جمیل بن دراج: تفاوت بین نسخه‌ها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) جز |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | '''«جمیل بن درّاج کوفی»''' (زنده | + | '''«جمیل بن درّاج کوفی»''' (زنده در ۲۰۳ ق) از [[اصحاب اجماع]] و از فقیهان و [[محدثان]] بزرگ [[شیعه]] در قرن دوم هجری است. وی از یاران و راویان [[امام صادق(ع)|امام صادق]]، [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] و [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] (علیهم‌السلام) نیز بوده است. |
علمای [[علم رجال|رجال]]، جمیل دراج را به وثاقت و اعتماد و [[عبادت]] و [[ورع]] و بزرگی ستوده و وجه‌الطائفه دانسته‌اند. | علمای [[علم رجال|رجال]]، جمیل دراج را به وثاقت و اعتماد و [[عبادت]] و [[ورع]] و بزرگی ستوده و وجه‌الطائفه دانسته‌اند. | ||
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
| سطر ۹: | سطر ۹: | ||
|مدفن = | |مدفن = | ||
|اساتید = [[ابان بن تغلب]]، [[زرارة بن اعین]]، [[محمد بن مسلم]]، [[فضیل بن یسار]]،... | |اساتید = [[ابان بن تغلب]]، [[زرارة بن اعین]]، [[محمد بن مسلم]]، [[فضیل بن یسار]]،... | ||
| − | |شاگردان = [[محمد بن ابی عمیر| | + | |شاگردان = [[محمد بن ابی عمیر|محمد بن ابی‌عمیر]]، [[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی|احمد بن محمد بزنطی]]، [[حسن بن محبوب]]، [[یونس بن عبدالرحمن|یونس بن عبدالرحمن]]، [[حسن بن علی بن فضال|حسن بن علی بن فضال]]،... |
| − | |آثار = | + | |آثار =اصل حدیثی، کتابی در حدیث،... |
}} | }} | ||
==ولادت و خاندان== | ==ولادت و خاندان== | ||
از تاریخ دقیق تولد جمیل بن درّاج اطلاعی در دست نیست، اما چون از اصحاب [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]]، [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] و [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیهم‌السلام بوده، حداقل بیست سال قبل از [[شهادت امام صادق علیه السلام|شهادت امام صادق]] (۱۴۸ ق) حدود سال ۱۲۸ قمری به‌دنیا آمده است. | از تاریخ دقیق تولد جمیل بن درّاج اطلاعی در دست نیست، اما چون از اصحاب [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]]، [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] و [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیهم‌السلام بوده، حداقل بیست سال قبل از [[شهادت امام صادق علیه السلام|شهادت امام صادق]] (۱۴۸ ق) حدود سال ۱۲۸ قمری به‌دنیا آمده است. | ||
| − | [[کنیه|کنیه]] او ابوعلی، یا به گفته | + | [[کنیه|کنیه]] او ابوعلی، یا به گفته [[حسن بن علی بن فضال|ابن‌فضّال]]، ابومحمد بود. پدرش، ابوالصَبیح درّاج، بقالی می‌کرد و برادر کوچک‌ترش، نوح بن درّاج، از راویان ثقه و [[شیعه|شیعیان]] موجّه [[کوفه|کوفه]] و قاضی آن دیار و در برهه‌ای قاضی بخش شرقی [[بغداد]] بود. |
| − | خاندان وی مقیم | + | خاندان وی مقیم کوفه بودند و با قبیله نَخَع کوفه پیوند ولاء (= وابستگی حمایتی) داشتند، به همین سبب او را نَخَعی نیز خوانده‌اند. |
==مشایخ و راویان== | ==مشایخ و راویان== | ||
| − | صاحب «[[معجم رجال الحدیث]]»، روایاتی را که | + | صاحب «[[معجم رجال الحدیث]]»، روایاتی را که جمیل بن درّاج از [[ائمه اطهار|امامان معصوم]] (علیهم السلام) نقل کرده است، به ۲۳۹ مورد می رساند. |
