رعایت ادبیات دانشنامه ای متوسط
جامعیت مقاله متوسط
سیر منطقی به صورت کامل رعایت نشده
کیفیت پژوهش متوسط است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

ابن ملجم مرادی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز
 
(۱۷ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
عبدالرحمن مرادى كندى قاتل اميرالمؤمنين [[امام علی]] علیه السلام است  
+
'''عبدالرحمن بن ملجم مرادى کندى''' از بازماندگان [[خوارج]] در [[جنگ نهروان]] بود. او در سحرگاه [[۱۹ رمضان|نوزدهم ماه رمضان]] در [[مسجد کوفه]] امیرالمومنین [[امام علی]] علیه السلام را مضروب ساخت و منجر به [[شهادت امام علی علیه السلام|شهادت]] ایشان شد.
 +
{{خوب}}
 +
==بیعت ابن‌ملجم با امام علی علیه‌السلام==
 +
وقتی [[عثمان بن عفان|عثمان]] کشته شد و مردم با امیر مؤمنان [[امام علی علیه السلام|علی]] علیه السلام [[بیعت]] کردند، مردی به نام «حبیب بن منتجب» از طرف عثمان والی یکی از شهرهای اطراف [[یمن]] بود. حضرت علی علیه السلام او را ابقا کرد و نامه‌ای برای او نوشت و در ضمن آن خواست که ده نفر از میان مردم از عقلا و فصحای آنها که مورد اطمینانشان هستند و از اهل فهم و شجاعت اند و متدین و نیکو رای هستند برگزیند و برای بیعت به سوی آن حضرت بفرستد. والی یمن ده نفر را انتخاب نمود که یکی از آنها ابن ملجم بود. و گویا سخنگوی آن ده نفر هم ابن ملجم بوده است.<ref>منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، میرزا حبیب الله خوئی، ج‏۵، ص۱۲۷.۱۲۸.</ref>
  
==جریان بیعت ابن ملجم با امام علی علیه السلام==
+
اما ماجرای بیعت ابن ملجم با [[امیرالمومنین]] علیه السلام شگفت انگیز است. [[حسن بن محبوب]] (بسند خود) از [[اصبغ بن نباته]] نقل می کند که گفت: ابن ملجم مرادى در زمره دیگران که (با آن حضرت) بیعت کردند، آمد و با على علیه السّلام بیعت کرد، و رو گرداند (که برود). أمیر المؤمنین علیه السّلام براى بار دوم او را خواند و بیعت محکمى از او گرفت و تأکید فرمود که بیعت را نشکند، و او چنان کرد، و رو گرداند (که برگردد). أمیر المؤمنین علیه السّلام براى سومین بار او را خواست و بمحکمى از او بیعت گرفت و تأکید کرد که بیوفائى نکند و بیعت را نشکند. (این بار) ابن ملجم گفت: اى امیر مؤمنان بخدا سوگند ندیدم با کسى این گونه که با من رفتار می کنى رفتار کنى؟ أمیر المؤمنین علیه السّلام به شعری از عمرو بن معدیکرب تمثل جست  که می گوید:
وقتی عثمان کشته شد و مردم با امیر مؤمنان علی علیه السلام بیعت کردند، مردی به نام «حبیب بن منتجب» از طرف عثمان والی یکی از شهرهای اطراف یمن بود. حضرت علی علیه السلام او را ابقا کرد و نامه‌ای برای او نوشت و در ضمن آن خواست که ده نفر از میان مردم از عقلا و فصحای آنها که مورد اطمینانشان هستند و از اهل فهم و شجاعت اند و متدین و نیکو رای هستند برگزیند و برای بیعت به سوی آن حضرت بفرستد. والی یمن ده نفر را انتخاب نمود که یکی از آنها ابن ملجم بود. <ref>منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة، میرزا حبیب الله خوئی، ج‏5، ص 127 و 128</ref>
 
