عمرو بن صبیح
| عمرو بن صبیح | |
| نام کامل | عمرو بن صبیح صدائی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | نامعلوم |
| وفات | ۶۶ق، کوفه |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از تیراندازان سپاه عمر بن سعد در واقعه کربلا و از کشندگان فرزندان عقیل بن ابی‌طالب؛ کشته‌شده به دست مختار ثقفی |
عمرو بن صبیح صدائی، از سپاهیان عمر بن سعد در برابر امام حسین علیه السلام در واقعه کربلا بود. او در روز عاشورا عبدالله بن مسلم بن عقیل را با تیر زد و عبدالله بن عقیل را کشت.[۱] پس از پیروزی مختار ثقفی در کوفه و آغاز قیام مختار، شبانه دستگیر شد و به فرمان مختار با نیزه کشته شد.[۲]
نام و نسب
منابع کهن او را «عمرو بن صبیح صدائی» خوانده‌اند.[۳] نسبت «صدائی» او را به صداء، از تیره‌های عرب، پیوند می‌دهد. از تاریخ تولد، کنیه، خانواده و فرزندان او گزارشی در دست نیست و منابع تنها نام و نسبت او را آورده‌اند.[۴]
در واقعه کربلا
طبری در گزارش روز عاشورا می‌نویسد که عمرو بن صبیح صدائی نخست تیری به سوی عبدالله بن مسلم بن عقیل انداخت؛ عبدالله دست بر پیشانی گذاشت و نتوانست دستانش را حرکت دهد. آنگاه تیر دومی انداخت که به قلب او رسید و او را کشت.[۵] در فهرست کشتگان کربلا نیز کشندهٔ عبدالله بن مسلم را عمرو بن صبیح دانسته و افزوده است که برخی کشندهٔ او را اسید بن مالک حضرمی می‌دانند.[۶] همچنین بر پایهٔ همین فهرست، او عبدالله بن عقیل را کشت.[۷]
ادعای او
به گزارش طبری، عمرو بن صبیح بعدها می‌گفت: «لَقَدْ طَعَنْتُ بَعْضَهُمْ وَ جَرَحْتُ فِيهِمْ وَ مَا قَتَلْتُ مِنْهُمْ أَحَدًا»؛ «برخی از آنان را نیزه زدم و مجروح کردم، اما هیچ‌یک از آنان را نکشتم.»[۸] این سخن با گزارش‌های کربلا که کشتن دو تن از فرزندان عقیل را به او نسبت می‌دهند، ناسازگار است. طبری هر دو گزارش را آورده و داوری نکرده است.[۹] این ناسازگاری می‌تواند از انکار او یا از اختلاف راویان در شمار کشتگان باشد.
دستگیری و مرگ
پس از استقرار مختار، کارگزاران او در پی عاملان کربلا افتادند. به گزارش طبری، عمرو بن صبیح شبانه در حالی که بر بام خانه‌اش خوابیده بود و شمشیرش زیر سرش قرار داشت، دستگیر شد و شمشیرش را گرفتند.[۱۰] او با دیدن این صحنه گفت: «قَبَّحَكَ اللَّهُ سَيْفًا، مَا أَقْرَبَكَ وَ أَبْعَدَكَ!»؛ «خدا تو را زشت بدارد، ای شمشیر! چه نزدیک و چه دوری!»[۱۱]
او را به قصر مختار بردند و زندانی کردند. بامداد دیگر، در حالی که غل و زنجیر داشت، او را در میان مردم آوردند. عمرو بن صبیح گفت: «أَمَا وَ اللَّهِ يَا مَعْشَرَ الْكَفَرَةِ الْفَجَرَةِ، إِنَّهُ لَوْ كَانَ بِيَدِي سَيْفِي لَعَلِمْتُمْ أَنِّي بِنَصْلِ السَّيْفِ غَيْرُ رَعْشٍ وَ لَا رَعْدِيدٍ»؛ «به خدا ای گروه کافران گنهکار، اگر شمشیرم در دستم بود، می‌دانستید که من در زدن تیغ شمشیر نه لرزانم و نه ترسو.»[۱۲] سپس افزود که از اینکه به دست آنان کشته می‌شود خوشحال نیست و دوست می‌داشت شمشیری در دست داشت و ساعتی با آن بر آنان می‌زد.[۱۳]
آنگاه دستش را بلند کرد و به چشم ابن کامل، که در کنارش بود، زد. ابن کامل خندید، دست او را گرفت و نگه داشت و به مختار گفت که او خود می‌گوید در خاندان محمد (ص) زخم زده و نیزه زده است.[۱۴] مختار دستور داد نیزه بیاورند و گفت: «اطْعَنُوهُ حَتَّى يَمُوتَ»؛ «او را نیزه بزنید تا بمیرد.» عمرو بن صبیح با نیزه کشته شد.[۱۵]
ارزیابی
عمرو بن صبیح از عاملان کوچک واقعه کربلاست که گزارش مرگش، به سبب جزئیات زندهٔ آن، در تاریخ طبری برجسته شده است. او در زندگانی خود کشتن فرزندان عقیل را انکار می‌کرد، اما گزارش‌های کربلا او را در شمار کشندگان آنان آورده‌اند.[۱۶] کشته شدن او با نیزه، نمونه‌ای از سخت‌گیری مختار با عاملان کربلاست.[۱۷] منابع کهن از جزئیات دیگر زندگی او، مانند تاریخ تولد و خانواده، چیزی نگفته‌اند.
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷ و ۴۶۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷ و ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷ و ۴۶۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۶۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
- ↑ مقایسه کنید: طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷ و ۴۶۹ و ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۷ و ۴۶۹ و ج۶، ص۶۵.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۶۵.
منابع
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۵ و ۶.