| − | جمیل دراج از بیش از چهل راوی، اخذ [[حدیث]] کرده است که بیشتر آنان، از اصحاب [[امام صادق]] (علیه السلام) بوده اند، از جمله: [[ابو بصیر|ابوبصیر]]، [[ابان بن تغلب]]، [[زرارة بن اعین]]، [[محمد بن مسلم]]، [[فضیل بن یسار]]، [[حمران بن اعین شیبانی|حمران بن اَعین]]، | + | جمیل دراج از بیش از چهل راوی، اخذ [[حدیث]] کرده است که بیشتر آنان، از اصحاب [[امام صادق]] (علیه السلام) بوده اند، از جمله: [[ابو بصیر|ابوبصیر]]، [[ابان بن تغلب]]، [[زرارة بن اعین]]، [[محمد بن مسلم]]، [[فضیل بن یسار]]، [[حمران بن اعین شیبانی|حمران بن اَعین]]، حمزة بن حمران. |
| − | + | همچنین راویان او نیز بسیارند؛ [[محدث|محدّثان]] بزرگی چون: [[محمد بن ابی عمیر|محمد بن ابی عمیر]]، [[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی|ابن ابی نصر بَزَنْطی]]، [[حسن بن محبوب]]، [[یونس بن عبدالرحمن|یونس بن عبدالرحمان]]، [[حسن بن علی بن فضال|حسن بن علی بن فَضّال]]، [[صفوان بن یحیی]]، [[حمّاد بن عثمان]]، فضّالة بن ایوب، عبداللّٰه بن مُغَیره، صالح بن عقبه، ابومالک حضرمی و… . | |
==ویژگی‌های جمیل دراج== | ==ویژگی‌های جمیل دراج== | ||
| − | علمای [[علم رجال|رجال]]، | + | علمای [[علم رجال|رجال]]، جمیل بن درّاج را به وثاقت و اعتماد و [[عبادت]] و [[ورع]] و بزرگی ستوده اند. [[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]] او را این گونه ستوده است: شیخنا و وجه الطائفة، ثقة، روی عن أبی عبداللّه و أبی الحسن علیهماالسلام. |
| − | از پاره‌ای روایات و گفتگوهای اصحاب [[امامیه|امامیه]] با او برمی‌آید که در زمان حیات نیز به نیک محضری و پرفایدگی مجلس و [[تواضع|فروتنی]] اشتهار داشته است. این حقیقت، از گفتگوی [[محمد بن ابی عمیر| | + | از پاره‌ای روایات و گفتگوهای اصحاب [[امامیه|امامیه]] با او برمی‌آید که در زمان حیات نیز به نیک محضری و پرفایدگی مجلس و [[تواضع|فروتنی]] اشتهار داشته است. این حقیقت، از گفتگوی [[محمد بن ابی عمیر|محمد بن ابی عمیر]] با او معلوم می گردد. ابن ابی عمیر می گوید: |
به جمیل گفتم: محضر درس تو چه باشکوه برقرار است! گفت: آری؛ به خدا سوگند، ما نزد [[زرارة بن اعین]]، جز به منزله کودکان مکتبی که اطراف معلّمشان باشند، نبودیم. | به جمیل گفتم: محضر درس تو چه باشکوه برقرار است! گفت: آری؛ به خدا سوگند، ما نزد [[زرارة بن اعین]]، جز به منزله کودکان مکتبی که اطراف معلّمشان باشند، نبودیم. | ||
| − | جمیل دراج، در میدان عبادت و [[تقوا]] نیز مقامی منیع داشته و سجده های طولانی او زبانزد خاص و عام بوده و در علوم زمان خود، | + | جمیل دراج، در میدان عبادت و [[تقوا]] نیز مقامی منیع داشته و [[سجده]] های طولانی او زبانزد خاص و عام بوده و در علوم زمان خود، متبحّر و نزد [[محدثان]]، منزلتی رفیع داشته است. وی با اینکه از نظر مالی وضع چندان خوبی نداشت، از همکاری با جائران سخت پرهیز می کرد. |
| − | [[ابوعمرو کشی|کَشّی]]، جمیل را جزﺀ طبقه دوم فقیهان [[امامیه]] ذکر کرده است که اصحاب بر صحّت روایات و تصدیق اقوال و فقاهت آنها، اتّفاق نظر و [[اجماع]] دارند. همچنین روایاتی در مدح و منزلت والا و وثاقت او نقل کرده است و از ثعلبة بن میمون (ابواسحاق فقیه) نقل می کند که او فقاهت جمیل بن درّاج را بر [[عبدالله بن مسکان|عبداللّه بن مسکان]]، [[عبدالله بن بکیر شیبانی|عبداللّه بن بکیر]]، [[حماد بن عیسی|حمّاد بن عیسی]]، [[حمّاد بن عثمان]] و [[ابان بن عثمان]]، ترجیح می دهد. | + | [[ابوعمرو کشی|ابوعمرو کَشّی]]، جمیل را جزﺀ طبقه دوم فقیهان [[امامیه]] ذکر کرده است که اصحاب بر صحّت روایات و تصدیق اقوال و فقاهت آنها، اتّفاق نظر و [[اجماع]] دارند ([[اصحاب اجماع]]). همچنین روایاتی در مدح و منزلت والا و وثاقت او نقل کرده است و از ثعلبة بن میمون (ابواسحاق فقیه) نقل می کند که او فقاهت جمیل بن درّاج را بر [[عبدالله بن مسکان|عبداللّه بن مسکان]]، [[عبدالله بن بکیر شیبانی|عبداللّه بن بکیر]]، [[حماد بن عیسی|حمّاد بن عیسی]]، [[حمّاد بن عثمان]] و [[ابان بن عثمان]]، ترجیح می دهد. |
