جوامع الجامع (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها
(←منابع) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| (۱۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | + | '''«تفسیر جوامع الجامع»''' از معروف‌ترین آثار [[شیخ طبرسی|علامه طبرسی]] (م، ۵۴۸ ق) است که در مدت یک سال (از ۵۴۲ تا ۵۴۳ ق) و پس از اتمام [[تفسیر]] دیگرش «[[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]]» تألیف شده است.<ref>الذریعه، ج ۵، ص ۲۴۸؛ المستدرک علی معجم المؤلفین، عمر رضا کحاله، ص ۵۴۵.</ref> طبرسی، «جوامع الجامع» را به دلیل کمی حجم و فزونی فوایدش، «تفسیر الوسیط» نیز نامیده است.<ref>جوامع الجامع (به تصحیح ابوالقاسم گرجی)، ج ۱، ص ۳؛ برخی به جای جوامع الجامع، از الوسیط یاد کرده‌اند. ر.ک: بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۶؛ نقد الرجال، ص ۲۶۶.</ref> این تفسیر، توسط احمد امیرى شادمهرى به فارسى ترجمه شده است. | |
| + | <nowiki/>{{مشخصات کتاب | ||
| + | |||
| + | |عنوان= | ||
| + | |||
| + | |تصویر= [[پرونده:جوامع الجامع.jpg|۲۴۰px|وسط]] | ||
| + | |||
| + | |نویسنده= فضل بن حسن طبرسی | ||
| + | |||
| + | |موضوع= تفاسیر شیعه | ||
| + | |||
| + | |زبان= عربی | ||
| + | |||
| + | |تعداد جلد= ۴ | ||
| + | |||
| + | |عنوان افزوده1=تصحیح | ||
| + | |||
| + | |افزوده1= ابوالقاسم گرجی | ||
| + | |||
| + | |عنوان افزوده2= | ||
| + | |||
| + | |افزوده2= | ||
| + | |||
| + | |لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/۳۹۱۹۲/ جوامع الجامع] | ||
| + | |||
| + | }} | ||
==مؤلف== | ==مؤلف== | ||
| + | [[شیخ طبرسی|فضل بن حسن طبرسى]] (۵۴۸-۴۶۸ ق) معروف به «امین‌الاسلام طبرسى»، [[محدث]] و مفسر بزرگ [[شیعه]] در سده ششم قمرى است. | ||
| + | |||
| + | از مهم‌ترین اساتید ایشان مى‌توان به [[ابو علی طوسی|ابوعلى بن شیخ طوسی]] و [[جعفر بن محمد دوریستی|شیخ جعفر دوریستى]] اشاره نمود. همچنین عالمان بزرگی چون: [[شیخ منتجب الدین رازی|شیخ منتجب الدین قمی]]، [[ابن شهر آشوب]] و [[قطب راوندى|قطب الدین راوندى]] از شاگردان او هستند. | ||
| + | |||
| + | از دیگر تألیفات مهم شیخ طبرسی، تفسیر [[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]]، [[اعلام الورى (کتاب)|اعلام الوری باعلام الهدی]] و [[تاج الموالید، خلاصه زندگانی چهارده معصوم (کتاب)|تاج المواليد]] می باشد. امین‌الاسلام طبرسى در سال ۵۴۸ هجرى در سبزوار از دنیا رفت در [[مشهد]] مقدس به خاک سپرده شد. | ||
| + | |||
| + | ==محتوا و روش تفسیر== | ||
| + | |||
| + | در [[تفسیر قرآن|تفسیر]] «'''جوامع الجامع»''' گزیده‌گویی شیوه مفسر است و او کوشیده تا مطالب مهم و برجسته و لطایف دو تفسیر کبیر و الوجیز خود را گردآوری کرده، از برخی مطالب آن صرف‌نظر نماید. همچنین حسن ابتکار و لطف تعبیری که در بیان دقایق [[آیات]] و کیفیت توجیه آن بکار رفته، باعث شد که این تفسیر از «[[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]]» ممتاز گردد.<ref>طبرسی و مجمع البیان، ج ۱، ص ۲۸۰.</ref> بیشتر مطالب تفسیر «جوامع الجامع» از «[[الکشاف عن حقائق غوامض التنزئل (کتاب)|تفسیر الکشّاف]]» [[جارالله زمخشری|زمخشری]] اقتباس شده و در پاره‌ای از موارد نیز مطالبی از تفسیر «مجمع البیان» خود را نقل کرده است. | ||
