حاج شیخ عباس مشکوری سطوح عالی، یعنی [[فرائد الاصول (کتاب)|رسایل]]، [[مکاسب (کتاب)|مکاسب]] و [[کفایة الاصول (کتاب)|کفایه]] و نیز دروس خارج [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] را از محضر استادان ذیل آموخت:
شيخ عباس خواندن و نوشتن و مقدمات علوم ديني و زبان و ادبيات فارسي و عربي را از محضر پدر آموخت و پس از سپري نمودن اين مراحل، به دوره سطح حوزه راه يافت و مراتب و درجات اين مقطع را نيز با موفقيت و حمايت علمی‌‌ و فكري پدر فاضل خويش طي نمود. وي در دوران طلبگي، سختي‌هاي طاقت فرسايي را تحمل نمود.
 
  
حاج شيخ عباس مشكوري سطوح عالي، يعني [[فرائد الاصول (کتاب)|رسايل]]، [[مکاسب (کتاب)|مكاسب]] و [[کفایة الاصول (کتاب)|كفايه]] و نيز دروس خارج [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] را از محضر استادان ذيل آموخت:
+
'''<I>۱- [[سید عبدالهادی شیرازی|سید عبدالهادی شیرازی]] (۱۳۸۲-۱۳۰۵ هـ.ق):</I>'''
  
'''<I>1- [[سید عبدالهادی شیرازی|سيد عبدالهادي شيرازي]] (1382-1305 هـ.ق):</I>'''
+
وی حدود سی سال از استادان بزرگ حوزه نجف، و در شمار مراجع و عالمان بزرگ بود. بعد از رحلت [[آیت الله بروجردی|آیت الله بروجردی]]، مرجعیت [[شیعه|شیعیان]] جهان و اداره حوزه چندین ساله [[نجف]] به این بزرگوار واگذار شد. آیت الله مشکوری علاوه بر رابطه شاگرد و استادی با آیت الله سید عبدالهادی شیرازی، مورد تأیید و وثوق آن مجتهد بلندپایه بود و ایشان به وی، طی مرقومه‌ای در اخذ وجوه شرعی و تصرف در آن وکالت داد.<ref> علماء بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، م جزفادقانی، ص ۳۰۸.</ref>
  
وي حدود سي سال از استادان بزرگ حوزه نجف، و در شمار مراجع و عالمان بزرگ بود. بعد از رحلت [[آیت الله بروجردی|آیت الله بروجردي]]، مرجعيت [[شیعه|شيعيان]] جهان و اداره حوزه چندين ساله [[نجف]] به اين بزرگوار واگذار شد. آیت الله مشكوري علاوه بر رابطه شاگرد و استادي با آیت الله سيد عبدالهادي شيرازي، مورد تأييد و وثوق آن مجتهد بلندپايه بود و ايشان به وي، طي مرقومه‌اي در اخذ وجوه شرعي و تصرف در آن وكالت داد.<ref> علماء بزرگ شيعه از كليني تا خميني، م جزفادقاني، ص 308.</ref>
+
'''<I>۲- [[آقا ضیاءالدین عراقی|آقا ضیاءالدین عراقی]] (۱۳۶۱-۱۲۸۷ هـ.ق):</I>'''
  
'''<I>2- [[آقا ضیاءالدین عراقی|آقا ضياءالدين عراقي]] (1361-1287 هـ.ق):</I>'''
+
این مجتهد پرآوازه، از مراجع طراز اول شیعه به شمار می‌‌رفت. حاج شیخ عباس مشکوری ذهن خود را در مکتبِ درایت آقا ضیاءالدین پرورش داد. آیت الله مشکوری در کنار بزرگانی چون: [[سید محمدرضا موسوی گلپایگانی|سید محمدرضا گلپایگانی]]، [[آیت الله سید ابوالقاسم خویی|خوئی]]، [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|مرعشی نجفی]]، [[سید احمد خوانساری]]، [[سید محمدتقی خوانساری|سید محمدتقی خوانساری]]، سید علی یثربی، آیت الله [[آیت الله محمدتقی بهجت|بهجت]]، آیت الله [[سید محمدهادی میلانی|میلانی]]، [[میرزا هاشم آملی|میرزا هاشم آملی]]، [[سید ابوالقاسم کاشانی|سید ابوالقاسم کاشانی]] و... به حوزه درسی آقا ضیاءالدین عراقی راه یافت و از کاوش‌های علمی‌‌ و نوآوری‌های او در در فقه و اصول بهره فراوان برد.<ref> سید محسن حکیم مزربان نور، عباس عبیری، ص ۷-۱۰۴.</ref>
  
اين مجتهد پرآوازه، از مراجع طراز اول شيعه به شمار می‌‌رفت. حاج شيخ عباس مشكوري ذهن خود را در مكتبِ درايت آقا ضياءالدين پرورش داد. آیت الله مشكوري در كنار بزرگاني چون: [[سید محمدرضا موسوی گلپایگانی|سيد محمدرضا گلپايگاني]]، [[آیت الله سید ابوالقاسم خویی|خوئي]]، [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|مرعشي نجفي]]، [[سيد احمد خوانسارى|سيد احمد خوانساري]]، [[سید محمدتقی خوانساری|سيد محمدتقي خوانساري]]، سيد علي يثربي، [[آیت الله محمدتقی بهجت|بهجت]]، [[سید محمدهادی میلانی|ميلاني]]، [[میرزا هاشم آملی|ميرزا هاشم آملي]]، [[سید ابوالقاسم کاشانی|سيد ابوالقاسم كاشاني]] و... به حوزه درسي آقا ضياءالدين عراقي راه يافت و از كاوش‌هاي علمی‌‌ و نوآوري‌هاي او در در فقه و اصول بهره فراوان برد.<ref> سيد محسن حكيم مزربان نور، عباس عبيري، ص 7-104.</ref>
+
'''<I>۳- سید حسین حمامی‌‌ (۱۳۷۹-۱۲۹۸ هـ.ق):</I>'''
  
'''<I>3- سيد حسين حمامی‌‌ (1379-1298 هـ.ق):</I>'''
+
وی اهل کمال، فضل، تحقیق و [[تزکیه نفس|تزکیه]] بود و در زمره مراجع عرب [[عراق]] به شمار می‌‌آمد. آیت الله مشکوری، بخش‌هایی از رسائل و مکاسب [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ انصاری]] و نیز [[کفایة الاصول (کتاب)|کفایة الاصول]] [[آخوند خراسانی|آخوند خراسانی]] را نزد وی آموخت.
  
وي اهل كمال، فضل، تحقيق و [[تزکیه نفس|تزكيه]] بود و در زمره مراجع عرب [[عراق]] به شمار می‌‌آمد. آیت الله مشكوري، بخش‌هايي از رسائل و مكاسب [[شیخ مرتضی انصاری|شيخ انصاري]] و نيز [[کفایة الاصول (کتاب)|كفاية الاصول]] [[آخوند خراسانی|آخوند خراساني]] را نزد وي آموخت.
+
'''<I>۴- آیت الله [[سید ابوالحسن اصفهانی|سید ابوالحسن اصفهانی]] (۱۳۶۵-۱۲۸۴ هـ.ق):</I>'''
  
'''<I>4- آیت الله [[سید ابوالحسن اصفهانی|سيد ابوالحسن اصفهاني]] (1365-1284 هـ.ق):</I>'''
+
آیت الله مشکوری دروس خارج [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] را نزد این مرجع عالیقدر تکمیل نمود و در ضمن فراگیری علوم، از حمایت‌های استادش برخوردار بود. آیت الله اصفهانی که خود در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی مبارزاتی مستمر داشت و مدت‌ها از دست ستمگران و اجانب در رنج بود، وقتی متوجه شد فعالیت‌های آیت الله مشکوری در امور سیاسی و اجتماعی در یکی از مناطق [[تهران]] بسیار مثمر ثمر است، هنگامی‌‌ که ایشان قصد بازگشت به [[نجف]] اشرف را داشت، آن مرجع بزرگ و مجتهد جهان تشیع، خطاب به وی نامه‌ای بدین مضمون نگاشت: «بسم الله الرحمن الرحیم. از قرار مسموع پس از زحمات زیادی که در اعلای کلمه [[اسلام]] در قریه قلهک تحمل نموده‌اید، از قبیل تعمیر [[مسجد]] و [[تکیه|تکیه]] و حمام و غسالخانه (و) فعلاً به واسطه گرفتاری دیون و ضیق معاش عازم مراجعت به نجف اشرف می‌‌باشید... چون وجود شریف شما را در آنجا لازم می‌‌دانم از سرکار عالی خواهشمندم از این خیال منصرف شده و در همان جا به ترویجات خود ادامه دهید». بدین ترتیب آیت الله مشکوری فرمان مرجع زمان و مجتهد عصر خویش را اطاعت نمود و در [[ایران|ایران]] ماندگار شد و تا زمان ارتحالش به تلاش‌های تبلیغی، فرهنگی و اجتماعی خود ادامه داد.<ref> این نامه در نهم رجب ۱۳۸۲ هـ.ق نگاشته شده است.</ref> آیت الله اصفهانی نیز مرحوم مشکوری را وکیل مطلق خود در اخذ وجوه شرعی معرفی کرده است.
  
آیت الله مشكوري دروس خارج [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] را نزد اين مرجع عاليقدر تكميل نمود و در ضمن فراگيري علوم، از حمايت‌هاي استادش برخوردار بود. آیت الله اصفهاني كه خود در عرصه‌هاي سياسي و اجتماعي مبارزاتي مستمر داشت و مدت‌ها از دست ستمگران و اجانب در رنج بود، وقتي متوجه شد فعاليت‌هاي آیت الله مشكوري در امور سياسي و اجتماعي در يكي از مناطق [[تهران]] بسيار مثمر ثمر است، هنگامی‌‌ كه ايشان قصد بازگشت به [[نجف]] اشرف را داشت، آن مرجع بزرگ و مجتهد جهان تشيع، خطاب به وي نامه‌اي بدين مضمون نگاشت: «بسم الله الرحمن الرحيم. از قرار مسموع پس از زحمات زيادي كه در اعلاي كلمه [[اسلام]] در قريه قلهك تحمل نموده‌ايد، از قبيل تعمير مسجد و تكيه و حمام و غسالخانه (و) فعلاً به واسطه گرفتاري ديون و ضيق معاش عازم مراجعت به نجف اشرف می‌‌باشيد... چون وجود شريف شما را در آنجا لازم می‌‌دانم از سركار عالي خواهشمندم از اين خيال منصرف شده و در همان جا به ترويجات خود ادامه دهيد». بدين ترتيب آیت الله مشكوري فرمان مرجع زمان و مجتهد عصر خويش را اطاعت نمود و در [[ایران|ايران]] ماندگار شد و تا زمان ارتحالش به تلاش‌هاي تبليغي، فرهنگي و اجتماعي خود ادامه داد.<ref> اين نامه در نهم [[رجب]] 1382 هـ.ق نگاشته شده است.</ref> آیت الله اصفهاني نيز مرحوم مشكوري را وكيل مطلق خود در اخذ وجوه شرعي معرفي كرده است.
+
'''<I>۵- آیت الله [[سید محسن حکیم|سید محسن حکیم]] (۱۳۹۰-۱۲۶۴ ق):</I>'''
  
'''<I>5- آیت الله [[سید محسن حکیم|سيد محسن حكيم]] (1390-1264 ق):</I>'''
+
آیت الله مشکوری سطوح عالی و کرامت‌های اخلاقی و دوری از تمایلات نفسانی را از وی فراگرفت. روش زندگی بسیار ساده و توأم با [[زهد]] و [[قناعت]] آیت الله حکیم برای شاگردانی چون او، سرشار از نکات فراموش نشدنی اخلاقی و انسانی بود. آیت الله مشکوری رابطه‌ای نزدیک و عاطفی با این فقیه وارسته داشت. آیت الله حکیم در نامه‌ای دریافت سهم مبارک امام را به او تفویض نموده است. وی در این نامه از شاگردش به عنوان عماد عالمان و مروج [[احکام]] اسلام سخن گفته و از مؤمنین خواسته است از وجود ایشان بهره‌مند شوند و از تکریم و احترام وی فروگذاری نمایند.<ref> حیات طیبه، ص ۵۸ و ۶۰.</ref>
  
آیت الله مشكوري سطوح عالي و كرامت‌هاي اخلاقي و دوري از تمايلات نفساني را از وي فراگرفت. روش زندگي بسيار ساده و توأم با [[زهد]] و [[قناعت]] آيت الله حكيم براي شاگرداني چون او، سرشار از نكات فراموش نشدني اخلاقي و انساني بود. آیت الله مشكوري رابطه‌اي نزديك و عاطفي با اين فقيه وارسته داشت. آیت الله حكيم در نامه‌اي دريافت سهم مبارك امام را به او تفويض نموده است. وي در اين نامه از شاگردش به عنوان عماد عالمان و مروج [[احكام]] اسلام سخن گفته و از مؤمنين خواسته است از وجود ايشان بهره‌مند شوند و از تكريم و احترام وي فروگذاري نمايند.<ref> حيات طيبه، ص 58 و 60.</ref>
+
'''<I>۶- [[میرزا محمدحسین نائینی|میرزا حسین نائینی]] (۱۳۵۵-۱۲۷۷ ق):</I>'''
  
'''<I>6- [[میرزا محمدحسین نائینی|ميرزا حسين نائيني]] (1355-1277 ق):</I>'''
+
آیت الله مشکوری این لیاقت را داشت که محضر علمی‌‌ دانشوری پارسا، عالمی‌‌ زاهد و وارسته، چون مرحوم نائینی را درک کند؛ کسی که در تشریح مباحث [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] با استدلال و موشکافی سخن می‌‌گفت. آیت الله مشکوری به توصیه استادش و تأکیدهای مکرّر او درس‌های استاد را می‌‌نوشت و بدین گونه نگارش و تحریر مطالب علمی‌‌ را تمرین می‌‌نمود. آشنایی مشکوری با شاگردانی برجسته چون: [[علامه طباطبایى|علامه طباطبایی]]، [[آیت الله سید ابوالقاسم خویی|سید ابوالقاسم خویی]]، [[سید جمال الدین گلپایگانی|سید جمال‌الدین گلپایگانی]]، [[آیت الله سید محمود شاهرودی|سید محمود حسینی شاهرودی]]، [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت کوه‌کمری]] و... از برکات حضور وی در درس میرزای نایینی بود.<ref> ر.ک: مجموعه‌ای از مکتوبات، سخنرانی‌ها، پیام‌ها و فتاوای آیت الله کاشانی، ج ۱.</ref>
  
