محمد بن علی کراجکی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
(ویرایش)
 
سطر ۱: سطر ۱:
 
{{بخشی از یک کتاب}}
 
{{بخشی از یک کتاب}}
  
قاضی ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان بن علی کراجکی، ثقه ای جلیل القدر، [[فقیه|فقیهی]] سترگ و [[محدث|محدثی]] چیره دست است. به دلیل تلاش کراجکی در فراگیری دانش های مختلف، تاریخ نگاران او را به اوصافی چون: نحوی، لغوی، منجم، طبیب، متکلم، محدث، فقیه، و متفنن توصیف نموده اند.  
+
'''ابوالفتح محمد بن علی کراجکی''' (م، ۴۴۹ ق)، [[فقیه|فقیه]] و [[محدث|محدث]] بزرگ [[شیعه]] در قرن پنجم هجری و از شاگردان [[شیخ مفید|شیخ مفید]] است. به دلیل تلاش کراجکی در فراگیری دانش های مختلف، تاریخ نگاران او را به اوصافی چون: نحوی، لغوی، منجم، طبیب، متکلم، محدث، فقیه و متفنن توصیف نموده اند. «[[کنز الفوائد (کتاب)|کنز الفوائد]]» از مهمترین آثار اوست.
 +
{{شناسنامه عالم
 +
||نام کامل = محمد بن علی کراجکی
 +
||تصویر=
 +
||زادروز =  ۳۷۴ قمری
 +
|زادگاه = کراجک، [[عراق]]
 +
|وفات =  ۴۴۹ قمری
 +
|مدفن = صور، [[لبنان]]
 +
|اساتید =  [[شیخ مفید|شیخ مفید]]، [[سید مرتضی|سید مرتضى]]، [[سلار دیلمی|حمزة بن عبد العزیز سلار]]، [[شیخ طوسی|شیخ طوسى]]، [[ابن شاذان قمی|ابن شاذان قمى]]،...
 +
|شاگردان = عبدالرحمن بن احمد خزاعى، ریحان بن عبدالله حبشى، ظفر بن داعى علوى، حسین بن هبة الله طرابلسى‏،...
 +
|آثار = [[کنز الفوائد (کتاب)|کنز الفوائد]]، [[معدن الجواهر (کتاب)|معدن الجواهر]]، الاصول الی مذهب آل الرسول، الاعلام بحقیقة ایمان امیرالمومنین، التعجب من اغلاط العامة فی مسألة الامامه،...
 +
}}
 +
==زندگی‌نامه==
 +
تاریخ ولادت ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان بن علی کراجکی به طور دقیق روشن نیست و در کتاب های تراجم نیز مطلبی در این باره دیده نمی شود؛ اما به طور احتمالی ـ با توجه به این که وی در سال (۳۹۹ ه.ق)، از ابوالحسن علی بن احمد لغوی، معروف به «رکاز» روایت کرده و معمولاً این کار در سنین ۲۵ سالگی امکان پذیر است، می توان حدس زد که سال ولادت او (۳۷۴ ه.ق) بوده و حدود ۷۵ سال عمر نموده است.
  
== زندگی نامه ==
+
در مورد علت نامگذاری او به «کراجکی» و نحوه تلفظ این اسم در بین تاریخ نگاران چند ایده وجود دارد: برخی مانند: صاحب [[ریاض العلماء]] و [[محدث قمی]] در کتاب «[[الکنی و الالقاب (کتاب)|الکنی و الالقاب]]»، کراجک را ـ به فتح کاف و ضم جیم ـ روستایی واقع در دروازه واسط، در مرکز شرقی [[عراق]]، سر راه [[بغداد]] ـ [[بصره]] دانسته اند. [[ابن حجر عسقلانی]]، کراجک را برگرفته از کلمه «کراجک» ـ به فتح کاف و جیم ـ می داند؛ که به معنای یک نوع کار بدنی است.
تاریخ ولادت کراجکی به طور دقیق روشن نیست و در کتاب های تراجم نیز مطلبی در این باره دیده نمی شود؛ اما به طور احتمالی ـ با توجه به این که وی در سال (۳۹۹ ه.ق)، از ابوالحسن علی بن احمد لغوی، معروف به «رکاز» روایت کرده و معمولاً این کار در سنین ۲۵ سالگی امکان پذیر است، می توان حدس زد که سال ولادت او (۳۷۴ ه.ق) بوده و حدود ۷۵ سال عمر نموده است.
 
