عوالى اللئالى (کتاب): تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{خوب}} | {{خوب}} | ||
| − | کتاب ''' | + | کتاب '''«عَوالی اللآلی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة»''' تألیف [[ابن ابی جمهور احسائی]] (م، ۹۱۰ ق)، شامل روایات [[اهل بیت]] علیهمالسلام بهویژه در مسائل [[فقه|فقهی]] و دیگر موضوعات متفرقه میباشد. این کتاب از مصادر مهم کتبی چون «[[بحارالأنوار]]» و «[[وسائل الشیعه|وسائل الشیعة]]» بوده است. |
{{مشخصات کتاب | {{مشخصات کتاب | ||
| سطر ۹: | سطر ۹: | ||
|نویسنده= ابن ابی جمهور احسائی | |نویسنده= ابن ابی جمهور احسائی | ||
| − | |موضوع= احادیث شیعه | + | |موضوع= احادیث فقهی شیعه |
|زبان= عربی | |زبان= عربی | ||
| سطر ۲۷: | سطر ۲۷: | ||
}} | }} | ||
==مؤلف== | ==مؤلف== | ||
| − | ابوجعفر محمد بن علی بن ابراهیم معروف به [[ابن ابی جمهور احسائی]] (م، ۹۱۰ ق)، [[محدث|محدّث]] و فقیه [[شیعه]] است. از اساتید او، شیخ حسن بن عبدالکریم فتال و [[علی بن هلال جزائری|شیخ علی بن هلال جزائری]]، و از جمله شاگردانش، شیخ | + | ابوجعفر محمد بن علی بن ابراهیم معروف به [[ابن ابی جمهور احسائی]] (م، ۹۱۰ ق)، [[محدث|محدّث]] و [[فقیه]] نامدار [[شیعه]] است. از اساتید او، شیخ حسن بن عبدالکریم فتال و [[علی بن هلال جزائری|شیخ علی بن هلال جزائری]]، و از جمله شاگردانش، شیخ محمدصالح غروی حلی و [[شیخ علی کرکی]] می باشند. |
| + | |||
| + | برخی تألیفات دیگر شیخ احسایی عبارتند از: اسرار الحج، انوار المشهدیه، بدایة النهایه، تحفة الحسینیه، دُرر اللآلی العمادیه، زاد المسافرین، [[الاقطاب الفقهيه على مذهب الاماميّة (کتاب)|الأقطاب الفقهیه]]، معین الفکر، کتاب المقتل، مناظرة بین الغروی والهروی. | ||
==اعتبار کتاب== | ==اعتبار کتاب== | ||
| − | عدهاى کتاب | + | عدهاى کتاب «عوالی اللآلی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه» را مردود، ضعیف و مطابق روایات [[اهل سنت]] دانستهاند. گروهى دیگر علاوه بر کتاب، در اعتبار مصنف ([[ابن ابی جمهور احسائی]]) هم مناقشه کردهاند و مثلا او را اهل [[غلو]]، [[تصوف|صوفى]]، ضعیف، متساهل و یا غیر دقیق در نقل [[حدیث]] دانستهاند. [[شیخ مرتضی انصاری]] در کتاب «[[فرائد الاصول (کتاب)|رسائل]]» چنین مىفرماید: «و قد طعن فی ذلک التألیف و فی مؤلفه، [[شیخ یوسف بحرانی|المحدث البحرانی]] فی مقدمات [[الحدائق الناضره (کتاب)|الحدائق]]». |
| − | در مقابل، بزرگانى چون [[محدث نوری|محدث نورى]] در [[مستدرک الوسائل (کتاب)|مستدرک]] و [[سید نعمت الله جزائری|سید نعمت الله جزائرى]] در شرح خود بر «عوالی اللآلی» و [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|آیت الله مرعشى نجفى]] در مقدمه کتاب، اشکالات وارده را نقل کرده و جوابهاى مفصلى به آنها دادهاند. | + | در مقابل، بزرگانى چون [[محدث نوری|محدث نورى]] در «[[مستدرک الوسائل (کتاب)|مستدرک الوسائل]]» و [[سید نعمت الله جزائری|سید نعمت الله جزائرى]] در شرح خود بر «عوالی اللآلی» و [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|آیت الله مرعشى نجفى]] در مقدمه کتاب، اشکالات وارده را نقل کرده و جوابهاى مفصلى به آنها دادهاند. |