آیت الله مشكوري اين لياقت را داشت كه محضر علمی‌‌ دانشوري پارسا، عالمی‌‌ زاهد و وارسته، چون مرحوم نائيني را درك كند؛ كسي كه در تشريح مباحث [[فقه]] و [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول]] با استدلال و موشكافي سخن می‌‌گفت. آیت الله مشكوري به توصيه استادش و تأكيدهاي مكرّر او درس‌هاي استاد را می‌‌نوشت و بدين گونه نگارش و تحرير مطالب علمی‌‌ را تمرين می‌‌نمود. آشنايي مشكوري با شاگرداني برجسته چون: [[علامه طباطبايى|علامه طباطبايي]]، [[آیت الله سید ابوالقاسم خویی|سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سید جمال الدین گلپایگانی|سيد جمال‌الدين گلپايگاني]]، [[آیت الله سید محمود شاهرودی|سيد محمود حسيني شاهرودي]]، [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سيد محمد حجت كوه‌كمري]] و... از بركات حضور وي در درس ميرزاي ناييني بود.<ref> ر.ك: مجموعه‌اي از مكتوبات، سخنراني‌ها، پيام‌ها و فتاواي آیت الله كاشاني، ج 1.</ref>
+
==آثار و تألیفات==
 +
چنان که از دست نوشته‌های آیت الله مشکوری هویداست، درجه علمی‌‌ و فقهی ایشان، به مرتبه [[اجتهاد]] رسیده است و اگرچه برخی از آثارش در دسترس نیست، ولی نوشته‌های ذیل از این مرد وارسته باقی مانده است:
  
==ویژگی های شیخ عباس==
+
*۱- خلاصه‌نگاری باب اول و باب دوم مغنی اللبیب؛
  
آیت الله مشكوري همواره از شهرت نفرت داشت و به همين دليل، هيچگاه از مدارج علمی‌‌ و توانايي‌هاي فكري خود سخن نمی‌‌گفت؛ ولي چند عامل، دانش و انديشه وي را در سطحي عالي قرار می‌‌دهد:
+
*۲- تلخیص [[صرف|علم صرف]] به دو زبان فارسی و عربی؛
  
*الف) فراگيري علوم اسلامی‌‌ در محضر مراجع عاليقدر، انس فكري و علمی‌‌ وي با اين استادان و مباحثه و تبادل انديشه با شاگردان ديگري كه در حوزه درسي اين عالمان، خود به مقامات بالاي معرفتي و معنوي رسيدند.
+
*۳- الارجوزة الفقهیه؛
  
*ب) وصف مقامات علمی‌‌ و اخلاقي وي در دست خط مراجع عظام و عالمان برجسته ايران و عراق.
+
*۴- خلاصه‌ای در [[علم نحو]] به زبان عربی؛
  
*ج) تفسير [[قرآن كريم]] و بيان مسايل شرعي براي مردم به خصوص نسل جوان در جلسات گوناگون و مطرح نمودن بحث‌هاي جالب در خصوص مضامين قرآني و روايي و شرعي توسط ايشان.
+
*۵- رساله سبیل الرشاد، در مباحث اعتقادی و [[علم کلام|کلامی]]؛
  
*د) آیت الله مشكوري در مدت اقامت در تهران با حجج الاسلام و آيات بزرگوار در بيت خويش و نيز مسجد قلهك، در خصوص مسايل گوناگون علمي، اعتقادي، فقهي، اجتماعي و سياسي تبادل نظر و همفكري داشت كه اسامی ‌‌برخي از اين بزرگان عبارت است از: شيخ محمدتقي فلسفي، سيد علي نقي فيض الاسلام (مترجم [[قرآن]]، [[نهج البلاغه]] و [[صحيفه سجاديه]])، محمد امامی‌‌ كاشاني، حاج سيد هاشم رسولي محلاتي (محقق و نويسنده و مترجم آثار روايي)، حاج شيخ علي موحدي كرماني (نماينده ولي فقيه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامي)، حاج شيخ ابوالقاسم خزعلي (عضو سابق شوراي نگهبان و رئيس بيناد بين المللي الغدير)، حاج سيد نورالدين طاهري (امام جماعت مسجد حجة ابن الحسن، خيابان سهروردي، تهران)، حاج سيد احمد طيبي شبستري، حاج شيخ عباسعلي اسلامی‌‌ (بنيانگذار مدارس اسلامی‌‌ و از مبارزان عصر پهلوي) و عده‌اي ديگر از مشاهير ايران.
+
*۶- رساله‌ای در علم [[اخلاق]]؛
  
*هـ) درجه علمی‌‌ و فقهي ايشان، چنان كه از دست نوشته‌هاي وي هويداست، به درجه اجتهاد رسيده است و اگرچه برخي از آثارش در دسترس نيست؛ ولي نوشته‌هاي ذيل از اين مرد وارسته باقي مانده است:
+
*۷- دست نوشته‌های گوناگون حاوی مضامین [[حدیث|حدیثی]]، [[دعا|ادعیه]] مأثوره و ذکر مطالب ادبی اعم از نظم و نثر که البته غالب این مطالب برای تدریس و آموزش تدوین شده است.<ref> بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی، سید حمید روحانی، ج ۱، ص ۹ و ۳۲۸.</ref>
  
*1- خلاصه‌نگاري باب اول و باب دوم مغني اللبيب؛
+
==فعالیتهای سیاسی و اجتماعی==
  
*2- تلخيص علم صرف به دو زبان فارسي و عربي؛
+
یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی زمان پدر آیت الله حاج شیخ عباس مشکوری، قیام تنباکو به رهبری [[میرزا محمدحسن شیرازی|میرزای شیرازی]] بود که استعمار انگلستان را دچار هراس نمود. پدر ایشان از فعالان سیاسی آن زمان در ارتباط با تحریم تنباکو به شمار می‌‌رفت و همین ویژگی پدر، یعنی مقاومت در برابر سلطه و قدرت‌های استبدادی به پسر انتقال یافت، او پس از تمام تحصیلات و رسیدن به مقام [[اجتهاد]] به هندوستان عزیمت نمود و سپس به قصد خدمت به [[دین|دین]] و مذهب و گسترش تعالیم اسلامی، بر حسب وظیفه به [[ایران|ایران]] آمد و در منطقه قلهک [[تهران]] اقامت گزید. عده‌ای بر این باورند که بعد از تحریم تنباکو چون تلاش‌های سیاسی خاندان مشکوری در [[نجف]]، شدت یافت و این امر، دست‌اندرکاران و کارگزاران وابسته را بیمناک ساخت، برای جلوگیری از استمرار فعالیت‌های سیاسی توسط حاج شیخ عباس مشکوری، وی را به ایران تبعید نمودند. البته ایشان در ایران همچنان مدافع [[اسلام]] ناب و حاکمیت آن به حساب می‌‌آمد و از [[ظلم]] و بی‌عدالتی و تجاوز بیزار بود. 
  
*3- الارجوزة الفقهيه؛
+
'''حمایت از ملی‌شدن صنعت نفت:'''
  
*4- خلاصه‌اي در علم نحو به زبان عربي؛
+
آیت الله مشکوری در همان روزهای آغاز ورود وی به ایران، به حمایت از مبارزات مردم ایران، به رهبری [[سید ابوالقاسم کاشانی|آیت الله کاشانی]] مبادرت نمود. با عنوان شدن پیشنهاد آیت الله کاشانی در خصوص ملی شدن صنایع نفت به عنوان تکلیف دینی و وطنی و پشتیبانی آیات عظام خوانساری، شاهرودی، بهاءالدین محلاتی، عده‌ای دیگر از مراجع تقلید، آیت الله مشکوری نیز مصمم گردید برای حفظ مصالح جامعه اسلامی‌‌ و جلوگیری از سلطه بیگانگان مردم را در این راه ترغیب و آنان را بیدار کرده و به همه اعلام کند که دیگر مجال عذری برجای نمانده است.
  
*5- رساله سبيل الرشاد، در مباحث اعتقادي و كلامي؛
+
بدین گونه نهضت و حرکتی شکل گرفت که بدون دخالت روحانیون، [[فتوا|فتواهای]] مراجع تقلید هرگز به تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت منجر نمی‌‌شد. نقش اساسی و انکارناپذیر روحانیت مبارز، در پی‌ریزی مبارزه ضد استعماری، به ویژه تلاش شگفت‌آور و غم‌انگیز آیت الله کاشانی با حمایت عالمانی چون آیت الله مشکوری برای جلوگیری از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۳ هـ.ش - که با پاسخ سرد و ناملایم دکتر مصدق مواجه گردید، به خوبی از میان اسناد، نطق‌ها و مکتوباتی که در این ارتباط در منابع تاریخی هست بدست می‌‌آید. البته مرحوم مشکوری قبل از پیدایش اختلاف بین آیت الله کاشانی و ملی‌گرایان در امور سیاسی با دکتر مصدق مخالفت اساسی نداشت؛ اما بعد از جدایی وی از روحانیت، از او کناره‌گیری نمود و بیزاری خویش را از این وضع اعلام کرد.<ref> اسناد انقلاب اسلامی، ج ۳، ص ۵۸.</ref>
  
*6- رساله‌اي در علم اخلاق؛
+
'''همگامی‌‌ با نهضت امام خمینی:'''
  
*7- دست نوشته‌هاي گوناگون حاوي مضامين حديثي، ادعيه مأثوره و ذكر مطالب ادبي اعم از نظم و نثر كه البته غالب اين مطالب براي تدريس و آموزش تدوين شده است.<ref> بررسي و تحليلي از نهضت امام خميني، سيد حميد روحاني، ج 1، ص 9 و 328.</ref>
+
[[امام خمینی]] در نامه‌ای که به تاریخ چهارم [[ربیع الثانی]] سال ۱۳۸۷ هـ.ق تحریر نموده است از شیخ عباس مشکوری به عنوان عمادالعلماء الاعلام یاد کرده و افزوده است: «(ایشان) از قِبَل حقیر مجازند در امور شرعیه و حسبیه که در عصر غیبت ولی امر عجل الله فرجه از مختصات فقیه جامع الشرایط است فله المتصدی و... و نیز مجازند در اخذ وجوه شرعیه از قبیل [[زکات]] و مجهول المالک و صرف آن در محال مقرره شرعیه و نیز مجازند در اخذ سهم مبارک امام علیه‌السلام و ثلث آن. در اختیار ایشان است که در مصارف اقتصادیه خودشان یا موارد مقدره شرعیه صرف نمایند و نیز مجازند و وکیل هستند در دستگردان نمودن و امهال به مقدار صلاح و اخذ و صرف به نحو مذکور و دو ثلث از سهم مبارک را ایصال نمایند به حقیر برای صرف در حوزه‌های علمیه و...».  
  
==تلاش های عباس مشکوری==
+
از سال ۱۳۴۱ ش. که نهضت امام خمینی آغاز شد، آیت الله مشکوری به همراه روحانیان آگاه و مبارز، در مسایل سیاسی و اجتماعی حضور فعال داشت و به روشنگری و حمایت از ایشان مبادرت داشت. بامداد روز سه شنبه، دوم بهمن ماه سال ۱۳۴۱ ش. اعلامیه امام خمینی، مبنی بر تحریم رفراندوم دروغین رژیم پهلوی و لوایح ششگانه انقلاب سفید، در [[تهران]] و شهرستان‌ها پخش گردید. هنوز ساعاتی از نشر اعلامیه امام سپری نشده بود که موج عظیم و خروشانی از تظاهرکنندگان علیه رفراندم تهران را فراگرفت که هر لحظه بر تعدادشان افزوده می‌‌شد. در این همایش روحانیان و عالمان در پیشاپیش آنان در حال حرکت بودند و آیت الله مشکوری در این ماجرا حضوری فعال داشت.
  
يكي از مهمترين رويدادهاي سياسي زمان پدر آیت الله حاج شيخ عباس مشكوري، قيام تنباكو به رهبري ميرزاي شيرازي بود كه استعمار انگلستان را دچار هراس نمود. پدر ايشان از فعالان سياسي آن زمان در ارتباط با تحريم تنباكو به شمار می‌‌رفت و همين ويژگي پدر، يعني مقاومت در برابر سلطه و قدرت‌هاي استبدادي به پسر انتقال يافت، او پس از تمام تحصيلات و رسيدن به مقام اجتهاد به هندوستان عزيمت نمود و سپس به قصد خدمت به دين و مذهب و گسترش تعاليم اسلامي، بر حسب وظيفه به ايران آمد و در منطقه قلهك تهران اقامت گزيد.  
+
در خصوص نقشه ارتجاعی رژیم در به فساد کشانیدن دختران مسلمان، زیر پوشش عنوان نظام وظیفه و به سربازی بردن دختران، امام خمینی با ژرف‌بینی خود، از این دام خطرناک پرده برداشت و با صدور اعلامیه‌ای سازنده و انقلابی، شور و هیجان شگرفی در جامعه اسلامی ‌‌برانگیخت. به رغم کارشکنی‌های مداوم ساواک در بی‌اثر ساختن این اعلامیه، روحانیت و عموم مردم ایران یک دل و یک صدا به ندای رهبر پاسخ مثبت دادند و از برگزاری مراسم عید، به طور رسمی ‌‌خودداری نمودند. عالمان تهران در اعلامیه‌ای که در طلیعه آن آمده بود: «روحانیون امسال عزادارند»، نوشته بودند: «به مناسبت تصادف ایام نوروز با شهادت رئیس مذهب حضرت [[امام صادق]] علیه‌السلام و حوادث ناگواری که به [[اسلام]] و مسلمین وارد شد و موجب تأثر شدید گردید جامعه روحانیت عزادار و به عنوان عید جلوس نخواهند داشت.» امضای شیخ عباس مشکوری در ذیل این اعلامیه مشاهده می‌‌گردد.<ref> از جمله مساجد دیگری که توسط مرحوم مشکوری بنا شده و یا با همکاری ایشان احداث گردیده است عبارتند از: مسجد جامع قلهک، مسجد جامع ضراب خانه، مسجد امام رضا علیه‌السلام، امام المتقین و...</ref>
  