| + | |||
| + | این تفسیر در مقایسه با «الکشاف» نیز امتیازاتی دارد؛ همچون اختصار و حذف زواید و مطالب غیرضروری، نقل روایاتی از طرق [[شیعه]] که گاهی با تفسیر زمخشری موافق و در بسیاری از مواضع با آن مخالف است و بیان آراء [[کلام|کلامی]] شیعه [[امامیه]] در مواردی که با دیدگاه [[معتزله]] موافق نیست، یا نظر شخصی [[شیخ طبرسی|طبرسی]] در تفسیر [[آیه]] با نظر [[جارالله زمخشری|زمخشری]] مخالف است که در این صورت، طبرسی از نظر صاحب «کشاف» عدول نموده و آنچه را خود حق می‌دانسته ذکر کرده است.<ref>جوامع الجامع (به تصحیح ابوالقاسم گرجی)، مقدمه مصحح، ص ۱۹.</ref> | ||
| − | + | این تفسیر به سبک «مجمع البیان»، منظم و مرتب نیست، بلکه چون «کشّاف» مطالب بدون عنوان بندى، بدنبال یکدیگر آمده است. | |
| + | این تفسیر بسیار موجز و ویژگى مهم آن، ادبى بودن آن است که با عبارات بسیار کوتاه، آیات قرآنى را تبیین مى‌کند، و شامل تمام آیات [[قرآن]] مى‌گردد. شیوه این تفسیر، بیان مسائل مربوط به لغت، [[اعراب قرآن|اعراب]]، [[قرائات قرآن|قرائت]]، بیان نظم و نکات ادبى و [[بلاغت|بلاغى]] است، که با رعایت گزیده گویى، متنى دقیق و لطیف ارائه داده است. همین امر سبب گردید تا از طرف شوراى مدیریت [[حوزه علمیه قم]] بعنوان کتاب درس [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، در پایه‌هاى اولیه دروس [[سطوح حوزه|سطح]]، مورد تدریس قرار گیرد. | ||
| − | + | [[روشهای تفسیری قرآن|روش تفسیر]] در پردازش مطالب بدین گونه است که در آغاز با نام [[سوره]]، بیان [[سوره های مکی و مدنی|مکى و مدنى]] و معناى سوره، تعداد آیات و فضیلت سوره شروع مى‌کند، آنگاه آیاتى چند که به یک موضوع مربوط است ذکر شده و سپس به تدریج اجزاء آن آیات آورده شده و در ضمن تفسیر آن جزء، قرائت و جهات ادبى از [[صرف]] و [[نحو]] و [[علم لغت|لغت]] و اشتقاق و [[بلاغت]] و احیانا [[علم کلام|کلام]] و [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] بیان گردیده است. البته در [[آیات الاحکام|آیات الاحکام]]، مباحث فقهى را غالبا با اختصار و به نحو ایجاز مطرح مى‌کند، (مانند [[سوره مائده]] آیه ۶ بخش: {{متن قرآن|« وَامْسَحُوا بِرُءُوسِکمْ وَأَرْجُلَکمْ إِلَى الْکعْبَینِ»}})، و تفصیل آن را به کتاب «[[مجمع البیان (کتاب)|مجمع البیان]]» خود ارجاع مى‌دهد. | |
| − | + | ==نسخه‌ها و چاپهاى تفسیر== | |
| + | |||
| + | چاپ نخستین این تفسیر با چاپ سنگى و قطع رحلى در یک جلد در [[تهران]] به سال ۱۳۲۱ قمرى بود. چاپ دیگر با تصحیح و تعلیق شهید [[شهید سید محمد علی قاضی طباطبائی|سید محمدعلى قاضى طباطبایى]] در سال ۱۳۸۳ قمرى و در یک مجلد. چاپ سوم در تهران توسط دانشگاه تهران با تصحیح و تعلیق دکتر ابوالقاسم گرجى در چهار جلد با قطع بزرگ است که البته همین چاپ در قطع وزیرى توسط ناشر یاد شده و شوراى مدیریت [[حوزه علمیه قم]]، به طور افست نیز انجام گرفته است. دار الاضواء بیروت نیز در سال ۱۴۰۵ قمرى این کتاب را در چهار جزء و دو مجلد چاپ کرده است. | ||