| − | در این | + | |
| + | در این مقال، در چند جمله مختصر مىتوان گفت: | ||
اولا: جواب ایرادها با جوابهاى نقضى و حلى مفصلا داده شده است. | اولا: جواب ایرادها با جوابهاى نقضى و حلى مفصلا داده شده است. | ||
| − | ثانیا: علمایى چون [[علامه مجلسى]]، کتاب «عوالی اللآلی» را از مصادر [[بحارالأنوار (کتاب)| | + | ثانیا: علمایى چون [[علامه مجلسى]]، کتاب «عوالی اللآلی» را از مصادر [[بحارالأنوار (کتاب)|بحارالأنوار]] قرار داده و بزرگانى مانند [[شیخ یوسف بحرانی|شیخ یوسف بحرانى]] و [[قاضی نورالله شوشتری|قاضى نوراللّه شوشترى]] و... به آن اعتماد کرده و روایات آن را نقل کردهاند. |
ثالثا: مسأله اعتبار کتاب و عدم ذکر [[سند حدیث|اسناد]] روایات نیز با توجه به هماهنگى روایات این کتاب با کتب معتبر و مسند قابل حل است. | ثالثا: مسأله اعتبار کتاب و عدم ذکر [[سند حدیث|اسناد]] روایات نیز با توجه به هماهنگى روایات این کتاب با کتب معتبر و مسند قابل حل است. | ||
| − | تنها مطلبى که باقى مىماند، تشخیص روایات | + | تنها مطلبى که باقى مىماند، تشخیص روایات صحیح از غیر صحیح است که در این کتاب نیز مانند تمام کتب روایى به عهده محقق و استفاده کننده از کتاب است و در هر کتاب روایى، محقق خبره این اصل اوّلى را مد نظر دارد که باید روایات و اعتبار آنها را از حیث سند و متن با دقت بررسى کند. |
| − | == | + | ==محتوای کتاب== |
| − | این | + | این کتاب روایی، شامل روایات [[فقه|فقهی]] و غیرفقهی می باشد. مصنف محترم، کتاب را در مدت چهار ماه در [[مشهد]] مقدس تألیف نموده و آن را بدین گونه مرتب کرده است: |
| − | + | *مقدمه، که ده فصل دارد و مؤلف به مشیخه مؤلف و علت تألیف کتاب پرداخته است. | |
| − | + | *باب اول، که شامل [[احادیث]] فقهی است. این احادیث، به ترتیب رایج کتب فقهی از باب طهارت تا باب دیات ذکر نشده اند؛ بلکه چون منابع از بزرگانی مانند: [[علامه حلی]]، [[شهید اول]] و [[فاضل مقداد]] به دست مؤلف رسیده، به ترتیب ناقل ذکر شده اند. | |
| − | + | *باب دوم، شامل احادیثی است که بر طبق [[ابواب فقه|ابواب فقهی]] مرتب شده اند. قسمت اول آن ها مرویات [[فخر المحققین|فخرالمحققین حلی]] است و قسمت دوم، روایات [[ابن فهد حلی]] و [[محقق حلی]] است. | |
| + | *در خاتمه نیز روایات متفرق در موضوعات گوناگون و بعضی کرامات [[امیرالمؤمنین|امیرالمؤمنین]] علیه السلام نقل شده است. | ||
==شرح کتاب== | ==شرح کتاب== | ||
| − | [[سید نعمت الله جزائری|سید نعمت الله جزائری]] شرح مبسوطی بر | + | [[سید نعمت الله جزائری|سید نعمت الله جزائری]] شرح مبسوطی بر کتاب «عوالی اللآلی» نگاشته، که با عنوان «الجواهر الغوالی» یا «مدینة الحدیث» منتشر شده است. نكات فراوانى از «الجواهر الغوالی» در پاورقى چاپ حاضر كتاب توسط محقق (مجتبی عراقى) ذكر شده كه در فهم مطالب كتاب سودمند است. |
==نسخه و چاپ کتاب== | ==نسخه و چاپ کتاب== | ||
| − | نسخهاى از کتاب در [[نجف]] اشرف است که تاریخ آن ۸۹۹ ذکر شده و در حضور مصنف نوشته شده است. حواشى فراوانى نیز با عنوان «منه مدّ | + | نسخهاى از کتاب «عوالی اللآلی» در [[نجف]] اشرف است که تاریخ آن ۸۹۹ ذکر شده و در حضور مصنف نوشته شده است. [[حاشیه|حواشى]] فراوانى نیز با عنوان «منه مدّ ظلّه» در آن به چشم مىخورد. این نسخه از نظر اعتبار در بالاترین درجه ممکن است و نسخه [[آیت الله بروجردی|آیت الله بروجردى]] از روى آن [[استنساخ]] شده که در زمان حیات مؤلف بوده. |