عده‌اي بر اين باورند كه بعد از تحريم تنباكو چون تلاش‌هاي سياسي خاندان مشكوري در [[نجف]]، شدت يافت و اين امر، دست‌اندركاران و كارگزاران وابسته را بيمناك ساخت، براي جلوگيري از استمرار فعاليت‌هاي سياسي توسط حاج شيخ عباس مشكوري، وي را به ايران تبعيد نمودند. البته ايشان در ايران همچنان مدافع اسلام ناب و حاكميت آن به حساب می‌‌آمد و از ظلم و بي‌عدالتي و تجاوز بيزار بود. در همان روزهاي آغاز ورود وي به ايران، به حمايت از مبارزات مردم ايران، به رهبري آیت الله كاشاني مبادرت نمود. با عنوان شدن پيشنهاد آیت الله كاشاني در خصوص ملي شدن صنايع نفت به عنوان تكليف ديني و وطني و پشتيباني آيات عظام خوانساري، شاهرودي، بهاءالدين محلاتي، عده‌اي ديگر از مراجع تقليد، آیت الله مشكوري نيز مصمم گرديد براي حفظ مصالح جامعه اسلامی‌‌ و جلوگيري از سلطه بيگانگان مردم را در اين راه ترغيب و آنان را بيدار كرده و به همه اعلام كند كه ديگر مجال عذري برجاي نمانده است.
+
در سال ۱۳۴۲ ش. وی در محله شمیرانات نقش بسزایی در پیشبرد نهضت امام خمینی ایفا نمود. ساواک در خصوص تحصن علما در منزل آیت الله مشکوری، در سی‌ام تیرماه ۱۳۴۲ به دلیل مخالفت با تبعید حضرت امام، گزارشی تهیه کرده که سند آن در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی ‌‌موجود است.<ref> حیات طیبه، ص ۳۲، ۳۳، ۳۵، ۳۶، ۷۷ و ۸۱.</ref>
  
بدين گونه نهضت و حركتي شكل گرفت كه بدون دخالت روحانيون، فتواهاي مراجع تقليد هرگز به تصويب قانون ملي شدن صنعت نفت منجر نمی‌‌شد. نقش اساسي و انكارناپذير روحانيت مبارز، در پي‌ريزي مبارزه ضد استعماري، به ويژه تلاش شگفت‌آور و غم‌انگيز آیت الله كاشاني با حمايت عالماني چون آیت الله مشكوري براي جلوگيري از كودتاي 28 مرداد 1333 هـ.ش - كه با پاسخ سرد و ناملايم دكتر مصدق مواجه گرديد، به خوبي از ميان اسناد، نطق‌ها و مكتوباتي كه در اين ارتباط در منابع تاريخي هست بدست می‌‌آيد. البته مرحوم مشكوري قبل از پيدايش اختلاف بين آیت الله كاشاني و ملي‌گرايان در امور سياسي با دكتر مصدق مخالفت اساسي نداشت؛ اما بعد از جدايي وي از روحانيت، از او كناره‌گيري نمود و بيزاري خويش را از اين وضع اعلام كرد.<ref> اسناد انقلاب اسلامي، ج 3، ص 58.</ref>
+
'''مقابله با رژیم پهلوی:'''
  
==همگامی‌‌ عباس مشکوری با نهضت امام خميني==
+
از عوامل به فساد کشانیدن دختران مسلمان در رژیم پهلوی مختلط بودن مراکز آموزشی بود. در غالب مدارس، پسرها و دخترها در یک کلاس و کنار هم می‌‌نشستند و شگفت آن که در مدارس دخترانه، معلمان مرد و غالب معلمانِ پسران، زن بودند. از این جهت برخی خانواده‌ها ترجیح می‌‌دادند فرزندشان بی‌سواد بمانند؛ اما به فساد آلوده نشوند. آیت الله مشکوری برای اصلاح این امر، اقدام به تأسیس مدرسه دخترانه «دین و دانش» نمود که با این تلاش خود توانست شرایطی مذهبی و عاری از هر گونه آلودگی و محیطی آرام برای تحصیل دختران به وجود آورد.
  
[[امام خمينی]] در نامه‌اي كه به تاريخ چهارم [[ربیع الثانی]] سال 1387 هـ.ق تحرير نموده است از شيخ عباس مشكوري به عنوان عمادالعلماء الاعلام ياد كرده و افزوده است (ايشان) از قِبَل حقير مجازند در امور شرعيه و حسبيه كه در عصر غيبت ولي امر عجل الله فرجه از مختصات فقيه جامع الشرايط است فله المتصدي و... و نيز مجازند در اخذ وجوه شرعيه از قبيل [[زكات]] و مجهول المالك و صرف آن در محال مقرره شرعيه و نيز مجازند در اخذ سهم مبارك امام علیه‌السلام و ثلث آن.  
+
از بارزترین فعالیت‌های این مرد وارسته در دوران رژیم منحوس پهلوی، مبارزه با منکرات و تعطیل نمودن مغازه‌های [[شراب خواری|شراب‌]] فروشی در محله قلهک است. وی برای برچیدن لانه‌های فساد، کمر همت بست و در این راه موفق گردید. همچنین وقتی ایشان باخبر شد رژیم منحط طاغوتی قصد دارد جهت انحراف اخلاقی مردان و زنان مسلمان، به ویژه دختران و پسران قلهک، سینما تأسیس کند و با نشان دادن فیلم‌های مبتذل و مستهجن، اهالی منطقه را به فساد بکشاند، استوار و مقاوم ایستاد و از تأسیس این کانون خلاف، ممانعت به عمل آورد و تا زمانی که وی در قید حیات بود، سینما در آن سامان افتتاح نگردید.<ref> همان، ص ۱۵، ۸۲ و ۸۳.</ref>
  
در اختيار ايشان است كه در مصارف اقتصاديه خودشان يا موارد مقدره شرعيه صرف نمايند و نيز مجازند و وكيل هستند در دستگردان نمودن و امهال به مقدار صلاح و اخذ و صرف به نحو مذكور و دو ثلث از سهم مبارك را ايصال نمايند به حقير براي صرف در حوزه‌هاي علميه و...
+
'''حفظ ارزش‌های دینی:'''
  
از سال 1341 ش. كه نهضت امام خميني آغاز شد، آیت الله مشكوري به همراه روحانيان آگاه و مبارز، در مسايل سياسي و اجتماعي حضور فعال داشت و به روشنگري و حمايت از ايشان مبادرت داشت. بامداد روز سه شنبه، دوم بهمن ماه سال 1341 ش. اعلاميه امام خميني، مبني بر تحريم رفراندم دروغين رژيم پهلوي و لوايح ششگانه انقلاب سفيد، در تهران و شهرستان‌ها پخش گرديد. هنوز ساعاتي از نشر اعلاميه امام سپري نشده بود كه موج عظيم و خروشاني از تظاهركنندگان عليه رفراندم تهران را فراگرفت كه هر لحظه بر تعدادشان افزوده می‌‌شد. در اين همايش روحانيان و عالمان در پيشاپيش آنان در حال حركت بودند و آیت الله مشكوري در اين ماجرا حضوري فعال داشت.
+
علیرغم عوامل این که استکبار با یکدیگر تبانی نموده بودند تا ارزش‌های دینی را در جامعه کمرنگ کنند و به ترویج [[فساد]] و ابتذال بپردازند، آیت الله مشکوری تصمیم گرفت حداقل جامعه اطراف خود را از این بلای بزرگ مصون نماید. از تلاش‌های وی در این زمینه، تأسیس هیأت جوانان قلهک است. این هیأت سه هدف را تعقیب می‌‌نمود:
  
در خصوص نقشه ارتجاعي رژيم در به فساد كشانيدن دختران مسلمان، زير پوشش عنوان نظام وظيفه و به سربازي بردن دختران، امام خميني با ژرف‌بيني خود، از اين دام خطرناك پرده برداشت و با صدور اعلاميه‌اي سازنده و انقلابي، شور و هيجان شگرفي در جامعه اسلامی ‌‌برانگيخت.
+
*اول: یادگیری [[قرآن]]، مفاهیم قرآنی و مباحث [[تفسیر قرآن|تفسیری]]؛
  
به رغم كارشكني‌هاي مداوم ساواك در بي‌اثر ساختن اين اعلاميه، روحانيت و عموم مردم ايران يك دل و يك صدا به نداي رهبر پاسخ مثبت دادند و از برگزاري مراسم عيد، به طور رسمی ‌‌خودداري نمودند. عالمان تهران در اعلاميه‌اي كه در طليعه آن آمده بود: روحانيون امسال عزادارند، نوشته بودند: به مناسبت تصادف ايام نوروز با شهادت رئيس مذهب حضرت [[امام صادق]] علیه‌السلام و حوادث ناگواري كه به [[اسلام]] و مسلمين وارد شد و موجب تأثر شديد گرديد جامعه روحانيت عزادار و به عنوان عيد جلوس نخواهند داشت. امضاي شيخ عباس مشكوري در ذيل اين اعلاميه مشاهده می‌‌گردد.<ref> از جمله مساجد ديگري كه توسط مرحوم مشكوري بنا شده و يا با همكاري ايشان احداث گرديده است عبارتند از: مسجد جامع قلهك، مسجد جامع ضراب خانه، مسجد [[امام رضا]] علیه‌السلام، امام المتقين و...</ref>
+
*دوم: آماده نمودن جوانان برای شرکت در مراسم عزاداری و [[سینه زنی|سینه‌زنی]] و پالایش این مراسم از هر گونه تحریفات و [[خرافات]] و اهتمام در جهت هر چه بهتر برگزار شدن شعائر دینی به خصوص سوگواری‌های [[عاشورا]]؛
  
در سال 1342 ش. وي در محله شميرانات نقش بسزايي در پيشبرد نهضت امام خميني ايفا نمود. ساواك در خصوص تحصن علما در منزل آیت الله مشكوري، در سي‌ام تيرماه 1342 به دليل مخالفت با تبعيد حضرت امام، گزارشي تهيه كرده كه سند آن در آرشيو مركز اسناد انقلاب اسلامی ‌‌موجود است.<ref> حيات طيبه، ص 32، 33، 35، 36، 77 و 81.</ref>
+
*سوم؛ که حالت غیرعلنی داشت: آگاه ساختن جوانان مستعد نسبت به مسایل سیاسی و اجتماعی.
  
==حفظ ارزش های دینی==
+
هیأت جوانان، هفته‌ای دو شب (شب‌های دوشنبه و پنج‌شنبه) به منظور آشنایی با [[قرآن]] در منزل یکی از اعضا و به صورت ادواری بر پا می‌‌شد. در ابتدا چند آیه [[تلاوت قرآن|تلاوت]] می‌‌شد و سپس آیت الله مشکوری آن آیات را [[تفسیر قرآن|تفسیر]] می‌‌نمود و چند مسأله شرعی را نیز به شیوه‌ای مناسب برای حاضران بیان می‌‌کرد. بعد از جلسات مذکور، ایشان یادداشت‌های افراد را که طبق توصیه وی انجام می‌‌گرفت، جمع‌آوری می‌‌نمود و غلط‌های موجود در دفاتر را تصحیح کرده و نمره می‌‌داد و فردای آن روز برای انجام تکالیف بعدی اعضاء، دفترها در [[مسجد]] به صاحبانشان تحویل داده می‌‌شد.
  
عليرغم عوامل اين كه استكبار با يكديگر تباني نموده بودند تا ارزش‌هاي ديني را در جامعه كمرنگ كنند و به ترويج فساد و ابتذال بپردازند، آیت الله مشكوري تصميم گرفت حداقل جامعه اطراف خود را از اين بلاي بزرگ مصون نمايد. از تلاش‌هاي وي در اين زمينه، تأسيس هيأت جوانان قلهك است. اين هيأت سه هدف را تعقيب می‌‌نمود:
+
از ابتکارات جالب ایشان که حاکی از [[تواضع|فروتنی]] آیت الله مشکوری است - با وجود کهولت سن و مقام اجتهاد و اشتهار اجتماعی - این بود که وی تمام این دفترها را به تنهایی خط کشی می‌‌نمود و با دقت و تنظیم خاصی تحویل می‌‌داد. وی با این کار، خود را به جوانان نزدیک می‌‌نمود، تا آنان بتوانند به سهولت، مسایل و مشکلات دینی و شرعی خود را با استادشان در میان بگذارند. به دلیل همین زحمات و برنامه‌ریزی‌های سازنده و رشددهنده آن مجتهد متواضع موفق گردید جوانان زمان [[طاغوت]] را که در معرض گمراهی و فساد قرار داشتند، به صورت افرادی متدین و پایبند موازین اسلامی‌‌ و شرعی تربیت کند.
  
*اول: يادگيري قرآن، مفاهيم قرآني و مباحث تفاسيري؛
+
'''فعالیت‌های فرهنگی:'''
  
*دوم: آماده نمودن جوانان براي شركت در مراسم عزاداري و سينه‌زني و پالايش اين مراسم از هر گونه تحريفات و خرافات و اهتمام در جهت هر چه بهتر برگزار شدن شعائر ديني به خصوص سوگواري‌هاي عاشورا؛
+
از فعالیت‌های مهم آیت الله مشکوری تأسیس [[مسجد]] و حسینیه اعظم قلهک است. تأسیس این دو مکان مقدس با وسعتی قابل توجه، برای ایشان مشکلات فراوانی در برداشت که وی همه را به جان خرید و در این راه از بذل [[آبرو]] و مال خویش دریغ نکرد. وی برای شروع ساخت و نیز افتتاح مسجد، از آیت الله [[سيد احمد خوانسارى|سید احمد خوانساری]] به همراه عالمان و وعاظ دیگر دعوت به عمل آورد، تا به واسطه برکت وجود آن مرد بزرگ، این تلاش آثار خیر فراوانی داشته باشد.
  
*سوم؛ كه حالت غيرعلني داشت: آگاه ساختن جوانان مستعد نسبت به مسايل سياسي و اجتماعي.
+
آیت الله مشکوری که مروج مکتب [[تشیع]] بود و در بزرگداشت شعایر مذهبی، اهتمام داشت، برای برپایی جشن میلاد [[ائمه اطهار|امامان]] معصوم علیهم‌السلام در نیمه ماه مبارک [[رمضان]] در حسینیه و مسجد اعظم قلهک، لحظه‌ای قرار نداشت و آن چنان این مراسم را باشکوه برگزار می‌‌کرد که هنوز طعم گوارای شادی و سرور آن و استفاده‌های فراوان از منابر وعاظ بزرگ تهران را همه به نیکی یاد می‌‌کنند.  
  