| − | گفته شده جمیل تا مدتی کوتاه پس از شهادت [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] علیه السلام، در [[امامت|امامت]] [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیه السلام شک داشت و از این‌رو جزو [[واقفیه|واقفیه]] به شمار آمد. اما پس از ملاحظه شواهد دالّ بر امامت امام رضا، به همراه جمعی از اصحاب بزرگ امام کاظم | + | گفته شده جمیل تا مدتی کوتاه پس از شهادت [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] علیه السلام، در [[امامت|امامت]] [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیه السلام شک داشت و از این‌رو جزو [[واقفیه|واقفیه]] به شمار می آمد. اما پس از ملاحظه شواهد دالّ بر امامت امام رضا، به همراه جمعی از اصحاب بزرگ امام کاظم علیه السلام، همچون [[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی|احمد بن محمد بَزَنْطی]] و [[یونس بن یعقوب|یونس بن یعقوب]]، از این نظر عدول کرد و از وفاداران امام رضا علیه السلام شد. |
جَمیل بن دَرّاج در پایان عمر با برکت خود، نابینا شد و در زمان [[امام رضا علیه السلام|حضرت رضا]] علیه السلام رحلت کرد و بر طبق نقلی در طارمیه، کنار رود دجله، مدفون شد. | جَمیل بن دَرّاج در پایان عمر با برکت خود، نابینا شد و در زمان [[امام رضا علیه السلام|حضرت رضا]] علیه السلام رحلت کرد و بر طبق نقلی در طارمیه، کنار رود دجله، مدفون شد. | ||
==آثار و احادیث== | ==آثار و احادیث== | ||
| − | جمیل بن درّاج، | + | جمیل بن درّاج، صاحب «[[اصول اربعمائه|اصل]]» بوده که گروه بسیاری آن را روایت کرده اند و نیز کتابی را با همکاری محمد بن حمران تألیف کرده که حسن بن علیّ بن بنت الیاس آن را روایت کرده است. کتاب دیگری را هم با مشارکت مُرازم بن حکیم تدوین کرده که حسین بن عبیداللّه آن را روایت کرده است. [[شیخ طوسی]]، درباره وی می گوید: |
«له أصل و هو ثقة». [[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]]، کتاب مشترک‌التألیف جمیل بن درّاج و مرازم بن حکیم را، با چند واسطه از علی بن حدید، نقل کرده است. | «له أصل و هو ثقة». [[احمد بن علی نجاشی|نجاشی]]، کتاب مشترک‌التألیف جمیل بن درّاج و مرازم بن حکیم را، با چند واسطه از علی بن حدید، نقل کرده است. | ||
| − | ابن درّاج نزدیک سیصد حدیث را مستقیماً از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] و [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] | + | ابن درّاج نزدیک سیصد [[حدیث|حدیث]] را مستقیماً از [[امام صادق علیه السلام|امام صادق]] و [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] علیهماالسلام روایت کرده که در این میان، روایات او از امام صادق علیه السلام بیشتر است. |