کتاب از روى این نسخه و بعد از مقابله با نسخه [[کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی|کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى]] آماده شده است. | کتاب از روى این نسخه و بعد از مقابله با نسخه [[کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی|کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى]] آماده شده است. | ||
| − | تحقیق بسیار جامعى از حجة الاسلام | + | تحقیق بسیار جامعى از حجة الاسلام مجتبى عراقى همراه آن آمده است. در مقدمه محقق، عنوان مطالب کتاب ذکر شده و بحثهایى در اعتبار کتاب و مؤلف آمده است. همچنین مقدمهاى به قلم [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|آیت الله مرعشى نجفى]] با عنوان «رسالة النقود و الردود على الکتاب و مؤلفه» در ابتداى کتاب ذکر شده. |
| − | در مقدمه محقق، عنوان مطالب کتاب ذکر شده و بحثهایى در اعتبار کتاب و مؤلف آمده است. | ||
| − | همچنین مقدمهاى به قلم [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|آیت الله مرعشى نجفى]] با | ||
| − | محقق محترم، روایات متن را از کتب [[شیعه|شیعه]] و [[اهل سنت|سنى]] استخراج کرده است. | + | محقق محترم، روایات متن را از کتب [[شیعه|شیعه]] و [[اهل سنت|سنى]] استخراج کرده است. همچنین حواشى مصنف را از [[نسخه خطی]] به پاورقى انتقال داده است. علاوه بر آن در جاهایى که نیاز به توضیح احساس شده از شرح [[سید نعمت الله جزائری|سید نعمت الله جزائرى]] بر کتاب، مطالب لازم نقل شده است. این تحقیق، ارزش کتاب را دو چندان نموده، چرا که مصنف (احسائی) تمام روایات کتاب را بدون سند ذکر کرده ولی در تحقیق کتاب، اسناد همه آنها آمده است. در پایان جلد چهارم، تعداد روایات کتاب را ۵۰۵۸ عدد ذکر کرده و فهرست مصادر تحقیق و فهرست مطالب کتاب را آورده است. |
| − | همچنین حواشى مصنف را از نسخه | ||
| − | علاوه بر آن در جاهایى که نیاز به توضیح احساس شده از شرح [[سید نعمت الله جزائری|سید نعمت الله جزائرى]] بر کتاب، مطالب لازم نقل شده است. | ||
| − | این تحقیق، ارزش کتاب را دو چندان نموده، چرا که مصنف تمام روایات کتاب را بدون سند ذکر کرده | ||
| − | در پایان جلد چهارم، تعداد روایات کتاب را ۵۰۵۸ عدد ذکر کرده و فهرست مصادر تحقیق و فهرست مطالب کتاب را آورده است. | ||
از جمله نکات مثبت در این چاپ آن است که جناب آقاى محمد مهدى نجف فهرست تمام روایات کتاب را به ترتیب حروف الفباء با ذکر شماره صفحه روایت مرتب نموده که دسترسى به روایات را بسیار آسان مىکند. این ترتیب بر اساس اولین کلمه از متن روایت است. | از جمله نکات مثبت در این چاپ آن است که جناب آقاى محمد مهدى نجف فهرست تمام روایات کتاب را به ترتیب حروف الفباء با ذکر شماره صفحه روایت مرتب نموده که دسترسى به روایات را بسیار آسان مىکند. این ترتیب بر اساس اولین کلمه از متن روایت است. | ||