هيأت جوانان، هفته‌اي دو شب (شب‌هاي دوشنبه و پنج‌شنبه) به منظور آشنايي با [[قرآن]] در منزل يكي از اعضا و به صورت ادواري بر پا می‌‌شد. در ابتدا چند آيه تلاوت می‌‌شد و سپس آیت الله مشكوري آن آيات را تفسير می‌‌نمود و چند مسأله شرعي را نيز به شيوه‌اي مناسب براي حاضران بيان می‌‌كرد. سپس اعضاء، پذيرايي می‌‌شدند. بعد از جلسات مذكور، ايشان يادداشت‌هاي افراد را كه طبق توصيه وي انجام می‌‌گرفت، جمع‌آوري می‌‌نمود و غلط‌هاي موجود در دفاتر را تصحيح كرده و نمره می‌‌داد و فرداي آن روز براي انجام تكاليف بعدي اعضاء، دفترها در مسجد به صاحبانشان تحويل داده می‌‌شد.  
+
ایشان برای این جشن بزرگ در سراسر تهران حتی شهرهای دیگر برای عالمان بزرگ و روحانیان، کسبه و تجّار دعوت‌نامه می‌‌فرستاد که با این برنامه، هم آن‌ها را ترغیب به شرکت در این مجالس می‌‌نمود و هم بر شکوه جشن می‌‌افزود. به علاوه، این حرکت در تألیف قلوب و انسجام و اتحاد مردم، نقش بسزایی داشت. در یکی از سال‌ها که هنوز مسجد احداث نشده و حسینیه هم آماده نبود، آیت الله مشکوری گروهی از اهالی را فراخواند و خطاب به آنان گفت: دهه دو ماه مبارک رمضان نزدیک است و باید خود را برای جشن میلاد [[امام حسن]] علیه‌السلام مهیا کنیم. اهالی گفتند: در محل حسینیه، خاک ریخته شده و نمی‌‌شود به راحتی فضایی برای اجرای مراسم تدارک دید، که ناگهان او عبا و عمامه‌اش را برداشت و به کناری نهاد و شروع به جمع کردن خاک‌ها نمود، این صحنه شوقی در بین اهالی ایجاد کرد که همه مشغول به کار شدند تا محل را برای جشن میلاد امام دوم آماده سازند.  
  
از ابتكارات جالب ايشان كه حاكي از فروتني آیت الله مشكوري است - با وجود كهولت سن و مقام اجتهاد و اشتهار اجتماعي - اين بود كه وي تمام اين دفترها را به تنهايي خط كشي می‌‌نمود و با دقت و تنظيم خاصي تحويل می‌‌داد. وي با اين كار، خود را به جوانان نزديك می‌‌نمود، تا آنان بتوانند به سهولت، مسايل و مشكلات ديني و شرعي خود را با استادشان در ميان بگذارند. به دليل همين زحمات و برنامه‌ريزي‌هاي سازنده و رشددهنده آن مجتهد متواضع موفق گرديد جوانان زمان طاغوت را كه در معرض گمراهي و فساد قرار داشتند، به صورت افرادي متدين و پايبند موازين اسلامی‌‌ و شرعي تربيت كند.
+
آیت الله مشکوری در بنا نهادن مساجد و [[تکیه|تکایا]] شهرت داشت، به گونه‌ای که از شهرستان‌های مختلف برای استمداد نزد وی می‌‌آمدند. زمانی که کار ساخت مسجد و حسینیه قلهک ناتمام بود، اهالی افجه برای احداث حسینیه‌ای از آیت الله مشکوری کمک خواستند. ایشان خودش به آن ناحیه سفر کرد و مبلغ قابل توجهی را برای ساختن این مکان هزینه نمود.<ref> همان، ص ۳۶ و ۴۵.</ref>
  
==فعالیت های آیت الله مشکوری==
+
ابهت اقامه [[نماز عید فطر]] توسط آیت الله مشکوری هنوز در ذهن اهالی قهلک و شمیرانات به یاد مانده است. صبح زود در روز [[عید فطر|عید فطر]]، اهالی [[تکبیر|تکبیر]] گویان به منزل ایشان می‌‌رفتند و همگی همراه وی برای اقامه [[نماز]]، به سوی [[مسجد]] حرکت می‌‌نمودند. آیت الله مشکوری همراه با جوانان قلهک به نقاط گوناگون مسافرت می‌‌نمود. وی معمولاً می‌‌کوشید در این مسافرت‌ها خاطره‌ای شیرین در ذهن همراهان بماند و در ضمن با مسایل و حقایق دین آشنا شوند.<ref> همان، ص ۱۱، ۶۲ و ۷۳.</ref>
  
از فعاليت‌هاي مهم آیت الله مشكوري تأسيس مسجد و حسينيه اعظم قلهك است. تأسيس اين دو مكان مقدس با وسعتي قابل توجه، براي ايشان مشكلات فراواني در برداشت كه وي همه را به جان خريد و در اين راه از بذل آبرو و مال خويش دريغ نكرد. وي براي شروع ساخت و نيز افتتاح مسجد، از آیت الله سيد احمد خوانساري به همراه عالمان و وعاظ ديگر دعوت به عمل آورد، تا به واسطه بركت وجود آن مرد بزرگ، اين تلاش آثار خير فراواني داشته باشد.
+
* از دیدگاه دیگران
 +
* آیت الله امامی ‌‌کاشانی یادآور شده است: عالم عامل آیت الله مشکوری از چهره‌های برجسته روحانیت در تهران بود و مردم شمیرانات به ایشان ارادت و علاقه فراوان داشتند. [[ورع]] و [[تقوا]]، ادب، [[تواضع]]، صفا و صمیمیت او همگان را به خود جذب نموده بود و اهتمام این عالم بزرگوار به دو اصل ارزشمند و حیاتی اسلام یعنی [[امر به معروف و نهی از منکر|امر به معروف و نهی از منکر]] جرأت را از عناصر فاسد در تظاهر به گناهان سلب نموده بود. در آن روزگار، خیابان‌های تهران غرق در فساد و عیاشی و هرزگی بود؛ اما منطقه قلهک چهره‌ای پاکیزه و آراسته داشت. مساجد تهران غالباً از جوانان خالی بود؛ ولی جوانان (آنجا) به [[نماز]] و مسجد این عالم عالی‌قدر اقبال داشتند. مخصوصاً در طرح مباحث فکری و بیداری جامعه اسلامی‌‌ در برابر [[کفر|کفر]] و نظام سیاه طاغوت نقش مؤثر داشت و از مصادیق آیه «انّما یخشی الله من عباده العلماء» بودند.
 +
* آیت الله مجتهدی تهرانی (متولد ۱۳۴۳ ق) از عالمان تهران و رئیس [[حوزه علمیه]] ملا جعفر این شهر در جمع عده‌ای که به محضر ایشان رسیده بودند، گفته بود: آقای مشکوری از معنونین عالمان تهران بودند و سپس چند خاطره از حالات ایشان و اجدادشان نقل کردند.
 +
* استاد مورخ و محقق معاصر، علی دوانی در وصف این [[فقیه|فقیه]] زاهد گفته است: آیت الله مشکوری در زمره عالمانی بودند که به طور کامل از اوضاع مردم خبر داشتند و اهالی، خصوصی‌ترین مسایل زندگی را با ایشان در میان می‌‌نهادند، تا از راهنمایی‌ها و ارشاد آن مرد وارسته استفاده کنند و در مسیر زندگی بکار گیرند.<ref> همان، ص ۹۲ و ۹۳.</ref>
 +
* یکی از افرادی که با آیت الله مشکوری رابطه‌ای توأم با ارادت داشت می‌‌گوید: قبل از این که با ایشان آشنا شویم، متوجه شدیم عالمی‌‌ از نجف به قلهک آمده است. چون وی را نمی‌‌شناختیم روزی به [[قم]] رفتیم و به حضرت [[آیت الله بروجردی]] عرض کردیم آیا شما ایشان را تأیید می‌‌کنید که برای وجوهات به آقای مشکوری مراجعه کنیم. پس از لحظاتی درنگ فرمودند: آقای مشکوری مورد اعتماد ماست و او را تأیید می‌‌کنیم. آیت الله بروجردی طی نامه‌ای در ۲۴ [[ماه محرم|محرم]] الحرام سال ۱۳۶۶ هـ.ق به آیت الله مشکوری اجازه داد در وجوهی که امر آن‌ها در اختیار حاکم شرع است تصرف نمایند.
  
آیت الله مشكوري كه مروج مكتب تشيع بود و در بزرگداشت شعاير مذهبي، اهتمام داشت. براي برپايي جشن ميلاد امامان معصوم علیهم‌السلام در نيمه ماه مبارك [[رمضان]] در حسينيه و مسجد اعظم قلهك، لحظه‌اي قرار نداشت. و آن چنان اين مراسم را باشكوه برگزار می‌‌كرد كه هنوز طعم گواراي شادي و سرور آن و استفاده‌هاي فراوان از منابر وعاظ بزرگ تهران را همه به نيكي ياد می‌‌كنند.
+
==ویژگی‌های اخلاقی==
  
ايشان براي اين جشن بزرگ در سراسر تهران حتي شهرهاي ديگر براي عالمان بزرگ و روحانيان، كسبه و تجّار دعوت‌نامه می‌‌فرستاد كه با اين برنامه، هم آن‌ها را ترغيب به شركت در اين مجالس می‌‌نمود و هم بر شكوه جشن می‌‌افزود. به علاوه، اين حركت در تأليف قلوب و انسجام و اتحاد مردم، نقش بسزايي داشت. در يكي از سال‌ها كه هنوز مسجد احداث نشده و حسينيه هم آماده نبود، آیت الله مشكوري گروهي از اهالي را فراخواند و خطاب به آنان گفت: دهه دو ماه مبارك رمضان نزديك است و بايد خود را براي جشن ميلاد [[امام حسن]] مجتبي علیه‌السلام مهيا كنيم.
+
'''<I>۱- پرهیزکاری:</I>'''
  
اهالي گفتند: در محل حسينيه، خاك ريخته شده و نمی‌‌شود به راحتي فضايي براي اجراي مراسم تدارك ديد كه ناگهان او عبا و عمامه‌اش را برداشت و به كناري نهاد و شروع به جمع كردن خاك‌ها نمود، اين صحنه شوقي در بين اهالي ايجاد كرد كه همه مشغول به كار شدند تا محل را براي جشن ميلاد امام دوم آماده سازند.
+
آیت الله مشکوری از شهرت اجتماعی و القاب و عناوین نفرت داشت. روزی یکی از نزدیکان، ایشان را با عنوان حضرت آیت الله مشکوری خطاب نمود که وی ناگهان برافروخته شد و با وجود علاقه و ارادت نسبت به آن فرد گفت: دیگر این حرف را به زبان نیاور. اگر بخواهی به من آیت الله بگویی پس به حضرت آیت الله بروجردی چه می‌‌گویی!
  
آیت الله مشكوري در بنا نهادن مساجد و تكايا شهرت خاصي داشت، به گونه‌اي كه از شهرستان‌هاي مختلف براي استمداد نزد وي می‌‌آمدند. زماني كه كار ساخت مسجد و حسينيه قلهك ناتمام بود، اهالي افجه براي احداث حسينيه‌اي از آیت الله مشكوري كمك خواستند. ايشان خودش به آن ناحيه سفر كرد و مبلغ قابل توجهي را براي ساختن اين مكان هزينه نمود.<ref> همان، ص 36 و 45.</ref>
+
'''<I>۲- سعه صدر:</I>'''
  
ابهت اقامه [[نماز عيد فطر]] توسط آیت الله مشكوري هنوز در ذهن اهالي قهلك و شميرانات به ياد مانده است. صبح زود در روز عيد فطر، اهالي تكبيرگويان به منزل ايشان می‌‌رفتند و همگي همراه وي براي اقامه [[نماز]]، به سوي [[مسجد]] حركت می‌‌نمودند. آیت الله مشكوري همراه با جوانان قلهك به نقاط گوناگون مسافرت می‌‌نمود. وي معمولاً می‌‌كوشيد در اين مسافرت‌ها خاطره‌اي شيرين در ذهن همراهان بماند و در ضمن با مسايل و حقايق دين آشنا شوند.<ref> همان، ص 11، 62 و 73.</ref>
+
آیت الله مشکوری در برابر برخی برخوردهای ناگوار، [[کظم غیظ (فرو بردن خشم)|کظم غیظ]] می‌‌نمود و ملایمت نشان می‌‌داد. یک روز در مسجد، شخصی به ایشان بی احترامی‌‌نمود. افراد حاضر آماده شدند تا آن فرد هتّاک را ادب نمایند؛ ولی با مخالفت آیت الله مشکوری مواجه شدند.
  
==مقابله با زژیم پهلوی==
+
'''<I>۳- شهامت و استقامت:</I>'''
  
از عوامل به فساد كشانيدن دختران مسلمان در رژيم پهلوي مختلط بودن مراكز آموزشي بود. در غالب مدارس، پسرها و دخترها در يك كلاس و كنار هم می‌‌نشستند و شگفت آن كه در مدارس دخترانه، معلمان مرد و غالب معلمانِ پسران، زن بودند. از اين جهت برخي خانواده‌ها ترجيح می‌‌دادند فرزندشان بي‌سواد بمانند؛ اما به فساد آلوده نشوند. آیت الله مشكوري براي اصلاح، اين امر اقدام به تأسيس مدرسه دخترانه «دين و دانش» نمود كه با اين تلاش خود توانست شرايطي مذهبي و عاري از هر گونه آلودگي و محيطي آرام براي تحصيل دختران به وجود آورد.
+
در روز ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ ش. عالمان شمیرانات، به منظور اعتراض به اعمال دردمنشانه عمال شاه، در منزل آیت الله مشکوری اجتماع نمودند. به همین خاطر نیروهای امنیتی، اطراف محل اقامت ایشان را محاصره کردند و به شدت تدابیر امنیتی اتخاذ شد. ظهر آن روز با توجه به حالتی شبیه حکومت نظامی‌‌ و مجوز نیروهای ساواک برای تیراندازی، آیت الله مشکوری طبق معمول تصمیم گرفت به مسجد برود؛ ولی با ممانعت عالمان متحصن روبرو گردید؛ اما وی با گفتن عبارتی عازم مسجد گردید: حافظ خداست. شاهدان نقل کرده‌اند ایشان با شهامت و ابهت از مقابل نیروهای مُسلح عبور کردند و آنان چنان تحت تأثیر حالت معنوی وی قرار گرفتند که [[سلام]] و عرض ادب می‌‌نمودند و به هیچ وجه مانع رفتنشان نشدند.
  
از بارزترين فعاليت‌هاي اين مرد وارسته در دوران رژيم منحوس پهلوي، مبارزه با منكرات و تعطيل نمودن مغازه‌هاي شراب‌ فروشي در محله قلهك است. وي براي برچيدن لانه‌هاي فساد، كمر همت بست و در اين راه موفق گرديد. همچنين وقتي ايشان باخبر شد رژيم منحط طاغوتي قصد دارد جهت انحراف اخلاقي مردان و زنان مسلمان، به ويژه دختران و پسران قلهك، سينما تأسيس كند و با نشان دادن فيلم‌هاي مبتذل و مستهجن، اهالي منطقه را به فساد بكشاند، استوار و مقاوم ايستاد و از تأسيس اين كانون خلاف، ممانعت به عمل آورد و تا زماني كه وي در قيد حيات بود، سينما در آن سامان افتتاح نگرديد.<ref> همان، ص 15، 82 و 83.</ref>
+
'''<I>۴- نظم و وفای به عهد:</I>'''
  
==شیخ عباس مشکوری از ديدگاه ديگران==
+
آیت الله مشکوری در امور شخصی، اجتماعی و عبادی، نظم و برنامه‌ریزی ویژه‌ای داشت. وی همیشه سر وقت در [[مسجد]] یا محافل مذهبی حاضر می‌‌شد. امکان نداشت که او با کسی قراری بگذارد؛ اما سر وقت نیاید یا [[خلف وعده]] کند.
  