  
حسن بن محبوب (بسند خود) از اصبغ بن نباته حديث كند كه گفت: ابن ملجم (مرادى) در زمره ديگران كه (با آن حضرت) بيعت كردند، آمد و با على عليه السّلام بيعت كرد، و رو گرداند (كه برود) أمير المؤمنين عليه السّلام براى بار دوم او را خواند و بيعت محكمى از او گرفت و تأكيد فرمود كه بيعت را نشكند، و او چنان كرد، و رو گرداند (كه برگردد) أمير المؤمنين عليه السّلام براى سومين بار او را خواست و بمحكمى از او بيعت گرفت و تأكيد كرد كه بيوفائى نكند و بيعت را نشكند، (اين بار) ابن ملجم گفت: اى امير مؤمنان بخدا سوگند نديدم با كسى اين گونه كه با من رفتار ميكنى رفتار كنى؟ أمير المؤمنين عليه السّلام به شعری از عمر و بن معديكرب تمثل جست  كه می گوید:
+
أرید حیاته و یرید قتلى  *  عذیرک من خلیلک من مرادى‏
  
:اريد حياته و يريد قتلى  *  عذيرك من خليلك من مرادى‏
+
من زندگى او را می خواهم ولى او اراده کشتن مرا دارد، عذر خود را نسبت بدوست مرادى خود بیاور.
  
من زندگى (يا عطاى به) او را ميخواهم ولى او اراده كشتن مرا دارد، عذر خود (يا عذر پذير خود) را نسبت بدوست مرادى خود بياور.
+
آنگاه امام فرمود: اى ابن ملجم برو که بخدا سوگند گمان ندارم بدان چه گفتى وفا کنى!
  
آنگاه فرمود: اى ابن ملجم برو كه بخدا سوگند گمان ندارم بدان چه گفتى وفا كنى؟
+
شعرى که حضرت علیه السّلام بدان تمثل جست از اشعار عمرو بن معدیکرب است که با شخصى بنام قیس بن مکشوح مرادى رفاقت داشت، و بواسطه پیش آمدى میانه آن دو بهم خورد، و قیس بن مکشوح شروع به [[کینه|کینه‏ توزى]] در برابر عمرو کرد، و عمرو در برابر باو احسان و نیکى می نمود، و عمرو بن معدیکرب این شعر را در همین باره گفته است.<ref>ارشاد شیخ مفید، ترجمه رسولى محلاتى، ج‏۱، ص ۱۰</ref>
  
شعرى كه حضرت عليه السّلام بدان تمثل جست از اشعار عمر و بن معديكرب است كه با شخصى بنام قيس بن مكشوح مرادى رفاقت داشت، و بواسطه پيش آمدى ميانه آن دو بهم خورد، و قيس بن مكشوح شروع به كينه‏ توزى در برابر عمرو كرد، و عمرو در برابر باو احسان و نيكى مي نمود، و عمرو بن معديكرب اين شعر را در همين باره گفته است، و مصراع اول اين شعر را برخى «حبائه» بباء موحده و همزه خوانده‏ اند كه به معناى عطاء است، و برخى «حياته» بياء و تاء خوانده‏ اند كه بمعناى زندگى است، و ما در ترجمه هر دوى آن دو معنا را بنحو ترديد ذكر كرديم، و مصراع دوم نيز احتمال چند معنى دارد كه ما دو تاى آنها را در ترجمه بنحو ترديد بيان داشتيم.<ref>ارشاد شیخ مفید، ترجمه رسولى محلاتى، ج‏1، ص 10</ref>
+
بعد از مدّتی همراهان ابن ملجم به‌ یمن‌ برگشتند اما ابن ملجم که بیمار شده بود از رفتن باز ماند. در این ایام امام علی علیه السلام از او پرستاری می نمود تا بهبود یافت.<ref>بحارالانوار، مجلسی، ج ۴۲، ص ۲۶۲؛ نقل از [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/900046 "ابن ملجم، از مهر امام تا عشق قطام"، سید جواد حسینی، مبلغان، رمضان ۱۴۳۳، شماره ۱۵۵].</ref>
 +
[[پرونده:محراب.jpg|بندانگشتی|محراب [[مسجد کوفه]]، محل ضربت خوردن [[حضرت علی علیه السلام]]]]
  
==قتل امام علی علیه السلام به دست ابن ملجم==
+
==توطئه قتل امام علی علیه‌السلام==
پس از واقعه نهروان سه تن از [[خوارج]] به نامهاى عبدالرحمن بن ملجم و برك بن عبدالله و عمرو بن بكر تميمى در پايان مراسم [[حج]] سال 40 در [[مكه]] به دور هم گرد آمده درباره حكومت اسلامى و جنگ نهروان سخن به ميان آوردند و بر كردار زمامداران عيب گرفتند و سرانجام با يكديگر عهد بستند كه على علیه السلام و [[معاويه]] و [[عمروعاص]] را كه سران فتنه، مى پنداشتند به قتل رسانند.
+
در پایان مراسم [[حج]] سال ۴۰ در [[مکه]]، عبدالرحمن بن ملجم و برک بن عبدالله و عمرو بن بکر تمیمى به دور هم گرد آمده، درباره حکومت اسلامى و [[جنگ نهروان]] سخن به میان آوردند و بر کردار زمامداران عیب گرفتند و سرانجام با یکدیگر عهد بستند که [[امام علی علیه السلام|على]] علیه السلام و [[معاویه]] و [[عمروعاص]] را -که سران [[فتنه]] مى پنداشتند- به قتل رسانند.
  