| − | + | دکتر گرجى تحقیق خود را بر اساس پنج [[نسخه خطی|نسخه خطى]] و چاپى، انجام داده‌اند: | |
| − | + | *نسخه اول متعلق به کتابخانه مجلس شوراى ملى، | |
| − | + | *نسخه دوم چاپ یک جلدى با تحقیق شهید سید محمد على قاضى طباطبایى، | |
| − | + | *نسخه سوم چاپ سنگى است که به اشراف جمعى از فضلاى قم تصحیح شده است. | |
| − | + | *نسخه چهارم و پنجم به شماره ۸۱ و ۸۵ متعلق به کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامى دانشگاه تهران. | |
| + | نسخه دوم که با تحقیق دانشمند گرامى شهید سید محمد على قاضى طباطبایى انجام گرفته داراى مقدمه‌اى سودمند در ۲۱ صفحه از محقق در شأن [[قرآن]] و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آن، ذکر خصوصیاتى از کتاب جوامع الجامع و چاپهاى گذشته آن، شرح حال مؤلف و تألیفات او و مصادر تصحیح مى‌باشد، و در پایان همان چاپ، هفت صفحه مطالب مفید و قابل ملاحظه‌اى را تنبیه نموده‌اند. | ||
| + | |||
| + | کارهایى که دکتر ابوالقاسم گرجى در تحقیق خود انجام داده‌اند شامل: مقدمه‌اى شامل شرح حال مؤلف، مولفات او و معرفى جوامع الجامع؛ تصحیح نسخه دوم که متن کتاب قرار داده شد؛ حاشیه و تعلیق؛ اعراب و شکل کلمات؛ نقطه گذارى و تهیه فهرستهاى مختلف می باشد. | ||
| + | |||
| + | ==پانویس== | ||
| + | <references /> | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | |||
| + | *[[نرم افزار جامع تفاسیر نور|نرم افزار جامع التفاسیر]]، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. | ||
| + | *[[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد ۱، زندگی‌نامه "شیخ طبرسی" از محمدباقر پورامینی. | ||
| + | *کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری. | ||
| + | {{تفسیر قرآن}} | ||
[[رده:تفاسیر]] | [[رده:تفاسیر]] | ||
| − | + | [[رده:تفاسیر اجتهادی]] | |
| + | [[رده:تفاسیر ادبی]] | ||
| + | [[رده:تفسیرهای شیعه]] | ||
| + | [[رده:آثار فضل بن حسن طبرسی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۰
«تفسیر جوامع الجامع» از معروف‌ترین آثار علامه طبرسی (م، ۵۴۸ ق) است که در مدت یک سال (از ۵۴۲ تا ۵۴۳ ق) و پس از اتمام تفسیر دیگرش «مجمع البیان» تألیف شده است.[۱] طبرسی، «جوامع الجامع» را به دلیل کمی حجم و فزونی فوایدش، «تفسیر الوسیط» نیز نامیده است.[۲] این تفسیر، توسط احمد امیرى شادمهرى به فارسى ترجمه شده است.
 | |
| نویسنده | فضل بن حسن طبرسی |
| موضوع | تفاسیر شیعه |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۴ |
| تصحیح | ابوالقاسم گرجی |
|
| |
مؤلف
فضل بن حسن طبرسى (۵۴۸-۴۶۸ ق) معروف به «امین‌الاسلام طبرسى»، محدث و مفسر بزرگ شیعه در سده ششم قمرى است.