| − | از جَمیل بن دَرّاج، در [[کتب اربعه]]، ۵۷۰ | + | از جَمیل بن دَرّاج، در [[کتب اربعه]]، ۵۷۰ حدیث در موضوعات مختلف گزارش شده است. روایات جمیل بن درّاج بیشتر درباره [[عقاید]]، [[اخلاق|اخلاق]]، [[آداب و سنن اسلامی|آداب]] و [[ابواب فقه|ابواب فقه]] است که خود حاکی از گستردگی دانش فقهی اوست. او از حاملان احادیث خاص [[ائمه اطهار|امامان]] نیز محسوب می‌شد. امام صادق (علیه السلام) او را از نقل این احادیث خاص ـ که همه [[شیعه|شیعیان]] از آن مطلع نبودند و یا جزو اسرار شیعه به حساب می‌آمدند ـ برحذر می‌داشت. |
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | *[http://www.hawzah.net/fa/article/articleview/۵۱۱۷۲ "اصحاب اجماع"، ناصر باقری بیدهندی، فصلنامه علوم حدیث، شماره ۹] (بازیابی: ۲ | + | *[http://www.hawzah.net/fa/article/articleview/۵۱۱۷۲ "اصحاب اجماع"، ناصر باقری بیدهندی، فصلنامه علوم حدیث، شماره ۹] (بازیابی: ۲ دی ۱۳۹۱). |
| − | *[[دانشنامه جهان اسلام]]، | + | *[[دانشنامه جهان اسلام]]، مدخل "جمیل بن دراج"، ص۴۸۹۸. |
| − | *"جَمیل بن دَرّاج"، پایگاه | + | *"جَمیل بن دَرّاج"، پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه. |
| − | |||
[[رده:اصحاب امام صادق علیه السلام]] | [[رده:اصحاب امام صادق علیه السلام]] | ||
[[رده:اصحاب امام کاظم علیه السلام]] | [[رده:اصحاب امام کاظم علیه السلام]] | ||
| + | [[رده:اصحاب امام رضا علیه السلام]] | ||
| + | [[رده:علمای قرن دوم]] | ||
| + | [[رده:علماء شیعه]] | ||
[[رده:اصحاب اجماع]] | [[رده:اصحاب اجماع]] | ||
[[رده:راویان حدیث]] | [[رده:راویان حدیث]] | ||
[[رده:راویان ثقه]] | [[رده:راویان ثقه]] | ||
| + | [[رده:فقیهان]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۳۶
«جمیل بن درّاج کوفی» (زنده در ۲۰۳ ق) از اصحاب اجماع و از فقیهان و محدثان بزرگ شیعه در قرن دوم هجری است. وی از یاران و راویان امام صادق، امام کاظم و امام رضا (علیهم‌السلام) نیز بوده است. علمای رجال، جمیل دراج را به وثاقت و اعتماد و عبادت و ورع و بزرگی ستوده و وجه‌الطائفه دانسته‌اند.
| نام کامل | جمیل بن درّاج کوفی |
| زادگاه | کوفه |
| وفات | قرن دوم هجری |
|
| |
| اساتید | |
| شاگردان |
محمد بن ابی‌عمیر، احمد بن محمد بزنطی، حسن بن محبوب، یونس بن عبدالرحمن، حسن بن علی بن فضال،... |
| آثار |
اصل حدیثی، کتابی در حدیث،... |
ولادت و خاندان
از تاریخ دقیق تولد جمیل بن درّاج اطلاعی در دست نیست، اما چون از اصحاب امام صادق، امام کاظم و امام رضا علیهم‌السلام بوده، حداقل بیست سال قبل از شهادت امام صادق (۱۴۸ ق) حدود سال ۱۲۸ قمری به‌دنیا آمده است.
کنیه او ابوعلی، یا به گفته ابن‌فضّال، ابومحمد بود. پدرش، ابوالصَبیح درّاج، بقالی می‌کرد و برادر کوچک‌ترش، نوح بن درّاج، از راویان ثقه و شیعیان موجّه کوفه و قاضی آن دیار و در برهه‌ای قاضی بخش شرقی بغداد بود.
خاندان وی مقیم کوفه بودند و با قبیله نَخَع کوفه پیوند ولاء (= وابستگی حمایتی) داشتند، به همین سبب او را نَخَعی نیز خوانده‌اند.
مشایخ و راویان
صاحب «معجم رجال الحدیث»، روایاتی را که جمیل بن درّاج از امامان معصوم (علیهم السلام) نقل کرده است، به ۲۳۹ مورد می رساند.
جمیل دراج از بیش از چهل راوی، اخذ حدیث کرده است که بیشتر آنان، از اصحاب امام صادق (علیه السلام) بوده اند، از جمله: ابوبصیر، ابان بن تغلب، زرارة بن اعین، محمد بن مسلم، فضیل بن یسار، حمران بن اَعین، حمزة بن حمران.
همچنین راویان او نیز بسیارند؛ محدّثان بزرگی چون: محمد بن ابی عمیر، ابن ابی نصر بَزَنْطی، حسن بن محبوب، یونس بن عبدالرحمان، حسن بن علی بن فَضّال، صفوان بن یحیی، حمّاد بن عثمان، فضّالة بن ایوب، عبداللّٰه بن مُغَیره، صالح بن عقبه، ابومالک حضرمی و… .