  
در مورد علت نامگذاری او به «کراجکی» و نحوه تلفظ این اسم در بین تاریخ نگاران چند ایده وجود دارد: برخی مانند: صاحب [[ریاض العلماء]] و [[محدث قمی]] در کتاب «الکنی و الالقاب»، کراجک را ـ به فتح کاف و ضم جیم ـ روستایی واقع در دروازه واسط، در مرکز شرقی [[عراق]]، سر راه [[بغداد]] ـ [[بصره]] دانسته اند. [[ابن حجر عسقلانی]]، کراجک را برگرفته از کلمه «کراجک» ـ به فتح کاف و جیم ـ می داند؛ که به معنای یک نوع کار بدنی است.
+
ابو الفتح کراجکى سرانجام پس از عمرى خدمت به علوم [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم السلام در شهر صور و در کشور [[لبنان]]، در ماه [[ماه ربیع الثانی|ربیع الثانى]] سال ۴۴۹ هجرى دیده از این دنیا فرو بست.
  
در مورد این که چرا او را قاضی خطاب کرده اند خبر دقیقی در دست نیست؛ زیرا تاکنون هیچ شهری شناخته نشده که منصب قضاوت یا حکومت آن بر عهده شخصیت مورد نظر ما بوده باشد؛ فقط احتمال می رود که منصب قضا، از سوی فرمانروایان طرابلس به او نسبت داده شده باشد.
+
==تحصیل و اساتید ==
  
==عشق به فراگیری علم==
+
کراجکی عشق روزافزونی به تحصیل دانش داشت و در دوران زندگی اش، پیوسته برای آموختن تازه ها به سرزمین های مختلف اسلامی و غیراسلامی سفر نمود. در این سفرها علاوه بر تحصیل، آثار گرانسنگی را نیز برای برخی اشخاص مانند: امیران، صاحب منصبان و عالمان به رشته تحریر درآورده است. اسامی برخی سرزمین هایی که کراجکی بدان جا سفر کرده بدین شرح است: [[دمشق]]، طرابلس، [[بغداد]] (۳۹۹ ه.ق)، قاهره (۴۰۷ و ۴۲۶ ه.ق)، صیدا ـ [[لبنان]] (۴۱۱ ه.ق)، [[مکه]] (۴۱۳ ه.ق)، [[مصر]] (۴۳۶ ه.ق)، حلب (۴۳۶ ه.ق)، طبریه ـ [[فلسطین]] (۴۳۶ ه.ق) و... .
  
کراجکی عشق روزافزونی به تحصیل دانش داشت و در دوران زندگی اش، پیوسته برای آموختن تازه ها به سرزمین های مختلف اسلامی و غیراسلامی سفر نمود. در این سفرها علاوه بر تحصیل، آثار گرانسنگی را نیز برای برخی اشخاص مانند: امیران، صاحب منصبان و عالمان به رشته تحریر درآورده است. از تألیفات متعدد و متنوع این عالم فرزانه در زمینه های: [[فقه]]، [[اصول]]، حساب، [[ریاضیات]]، فلک، ادب، [[حدیث]]، [[فلسفه]]، [[کلام]]، [[علم نحو|نحو]]، [[اخلاق]]، [[تاریخ]]، [[رجال]]، [[تفسیر]] و... به روشنی می توان دریافت، که وی به معارف و دانش های موجود در عصرش، توجه خاصی داشته است. اسامی سرزمین هایی که کراجکی بدان جا سفر کرده بدین شرح است:  
+
ابوالفتح کراجکى در محضر علماى بزرگى به شاگردى پرداخت و از آنان بهره برد. از جمله این بزرگان مى ‏توان به این افراد اشاره نمود:
  
