سبیعه بنت حارث
«سبیعه بنت الحارث اسلمى»، از زنان مسلمان و مهاجر در صدر اسلام بود.[۱] بر حسب نقل برخى مفسران، وى پس از صلح حدیبیه (سال ششم) اسلام اختیار کرده و با ترک همسر کافرش نزد رسول خدا (صلى الله علیه وآله) آمد.
شوهرش به موجب یکى از بندهاى صلح نامه، خواستار بازگرداندن «سبیعه» توسط پیامبر (صلى الله علیه وآله) شد. در این باره آیه ۱۰ سوره ممتحنه نازل شد و به آن حضرت ابلاغ گردید تا زنان مهاجر را از حیث درستى ایمان بیازماید و در صورت تأیید، از بازگرداندن ایشان خوددارى کند.[۲] «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا جاءَكُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَ لا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ وَ آتُوهُمْ ما أَنْفَقُوا وَ لا جُناحَ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ وَ سْئَلُوا ما أَنْفَقْتُمْ وَ لْيَسْئَلُوا ما أَنْفَقُوا ذلِكُمْ حُكْمُ اللَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ»؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد! هرگاه زنان مؤمن (از شوهرِ كافر جدا شده) هجرت كنان نزد شما آمدند، آنان را (از نظر ايمان) آزمايش كنيد و خداوند به ايمان آنان آگاهتر است. پس اگر آنان را مؤمن تشخيص داديد، به سوى كفّار باز نگردانيد، نه اينان براى آنان حلالند و نه آنان براى اينان حلال و آنچه را كه شوهران كافر (براى اين زنان) پرداخت كردهاند (از قبيل مهريّه) به آنان بپردازيد و بر شما گناهى نيست كه با اينان ازدواج كنيد، به شرط آن كه مهريّه آنان را بپردازيد و همسران كافره را به همسرى نگاه نداريد و آنچه از براى آنان پرداخت كردهايد از كفّار بگيريد همانگونه (اگر زن، مسلمان شده و به شما ملحق مىشد،) هزينههايى را كه شوهران كافر پرداخت كرده بودند بايد از شما درخواست نمايند. اين حكم الهى است كه خداوند ميان شما مقرّر داشته و خداوند آگاه حكيم است.
شیخ طبرسى در «مجمع البیان» از ابن عباس نقل نماید که رسول خدا صلی الله علیه وآله در حدیبیّه با مشرکین مصالحه کرد که اگر از اهل مکه کسى نزد مسلمین بیاید، به مشرکین برگردانند و اگر کسى از اصحاب پیامبر از مکه نزد مسلمین بیاید کارى به او نداشته باشند و او را رد نکنند... تا این که سبیعة دختر حرث اسلمیة بعد از این مصالحه مسلمان شد و نزد مسلمانان آمد. شوهر وى به نام مسافر از طائفه بنىمخزوم براى پس گرفتن زن خود نزد رسول خدا صلی الله علیه وآله آمد و گفت: یا محمد مطابق عهدى که با ما بسته اى زن مرا به من پس بده. سپس این آیه نازل گردید. بعد از نزول این آیه رسول خدا صلی الله علیه وآله از سبیعة خواست که قسم یاد کند براى چه منظورى نزد مسلمین آمده. آن زن سوگند یاد نمود که به خاطر کینه با شوهر خود به طرف مسلمین نیامده و نیز به فردى از افراد مسلمین عشق نورزیده، بلکه فقط به خاطر اسلام و رغبت در آن نزد مسلمین مهاجرت کرده است. پیامبر مهریه آن زن را به شوهرش داد و مخارجى را که براى او متحمل شده بود به شوهر او پرداخت. و نیز صاحب «مجمع البیان» مى افزاید که معاهده اى که پیامبر با مشرکین بسته بود، درباره مردان بوده است نه زنان.[۳]
پانویس
منابع
- فرهنگ قرآن، اکبر هاشمی، جلد ۱۵، صفحه ۵۴۰.
- نمونه بینات در شأن نزول آیات، محمدباقر محقق.