ویژگی‌های جمیل دراج
علمای رجال، جمیل بن درّاج را به وثاقت و اعتماد و عبادت و ورع و بزرگی ستوده اند. نجاشی او را این گونه ستوده است: شیخنا و وجه الطائفة، ثقة، روی عن أبی عبداللّه و أبی الحسن علیهماالسلام.
از پاره‌ای روایات و گفتگوهای اصحاب امامیه با او برمی‌آید که در زمان حیات نیز به نیک محضری و پرفایدگی مجلس و فروتنی اشتهار داشته است. این حقیقت، از گفتگوی محمد بن ابی عمیر با او معلوم می گردد. ابن ابی عمیر می گوید: به جمیل گفتم: محضر درس تو چه باشکوه برقرار است! گفت: آری؛ به خدا سوگند، ما نزد زرارة بن اعین، جز به منزله کودکان مکتبی که اطراف معلّمشان باشند، نبودیم.
جمیل دراج، در میدان عبادت و تقوا نیز مقامی منیع داشته و سجده های طولانی او زبانزد خاص و عام بوده و در علوم زمان خود، متبحّر و نزد محدثان، منزلتی رفیع داشته است. وی با اینکه از نظر مالی وضع چندان خوبی نداشت، از همکاری با جائران سخت پرهیز می کرد.
ابوعمرو کَشّی، جمیل را جزﺀ طبقه دوم فقیهان امامیه ذکر کرده است که اصحاب بر صحّت روایات و تصدیق اقوال و فقاهت آنها، اتّفاق نظر و اجماع دارند (اصحاب اجماع). همچنین روایاتی در مدح و منزلت والا و وثاقت او نقل کرده است و از ثعلبة بن میمون (ابواسحاق فقیه) نقل می کند که او فقاهت جمیل بن درّاج را بر عبداللّه بن مسکان، عبداللّه بن بکیر، حمّاد بن عیسی، حمّاد بن عثمان و ابان بن عثمان، ترجیح می دهد.
گفته شده جمیل تا مدتی کوتاه پس از شهادت امام کاظم علیه السلام، در امامت امام رضا علیه السلام شک داشت و از این‌رو جزو واقفیه به شمار می آمد. اما پس از ملاحظه شواهد دالّ بر امامت امام رضا، به همراه جمعی از اصحاب بزرگ امام کاظم علیه السلام، همچون احمد بن محمد بَزَنْطی و یونس بن یعقوب، از این نظر عدول کرد و از وفاداران امام رضا علیه السلام شد.
جَمیل بن دَرّاج در پایان عمر با برکت خود، نابینا شد و در زمان حضرت رضا علیه السلام رحلت کرد و بر طبق نقلی در طارمیه، کنار رود دجله، مدفون شد.
آثار و احادیث
جمیل بن درّاج، صاحب «اصل» بوده که گروه بسیاری آن را روایت کرده اند و نیز کتابی را با همکاری محمد بن حمران تألیف کرده که حسن بن علیّ بن بنت الیاس آن را روایت کرده است. کتاب دیگری را هم با مشارکت مُرازم بن حکیم تدوین کرده که حسین بن عبیداللّه آن را روایت کرده است. شیخ طوسی، درباره وی می گوید: «له أصل و هو ثقة». نجاشی، کتاب مشترک‌التألیف جمیل بن درّاج و مرازم بن حکیم را، با چند واسطه از علی بن حدید، نقل کرده است.
ابن درّاج نزدیک سیصد حدیث را مستقیماً از امام صادق و امام کاظم علیهماالسلام روایت کرده که در این میان، روایات او از امام صادق علیه السلام بیشتر است.
از جَمیل بن دَرّاج، در کتب اربعه، ۵۷۰ حدیث در موضوعات مختلف گزارش شده است. روایات جمیل بن درّاج بیشتر درباره عقاید، اخلاق، آداب و ابواب فقه است که خود حاکی از گستردگی دانش فقهی اوست. او از حاملان احادیث خاص امامان نیز محسوب می‌شد. امام صادق (علیه السلام) او را از نقل این احادیث خاص ـ که همه شیعیان از آن مطلع نبودند و یا جزو اسرار شیعه به حساب می‌آمدند ـ برحذر می‌داشت.
منابع
- "اصحاب اجماع"، ناصر باقری بیدهندی، فصلنامه علوم حدیث، شماره ۹ (بازیابی: ۲ دی ۱۳۹۱).
- دانشنامه جهان اسلام، مدخل "جمیل بن دراج"، ص۴۸۹۸.
- "جَمیل بن دَرّاج"، پایگاه اطلاع‌رسانی حدیث شیعه.