#[[دمشق]]
+
* [[شیخ مفید|شیخ مفید]]  
#طرابلس
+
* [[سید مرتضی|سید مرتضى]]
#بغداد، (۳۹۹ ه.ق)
+
* [[سلار دیلمی|حمزة بن عبد العزیز سلار]]  
#میافارقین، (۳۹۹ ه.ق)
+
* [[شیخ طوسی|شیخ طوسى]]  
#قاهره، (۴۰۷ و ۴۲۶ ه.ق)
+
* [[ابن شاذان قمی|ابن شاذان قمى]].
#صیدا ـ لبنان، (۴۱۱ ه.ق)
 
#[[مکه]]، (۴۱۳ ه.ق)
 
#رمله، (۴۱۰ ـ ۴۱۶ ه.ق)
 
#صور ـ لبنان، (۴۱۶ ه.ق)
 
#ببلیس، (۴۱۸ ه.ق)
 
#[[مصر]]، (۴۳۶ ه.ق)
 
#حلب (۴۳۶ ه.ق)
 
#طبریه ـ [[فلسطین]]، (۴۳۶ ه.ق)
 
  
==اساتید و مشایخ حدیثی==
+
وی همچنین از بزرگان [[حدیث]] در شهرهای مختلف بهره برد و به نقل حدیث مبادرت ورزید. اسامی تعدادی از [[مشایخ]] وی در این دانش عبارتند از:
  
ابو الفتح کراجکى در محضر علماى بزرگى به شاگردى پرداخت و از آنان بهره برد. از جمله این بزرگان مى ‏توان به این افراد اشاره نمود:
+
*احمد بن حمزه الشریف ابومنصور حسینی عریضی
 +
*احمد بن محمد بن احمد هالینی هروی (۴۱۰ ه.ق)
 +
*اسد بن ابراهیم بن کلیب قاضی ابوالحسن سلمی خراسانی (۴۱۰ ه.ق)
 +
*ابوالعباس بن نوح بن محمد حنبلی (۴۱۱ ه.ق)
 +
*علی بن محمد ابوالحسن بساط بغدادی (۴۱۰ ه.ق)
 +
*ابوالحسن بن موسی بن جعفر حسینی، قاهره (۴۰۷ ه.ق)
 +
*محمد بن علی بن محمد صخر قاضی ابوالحسن ازدی، مصر (۴۲۶ ه.ق)
 +
*علی بن احمد، ابوالحسن لغوی، معروف به ابن رکاز، میافارقین (۳۹۹ ه.ق)
 +
*شیخ ابوالعباس، احمد بن اسماعیل بن عثمان، حلب (۴۳۶ ه.ق)
  
۱- [[شیخ مفید|شیخ مفید]]، ابو عبد الله محمد بن محمد بن نعمان حارثى ۲- [[سید مرتضی|سید مرتضى]]، على بن ابو احمد ۳- ابو یعلى، حمزة بن عبد العزیز معروف به سلار ۴- [[شیخ طوسی|شیخ طوسى]]، ابو جعفر محمد بن حسن ۵- ابو الحسن، [[ابن شاذان قمی|محمد بن احمد بن شاذان قمى]].
+
==شاگردان‏==
 
 
یکی از دانش هایی که کراجکی بدان پرداخته، علم [[حدیث]] است. وی از بزرگان این رشته در شهرهای مختلف بهره برده و به نقل حدیث مبادرت ورزیده است. اسامی تعدادی از مشایخ وی در این دانش عبارتند از:
 
 
 
#احمد بن حمزه الشریف ابومنصور حسینی عریضی
 
#احمد بن محمد بن احمد هالینی هروی (۴۱۰ ه.ق)
 