از اين سه تن برك بن عبدالله مأمور قتل معاويه و عمرو بن بكر متعهد كشتن عمروعاص و ابن ملجم متعهد كشتن اميرالمؤمنين شد و 19 يا 17 [[رمضان]] را موعد قرار دادند كه همزمان به عهد خويش وفا كنند.
+
از این سه تن برک بن عبدالله مأمور قتل معاویه و عمرو بن بکر متعهد کشتن عمروعاص و ابن ملجم متعهد کشتن امیرالمؤمنین شد و [[۱۹ رمضان|۱۹ ماه رمضان]] را موعد قرار دادند که همزمان به عهد خویش وفا کنند.
  
چون روز موعود رسيد برك بن عبدالله تنها توانست معاويه را مجروح سازد و خود دستگير و كشته شد. عمرو بن بكر جهت كشتن عمروعاص راهى [[مصر]] گشت كه وى در آن روزگار از سوى معاويه ولايت آن ديار داشت اما عمروعاص در آن شب خارجة بن حذاقه قاضى مصر را به جاى خويش به امامت گماشته بود، عمرو بن بكر به غلط وى را بكشت و خود به اشارت عمروعاص به قتل رسيد.
+
چون روز موعود رسید برک بن عبدالله تنها توانست معاویه را مجروح سازد و خود دستگیر و کشته شد. عمرو بن بکر جهت کشتن عمروعاص راهى [[مصر]] گشت که وى در آن روزگار از سوى معاویه ولایت آن دیار داشت، اما عمروعاص در آن شب خارجة بن حذاقه قاضى مصر را به جاى خویش به امامت گماشته بود، عمرو بن بکر به غلط وى را بکشت و خود به اشارت عمروعاص به قتل رسید.
  
و اما عبدالرحمن بن ملجم به هدف شوم خود دست يافت و اميرالمؤمنين علیه السلام را به شهادت رساند و سپس دستگير شد و پس از درگذشت امير به فرمان [[امام حسن]] علیه السلام قصاص شد.<ref>سيد مصطفى حسينى دشتى، معارف و معاریف.</ref>
+
و اما عبدالرحمن بن ملجم به هدف شوم خود دست یافت و امیرالمؤمنین علیه السلام را به [[شهادت در راه خدا|شهادت]] رساند و سپس دستگیر شد و پس از درگذشت حضرت امیر به فرمان [[امام حسن]] علیه السلام [[قصاص]] شد.<ref>سید مصطفى حسینى دشتى، معارف و معاریف.</ref>
 +
 
 +
===نقش قطام در قتل امیرالمومنین===
 +
در منابع تاریخی و روایی از دختر یا زنی به نام [[قطام]] سخن به میان آمده است که شرط ازدواج خود با ابن ملجم را قتل [[امام علی علیه السلام|امام علی]] علیه السلام قرار داده است. اما نحوه و زمان برخورد ابن ملجم با او و چگونگی داستان نقل های متفاوتی دارد. مطابق با نقلی ابن ملجم پس از عهد و پیمانی که با آن دو در [[حج]] بست به‌ [[کوفه|کوفه‌]] آمد و با یارانش‌ از [[خوارج|خوارج‌]] دیدار کرد، اما هدفش‌ را پنهان‌ نگه‌ داشت‌. روزی‌ به‌ تصادف‌ زن‌ زیبارویى‌ به‌ نام‌ قطام‌ دختر شجنة بن‌ عدی‌ را که‌ از تیم‌ الرباب‌ بود، دید و به‌ او دل‌ باخت‌ و از او خواستگاری‌ کرد. زن‌ که‌ پدر و برادرش‌ در [[جنگ نهروان|نهروان‌]] کشته‌ شده‌ بودند، این‌ پیشنهاد را پذیرفت‌ و یکى‌ از شرایط ازدواج‌ را کشتن‌ على‌(ع‌) قرار داد. پس‌ از آن‌ عبدالرحمان‌، شبیب‌ بن‌ بَجَرة اشجعى‌ را دیدار کرد و او را با خود همراه‌ ساخت‌. و توطئه قتل را عملی ساخت.<ref>ابن‌ سعد، ۳/۳۵-۳۶.</ref>
 +
 
