عبدالرحمان بن ابی خشکاره بجلی
| عبدالرحمان بن ابی خشکاره بجلی | |
| نام کامل | عبدالرحمان بن ابی‌خشکاره بجلی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | نامعلوم |
| وفات | ۶۶ق، کوفه |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از عاملان واقعه کربلا و از کشندگان مسلم بن عوسجه؛ کشته‌شده به دست مختار ثقفی |
عبدالرحمان بن ابی‌خشکاره بجلی، از سپاهیان عمر بن سعد در واقعه کربلا بود. بر پایهٔ گزارش طبری، او همراه مسلم بن عبدالله ضبابی، مسلم بن عوسجه اسدی، از یاران برجستهٔ امام حسین علیه السلام، را کشت.[۱] پس از پیروزی مختار ثقفی در کوفه، او را همراه مردی دیگر دستگیر کردند و به فرمان مختار در بازار کوفه گردن زدند.[۲]
نام و نسب
منابع کهن او را «عبدالرحمان بن ابی‌خشکاره بجلی» خوانده‌اند.[۳] نسبت «بجلی» او را به بجیله، از قبایل عرب، پیوند می‌دهد و «ابوخشکاره» کنیهٔ پدر اوست. از تاریخ تولد، کنیه، خانواده و فرزندان او گزارشی در دست نیست و منابع تنها نام و نسبت او را آورده‌اند.[۴]
در واقعه کربلا
طبری در گزارش روز عاشورا، پس از کشته شدن مسلم بن عوسجه می‌نویسد که کنیز او فریاد برآورد و یاران عمرو بن حجاج بانگ زدند که مسلم بن عوسجه را کشتیم. شبث بن ربعی آنان را نکوهید و گفت که مسلم در جنگ‌ها مردی آزموده بود.[۵] طبری سپس می‌افزاید: «وَكَانَ الَّذِي قَتَلَ مُسْلِمَ بْنَ عَوْسَجَةَ مُسْلِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الضَّبَابِيُّ وَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي خَشْكَارَةَ الْبَجَلِيُّ»؛ «کسی که مسلم بن عوسجه را کشت، مسلم بن عبدالله ضبابی و عبدالرحمان بن ابی‌خشکاره بجلی بود.»[۶]
مسلم بن عوسجه از یاران شناخته‌شدهٔ امام حسین علیه السلام بود که در کربلا به شهادت رسید. کشتن او، عبدالرحمان را در شمار عاملان کربلا قرار داده است.[۷] از نقش دیگر او در آن روز گزارشی در دست نیست.
دستگیری و مرگ
به گزارش طبری، پس از استقرار مختار، سعر حنفی او را به مختار نشان داد. مختار، عبدالله بن کامل را با گروهی فرستاد و آنان به خانه‌ای در حمراء رفتند که عبدالرحمان بن ابی‌خشکاره بجلی و عبدالله بن قیس خولانی در آن بودند.[۸] آن دو از کسانی بودند که «ورس» (گیاه رنگ‌زای زرد) و جامه‌هایی را که همراه امام حسین علیه السلام بود، برداشته بودند.[۹]
آنان را نزد مختار آوردند. مختار گفت: «يَا قَتَلَةَ الصَّالِحِينَ وَ قَتَلَةَ سَيِّدِ شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، أَلَا تَرَوْنَ اللَّهَ قَدْ أَقَادَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ!»؛ «ای کشندگان صالحان و کشندگان سرور جوانان بهشت! آیا نمی‌بینید که خدا امروز از شما انتقام گرفت؟»[۱۰] سپس فرمود آنان را به بازار ببرند و گردنشان را بزنند و گفت: «لَقَدْ جَاءَكُمُ الْوَرْسُ بِيَوْمِ نَحْسٍ»؛ «ورس در روزی شوم به دست شما افتاد.»[۱۱] به گزارش طبری، آنان در بازار کوفه گردن زده شدند.[۱۲]
بلاذری همین رویداد را چنین آورده است که عبدالرحمان بن ابی‌خشکاره بجلی و عبدالله بن قیس خولانی، «اصحاب حُلَل و ورس» بودند؛ ابن کامل آنان را نزد مختار آورد و مختار گفت: «يَا قَتَلَةَ الصَّالِحِينَ وَأَبْنَاءِ النَّبِيِّينَ، لَقَدْ أَقَادَ اللَّهُ مِنْكُمْ»؛ سپس دستور داد گردنشان را بزنند.[۱۳]
ارزیابی
عبدالرحمان بن ابی‌خشکاره در منابع کهن تنها در دو بزنگاه دیده می‌شود: کشتن مسلم بن عوسجه در کربلا و کشته شدنش در خون‌خواهی مختار.[۱۴] گزارش‌ها نشان می‌دهد که انگیزهٔ او و همدستانش تنها جنگ نبوده و غارت جامه‌ها و ورس امام حسین علیه السلام نیز در کار بوده است.[۱۵] گردن زدن او در بازار، کیفری همگانی بود که به گفتهٔ طبری به فرمان مختار انجام شد و در همان روزها چند تن دیگر از عاملان کربلا نیز به همین شیوه کشته شدند.[۱۶] جزئیات دیگر زندگی او در منابع ثبت نشده است.
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۳۶ و ج۶، ص۵۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۹.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۶، ص۵۸.
منابع
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۵ و ۶.
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۶.