| سطر ۶۹: | سطر ۶۷: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * | + | *[[نرم افزار جامع الاحادیث ۵ / ۳|نرم افزار جامع الاحادیث]] [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. |
| − | + | *کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری، ص ۳۷۸-۳۷۹. | |
| − | + | [[رده:منابع حدیثی]][[رده:منابع فقهی]][[رده:منابع فقه شیعه]][[رده:منابع فقه روایی]][[رده:کتابهای فقهی]] | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | [[رده:منابع | ||
{{حدیث}} | {{حدیث}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۸ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۴
کتاب «عَوالی اللآلی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة» تألیف ابن ابی جمهور احسائی (م، ۹۱۰ ق)، شامل روایات اهل بیت علیهمالسلام بهویژه در مسائل فقهی و دیگر موضوعات متفرقه میباشد. این کتاب از مصادر مهم کتبی چون «بحارالأنوار» و «وسائل الشیعة» بوده است.
 | |
| نویسنده | ابن ابی جمهور احسائی |
| موضوع | احادیث فقهی شیعه |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۴ |
| محقق | مجتبی عراقی |
|
| |
مؤلف
ابوجعفر محمد بن علی بن ابراهیم معروف به ابن ابی جمهور احسائی (م، ۹۱۰ ق)، محدّث و فقیه نامدار شیعه است. از اساتید او، شیخ حسن بن عبدالکریم فتال و شیخ علی بن هلال جزائری، و از جمله شاگردانش، شیخ محمدصالح غروی حلی و شیخ علی کرکی می باشند.
برخی تألیفات دیگر شیخ احسایی عبارتند از: اسرار الحج، انوار المشهدیه، بدایة النهایه، تحفة الحسینیه، دُرر اللآلی العمادیه، زاد المسافرین، الأقطاب الفقهیه، معین الفکر، کتاب المقتل، مناظرة بین الغروی والهروی.
اعتبار کتاب
عدهاى کتاب «عوالی اللآلی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه» را مردود، ضعیف و مطابق روایات اهل سنت دانستهاند. گروهى دیگر علاوه بر کتاب، در اعتبار مصنف (ابن ابی جمهور احسائی) هم مناقشه کردهاند و مثلا او را اهل غلو، صوفى، ضعیف، متساهل و یا غیر دقیق در نقل حدیث دانستهاند. شیخ مرتضی انصاری در کتاب «رسائل» چنین مىفرماید: «و قد طعن فی ذلک التألیف و فی مؤلفه، المحدث البحرانی فی مقدمات الحدائق».
در مقابل، بزرگانى چون محدث نورى در «مستدرک الوسائل» و سید نعمت الله جزائرى در شرح خود بر «عوالی اللآلی» و آیت الله مرعشى نجفى در مقدمه کتاب، اشکالات وارده را نقل کرده و جوابهاى مفصلى به آنها دادهاند.
در این مقال، در چند جمله مختصر مىتوان گفت: اولا: جواب ایرادها با جوابهاى نقضى و حلى مفصلا داده شده است. ثانیا: علمایى چون علامه مجلسى، کتاب «عوالی اللآلی» را از مصادر بحارالأنوار قرار داده و بزرگانى مانند شیخ یوسف بحرانى و قاضى نوراللّه شوشترى و... به آن اعتماد کرده و روایات آن را نقل کردهاند. ثالثا: مسأله اعتبار کتاب و عدم ذکر اسناد روایات نیز با توجه به هماهنگى روایات این کتاب با کتب معتبر و مسند قابل حل است. تنها مطلبى که باقى مىماند، تشخیص روایات صحیح از غیر صحیح است که در این کتاب نیز مانند تمام کتب روایى به عهده محقق و استفاده کننده از کتاب است و در هر کتاب روایى، محقق خبره این اصل اوّلى را مد نظر دارد که باید روایات و اعتبار آنها را از حیث سند و متن با دقت بررسى کند.