 +
اما در [[بحارالأنوار (کتاب)|بحارالانوار]] نقل [ضعیف] دیگری آمده است که در آن قطام نقش اصلی را دارد و ابن ملجم برای رسیدن به او ناچار به قبول شرطش که قتل علی علیه السلام است شده است.<ref>بحار الأنوار، ج‏۴۲، ص۲۶۳-۲۸۳.</ref> 
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
{{پانویس}}
 
{{پانویس}}
 +
 +
{{شناختنامه امام علی (ع)}}
 +
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= متوسط
 +
|جامعیت= متوسط
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= متوسط
 +
|کیفیت پژوهش= متوسط
 +
|رده=دارد
 +
}}
  
 
[[رده:دشمنان امام علی علیه السلام]]
 
[[رده:دشمنان امام علی علیه السلام]]
 
[[رده:خوارج]]
 
[[رده:خوارج]]
 +
<references />

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۲۱

عبدالرحمن بن ملجم مرادى کندى از بازماندگان خوارج در جنگ نهروان بود. او در سحرگاه نوزدهم ماه رمضان در مسجد کوفه امیرالمومنین امام علی علیه السلام را مضروب ساخت و منجر به شهادت ایشان شد.

بیعت ابن‌ملجم با امام علی علیه‌السلام

وقتی عثمان کشته شد و مردم با امیر مؤمنان علی علیه السلام بیعت کردند، مردی به نام «حبیب بن منتجب» از طرف عثمان والی یکی از شهرهای اطراف یمن بود. حضرت علی علیه السلام او را ابقا کرد و نامه‌ای برای او نوشت و در ضمن آن خواست که ده نفر از میان مردم از عقلا و فصحای آنها که مورد اطمینانشان هستند و از اهل فهم و شجاعت اند و متدین و نیکو رای هستند برگزیند و برای بیعت به سوی آن حضرت بفرستد. والی یمن ده نفر را انتخاب نمود که یکی از آنها ابن ملجم بود. و گویا سخنگوی آن ده نفر هم ابن ملجم بوده است.[۱]

اما ماجرای بیعت ابن ملجم با امیرالمومنین علیه السلام شگفت انگیز است. حسن بن محبوب (بسند خود) از اصبغ بن نباته نقل می کند که گفت: ابن ملجم مرادى در زمره دیگران که (با آن حضرت) بیعت کردند، آمد و با على علیه السّلام بیعت کرد، و رو گرداند (که برود). أمیر المؤمنین علیه السّلام براى بار دوم او را خواند و بیعت محکمى از او گرفت و تأکید فرمود که بیعت را نشکند، و او چنان کرد، و رو گرداند (که برگردد). أمیر المؤمنین علیه السّلام براى سومین بار او را خواست و بمحکمى از او بیعت گرفت و تأکید کرد که بیوفائى نکند و بیعت را نشکند. (این بار) ابن ملجم گفت: اى امیر مؤمنان بخدا سوگند ندیدم با کسى این گونه که با من رفتار می کنى رفتار کنى؟ أمیر المؤمنین علیه السّلام به شعری از عمرو بن معدیکرب تمثل جست که می گوید:

أرید حیاته و یرید قتلى * عذیرک من خلیلک من مرادى‏

من زندگى او را می خواهم ولى او اراده کشتن مرا دارد، عذر خود را نسبت بدوست مرادى خود بیاور.

آنگاه امام فرمود: اى ابن ملجم برو که بخدا سوگند گمان ندارم بدان چه گفتى وفا کنى!