#اسد بن ابراهیم بن کلیب قاضی ابوالحسن سلمی خراسانی (۴۱۰ ه.ق)
 
#عبدالله بن عثمان بن حماس ابومحمد
 
#ابوالعباس بن نوح بن محمد حنبلی (۴۱۱ ه.ق)
 
#علی بن محمد ابوالحسن بساط بغدادی (۴۱۰ ه.ق)
 
#ابوالحسن بن موسی بن جعفر حسینی، قاهره (۴۰۷ ه.ق)
 
#محمد بن علی بن محمد صخر قاضی ابوالحسن ازدی، مصر (۴۲۶ ه.ق)
 
#محمد بن احمد بن شاذان قمی، مکه (۴۱۲ ه.ق)
 
#علی بن احمد، ابوالحسن لغوی، معروف به ابن رکاز، میافارقین (۳۹۹ ه.ق)
 
#سید مرتضی انصاری بغداد (۴۳۶ ه.ق)<ref>به نقل از شیخ [[آقا بزرگ تهرانی]].</ref>
 
#شیخ ابوالعباس، احمد بن اسماعیل بن عثمان، حلب (۴۳۶ ه.ق)
 
 
 
== شاگردان‏ ==
 
 
شخصیت‏هاى فراوانى نیز در محضر درس کراجکى به کسب علم و دانش پرداخته‏ اند مانند:
 
شخصیت‏هاى فراوانى نیز در محضر درس کراجکى به کسب علم و دانش پرداخته‏ اند مانند:
  
۱- شیخ عبد الرحمن بن احمد بن حسین خزاعى معروف به مفید نیشابورى ۲- ابو محمد ریحان بن عبد الله حبشى ۳- سید ابو الفضل، ظفر بن داعى بن مهدى علوى ۴- عبد العزیز بن ابى کامل قاضى عزالدین طرابلسى ۵- فقیه، ابو عبد الله حسین بن هبة الله طرابلسى‏.  
+
* عبدالرحمن بن احمد خزاعى معروف به مفید نیشابورى
 +
* ابو محمد ریحان بن عبدالله حبشى
 +
* سید ابوالفضل ظفر بن داعى بن مهدى علوى
 +
* عبدالعزیز بن ابى کامل قاضى عزالدین طرابلسى
 +
* حسین بن هبة الله طرابلسى‏.  
  
 
==آثار و تألیفات==
 
==آثار و تألیفات==
  
کراجکی آثار گوناگونی در رشته های مختلف [[علوم اسلامی]] به یادگار گذاشته است. برخی از آثار او در «[[مستدرک الوسائل]]» و «[[روضات الجنات]]» خوانساری ذکر گردیده اند و ما برخی از این آثار را آورده ایم:
+
کراجکی آثار گوناگونی در رشته های مختلف [[علوم اسلامی]] به یادگار گذاشته است. از تألیفات متعدد و متنوع این عالم فرزانه در زمینه های: [[فقه]]، [[اصول]]، [[ریاضیات]]، [[علم نجوم|نجوم]]، ادب، [[حدیث]]، [[فلسفه]]، [[کلام]]، [[علم نحو|نحو]]، [[اخلاق]]، [[تاریخ]]، [[رجال]]، [[تفسیر]] و... به روشنی می توان دریافت، که وی به معارف و دانش های موجود در عصرش، توجه خاصی داشته است. برخی از آثار او در «[[مستدرک الوسائل]]» و «[[روضات الجنات]]» خوانساری ذکر گردیده اند، از جمله:
  
#[[کنز الفوائد]]
+
#[[کنز الفوائد (کتاب)|کنز الفوائد]]
 
#[[معدن الجواهر (کتاب)|معدن الجواهر و ریاضه الخواطر]]
 
#[[معدن الجواهر (کتاب)|معدن الجواهر و ریاضه الخواطر]]
 