از مهم‌ترین اساتید ایشان مى‌توان به ابوعلى بن شیخ طوسی و شیخ جعفر دوریستى اشاره نمود. همچنین عالمان بزرگی چون: شیخ منتجب الدین قمی، ابن شهر آشوب و قطب الدین راوندى از شاگردان او هستند.
از دیگر تألیفات مهم شیخ طبرسی، تفسیر مجمع البیان، اعلام الوری باعلام الهدی و تاج المواليد می باشد. امین‌الاسلام طبرسى در سال ۵۴۸ هجرى در سبزوار از دنیا رفت در مشهد مقدس به خاک سپرده شد.
محتوا و روش تفسیر
در تفسیر «جوامع الجامع» گزیده‌گویی شیوه مفسر است و او کوشیده تا مطالب مهم و برجسته و لطایف دو تفسیر کبیر و الوجیز خود را گردآوری کرده، از برخی مطالب آن صرف‌نظر نماید. همچنین حسن ابتکار و لطف تعبیری که در بیان دقایق آیات و کیفیت توجیه آن بکار رفته، باعث شد که این تفسیر از «مجمع البیان» ممتاز گردد.[۳] بیشتر مطالب تفسیر «جوامع الجامع» از «تفسیر الکشّاف» زمخشری اقتباس شده و در پاره‌ای از موارد نیز مطالبی از تفسیر «مجمع البیان» خود را نقل کرده است.
این تفسیر در مقایسه با «الکشاف» نیز امتیازاتی دارد؛ همچون اختصار و حذف زواید و مطالب غیرضروری، نقل روایاتی از طرق شیعه که گاهی با تفسیر زمخشری موافق و در بسیاری از مواضع با آن مخالف است و بیان آراء کلامی شیعه امامیه در مواردی که با دیدگاه معتزله موافق نیست، یا نظر شخصی طبرسی در تفسیر آیه با نظر زمخشری مخالف است که در این صورت، طبرسی از نظر صاحب «کشاف» عدول نموده و آنچه را خود حق می‌دانسته ذکر کرده است.[۴]
این تفسیر به سبک «مجمع البیان»، منظم و مرتب نیست، بلکه چون «کشّاف» مطالب بدون عنوان بندى، بدنبال یکدیگر آمده است. این تفسیر بسیار موجز و ویژگى مهم آن، ادبى بودن آن است که با عبارات بسیار کوتاه، آیات قرآنى را تبیین مى‌کند، و شامل تمام آیات قرآن مى‌گردد. شیوه این تفسیر، بیان مسائل مربوط به لغت، اعراب، قرائت، بیان نظم و نکات ادبى و بلاغى است، که با رعایت گزیده گویى، متنى دقیق و لطیف ارائه داده است. همین امر سبب گردید تا از طرف شوراى مدیریت حوزه علمیه قم بعنوان کتاب درس تفسیر، در پایه‌هاى اولیه دروس سطح، مورد تدریس قرار گیرد.
روش تفسیر در پردازش مطالب بدین گونه است که در آغاز با نام سوره، بیان مکى و مدنى و معناى سوره، تعداد آیات و فضیلت سوره شروع مى‌کند، آنگاه آیاتى چند که به یک موضوع مربوط است ذکر شده و سپس به تدریج اجزاء آن آیات آورده شده و در ضمن تفسیر آن جزء، قرائت و جهات ادبى از صرف و نحو و لغت و اشتقاق و بلاغت و احیانا کلام و فقه و اصول بیان گردیده است. البته در آیات الاحکام، مباحث فقهى را غالبا با اختصار و به نحو ایجاز مطرح مى‌کند، (مانند سوره مائده آیه ۶ بخش: « وَامْسَحُوا بِرُءُوسِکمْ وَأَرْجُلَکمْ إِلَى الْکعْبَینِ»)، و تفصیل آن را به کتاب «مجمع البیان» خود ارجاع مى‌دهد.