شعرى که حضرت علیه السّلام بدان تمثل جست از اشعار عمرو بن معدیکرب است که با شخصى بنام قیس بن مکشوح مرادى رفاقت داشت، و بواسطه پیش آمدى میانه آن دو بهم خورد، و قیس بن مکشوح شروع به کینه‏ توزى در برابر عمرو کرد، و عمرو در برابر باو احسان و نیکى می نمود، و عمرو بن معدیکرب این شعر را در همین باره گفته است.[۲]

بعد از مدّتی همراهان ابن ملجم به‌ یمن‌ برگشتند اما ابن ملجم که بیمار شده بود از رفتن باز ماند. در این ایام امام علی علیه السلام از او پرستاری می نمود تا بهبود یافت.[۳]

محراب مسجد کوفه، محل ضربت خوردن حضرت علی علیه السلام

توطئه قتل امام علی علیه‌السلام

در پایان مراسم حج سال ۴۰ در مکه، عبدالرحمن بن ملجم و برک بن عبدالله و عمرو بن بکر تمیمى به دور هم گرد آمده، درباره حکومت اسلامى و جنگ نهروان سخن به میان آوردند و بر کردار زمامداران عیب گرفتند و سرانجام با یکدیگر عهد بستند که على علیه السلام و معاویه و عمروعاص را -که سران فتنه مى پنداشتند- به قتل رسانند.

از این سه تن برک بن عبدالله مأمور قتل معاویه و عمرو بن بکر متعهد کشتن عمروعاص و ابن ملجم متعهد کشتن امیرالمؤمنین شد و ۱۹ ماه رمضان را موعد قرار دادند که همزمان به عهد خویش وفا کنند.

چون روز موعود رسید برک بن عبدالله تنها توانست معاویه را مجروح سازد و خود دستگیر و کشته شد. عمرو بن بکر جهت کشتن عمروعاص راهى مصر گشت که وى در آن روزگار از سوى معاویه ولایت آن دیار داشت، اما عمروعاص در آن شب خارجة بن حذاقه قاضى مصر را به جاى خویش به امامت گماشته بود، عمرو بن بکر به غلط وى را بکشت و خود به اشارت عمروعاص به قتل رسید.

و اما عبدالرحمن بن ملجم به هدف شوم خود دست یافت و امیرالمؤمنین علیه السلام را به شهادت رساند و سپس دستگیر شد و پس از درگذشت حضرت امیر به فرمان امام حسن علیه السلام قصاص شد.[۴]

نقش قطام در قتل امیرالمومنین

در منابع تاریخی و روایی از دختر یا زنی به نام قطام سخن به میان آمده است که شرط ازدواج خود با ابن ملجم را قتل امام علی علیه السلام قرار داده است. اما نحوه و زمان برخورد ابن ملجم با او و چگونگی داستان نقل های متفاوتی دارد. مطابق با نقلی ابن ملجم پس از عهد و پیمانی که با آن دو در حج بست به‌ کوفه‌ آمد و با یارانش‌ از خوارج‌ دیدار کرد، اما هدفش‌ را پنهان‌ نگه‌ داشت‌. روزی‌ به‌ تصادف‌ زن‌ زیبارویى‌ به‌ نام‌ قطام‌ دختر شجنة بن‌ عدی‌ را که‌ از تیم‌ الرباب‌ بود، دید و به‌ او دل‌ باخت‌ و از او خواستگاری‌ کرد. زن‌ که‌ پدر و برادرش‌ در نهروان‌ کشته‌ شده‌ بودند، این‌ پیشنهاد را پذیرفت‌ و یکى‌ از شرایط ازدواج‌ را کشتن‌ على‌(ع‌) قرار داد. پس‌ از آن‌ عبدالرحمان‌، شبیب‌ بن‌ بَجَرة اشجعى‌ را دیدار کرد و او را با خود همراه‌ ساخت‌. و توطئه قتل را عملی ساخت.[۵]

اما در بحارالانوار نقل [ضعیف] دیگری آمده است که در آن قطام نقش اصلی را دارد و ابن ملجم برای رسیدن به او ناچار به قبول شرطش که قتل علی علیه السلام است شده است.[۶]

پانویس

  1. منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، میرزا حبیب الله خوئی، ج‏۵، ص۱۲۷.۱۲۸.
  2. ارشاد شیخ مفید، ترجمه رسولى محلاتى، ج‏۱، ص ۱۰
  3. بحارالانوار، مجلسی، ج ۴۲، ص ۲۶۲؛ نقل از "ابن ملجم، از مهر امام تا عشق قطام"، سید جواد حسینی، مبلغان، رمضان ۱۴۳۳، شماره ۱۵۵.
  4. سید مصطفى حسینى دشتى، معارف و معاریف.
  5. ابن‌ سعد، ۳/۳۵-۳۶.
  6. بحار الأنوار، ج‏۴۲، ص۲۶۳-۲۸۳.