#الابانه عن المماثله فی الاستدلال لاثبات النبوه والامامه
 
#الابانه عن المماثله فی الاستدلال لاثبات النبوه والامامه
 
#الاخبار فی الاحاد
 
#الاخبار فی الاحاد
 
#الاختیار من الاخبار
 
#الاختیار من الاخبار
#ادکار<ref> در برخی از منابع، «اذکار» آورده شده است.</ref> الاخوان بوجوب (حق) حقوق الایمان
+
#ادکار<ref> در برخی از منابع، «اذکار» آورده شده است.</ref> الاخوان بوجوب حقوق الایمان
 
#الاستطراف فیما ورد فی الفقه من الانصاف
 
#الاستطراف فیما ورد فی الفقه من الانصاف
#الاستنصار فی النص علی الائمه الاطهار علیهم السلام
+
#الاستنصار فی النص علی الائمة الاطهار علیهم السلام
 
#الاصول الی مذهب آل الرسول علیهم السلام
 
#الاصول الی مذهب آل الرسول علیهم السلام
#الاعلام بحقیقة ایمان (اسلام) [[امیرالمومنین]] علیه السلام (و ولده الکرام)
+
#الاعلام بحقیقة ایمان [[امیرالمومنین]] علیه السلام (و ولده الکرام)
 
#الاغلاط فیما یرویه الجمهور
 
#الاغلاط فیما یرویه الجمهور
 
#الاقناع عند تعذر الاجماع
 
#الاقناع عند تعذر الاجماع
 
#انتفاع المومنین بما فی ایدی السلاطین
 
#انتفاع المومنین بما فی ایدی السلاطین
 
#الانتقام ممن عذر به امیرالمومنین علیه السلام
 
#الانتقام ممن عذر به امیرالمومنین علیه السلام
#الایضاح بین طریقی الزیدیه والامامیه<ref> در بعضی از منابع با نام «الایضاح بین السنه والامامیه» آورده شده است.</ref>
+
#الایضاح بین طریقی الزیدیه و الامامیه<ref> در بعضی از منابع با نام «الایضاح بین السنه والامامیه» آورده شده است.</ref>
 
#ایضاح السبیل الی علم اوقات اللیل
 
#ایضاح السبیل الی علم اوقات اللیل
 
#ایضاح المماثله؛ یا «الابانه عن المماثله»
 
#ایضاح المماثله؛ یا «الابانه عن المماثله»
 
#الایضاح عن احکام النکاح
 
#الایضاح عن احکام النکاح
 
#الباهر فی الاخبار
 
#الباهر فی الاخبار
#بر الوالدین
+
#برّ الوالدین
#البرهان علی صحه طول عمر الامام [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|صاحب الزمان]] عجل الله تعالی و فرجه الشریف
+
#[[البرهان علی صحة طول عمر الامام صاحب الزمان (کتاب)|البرهان علی صحة طول عمر الامام صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه]]
 
#البستان فی الفقه یا المشجر
 
#البستان فی الفقه یا المشجر
 
#البیان عن اعتقاد اهل الایمان
 
#البیان عن اعتقاد اهل الایمان
 
#التأدیب
 
#التأدیب
#التحفه فی الخواتیم
+
#التحفة فی الخواتیم
 
#التذکر باصول الفقه یا مختصر التذکره
 
#التذکر باصول الفقه یا مختصر التذکره
#تسلیه الرؤساء
+
#تسلیة الرؤساء
 
#الناصریه فی اللیل والجمعه
 
#الناصریه فی اللیل والجمعه
#التعجب من اغلاط العامة فی مسألة الامامه <ref> در شماره ۹.</ref>
+
#التعجب من اغلاط العامة فی مسألة الامامه
#التعریف بوجوب حق الوالدین<ref> در شماره ۲۰ آورده شد.</ref>
+
#التعریف بوجوب حق الوالدین
#التفضیل
 