يكي از افرادي كه با آیت الله مشكوري رابطه‌اي توأم با ارادت داشت می‌‌گويد: قبل از اين كه با ايشان آشنا شويم، متوجه شديم عالمی‌‌ از نجف به قلهك آمده است. چون وي را نمی‌‌شناختيم روزي به [[قم]] رفتيم و به حضرت آیت الله بروجردي عرض كرديم آيا شما ايشان را تأييد می‌‌كنيد كه براي وجوهات به آقاي مشكوري مراجعه كنيم. پس از لحظاتي درنگ فرمودند: آقاي مشكوري مورد اعتماد ماست و او را تأييد می‌‌كنيم. آیت الله بروجردي طي نامه‌اي در 24 [[محرم]] الحرام سال 1366 هـ.ق به آیت الله مشكوري اجازه داد در وجوهي كه امر آن‌ها در اختيار حاكم شرع است تصرف نمايند.
+
'''<I>۵- همدلی با مردم:</I>'''
  
آیت الله امامی ‌‌كاشاني يادآور شده است: عالم عامل آیت الله مشكوري از چهره‌هاي برجسته روحانيت در تهران بود و مردم شميرانات به ايشان ارادت و علاقه فراوان داشتند. ورع و تقوا، ادب، تواضع، صفا و صميميت او همگان را به خود جذب نموده بود و اهتمام اين عالم بزرگوار به دو اصل ارزشمند و حياتي اسلام: امر به معروف و نهي از منكر جرأت را از عناصر فاسد در تظاهر به گناهان سلب نموده بود. در آن روزگار، خيابان‌هاي تهران غرق در فساد و عياشي و هرزگي بود؛ اما منطقه قلهك چهره‌اي پاكيزه و آراسته داشت. مساجد تهران غالباً از جوانان خالي بود؛ ولي جوانان (آنجا) به [[نماز]] و مسجد اين عالم عالي‌قدر اقبال داشتند. مخصوصاً در طرح مباحث فكري و بيداري جامعه اسلامی‌‌ در برابر كفر و نظام سياه طاغوت نقش مؤثر داشت و از مصاديق آيه «انّما يخشي الله من عباده العلماء» بودند.
+
این عالم پرتلاش از صمیم قلب، یار و غمخوار مردم به خصوص دوستانش بود. شیرینی برخورد او با نسل جوان به اندازه‌ای بود که آنان را دگرگون ساخت. اگر وی بالای منبر بود و جوانی را می‌‌دید که داخل مسجد شده او را برای نشستن در جایی مناسب فرامی‌‌خواند و با سلام و احوالپرسی گرم از جوانان استقبال می‌‌نمود. جوانان آن زمان صفای باطن و دیانت خود را مدیون آیت الله مشکوری هستند و همواره از او به عنوان مربی‌ای بااخلاص و راهنمایی کوشا یاد می‌‌کنند. او در ایجاد صلح و صفا در بین مردم می‌‌کوشید و در واقع در منزلش برای همه طبقات و اقشار، گشوده بود. او در عیدهای اسلامی‌‌ جهت بازدید و تألیف قلوب به خانه‌های مردم سرکشی می‌‌کرد و از اهل منزل احوالپرسی می‌‌نمود.
  
آیت الله مجتهدي تهراني (متولد 1343 ق) از عالمان تهران و رئيس حوزه علميه ملا جعفر اين شهر در جمع عده‌اي كه به محضر ايشان رسيده بودند، گفته بود: آقاي مشكوري از معنونين عالمان تهران بودند و سپس چند خاطره از حالات ايشان و اجدادشان نقل كردند.
+
'''<I>۶- عشق به اهل بیت علیهم‌السلام:</I>'''
  
استاد مورخ و محقق معاصر، علي دواني در وصف اين فقيه زاهد گفته است: آیت الله مشكوري در زمره عالماني بودند كه به طور كامل از اوضاع مردم خبر داشتند و اهالي، خصوصي‌ترين مسايل زندگي را با ايشان در ميان می‌‌نهادند، تا از راهنمايي‌ها و ارشاد آن مرد وارسته استفاده كنند و در مسير زندگي بكار گيرند.<ref> همان، ص 92 و 93.</ref>
+
آیت الله مشکوری از آغاز زندگی با عشق به [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم‌السلام خوگرفته و تربیت شده بود. وی خصلت مذکور را با معرفت و بصیرت عمق بخشید. او به رغم برنامه‌های گوناگون علمی، آموزشی و اجتماعی در مجالس [[روضه خوانی|روضه‌خوانی]] حضوری فعال داشت و هنگامی‌‌ که نام [[امام حسین علیه السلام|ابا عبدالله]] علیه‌السلام را می‌‌شنید، سرشک اشک از دیدگانش جاری می‌‌شد. آیت الله مشکوری هیأت عزادای و سینه‌زنی جوانان را در طول سال در شب‌های یکشنبه برپا می‌‌نمود. آن مرحوم برای هر کدام از اعضای هیأت، یک پیراهن بلند عربی و چفیه‌ای تدارک دیده بود که افراد از یک طرف با نظم خاص و با یک شکل هر هفته عزای سالار شهیدان را بر پا می‌‌داشتند و از سوی دیگر، به جهت اصلاح مراسم عزاداری و شرکت در دستجات ماه [[ماه محرم|محرم]] و [[صفر]]، خود را مهیا می‌‌نمودند که این شیوه از ابتکارات کم‌نظیر وی بود.
  
==اخلاق و رفتار شیخ مشکوری==
+
'''<I>۷- انفاق:</I>'''
  
'''<I>1- پرهيزكاري:</I>'''
+
آیت الله مشکوری از ابتدای زندگی تا پایان عمر پربرکتش کوشید تا با ساده‌زیستی، [[قناعت]] و دوری از مظاهر دنیوی روزگار، زندگی کند و با این شیوه، با کنترل تمایلات نفسانی، با اقشار کم‌بضاعت و محروم جامعه همدردی نماید. [[احسان]] به فقیران و مستمندان، شیوه‌ای مستمر در مسیر زندگی وی بود، یکی از فرزندانش نقل می‌‌کند: وقتی ایام [[عید نوروز]] فرامی‌‌رسید، پدرم ما را این گونه مورد خطاب قرار می‌‌داد: این چند کیسه برنج و قوطی روغن را برای اشخاصی که نشانی آنان را می‌‌دهم ببرید، در بزنید و به سرعت برگردید، بدون این که شما را بشناسند و ما هم چنین می‌‌کردیم. درب خانه آیت الله مشکوری تا پاسی از شب بر روی مردم باز بود و هر کس به دیدار ایشان می‌‌آمد و از سوی ایشان مورد پذیرایی قرار می‌‌گرفت و اگر چیزی میل نمی‌‌نمود، باید میوه یا شیرینی را همراه خود می‌‌برد، به طوری که این حالت مَثَل شده بود.
  
آیت الله مشكوري از شهرت اجتماعي و القاب و عناوين نفرت داشت. روزي يكي از نزديكان، ايشان را با عنوان حضرت آیت الله مشكوري خطاب نمود كه وي ناگهان برافروخته شد و با وجود علاقه و ارادت نسبت به آن فرد، با عصبانيت گفت: ديگر اين حرف را به زبان نياور. اگر بخواهي به من آیت الله بگويي پس به حضرت آیت الله بروجردي چه می‌‌گويي!
+
==وفات==
  
'''<I>2- سعه صدر:</I>'''
+
آیت الله مشکوری در سال ۱۳۵۱ ش. در بستری بیماری قرار گرفت. او دو روز قبل از رحلت به خانواده‌اش چنین گفت: دو روز دیگر میهمان شما هستم و بیش از این نمی‌‌مانم! وی در آخرین روزها، با حال بسیار نامساعد، سه وعده [[نماز]] را در مسجد اعظم قلهک اقامه می‌‌نمود. وقتی علت را جویا شدند جواب داد که می‌‌خواهم با مأمومین وداع کنم.
  
آیت الله مشكوري در برابر برخي برخوردهاي ناگوار، كظم غيظ می‌‌نمود و ملايمت نشان می‌‌داد. يك روز در مسجد، شخصي به ايشان بي احترامی‌‌نمود. افراد حاضر آماده شدند تا آن فرد هتّاك را ادب نمايند؛ ولي با مخالفت آیت الله مشكوري مواجه شدند.
+
همسرش می‌‌گوید: در لحظات احتضار، ناگهان [[صلوات]] فرستادند. من خودم را به ایشان رسانیدم و گفتم چه شده است؟ ایشان پاسخ دادند: [[اهل البیت|اهل بیت]] آمده‌اند، مگر رایحه معطر را احساس نمی‌‌کنی و بعد در حالت بیهوشی کامل قرار گرفتند و حدود سی دقیقه بامداد روز ۲۲ تیر سال ۱۳۵۱ شمسی (مطابق با [[جمادی الثانی]] سال ۱۳۹۲ ق) در هفتاد سالگی به سوی ابدیت شتافتند.
 
 
'''<I>3- شهامت و استقامت:</I>'''
 
 
 
در روز 15 خرداد 1342 ش. عالمان شميرانات، به منظور اعتراض به اعمال دردمنشانه عمال شاه، در منزل آیت الله مشكوري اجتماع نمودند. به همين خاطر نيروهاي امنيتي، اطراف محل اقامت ايشان را محاصره كردند و به شدت تدابير امنيتي اتخاذ شد. ظهر آن روز با توجه به حالتي شبيه حكومت نظامی‌‌ و مجوز نيروهاي ساواك براي تيراندازي، آیت الله مشكوري طبق معمول تصميم گرفت به مسجد برود؛ ولي با ممانعت عالمان متحصن روبرو گرديد؛ اما وي با گفتن عبارتي عازم مسجد گرديد: حافظ خداست. شاهدان نقل كرده‌اند ايشان با شهامت و ابهت از مقابل نيروهاي مُسلح عبور كردند و آنان چنان تحت تأثير حالت معنوي وي قرار گرفتند كه سلام می‌‌كردند و عرض ادب می‌‌نمودند و به هيچ وجه مانع رفتنشان نشدند.
 
 
 
'''<I>4- نظم و وفاي به عهد:</I>'''
 
 
 
آیت الله مشكوري در امور شخصي، اجتماعي و عبادي، نظم و برنامه‌ريزي ويژه‌اي داشت. وي هميشه سر وقت در مسجد يا محافل مذهبي حاضر می‌‌شد. امكان نداشت كه او با كسي قراري بگذارد؛ اما سر وقت نيايد يا خلف وعده كند.
 
 
 
'''<I>5- همدلي با مردم:</I>'''
 
 
 
اين عالم پرتلاش از صميم قلب، يار و غمخوار مردم به خصوص دوستانش بود. شيريني برخورد او با نسل جوان به اندازه‌اي بود كه آنان را دگرگون ساخت. اگر وي بالاي منبر بود و جواني را می‌‌ديد كه داخل مسجد شده او را براي نشستن در جايي مناسب فرامی‌‌خواند و با سلام و احوالپرسي گرم از جوانان استقبال می‌‌نمود. جوانان آن زمان صفاي باطن و ديانت خود را مديون آیت الله مشكوري هستند و همواره از او به عنوان مربي‌اي بااخلاص و راهنمايي كوشا ياد می‌‌كنند.
 
 
 
او در ايجاد صلح و صفا در بين مردم می‌‌كوشيد و در واقع در منزلش براي همه طبقات و اقشار، گشوده بود. او در عيدهاي اسلامی‌‌ جهت بازديد و تأليف قلوب به خانه‌هاي مردم سركشي می‌‌كرد و از اهل منزل احوالپرسي می‌‌نمود. شخصي نقل می‌‌كند: منزل ما احتياج به تعمير اساسي داشت و بايد خانه را براي اين منظور خالي می‌‌كرديم. چون آیت الله مشكوري متوجه شد خود چند كارگر آورد گفت منزل ما دو اتاق خالي دارد و با اصرار فراوان خواست كه ما به خانه ايشان برويم و حتي خودش براي انتقال اسباب و لوازم، دست به كار شد و ما حدود هشت ماه در منزل آیت الله مشكوري اقامت كرديم.
 
 
 
'''<I>6- عشق به اهل بيت علیهم‌السلام:</I>'''
 
 
 
آیت الله مشكوري از آغاز زندگي با عشق به اهل بيت علیهم‌السلام خوگرفته و تربيت شده بود. وي خصلت مذكور را با معرفت و [[بصيرت]] عمق بخشيد. او به رغم برنامه‌هاي گوناگون علمي، آموزشي و اجتماعي در مجالس روضه‌خواني حضوري فعال داشت و هنگامی‌‌ كه نام ابا عبدالله علیه‌السلام را می‌‌شنيد، سرشك اشك از ديدگانش جاري می‌‌شد. وي در يكي از سال‌ها، همزمان با تاسوعا و عاشوراي حسيني در بستر بيماري قرار گرفت. پزشكان به وي توصيه كردند كه از جاي خود حركت نكنند. اهالي قلهك هم ايشان را متقاعد نمودند كه امسال براي استقبال از عزاداران به مسجد نيايد؛ اما وي به محض آن كه آن روز صداي سوگواران حسيني به گوشش رسيد، چنان گريست كه اطرافيان از بيم وخيم شدن حالشان، وي را به مسجد بُردند؛ ولي چون دكترها به او اجازه هيچ گونه حركتي نداده بودند، آقا را با بستر بيماري به آن مكان انتقال دادند.
 
 
 
آیت الله مشكوري هيأت عزاداي و سينه‌زني جوانان را در طول سال در شب‌هاي يكشنبه برپا می‌‌نمود. آن مرحوم براي هر كدام از اعضاي هيأت، يك پيراهن بلند عربي و چفيه‌اي تدارك ديده بود كه افراد از يك طرف با نظم خاص و با يك شكل هر هفته عزاي سالار شهيدان را بر پا می‌‌داشتند و از سوي ديگر، به جهت اصلاح مراسم عزاداري و شركت در دستجات ماه [[محرم]] و [[صفر]]، خود را مهيا می‌‌نمودند كه اين شيوه از ابتكارات كم‌نظير وي بود.
 
 
 
'''<I>7- انفاق:</I>'''
 
 
 
آیت الله مشكوري از ابتداي زندگي تا پايان عمر پربركتش كوشيد تا با ساده‌زيستي، قناعت و دوري از مظاهر دنيوي روزگار، زندگي كند و با اين شيوه؛ با كنترل تمايلات نفساني، با اقشار كم‌بضاعت و محروم جامعه همدردي نمايد. احسان به فقيران و مستمندان، شيوه‌اي مستمر در مسير زندگي وي بود، يكي از فرزندانش نقل می‌‌كند: وقتي ايام عيد نوروز فرامی‌‌رسيد، پدرم ما را اين گونه مورد خطاب قرار می‌‌داد: اين چند كيسه برنج و قوطي روغن را براي اشخاصي كه نشاني آنان را می‌‌دهم ببريد، در بزنيد و به سرعت برگرديد، بدون اين كه شما را بشناسند و ما هم چنين می‌‌كرديم.
 