نسخه‌ها و چاپهاى تفسیر
چاپ نخستین این تفسیر با چاپ سنگى و قطع رحلى در یک جلد در تهران به سال ۱۳۲۱ قمرى بود. چاپ دیگر با تصحیح و تعلیق شهید سید محمدعلى قاضى طباطبایى در سال ۱۳۸۳ قمرى و در یک مجلد. چاپ سوم در تهران توسط دانشگاه تهران با تصحیح و تعلیق دکتر ابوالقاسم گرجى در چهار جلد با قطع بزرگ است که البته همین چاپ در قطع وزیرى توسط ناشر یاد شده و شوراى مدیریت حوزه علمیه قم، به طور افست نیز انجام گرفته است. دار الاضواء بیروت نیز در سال ۱۴۰۵ قمرى این کتاب را در چهار جزء و دو مجلد چاپ کرده است.
دکتر گرجى تحقیق خود را بر اساس پنج نسخه خطى و چاپى، انجام داده‌اند:
- نسخه اول متعلق به کتابخانه مجلس شوراى ملى،
- نسخه دوم چاپ یک جلدى با تحقیق شهید سید محمد على قاضى طباطبایى،
- نسخه سوم چاپ سنگى است که به اشراف جمعى از فضلاى قم تصحیح شده است.
- نسخه چهارم و پنجم به شماره ۸۱ و ۸۵ متعلق به کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامى دانشگاه تهران.
نسخه دوم که با تحقیق دانشمند گرامى شهید سید محمد على قاضى طباطبایى انجام گرفته داراى مقدمه‌اى سودمند در ۲۱ صفحه از محقق در شأن قرآن و تفسیر آن، ذکر خصوصیاتى از کتاب جوامع الجامع و چاپهاى گذشته آن، شرح حال مؤلف و تألیفات او و مصادر تصحیح مى‌باشد، و در پایان همان چاپ، هفت صفحه مطالب مفید و قابل ملاحظه‌اى را تنبیه نموده‌اند.
کارهایى که دکتر ابوالقاسم گرجى در تحقیق خود انجام داده‌اند شامل: مقدمه‌اى شامل شرح حال مؤلف، مولفات او و معرفى جوامع الجامع؛ تصحیح نسخه دوم که متن کتاب قرار داده شد؛ حاشیه و تعلیق؛ اعراب و شکل کلمات؛ نقطه گذارى و تهیه فهرستهاى مختلف می باشد.
پانویس
- ↑ الذریعه، ج ۵، ص ۲۴۸؛ المستدرک علی معجم المؤلفین، عمر رضا کحاله، ص ۵۴۵.
- ↑ جوامع الجامع (به تصحیح ابوالقاسم گرجی)، ج ۱، ص ۳؛ برخی به جای جوامع الجامع، از الوسیط یاد کرده‌اند. ر.ک: بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۶؛ نقد الرجال، ص ۲۶۶.
- ↑ طبرسی و مجمع البیان، ج ۱، ص ۲۸۰.
- ↑ جوامع الجامع (به تصحیح ابوالقاسم گرجی)، مقدمه مصحح، ص ۱۹.
منابع
- نرم افزار جامع التفاسیر، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- گلشن ابرار، جلد ۱، زندگی‌نامه "شیخ طبرسی" از محمدباقر پورامینی.
- کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری.
| تفسیر قرآن | |
| درباره تفسیر قرآن: | تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن |
|---|---|
| اصطلاحات: | اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات |
| شاخه های تفسیر قرآن: |
تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی) |
| روشهای تفسیری قرآن: |
|
| تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: |
|