 
#تفضیل الانبیاء علی الملائکه
 
#تفضیل الانبیاء علی الملائکه
#التلقین لاولاد المومنین
+
#التلقین لأولاد المومنین
 
#رساله التنبیه علی اغلاط ابی الحسین البصری
 
#رساله التنبیه علی اغلاط ابی الحسین البصری
 
#التنبیه علی حقیقه البلاغه
 
#التنبیه علی حقیقه البلاغه
#تهذیب
 
 
#التهذیب متصل بالتلقین یا تهذیب المسترشدین
 
#التهذیب متصل بالتلقین یا تهذیب المسترشدین
 
#الجدول فی طبقات الارث یا مختصر طبقات الوراث
 
#الجدول فی طبقات الارث یا مختصر طبقات الوراث
#الجدول المدهش یا المدهش
+
#الجدول المدهش  
 
#الجلیس
 
#الجلیس
#جواب رساله الاخوان (الاخوین)
+
#جواب رسالة الاخوان (الاخوین)
#جواب الرساله الحازمیه
+
#جواب الرسالة الحازمیه.
  
 
==کراجکی از منظر دانشمندان==
 
==کراجکی از منظر دانشمندان==
  
*۱. شیخ منتجب الدین بن بابویه: شیخ عالم ثقه ابوالفتح محمد بن علی کراجکی، فقیه اصحاب، که نزد [[سید مرتضی]] و [[شیخ طوسی]] روایت [[قرائت (علم الحدیث)|قرائت]] نموده است و صاحب تصانیف نیز هست که از جمله آن ها می توان به کتاب «التعجب» و کتاب «النوادر» اشاره کرد و اخبار ما از او، به واسطه پدرم، از پدرش نقل شده است.<ref> الفهرست، ص ۱۰۰، رقم ۳۵۵.</ref>
+
*[[شیخ منتجب الدین رازی]]: شیخ عالم ثقه ابوالفتح محمد بن علی کراجکی، فقیه اصحاب، که نزد [[سید مرتضی]] و [[شیخ طوسی]] روایت [[قرائت (علم الحدیث)|قرائت]] نموده است و صاحب تصانیف نیز هست که از جمله آن ها می توان به کتاب «التعجب» و کتاب «النوادر» اشاره کرد و اخبار ما از او، به واسطه پدرم، از پدرش نقل شده است.<ref> الفهرست، ص ۱۰۰، رقم ۳۵۵.</ref>
 
 
*۲. [[شیخ حر عاملی]]: عالم، فاضل، متکلم، فقیه، محدث، ثقه جلیل القدر. حر عاملی در ادامه، پس از ذکر تعدادی از کتاب های کراجکی، آن چه را که [[ابن بابویه]] و [[ابن شهر آشوب]] در مورد کراجکی گفته اند آورده و سپس می گوید: کتاب الفهرست متعلق به کراجکی است، [[سید بن طاووس]] هم همین مطلب را در آخر کتاب «الدرع الواقیه» تأیید کرده است.<ref> [[امل الآمل]]، ج ۲، ص ۲۷۸ و ۲۸۸، رقم ۸۵۷.</ref>
 
 
 
*۳. [[علامه مجلسى|مجلسی]]: اما کراجکی، او از عالمان و متکلمان بزرگ است و جمیع ارباب اجازات به او مستند می شوند. کتاب «[[کنز الفوائد (کتاب)|کنز الفوائد]] او از کتاب های مشهوری است که همه کسانی که بعد از او آمده اند از آن بهره برده اند و بقیه کتاب هایش نیز در نهایت متانت هستند.<ref> [[بحارالانوار]]، ج ۱، ص ۳۵.</ref> فقیهان طرابلس که شیخ اجل سعید، ابوالفتح کراجکی، مقیم رمله البیضاء نیز از آنان است ـ از عالمان و فقیهان بزرگ ما هستند؛ بلکه از رؤسای آنهاست.<ref> بحارالانوار، ج ۱، ص ۳۵.</ref>
 