 
 
درب خانه آیت الله مشكوري تا پاسي از شب بر روي مردم باز بود و هر كس به ديدار ايشان می‌‌آمد و از سوي ايشان مورد پذيرايي قرار می‌‌گرفت و اگر چيزي ميل نمی‌‌نمود، بايد ميوه يا شيريني را همراه خود می‌‌برد، به طوري كه اين حالت مَثَل شده بود و اگر كسي ميوه در دست داشت، به وي می‌‌گفتند: آيا از منزل حاج آقا مشكوري می‌‌آيي؟ شخصي می‌‌گويد: آرزويم اين بود كه آقاي مشكوري در مجلس عروسي من حضور داشته باشد؛ اما بر حسب تصادف، شب عروسيِ من، ايشان به مسافرت رفته بود و من از اين جهت ناراحت بودم.
 
 
 
يك شب بعد از اين مراسم، مشاهده كردم فرزند بزرگترشان به منزلمان آمد و دو بسته هديه به من داد و گفت: اين‌ها را حاج آقا داده‌‌اند. وقتي هدايا را بازكرديم، ديديم يكي از آن‌ها پارچه‌اي نفيس و باارزش است كه براي عروس در نظر گرفته‌اند و ديگري هديه‌اي براي خودم. تاكنون كه سالياني از آن زمان می‌‌گذرد اين خاطره در ذهنم مرور می‌‌گردد.<ref> خاطرات آیت الله خلخالي، ج 1، ص 160.</ref>
 
 
 
==وفات عباش مشکوری==
 
 
 
آیت الله مشكوري در سال 1351 ش. در بستري بيماري قرار گرفت، دو روز قبل از رحلت به خانواده‌اش چنين گفت: دو روز ديگر ميهمان شما هستم و بيش از اين نمی‌‌مانم!
 
 
 
وي در آخرين روزها، با حال بسيار نامساعد، سه وعده نماز را در مسجد اعظم قلهك اقامه می‌‌نمود. وقتي علت را جويا شدند جواب داد كه می‌‌خواهم با مأمومين وداع كنم؛ زيرا قبل از آن‌ها نماز صبح و ظهر و عصر را در مسجدي كه بعدها تجديدبنا شد و به مسجد جامع قلهك شهرت يافت به جا می‌‌آورد و تنها نماز مغرب و عشاء را در مسجد اعظم برگزار می‌‌كرد.
 
 
 
همسرش می‌‌گويد: در لحظات احتضار، ناگهان [[صلوات]] فرستادند. من خودم را به ايشان رسانيدم و گفتم چه شده است؟ ايشان پاسخ دادند: اهل بيت آمده‌اند، مگر رايحه معطر را احساس نمی‌‌كني و بعد در حالت بيهوشي كامل قرار گرفتند و حدود سي دقيقه بامداد روز 22 تير سال 1351 ش. مصادف با [[جمادی الثانی]] سال 1392 ق. در هفتاد سالگي به سوي ابديت شتافتند.
 
 
 
مراسم غسل و تكفين طبق وصيت خودشان، در حياط مسجد قلهك انجام شد. تشييع جنازه آن عالم عامل با حضور عالمان، روحانيان، طلاب و اقشار گوناگون مردم انجام پذيرفت، در روز فوت وي، بازار تهران و [[قم]] تعطيل شد و در شهرهاي تهران، قم، مشهد، اصفهان و حتي [[كربلا]]، [[نجف]]، [[مكه]] و [[مدينه]] مجلس ياد بود توسط عالمان اين نواحي منعقد گرديد.<ref> روزنامه اطلاعات، 22 تيرماه 1351.</ref>
 
 
 
در نجف، [[امام خمينی]] مجلس فاتحه‌اي براي رحلت آیت الله مشكوري برگزار كردند.<ref> گنجينه دانشمندان، محمد شريف رازي، ج 9، ص 332 و 333.</ref> آیت الله ميلاني، در [[مشهد]] مقدس براي آن مرحوم مجلس ختمی ‌‌ترتيب دادند و از ايشان تجليل نمودند. يادآور می‌‌شود بنا به گزارش جرايد آن روز شخصيت‌هاي برجسته‌اي چون حضرت آیت الله خوانساري و واعظ شهيد مرحوم فلسفي، در مراسم تشييع جنازه آیت الله مشكوري حضور داشتند.<ref> نقباءالبشر، ج 2، ص 894؛ معارف الرجال، ج 3، ص 9-10.</ref> پيكر آن فقيد فرزانه پس از تشييعي باشكوه در باغ رضوان قم دفن گرديد.
 
 
 
==خاندان و وارثان شیخ عباس مشکوری==
 
 
 
از آیت الله مشكوري فرزندان و نوادگاني باقي مانده كه بيشترشان در تهران سكونت دارند. فرزند ارشد ايشان، محمدرضا مشكوري نام دارد و از ميان نوه‌هايش محمدحسين مشكوري معروف است.
 
 
 
عموي آن مرحوم، شيخ نورالدين مشكوري در 1333 ق، در نجف اشرف به دنيا آمد. وي در بيت والدش، شيخ محمدجواد مشكور نشو و نما يافت و سال‌ها در حوزه نجف، از محضر آيات عظام استفاده كرد و مدتي در صحن شريف علوي به جاي پدرش اقامه جماعت می‌‌نمود تا اين كه در سال 1392 ق. به خاطر فشار حكومت بعثي [[عراق]]، ناگزير به ايران آمد و در شهر مقدس [[قم]]، رحل اقامت افكند و در حسينيه نجفي‌ها به اقامت جماعت مشغول گرديد.<ref> ماضي النجف و حاضرها، ج 2، ص 175 و 176؛ حيات طيبه، ص 22 و 23.</ref>
 
 
 
آیت الله حاج شيخ حسين مشكوري كه نه سال از آیت الله مشكوري بزرگتر بود، برادر ايشان است. وي پس از فراگيري ادبيات نزد علامه شيخ محمدعلي دمشقي نجفي در محضر آیت الله سيد محسن حكيم، رسايل و مكاسب را فراگرفت و از دروس خارج فقه و اصول آيات عظام: ميرزاي ناييني، سيد ابوالحسن اصفهاني و آقا ضياءالدين عراقي استفاده كرد و همزمان با تحصيل به تدريس علوم حوزوي پرداخت كه طلاب متعددي از محضرش فيض بردند. وي در حوزه نجف به زهد، پارسايي، خوش خلقي، استقامت رأي و اعتدال در اخلاق و سلوك اجتماعي اشتهار داشت و مدتي امامت جماعت صحن مطهر مولاي متقيان را عهده‌دار بود.
 
 
 
سرانجام اين عالم پرهيزگار در سال 1388 ق. دارفاني را بدرود گفت و بسراي باقي شتافت. پيكر مطهرش پس از تشييعي شكوهمند در حرم حضرت [[امام علی]] علیه‌السلام دفن گرديد.
 
 
 
تذكر: در ضمن خاطرنشان می‌‌گردد خانداني كه دكتر محمدجواد مشكور (مورخ و نويسنده معاصر) از آن‌هاست، با طايفه مشكوري حولاوي تفاوت دارد. جد وي، حاج شيخ محمدحسن از شاگردان شيخ انصاري و شيخ حسين اردكاني و از عالمان پرنفوذ زمان قاجار بوده است و اصل اين خاندان از نواحي غرب كشور ايران به خصوص اروميه هستند.<ref> به ياد استاد، ميراث جاويدان، شماره 9، بهار 1374، سعي مشكور (يادنامه دكتر محمدجواد مشكور و سعيد مير محمدصادق).</ref>
 
  
 +
[[امام خمینی]] در [[نجف]]، و [[سید محمدهادی میلانی|آیت الله میلانی]] در [[مشهد]]، برای آن مرحوم مجلس ختمی ‌‌ترتیب دادند و از ایشان تجلیل نمودند.<ref> گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۹، ص ۳۳۲ و ۳۳۳.</ref> پیکر آن فقید فرزانه پس از [[تشییع جنازه|تشییع]] باشکوه در باغ رضوان [[قم]] دفن گردید.
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
<references />
 
<references />
 
==منابع==
 
==منابع==
  
غلامرضا گُلي‌زواره, ستارگان حرم، جلد 18، صفحه 235-261
+
*غلامرضا گُلی‌زواره، [[ستارگان حرم (کتاب)|ستارگان حرم]]، جلد ۱۸، صفحه ۲۳۵-۲۶۱.
 +
 
 
[[رده:علمای قرن سیزدهم]]
 
[[رده:علمای قرن سیزدهم]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۳ سپتامبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۴:۵۰

آیت الله شیخ عباس مشکوری (۱۳۵۱-۱۲۸۱ ش) از روحانیون مبارز شیعه معاصر و از شاگردان سید ابوالحسن اصفهانی و میرزای نائینی بود. وی با حمایت از عالمانی چون آیت الله کاشانی و امام خمینی در نهضت اسلامی، به مقابله با استبداد و استکبار پرداخت. آیت الله مشکوری در بنا نهادن مساجد و تکایا و برپایی مراسم مذهبی نیز شهرت خاصی داشت.

Mashkuri.jpg
نام کامل آیت الله شیخ عباس مشکوری
زادروز ۱۲۸۱ شمسی
زادگاه نجف
وفات ۱۳۵۱ شمسی
مدفن قم

Line.png

اساتید

سید ابوالحسن اصفهانی، میرزای نائینی، سید محسن حکیم،...


آثار

الارجوزة الفقهیه، خلاصه‌ای در علم نحو، رساله سبیل الرشاد، رساله‌ای در علم اخلاق،...

ولادت و خاندان

شیخ عباس مشکوری در ۲۵ اردیبهشت ۱۲۸۱ هـ.ش (مطابق ۱۳۲۲ هـ.ق) در نجف اشرف، در خانه آیت الله شیخ مشکور حولاوی صغیر (م، ۱۳۵۳ ق) دیده به جهان گشود. پدرش، آیت الله مشکور، از فقیهان و استادان برجسته حوزه نجف به شمار می‌‌رفت و چندین سال پی در پی امامت جماعت صحن مطهر حرم حضرت امام علی علیه‌السلام را بر عهده داشت.

تحصیلات و استادان

شیخ عباس خواندن و نوشتن و مقدمات علوم دینی و زبان و ادبیات فارسی و عربی را از محضر پدر آموخت و پس از سپری نمودن این مراحل، به دوره سطح حوزه راه یافت و مراتب و درجات این مقطع را نیز با موفقیت و حمایت علمی‌‌ و فکری پدر فاضل خویش طی نمود. وی در دوران طلبگی، سختی‌های طاقت فرسایی را تحمل نمود.

حاج شیخ عباس مشکوری سطوح عالی، یعنی رسایل، مکاسب و کفایه و نیز دروس خارج فقه و اصول را از محضر استادان ذیل آموخت:

۱- سید عبدالهادی شیرازی (۱۳۸۲-۱۳۰۵ هـ.ق):

وی حدود سی سال از استادان بزرگ حوزه نجف، و در شمار مراجع و عالمان بزرگ بود. بعد از رحلت آیت الله بروجردی، مرجعیت شیعیان جهان و اداره حوزه چندین ساله نجف به این بزرگوار واگذار شد. آیت الله مشکوری علاوه بر رابطه شاگرد و استادی با آیت الله سید عبدالهادی شیرازی، مورد تأیید و وثوق آن مجتهد بلندپایه بود و ایشان به وی، طی مرقومه‌ای در اخذ وجوه شرعی و تصرف در آن وکالت داد.[۱]

۲- آقا ضیاءالدین عراقی (۱۳۶۱-۱۲۸۷ هـ.ق):

این مجتهد پرآوازه، از مراجع طراز اول شیعه به شمار می‌‌رفت. حاج شیخ عباس مشکوری ذهن خود را در مکتبِ درایت آقا ضیاءالدین پرورش داد. آیت الله مشکوری در کنار بزرگانی چون: سید محمدرضا گلپایگانی، خوئی، مرعشی نجفی، سید احمد خوانساری، سید محمدتقی خوانساری، سید علی یثربی، آیت الله بهجت، آیت الله میلانی، میرزا هاشم آملی، سید ابوالقاسم کاشانی و... به حوزه درسی آقا ضیاءالدین عراقی راه یافت و از کاوش‌های علمی‌‌ و نوآوری‌های او در در فقه و اصول بهره فراوان برد.[۲]

۳- سید حسین حمامی‌‌ (۱۳۷۹-۱۲۹۸ هـ.ق):

وی اهل کمال، فضل، تحقیق و تزکیه بود و در زمره مراجع عرب عراق به شمار می‌‌آمد. آیت الله مشکوری، بخش‌هایی از رسائل و مکاسب شیخ انصاری و نیز کفایة الاصول آخوند خراسانی را نزد وی آموخت.

۴- آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی (۱۳۶۵-۱۲۸۴ هـ.ق):

آیت الله مشکوری دروس خارج فقه و اصول را نزد این مرجع عالیقدر تکمیل نمود و در ضمن فراگیری علوم، از حمایت‌های استادش برخوردار بود. آیت الله اصفهانی که خود در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی مبارزاتی مستمر داشت و مدت‌ها از دست ستمگران و اجانب در رنج بود، وقتی متوجه شد فعالیت‌های آیت الله مشکوری در امور سیاسی و اجتماعی در یکی از مناطق تهران بسیار مثمر ثمر است، هنگامی‌‌ که ایشان قصد بازگشت به نجف اشرف را داشت، آن مرجع بزرگ و مجتهد جهان تشیع، خطاب به وی نامه‌ای بدین مضمون نگاشت: «بسم الله الرحمن الرحیم. از قرار مسموع پس از زحمات زیادی که در اعلای کلمه اسلام در قریه قلهک تحمل نموده‌اید، از قبیل تعمیر مسجد و تکیه و حمام و غسالخانه (و) فعلاً به واسطه گرفتاری دیون و ضیق معاش عازم مراجعت به نجف اشرف می‌‌باشید... چون وجود شریف شما را در آنجا لازم می‌‌دانم از سرکار عالی خواهشمندم از این خیال منصرف شده و در همان جا به ترویجات خود ادامه دهید». بدین ترتیب آیت الله مشکوری فرمان مرجع زمان و مجتهد عصر خویش را اطاعت نمود و در ایران ماندگار شد و تا زمان ارتحالش به تلاش‌های تبلیغی، فرهنگی و اجتماعی خود ادامه داد.[۳] آیت الله اصفهانی نیز مرحوم مشکوری را وکیل مطلق خود در اخذ وجوه شرعی معرفی کرده است.

