مالک بن نسیر
| مالک بن نسیر | |
| نام کامل | مالک بن نسیر (نسیر) کندی بَدّی |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | نامعلوم |
| وفات | ۶۶ق، کوفه |
| مدفن | نامعلوم (پیکرش سوزانده شد) |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
رساندن نامهٔ عبیدالله بن زیاد به حر بن یزید ریاحی و ضربت بر سر امام حسین علیه السلام در واقعه کربلا؛ کشته‌شده به دست مختار ثقفی |
مالک بن نسیر (نیز: مالک بن النسیر)، از مردمان کنده و از فرستادگان عبیدالله بن زیاد به سوی حر بن یزید ریاحی در آستانهٔ واقعه کربلا بود. او نامهٔ ابن زیاد را که به فرود آوردن امام حسین علیه السلام در بیابان بی‌آب و بی‌حصار فرمان می‌داد، به حر رساند.[۱] بر پایهٔ گزارش بلاذری، او در روز عاشورا با شمشیر بر سر آن حضرت زد و او را مجروح کرد.[۲] پس از پیروزی مختار ثقفی در کوفه، دستگیر شد و به فرمان او اندک‌اندک و عضو به عضو در آتش سوزانده شد.[۳]
محتویات
نام و نسب
منابع کهن نام او را «مالک بن النسیر» و نسبتش را «بَدّی» و «کِندی» آورده‌اند.[۴] طبری او را «یکی از [مردم] کنده» می‌داند و ابوالشعثاء او را «مالک بن النسیر بدی» می‌خواند.[۵] بلاذری در گزارش کربلا نسبت «کندی» و در گزارش مرگ او نسبت «بدی» را به کار برده است.[۶] او را «فاتک» (بی‌باک از خون‌ریزی) وصف کرده‌اند که «باک نداشت بر چه کاری دست بزند».[۷] از تاریخ تولد، کنیه و خانوادهٔ او گزارشی در دست نیست.
رسالت از سوی ابن زیاد
در سال ۶۱ق، چون حر بن یزید ریاحی با سپاهش در راه کربلا به کاروان امام حسین علیه السلام رسید، مالک بن نسیر با اسبی تندرو از کوفه آمد و نامهٔ عبیدالله بن زیاد، والی اموی کوفه، را به حر داد. مضمون نامه چنین بود: «أَمَّا بَعْدُ، فَجَعْجِعْ بِالْحُسَيْنِ حِينَ يَبْلُغُكَ كِتَابِي، وَلَا تُنْزِلْهُ إِلَّا بِالْعَرَاءِ فِي غَيْرِ حِصْنٍ وَعَلَى غَيْرِ مَاءٍ»؛ «اما بعد، چون نامهٔ من به تو رسید، حسین را در زمین هموار فرود آور و او را جز در بیابان بی‌حصار و بی‌آب منزل مده.»[۸]
ابوالشعثاء، از یاران حر، او را شناخت و سرزنش کرد: «عَصَيْتَ رَبَّكَ، وَأَطَعْتَ إِمَامَكَ فِي هَلَاكِ نَفْسِكَ، كَسَبْتَ الْعَارَ وَالنَّارَ»؛ «پروردگارت را نافرمانی کردی و امامت را در هلاک خود فرمان بردی؛ ننگ و آتش به دست آوردی.»[۹] سپس این آیه را خواند: «وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ لَا يُنصَرُونَ»؛ «و آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به سوی آتش می‌خوانند و روز رستاخیز یاری نمی‌شوند.»[۱۰] ابوالشعثاء افزود که ابن زیاد «امام» اوست و او را به آتش می‌خواند.[۱۱]
ضربت بر سر امام حسین
بلاذری گزارش می‌کند که در روز عاشورا، پس از آنکه یاران امام حسین علیه السلام یکی‌یکی به شهادت رسیدند، مالک بن نسیر کندی پیش آمد و با شمشیر بر سر آن حضرت زد. امام علیه السلام برنس (سرپوش بلند) بر سر داشت؛ شمشیر برنس را شکافت و سر آن حضرت را زخمی کرد، چنان‌که خون برنس را پر کرد.[۱۲] امام علیه السلام برنس را افکند و کلاه خواست و بر سر گذاشت و به او فرمود: «لَا أَكَلْتُ بِهَا وَلَا شَرِبْتُ، وَحَشَرَكَ اللَّهُ مَعَ الظَّالِمِينَ»؛ «با آن [دست] نه بخورم و نه بنوشم؛ و خدا تو را با ستمکاران محشور کند.»[۱۳]
به گزارش بلاذری، مالک برنس را برداشت و گفته شده که از آن پس پیوسته تنگدست ماند و دستانش از کار افتاد.[۱۴] این گزارش، نفرین امام علیه السلام را در زندگی او محقق می‌شمارد.
دستگیری و مرگ
پس از برآمدن مختار و آغاز خون‌خواهی کربلا، او در پی مالک بن نسیر افتاد. به گزارش بلاذری، مختار، مالک بن عمرو نهدی را به سوی او فرستاد و او را که نشان داده شده بود، دستگیر کرد و نزد مختار آورد.[۱۵] مختار دستور داد آتش بزرگی در میدانگاه کوفه برافروزند، سپس دست او را قطع کردند و در آتش افکندند، آنگاه پایش را و همین‌گونه عضو به عضو، در حالی که خود می‌نگریست، تا جان داد.[۱۶]
ارزیابی
مالک بن نسیر در منابع کهن با سه نقش شناخته می‌شود: رسانندهٔ نامهٔ ابن زیاد به حر، ضارب بر سر امام حسین علیه السلام و یکی از کسانی که مختار آنان را به سزای کربلا رساند.[۱۷] گزارش دستگیری و مرگ او را بلاذری با جزئیات آورده است و مجازات او، سخت‌ترین مجازاتی است که در گزارش‌های خون‌خواهی مختار دیده می‌شود.[۱۸] جزئیات زندگی او پیش از کربلا در منابع ثبت نشده است.
پانویس
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۳.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۳ و ج۶، ص۴۰۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۸.
- ↑ قرآن کریم، سورهٔ قصص، آیهٔ ۴۱ (ترجمهٔ حسین انصاریان).
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۳.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۳.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۳.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۰۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰۳ و ج۶، ص۴۰۸.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۸.
منابع
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری (تاریخ الرسل و الملوک)، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۵.
- قرآن کریم (ترجمهٔ حسین انصاریان).
- بلاذری، احمد بن یحیی؛ أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۱۷ق؛ ج۳ و ۶.