  
*۴. شهید اول: [[شهید اول]] در بسیاری از کتاب هایش از کراجکی به علامه تعبیر می کند؛ با این که از [[علامه حلی]] به فاضل تعبیر می نماید.<ref> الکنی والالقاب، ج ۳، ص ۹۴.</ref>
+
*[[شیخ حر عاملی]]: عالم، فاضل، متکلم، فقیه، محدث، ثقه جلیل القدر. حر عاملی در ادامه، پس از ذکر تعدادی از کتاب های کراجکی، آن چه را که [[ابن بابویه]] و [[ابن شهر آشوب]] در مورد کراجکی گفته اند آورده و سپس می گوید: کتاب الفهرست متعلق به کراجکی است، [[سید بن طاووس]] هم همین مطلب را در آخر کتاب «الدرع الواقیه» تأیید کرده است.<ref> امل الآمل، ج ۲، ص ۲۷۸ و ۲۸۸، رقم ۸۵۷.</ref>
  
==وفات==
+
*[[علامه مجلسى|علامه مجلسی]]: اما کراجکی، او از عالمان و متکلمان بزرگ است و جمیع ارباب اجازات به او مستند می شوند. کتاب «[[کنز الفوائد (کتاب)|کنز الفوائد]] او از کتاب های مشهوری است که همه کسانی که بعد از او آمده اند از آن بهره برده اند و بقیه کتاب هایش نیز در نهایت متانت هستند.<ref> بحارالانوار، ج ۱، ص ۳۵.</ref> فقیهان طرابلس که شیخ اجل سعید، ابوالفتح کراجکی، مقیم رمله البیضاء نیز از آنان است ـ از عالمان و فقیهان بزرگ ما هستند؛ بلکه از رؤسای آنهاست.<ref> بحارالانوار، ج ۱، ص ۳۵.</ref>
  
سرانجام ابو الفتح کراجکى پس از عمرى خدمت به علوم [[اهل البیت|اهل بیت]] علیهم السلام در شهر صور و در کشور [[لبنان]]، در ماه [[ماه ربیع الثانی|ربیع الثانى]] سال ۴۴۹ هجرى دیده از این دنیا فرو بست.
+
*[[شهید اول]]: شهید اول در بسیاری از کتاب هایش از کراجکی به «علامه» تعبیر می کند؛ با این که از [[علامه حلی]] به «فاضل» تعبیر می نماید.<ref> الکنی والالقاب، ج ۳، ص ۹۴.</ref>
  
 
==پانویس==
 
==پانویس==
سطر ۱۲۰: سطر ۱۱۳:
 
==منابع==
 
==منابع==
  
* تلخيص از مجموعه [[گلشن ابرار]]، جلد زندگی نامه "محمد بن علی الكراجكی" از نزار منصوری.
+
*[[گلشن ابرار]]، جلد ۵، زندگی نامه "محمد بن علی الكراجكی" از نزار منصوری.
* نرم افزار جامع الاحادیث، معرفی مؤلف.
+
*[[نرم افزار جامع الاحادیث ۵ / ۳|نرم افزار جامع الاحادیث]]، معرفی مؤلف.
  
== پیوندها ==
+
==پیوندها==
  
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=64545&scope=GGExsrZOLQzQ-tcjh7Q4xQp8B7e1asw6&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%83%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگينامه (عربی)]'''
 
*'''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=64545&scope=GGExsrZOLQzQ-tcjh7Q4xQp8B7e1asw6&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%83%D9%8A&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگينامه (عربی)]'''

نسخهٔ کنونی تا ‏۹ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۷:۵۷

این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon book.jpg

محتوای فعلی بخشی از یک کتاب متناسب با عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)


ابوالفتح محمد بن علی کراجکی (م، ۴۴۹ ق)، فقیه و محدث بزرگ شیعه در قرن پنجم هجری و از شاگردان شیخ مفید است. به دلیل تلاش کراجکی در فراگیری دانش های مختلف، تاریخ نگاران او را به اوصافی چون: نحوی، لغوی، منجم، طبیب، متکلم، محدث، فقیه و متفنن توصیف نموده اند. «کنز الفوائد» از مهمترین آثار اوست.