۵- آیت الله سید محسن حکیم (۱۳۹۰-۱۲۶۴ ق):

آیت الله مشکوری سطوح عالی و کرامت‌های اخلاقی و دوری از تمایلات نفسانی را از وی فراگرفت. روش زندگی بسیار ساده و توأم با زهد و قناعت آیت الله حکیم برای شاگردانی چون او، سرشار از نکات فراموش نشدنی اخلاقی و انسانی بود. آیت الله مشکوری رابطه‌ای نزدیک و عاطفی با این فقیه وارسته داشت. آیت الله حکیم در نامه‌ای دریافت سهم مبارک امام را به او تفویض نموده است. وی در این نامه از شاگردش به عنوان عماد عالمان و مروج احکام اسلام سخن گفته و از مؤمنین خواسته است از وجود ایشان بهره‌مند شوند و از تکریم و احترام وی فروگذاری نمایند.[۴]

۶- میرزا حسین نائینی (۱۳۵۵-۱۲۷۷ ق):

آیت الله مشکوری این لیاقت را داشت که محضر علمی‌‌ دانشوری پارسا، عالمی‌‌ زاهد و وارسته، چون مرحوم نائینی را درک کند؛ کسی که در تشریح مباحث فقه و اصول با استدلال و موشکافی سخن می‌‌گفت. آیت الله مشکوری به توصیه استادش و تأکیدهای مکرّر او درس‌های استاد را می‌‌نوشت و بدین گونه نگارش و تحریر مطالب علمی‌‌ را تمرین می‌‌نمود. آشنایی مشکوری با شاگردانی برجسته چون: علامه طباطبایی، سید ابوالقاسم خویی، سید جمال‌الدین گلپایگانی، سید محمود حسینی شاهرودی، سید محمد حجت کوه‌کمری و... از برکات حضور وی در درس میرزای نایینی بود.[۵]

آثار و تألیفات

چنان که از دست نوشته‌های آیت الله مشکوری هویداست، درجه علمی‌‌ و فقهی ایشان، به مرتبه اجتهاد رسیده است و اگرچه برخی از آثارش در دسترس نیست، ولی نوشته‌های ذیل از این مرد وارسته باقی مانده است:

  • ۱- خلاصه‌نگاری باب اول و باب دوم مغنی اللبیب؛
  • ۲- تلخیص علم صرف به دو زبان فارسی و عربی؛
  • ۳- الارجوزة الفقهیه؛
  • ۴- خلاصه‌ای در علم نحو به زبان عربی؛
  • ۵- رساله سبیل الرشاد، در مباحث اعتقادی و کلامی؛
  • ۷- دست نوشته‌های گوناگون حاوی مضامین حدیثی، ادعیه مأثوره و ذکر مطالب ادبی اعم از نظم و نثر که البته غالب این مطالب برای تدریس و آموزش تدوین شده است.[۶]

فعالیتهای سیاسی و اجتماعی

یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی زمان پدر آیت الله حاج شیخ عباس مشکوری، قیام تنباکو به رهبری میرزای شیرازی بود که استعمار انگلستان را دچار هراس نمود. پدر ایشان از فعالان سیاسی آن زمان در ارتباط با تحریم تنباکو به شمار می‌‌رفت و همین ویژگی پدر، یعنی مقاومت در برابر سلطه و قدرت‌های استبدادی به پسر انتقال یافت، او پس از تمام تحصیلات و رسیدن به مقام اجتهاد به هندوستان عزیمت نمود و سپس به قصد خدمت به دین و مذهب و گسترش تعالیم اسلامی، بر حسب وظیفه به ایران آمد و در منطقه قلهک تهران اقامت گزید. عده‌ای بر این باورند که بعد از تحریم تنباکو چون تلاش‌های سیاسی خاندان مشکوری در نجف، شدت یافت و این امر، دست‌اندرکاران و کارگزاران وابسته را بیمناک ساخت، برای جلوگیری از استمرار فعالیت‌های سیاسی توسط حاج شیخ عباس مشکوری، وی را به ایران تبعید نمودند. البته ایشان در ایران همچنان مدافع اسلام ناب و حاکمیت آن به حساب می‌‌آمد و از ظلم و بی‌عدالتی و تجاوز بیزار بود.

حمایت از ملی‌شدن صنعت نفت:

آیت الله مشکوری در همان روزهای آغاز ورود وی به ایران، به حمایت از مبارزات مردم ایران، به رهبری آیت الله کاشانی مبادرت نمود. با عنوان شدن پیشنهاد آیت الله کاشانی در خصوص ملی شدن صنایع نفت به عنوان تکلیف دینی و وطنی و پشتیبانی آیات عظام خوانساری، شاهرودی، بهاءالدین محلاتی، عده‌ای دیگر از مراجع تقلید، آیت الله مشکوری نیز مصمم گردید برای حفظ مصالح جامعه اسلامی‌‌ و جلوگیری از سلطه بیگانگان مردم را در این راه ترغیب و آنان را بیدار کرده و به همه اعلام کند که دیگر مجال عذری برجای نمانده است.

بدین گونه نهضت و حرکتی شکل گرفت که بدون دخالت روحانیون، فتواهای مراجع تقلید هرگز به تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت منجر نمی‌‌شد. نقش اساسی و انکارناپذیر روحانیت مبارز، در پی‌ریزی مبارزه ضد استعماری، به ویژه تلاش شگفت‌آور و غم‌انگیز آیت الله کاشانی با حمایت عالمانی چون آیت الله مشکوری برای جلوگیری از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۳ هـ.ش - که با پاسخ سرد و ناملایم دکتر مصدق مواجه گردید، به خوبی از میان اسناد، نطق‌ها و مکتوباتی که در این ارتباط در منابع تاریخی هست بدست می‌‌آید. البته مرحوم مشکوری قبل از پیدایش اختلاف بین آیت الله کاشانی و ملی‌گرایان در امور سیاسی با دکتر مصدق مخالفت اساسی نداشت؛ اما بعد از جدایی وی از روحانیت، از او کناره‌گیری نمود و بیزاری خویش را از این وضع اعلام کرد.[۷]

همگامی‌‌ با نهضت امام خمینی:

امام خمینی در نامه‌ای که به تاریخ چهارم ربیع الثانی سال ۱۳۸۷ هـ.ق تحریر نموده است از شیخ عباس مشکوری به عنوان عمادالعلماء الاعلام یاد کرده و افزوده است: «(ایشان) از قِبَل حقیر مجازند در امور شرعیه و حسبیه که در عصر غیبت ولی امر عجل الله فرجه از مختصات فقیه جامع الشرایط است فله المتصدی و... و نیز مجازند در اخذ وجوه شرعیه از قبیل زکات و مجهول المالک و صرف آن در محال مقرره شرعیه و نیز مجازند در اخذ سهم مبارک امام علیه‌السلام و ثلث آن. در اختیار ایشان است که در مصارف اقتصادیه خودشان یا موارد مقدره شرعیه صرف نمایند و نیز مجازند و وکیل هستند در دستگردان نمودن و امهال به مقدار صلاح و اخذ و صرف به نحو مذکور و دو ثلث از سهم مبارک را ایصال نمایند به حقیر برای صرف در حوزه‌های علمیه و...».

از سال ۱۳۴۱ ش. که نهضت امام خمینی آغاز شد، آیت الله مشکوری به همراه روحانیان آگاه و مبارز، در مسایل سیاسی و اجتماعی حضور فعال داشت و به روشنگری و حمایت از ایشان مبادرت داشت. بامداد روز سه شنبه، دوم بهمن ماه سال ۱۳۴۱ ش. اعلامیه امام خمینی، مبنی بر تحریم رفراندوم دروغین رژیم پهلوی و لوایح ششگانه انقلاب سفید، در تهران و شهرستان‌ها پخش گردید. هنوز ساعاتی از نشر اعلامیه امام سپری نشده بود که موج عظیم و خروشانی از تظاهرکنندگان علیه رفراندم تهران را فراگرفت که هر لحظه بر تعدادشان افزوده می‌‌شد. در این همایش روحانیان و عالمان در پیشاپیش آنان در حال حرکت بودند و آیت الله مشکوری در این ماجرا حضوری فعال داشت.

در خصوص نقشه ارتجاعی رژیم در به فساد کشانیدن دختران مسلمان، زیر پوشش عنوان نظام وظیفه و به سربازی بردن دختران، امام خمینی با ژرف‌بینی خود، از این دام خطرناک پرده برداشت و با صدور اعلامیه‌ای سازنده و انقلابی، شور و هیجان شگرفی در جامعه اسلامی ‌‌برانگیخت. به رغم کارشکنی‌های مداوم ساواک در بی‌اثر ساختن این اعلامیه، روحانیت و عموم مردم ایران یک دل و یک صدا به ندای رهبر پاسخ مثبت دادند و از برگزاری مراسم عید، به طور رسمی ‌‌خودداری نمودند. عالمان تهران در اعلامیه‌ای که در طلیعه آن آمده بود: «روحانیون امسال عزادارند»، نوشته بودند: «به مناسبت تصادف ایام نوروز با شهادت رئیس مذهب حضرت امام صادق علیه‌السلام و حوادث ناگواری که به اسلام و مسلمین وارد شد و موجب تأثر شدید گردید جامعه روحانیت عزادار و به عنوان عید جلوس نخواهند داشت.» امضای شیخ عباس مشکوری در ذیل این اعلامیه مشاهده می‌‌گردد.[۸]

در سال ۱۳۴۲ ش. وی در محله شمیرانات نقش بسزایی در پیشبرد نهضت امام خمینی ایفا نمود. ساواک در خصوص تحصن علما در منزل آیت الله مشکوری، در سی‌ام تیرماه ۱۳۴۲ به دلیل مخالفت با تبعید حضرت امام، گزارشی تهیه کرده که سند آن در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی ‌‌موجود است.[۹]

مقابله با رژیم پهلوی:

از عوامل به فساد کشانیدن دختران مسلمان در رژیم پهلوی مختلط بودن مراکز آموزشی بود. در غالب مدارس، پسرها و دخترها در یک کلاس و کنار هم می‌‌نشستند و شگفت آن که در مدارس دخترانه، معلمان مرد و غالب معلمانِ پسران، زن بودند. از این جهت برخی خانواده‌ها ترجیح می‌‌دادند فرزندشان بی‌سواد بمانند؛ اما به فساد آلوده نشوند. آیت الله مشکوری برای اصلاح این امر، اقدام به تأسیس مدرسه دخترانه «دین و دانش» نمود که با این تلاش خود توانست شرایطی مذهبی و عاری از هر گونه آلودگی و محیطی آرام برای تحصیل دختران به وجود آورد.

از بارزترین فعالیت‌های این مرد وارسته در دوران رژیم منحوس پهلوی، مبارزه با منکرات و تعطیل نمودن مغازه‌های شراب‌ فروشی در محله قلهک است. وی برای برچیدن لانه‌های فساد، کمر همت بست و در این راه موفق گردید. همچنین وقتی ایشان باخبر شد رژیم منحط طاغوتی قصد دارد جهت انحراف اخلاقی مردان و زنان مسلمان، به ویژه دختران و پسران قلهک، سینما تأسیس کند و با نشان دادن فیلم‌های مبتذل و مستهجن، اهالی منطقه را به فساد بکشاند، استوار و مقاوم ایستاد و از تأسیس این کانون خلاف، ممانعت به عمل آورد و تا زمانی که وی در قید حیات بود، سینما در آن سامان افتتاح نگردید.[۱۰]

حفظ ارزش‌های دینی:

علیرغم عوامل این که استکبار با یکدیگر تبانی نموده بودند تا ارزش‌های دینی را در جامعه کمرنگ کنند و به ترویج فساد و ابتذال بپردازند، آیت الله مشکوری تصمیم گرفت حداقل جامعه اطراف خود را از این بلای بزرگ مصون نماید. از تلاش‌های وی در این زمینه، تأسیس هیأت جوانان قلهک است. این هیأت سه هدف را تعقیب می‌‌نمود:

  • دوم: آماده نمودن جوانان برای شرکت در مراسم عزاداری و سینه‌زنی و پالایش این مراسم از هر گونه تحریفات و خرافات و اهتمام در جهت هر چه بهتر برگزار شدن شعائر دینی به خصوص سوگواری‌های عاشورا؛
  • سوم؛ که حالت غیرعلنی داشت: آگاه ساختن جوانان مستعد نسبت به مسایل سیاسی و اجتماعی.

هیأت جوانان، هفته‌ای دو شب (شب‌های دوشنبه و پنج‌شنبه) به منظور آشنایی با قرآن در منزل یکی از اعضا و به صورت ادواری بر پا می‌‌شد. در ابتدا چند آیه تلاوت می‌‌شد و سپس آیت الله مشکوری آن آیات را تفسیر می‌‌نمود و چند مسأله شرعی را نیز به شیوه‌ای مناسب برای حاضران بیان می‌‌کرد. بعد از جلسات مذکور، ایشان یادداشت‌های افراد را که طبق توصیه وی انجام می‌‌گرفت، جمع‌آوری می‌‌نمود و غلط‌های موجود در دفاتر را تصحیح کرده و نمره می‌‌داد و فردای آن روز برای انجام تکالیف بعدی اعضاء، دفترها در مسجد به صاحبانشان تحویل داده می‌‌شد.

از ابتکارات جالب ایشان که حاکی از فروتنی آیت الله مشکوری است - با وجود کهولت سن و مقام اجتهاد و اشتهار اجتماعی - این بود که وی تمام این دفترها را به تنهایی خط کشی می‌‌نمود و با دقت و تنظیم خاصی تحویل می‌‌داد. وی با این کار، خود را به جوانان نزدیک می‌‌نمود، تا آنان بتوانند به سهولت، مسایل و مشکلات دینی و شرعی خود را با استادشان در میان بگذارند. به دلیل همین زحمات و برنامه‌ریزی‌های سازنده و رشددهنده آن مجتهد متواضع موفق گردید جوانان زمان طاغوت را که در معرض گمراهی و فساد قرار داشتند، به صورت افرادی متدین و پایبند موازین اسلامی‌‌ و شرعی تربیت کند.

فعالیت‌های فرهنگی:

از فعالیت‌های مهم آیت الله مشکوری تأسیس مسجد و حسینیه اعظم قلهک است. تأسیس این دو مکان مقدس با وسعتی قابل توجه، برای ایشان مشکلات فراوانی در برداشت که وی همه را به جان خرید و در این راه از بذل آبرو و مال خویش دریغ نکرد. وی برای شروع ساخت و نیز افتتاح مسجد، از آیت الله سید احمد خوانساری به همراه عالمان و وعاظ دیگر دعوت به عمل آورد، تا به واسطه برکت وجود آن مرد بزرگ، این تلاش آثار خیر فراوانی داشته باشد.