محتوای کتاب
این کتاب روایی، شامل روایات فقهی و غیرفقهی می باشد. مصنف محترم، کتاب را در مدت چهار ماه در مشهد مقدس تألیف نموده و آن را بدین گونه مرتب کرده است:
- مقدمه، که ده فصل دارد و مؤلف به مشیخه مؤلف و علت تألیف کتاب پرداخته است.
- باب اول، که شامل احادیث فقهی است. این احادیث، به ترتیب رایج کتب فقهی از باب طهارت تا باب دیات ذکر نشده اند؛ بلکه چون منابع از بزرگانی مانند: علامه حلی، شهید اول و فاضل مقداد به دست مؤلف رسیده، به ترتیب ناقل ذکر شده اند.
- باب دوم، شامل احادیثی است که بر طبق ابواب فقهی مرتب شده اند. قسمت اول آن ها مرویات فخرالمحققین حلی است و قسمت دوم، روایات ابن فهد حلی و محقق حلی است.
- در خاتمه نیز روایات متفرق در موضوعات گوناگون و بعضی کرامات امیرالمؤمنین علیه السلام نقل شده است.
شرح کتاب
سید نعمت الله جزائری شرح مبسوطی بر کتاب «عوالی اللآلی» نگاشته، که با عنوان «الجواهر الغوالی» یا «مدینة الحدیث» منتشر شده است. نكات فراوانى از «الجواهر الغوالی» در پاورقى چاپ حاضر كتاب توسط محقق (مجتبی عراقى) ذكر شده كه در فهم مطالب كتاب سودمند است.
نسخه و چاپ کتاب
نسخهاى از کتاب «عوالی اللآلی» در نجف اشرف است که تاریخ آن ۸۹۹ ذکر شده و در حضور مصنف نوشته شده است. حواشى فراوانى نیز با عنوان «منه مدّ ظلّه» در آن به چشم مىخورد. این نسخه از نظر اعتبار در بالاترین درجه ممکن است و نسخه آیت الله بروجردى از روى آن استنساخ شده که در زمان حیات مؤلف بوده.
کتاب از روى این نسخه و بعد از مقابله با نسخه کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى آماده شده است. تحقیق بسیار جامعى از حجة الاسلام مجتبى عراقى همراه آن آمده است. در مقدمه محقق، عنوان مطالب کتاب ذکر شده و بحثهایى در اعتبار کتاب و مؤلف آمده است. همچنین مقدمهاى به قلم آیت الله مرعشى نجفى با عنوان «رسالة النقود و الردود على الکتاب و مؤلفه» در ابتداى کتاب ذکر شده.
محقق محترم، روایات متن را از کتب شیعه و سنى استخراج کرده است. همچنین حواشى مصنف را از نسخه خطی به پاورقى انتقال داده است. علاوه بر آن در جاهایى که نیاز به توضیح احساس شده از شرح سید نعمت الله جزائرى بر کتاب، مطالب لازم نقل شده است. این تحقیق، ارزش کتاب را دو چندان نموده، چرا که مصنف (احسائی) تمام روایات کتاب را بدون سند ذکر کرده ولی در تحقیق کتاب، اسناد همه آنها آمده است. در پایان جلد چهارم، تعداد روایات کتاب را ۵۰۵۸ عدد ذکر کرده و فهرست مصادر تحقیق و فهرست مطالب کتاب را آورده است.
از جمله نکات مثبت در این چاپ آن است که جناب آقاى محمد مهدى نجف فهرست تمام روایات کتاب را به ترتیب حروف الفباء با ذکر شماره صفحه روایت مرتب نموده که دسترسى به روایات را بسیار آسان مىکند. این ترتیب بر اساس اولین کلمه از متن روایت است.
منابع
- نرم افزار جامع الاحادیث [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری، ص ۳۷۸-۳۷۹.