آیت الله مشکوری که مروج مکتب تشیع بود و در بزرگداشت شعایر مذهبی، اهتمام داشت، برای برپایی جشن میلاد امامان معصوم علیهم‌السلام در نیمه ماه مبارک رمضان در حسینیه و مسجد اعظم قلهک، لحظه‌ای قرار نداشت و آن چنان این مراسم را باشکوه برگزار می‌‌کرد که هنوز طعم گوارای شادی و سرور آن و استفاده‌های فراوان از منابر وعاظ بزرگ تهران را همه به نیکی یاد می‌‌کنند.

ایشان برای این جشن بزرگ در سراسر تهران حتی شهرهای دیگر برای عالمان بزرگ و روحانیان، کسبه و تجّار دعوت‌نامه می‌‌فرستاد که با این برنامه، هم آن‌ها را ترغیب به شرکت در این مجالس می‌‌نمود و هم بر شکوه جشن می‌‌افزود. به علاوه، این حرکت در تألیف قلوب و انسجام و اتحاد مردم، نقش بسزایی داشت. در یکی از سال‌ها که هنوز مسجد احداث نشده و حسینیه هم آماده نبود، آیت الله مشکوری گروهی از اهالی را فراخواند و خطاب به آنان گفت: دهه دو ماه مبارک رمضان نزدیک است و باید خود را برای جشن میلاد امام حسن علیه‌السلام مهیا کنیم. اهالی گفتند: در محل حسینیه، خاک ریخته شده و نمی‌‌شود به راحتی فضایی برای اجرای مراسم تدارک دید، که ناگهان او عبا و عمامه‌اش را برداشت و به کناری نهاد و شروع به جمع کردن خاک‌ها نمود، این صحنه شوقی در بین اهالی ایجاد کرد که همه مشغول به کار شدند تا محل را برای جشن میلاد امام دوم آماده سازند.

آیت الله مشکوری در بنا نهادن مساجد و تکایا شهرت داشت، به گونه‌ای که از شهرستان‌های مختلف برای استمداد نزد وی می‌‌آمدند. زمانی که کار ساخت مسجد و حسینیه قلهک ناتمام بود، اهالی افجه برای احداث حسینیه‌ای از آیت الله مشکوری کمک خواستند. ایشان خودش به آن ناحیه سفر کرد و مبلغ قابل توجهی را برای ساختن این مکان هزینه نمود.[۱۱]

ابهت اقامه نماز عید فطر توسط آیت الله مشکوری هنوز در ذهن اهالی قهلک و شمیرانات به یاد مانده است. صبح زود در روز عید فطر، اهالی تکبیر گویان به منزل ایشان می‌‌رفتند و همگی همراه وی برای اقامه نماز، به سوی مسجد حرکت می‌‌نمودند. آیت الله مشکوری همراه با جوانان قلهک به نقاط گوناگون مسافرت می‌‌نمود. وی معمولاً می‌‌کوشید در این مسافرت‌ها خاطره‌ای شیرین در ذهن همراهان بماند و در ضمن با مسایل و حقایق دین آشنا شوند.[۱۲]

  • از دیدگاه دیگران
  • آیت الله امامی ‌‌کاشانی یادآور شده است: عالم عامل آیت الله مشکوری از چهره‌های برجسته روحانیت در تهران بود و مردم شمیرانات به ایشان ارادت و علاقه فراوان داشتند. ورع و تقوا، ادب، تواضع، صفا و صمیمیت او همگان را به خود جذب نموده بود و اهتمام این عالم بزرگوار به دو اصل ارزشمند و حیاتی اسلام یعنی امر به معروف و نهی از منکر جرأت را از عناصر فاسد در تظاهر به گناهان سلب نموده بود. در آن روزگار، خیابان‌های تهران غرق در فساد و عیاشی و هرزگی بود؛ اما منطقه قلهک چهره‌ای پاکیزه و آراسته داشت. مساجد تهران غالباً از جوانان خالی بود؛ ولی جوانان (آنجا) به نماز و مسجد این عالم عالی‌قدر اقبال داشتند. مخصوصاً در طرح مباحث فکری و بیداری جامعه اسلامی‌‌ در برابر کفر و نظام سیاه طاغوت نقش مؤثر داشت و از مصادیق آیه «انّما یخشی الله من عباده العلماء» بودند.
  • آیت الله مجتهدی تهرانی (متولد ۱۳۴۳ ق) از عالمان تهران و رئیس حوزه علمیه ملا جعفر این شهر در جمع عده‌ای که به محضر ایشان رسیده بودند، گفته بود: آقای مشکوری از معنونین عالمان تهران بودند و سپس چند خاطره از حالات ایشان و اجدادشان نقل کردند.
  • استاد مورخ و محقق معاصر، علی دوانی در وصف این فقیه زاهد گفته است: آیت الله مشکوری در زمره عالمانی بودند که به طور کامل از اوضاع مردم خبر داشتند و اهالی، خصوصی‌ترین مسایل زندگی را با ایشان در میان می‌‌نهادند، تا از راهنمایی‌ها و ارشاد آن مرد وارسته استفاده کنند و در مسیر زندگی بکار گیرند.[۱۳]
  • یکی از افرادی که با آیت الله مشکوری رابطه‌ای توأم با ارادت داشت می‌‌گوید: قبل از این که با ایشان آشنا شویم، متوجه شدیم عالمی‌‌ از نجف به قلهک آمده است. چون وی را نمی‌‌شناختیم روزی به قم رفتیم و به حضرت آیت الله بروجردی عرض کردیم آیا شما ایشان را تأیید می‌‌کنید که برای وجوهات به آقای مشکوری مراجعه کنیم. پس از لحظاتی درنگ فرمودند: آقای مشکوری مورد اعتماد ماست و او را تأیید می‌‌کنیم. آیت الله بروجردی طی نامه‌ای در ۲۴ محرم الحرام سال ۱۳۶۶ هـ.ق به آیت الله مشکوری اجازه داد در وجوهی که امر آن‌ها در اختیار حاکم شرع است تصرف نمایند.

ویژگی‌های اخلاقی

۱- پرهیزکاری:

آیت الله مشکوری از شهرت اجتماعی و القاب و عناوین نفرت داشت. روزی یکی از نزدیکان، ایشان را با عنوان حضرت آیت الله مشکوری خطاب نمود که وی ناگهان برافروخته شد و با وجود علاقه و ارادت نسبت به آن فرد گفت: دیگر این حرف را به زبان نیاور. اگر بخواهی به من آیت الله بگویی پس به حضرت آیت الله بروجردی چه می‌‌گویی!

۲- سعه صدر:

آیت الله مشکوری در برابر برخی برخوردهای ناگوار، کظم غیظ می‌‌نمود و ملایمت نشان می‌‌داد. یک روز در مسجد، شخصی به ایشان بی احترامی‌‌نمود. افراد حاضر آماده شدند تا آن فرد هتّاک را ادب نمایند؛ ولی با مخالفت آیت الله مشکوری مواجه شدند.

۳- شهامت و استقامت:

در روز ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ ش. عالمان شمیرانات، به منظور اعتراض به اعمال دردمنشانه عمال شاه، در منزل آیت الله مشکوری اجتماع نمودند. به همین خاطر نیروهای امنیتی، اطراف محل اقامت ایشان را محاصره کردند و به شدت تدابیر امنیتی اتخاذ شد. ظهر آن روز با توجه به حالتی شبیه حکومت نظامی‌‌ و مجوز نیروهای ساواک برای تیراندازی، آیت الله مشکوری طبق معمول تصمیم گرفت به مسجد برود؛ ولی با ممانعت عالمان متحصن روبرو گردید؛ اما وی با گفتن عبارتی عازم مسجد گردید: حافظ خداست. شاهدان نقل کرده‌اند ایشان با شهامت و ابهت از مقابل نیروهای مُسلح عبور کردند و آنان چنان تحت تأثیر حالت معنوی وی قرار گرفتند که سلام و عرض ادب می‌‌نمودند و به هیچ وجه مانع رفتنشان نشدند.

۴- نظم و وفای به عهد:

آیت الله مشکوری در امور شخصی، اجتماعی و عبادی، نظم و برنامه‌ریزی ویژه‌ای داشت. وی همیشه سر وقت در مسجد یا محافل مذهبی حاضر می‌‌شد. امکان نداشت که او با کسی قراری بگذارد؛ اما سر وقت نیاید یا خلف وعده کند.

۵- همدلی با مردم:

این عالم پرتلاش از صمیم قلب، یار و غمخوار مردم به خصوص دوستانش بود. شیرینی برخورد او با نسل جوان به اندازه‌ای بود که آنان را دگرگون ساخت. اگر وی بالای منبر بود و جوانی را می‌‌دید که داخل مسجد شده او را برای نشستن در جایی مناسب فرامی‌‌خواند و با سلام و احوالپرسی گرم از جوانان استقبال می‌‌نمود. جوانان آن زمان صفای باطن و دیانت خود را مدیون آیت الله مشکوری هستند و همواره از او به عنوان مربی‌ای بااخلاص و راهنمایی کوشا یاد می‌‌کنند. او در ایجاد صلح و صفا در بین مردم می‌‌کوشید و در واقع در منزلش برای همه طبقات و اقشار، گشوده بود. او در عیدهای اسلامی‌‌ جهت بازدید و تألیف قلوب به خانه‌های مردم سرکشی می‌‌کرد و از اهل منزل احوالپرسی می‌‌نمود.

۶- عشق به اهل بیت علیهم‌السلام:

آیت الله مشکوری از آغاز زندگی با عشق به اهل بیت علیهم‌السلام خوگرفته و تربیت شده بود. وی خصلت مذکور را با معرفت و بصیرت عمق بخشید. او به رغم برنامه‌های گوناگون علمی، آموزشی و اجتماعی در مجالس روضه‌خوانی حضوری فعال داشت و هنگامی‌‌ که نام ابا عبدالله علیه‌السلام را می‌‌شنید، سرشک اشک از دیدگانش جاری می‌‌شد. آیت الله مشکوری هیأت عزادای و سینه‌زنی جوانان را در طول سال در شب‌های یکشنبه برپا می‌‌نمود. آن مرحوم برای هر کدام از اعضای هیأت، یک پیراهن بلند عربی و چفیه‌ای تدارک دیده بود که افراد از یک طرف با نظم خاص و با یک شکل هر هفته عزای سالار شهیدان را بر پا می‌‌داشتند و از سوی دیگر، به جهت اصلاح مراسم عزاداری و شرکت در دستجات ماه محرم و صفر، خود را مهیا می‌‌نمودند که این شیوه از ابتکارات کم‌نظیر وی بود.

۷- انفاق:

آیت الله مشکوری از ابتدای زندگی تا پایان عمر پربرکتش کوشید تا با ساده‌زیستی، قناعت و دوری از مظاهر دنیوی روزگار، زندگی کند و با این شیوه، با کنترل تمایلات نفسانی، با اقشار کم‌بضاعت و محروم جامعه همدردی نماید. احسان به فقیران و مستمندان، شیوه‌ای مستمر در مسیر زندگی وی بود، یکی از فرزندانش نقل می‌‌کند: وقتی ایام عید نوروز فرامی‌‌رسید، پدرم ما را این گونه مورد خطاب قرار می‌‌داد: این چند کیسه برنج و قوطی روغن را برای اشخاصی که نشانی آنان را می‌‌دهم ببرید، در بزنید و به سرعت برگردید، بدون این که شما را بشناسند و ما هم چنین می‌‌کردیم. درب خانه آیت الله مشکوری تا پاسی از شب بر روی مردم باز بود و هر کس به دیدار ایشان می‌‌آمد و از سوی ایشان مورد پذیرایی قرار می‌‌گرفت و اگر چیزی میل نمی‌‌نمود، باید میوه یا شیرینی را همراه خود می‌‌برد، به طوری که این حالت مَثَل شده بود.

وفات

آیت الله مشکوری در سال ۱۳۵۱ ش. در بستری بیماری قرار گرفت. او دو روز قبل از رحلت به خانواده‌اش چنین گفت: دو روز دیگر میهمان شما هستم و بیش از این نمی‌‌مانم! وی در آخرین روزها، با حال بسیار نامساعد، سه وعده نماز را در مسجد اعظم قلهک اقامه می‌‌نمود. وقتی علت را جویا شدند جواب داد که می‌‌خواهم با مأمومین وداع کنم.

همسرش می‌‌گوید: در لحظات احتضار، ناگهان صلوات فرستادند. من خودم را به ایشان رسانیدم و گفتم چه شده است؟ ایشان پاسخ دادند: اهل بیت آمده‌اند، مگر رایحه معطر را احساس نمی‌‌کنی و بعد در حالت بیهوشی کامل قرار گرفتند و حدود سی دقیقه بامداد روز ۲۲ تیر سال ۱۳۵۱ شمسی (مطابق با جمادی الثانی سال ۱۳۹۲ ق) در هفتاد سالگی به سوی ابدیت شتافتند.

امام خمینی در نجف، و آیت الله میلانی در مشهد، برای آن مرحوم مجلس ختمی ‌‌ترتیب دادند و از ایشان تجلیل نمودند.[۱۴] پیکر آن فقید فرزانه پس از تشییع باشکوه در باغ رضوان قم دفن گردید.

پانویس

  1. علماء بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، م جزفادقانی، ص ۳۰۸.
  2. سید محسن حکیم مزربان نور، عباس عبیری، ص ۷-۱۰۴.
  3. این نامه در نهم رجب ۱۳۸۲ هـ.ق نگاشته شده است.
  4. حیات طیبه، ص ۵۸ و ۶۰.
  5. ر.ک: مجموعه‌ای از مکتوبات، سخنرانی‌ها، پیام‌ها و فتاوای آیت الله کاشانی، ج ۱.
  6. بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی، سید حمید روحانی، ج ۱، ص ۹ و ۳۲۸.
  7. اسناد انقلاب اسلامی، ج ۳، ص ۵۸.
  8. از جمله مساجد دیگری که توسط مرحوم مشکوری بنا شده و یا با همکاری ایشان احداث گردیده است عبارتند از: مسجد جامع قلهک، مسجد جامع ضراب خانه، مسجد امام رضا علیه‌السلام، امام المتقین و...
  9. حیات طیبه، ص ۳۲، ۳۳، ۳۵، ۳۶، ۷۷ و ۸۱.
  10. همان، ص ۱۵، ۸۲ و ۸۳.
  11. همان، ص ۳۶ و ۴۵.
  12. همان، ص ۱۱، ۶۲ و ۷۳.
  13. همان، ص ۹۲ و ۹۳.
  14. گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۹، ص ۳۳۲ و ۳۳۳.

منابع