نام کامل محمد بن علی کراجکی
زادروز ۳۷۴ قمری
زادگاه کراجک، عراق
وفات ۴۴۹ قمری
مدفن صور، لبنان

Line.png

اساتید

شیخ مفید، سید مرتضى، حمزة بن عبد العزیز سلار، شیخ طوسى، ابن شاذان قمى،...

شاگردان

عبدالرحمن بن احمد خزاعى، ریحان بن عبدالله حبشى، ظفر بن داعى علوى، حسین بن هبة الله طرابلسى‏،...

آثار

کنز الفوائد، معدن الجواهر، الاصول الی مذهب آل الرسول، الاعلام بحقیقة ایمان امیرالمومنین، التعجب من اغلاط العامة فی مسألة الامامه،...

زندگی‌نامه

تاریخ ولادت ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان بن علی کراجکی به طور دقیق روشن نیست و در کتاب های تراجم نیز مطلبی در این باره دیده نمی شود؛ اما به طور احتمالی ـ با توجه به این که وی در سال (۳۹۹ ه.ق)، از ابوالحسن علی بن احمد لغوی، معروف به «رکاز» روایت کرده و معمولاً این کار در سنین ۲۵ سالگی امکان پذیر است، می توان حدس زد که سال ولادت او (۳۷۴ ه.ق) بوده و حدود ۷۵ سال عمر نموده است.

در مورد علت نامگذاری او به «کراجکی» و نحوه تلفظ این اسم در بین تاریخ نگاران چند ایده وجود دارد: برخی مانند: صاحب ریاض العلماء و محدث قمی در کتاب «الکنی و الالقاب»، کراجک را ـ به فتح کاف و ضم جیم ـ روستایی واقع در دروازه واسط، در مرکز شرقی عراق، سر راه بغداد ـ بصره دانسته اند. ابن حجر عسقلانی، کراجک را برگرفته از کلمه «کراجک» ـ به فتح کاف و جیم ـ می داند؛ که به معنای یک نوع کار بدنی است.

ابو الفتح کراجکى سرانجام پس از عمرى خدمت به علوم اهل بیت علیهم السلام در شهر صور و در کشور لبنان، در ماه ربیع الثانى سال ۴۴۹ هجرى دیده از این دنیا فرو بست.

تحصیل و اساتید

کراجکی عشق روزافزونی به تحصیل دانش داشت و در دوران زندگی اش، پیوسته برای آموختن تازه ها به سرزمین های مختلف اسلامی و غیراسلامی سفر نمود. در این سفرها علاوه بر تحصیل، آثار گرانسنگی را نیز برای برخی اشخاص مانند: امیران، صاحب منصبان و عالمان به رشته تحریر درآورده است. اسامی برخی سرزمین هایی که کراجکی بدان جا سفر کرده بدین شرح است: دمشق، طرابلس، بغداد (۳۹۹ ه.ق)، قاهره (۴۰۷ و ۴۲۶ ه.ق)، صیدا ـ لبنان (۴۱۱ ه.ق)، مکه (۴۱۳ ه.ق)، مصر (۴۳۶ ه.ق)، حلب (۴۳۶ ه.ق)، طبریه ـ فلسطین (۴۳۶ ه.ق) و... .

ابوالفتح کراجکى در محضر علماى بزرگى به شاگردى پرداخت و از آنان بهره برد. از جمله این بزرگان مى ‏توان به این افراد اشاره نمود:

وی همچنین از بزرگان حدیث در شهرهای مختلف بهره برد و به نقل حدیث مبادرت ورزید. اسامی تعدادی از مشایخ وی در این دانش عبارتند از:

  • احمد بن حمزه الشریف ابومنصور حسینی عریضی
  • احمد بن محمد بن احمد هالینی هروی (۴۱۰ ه.ق)
  • اسد بن ابراهیم بن کلیب قاضی ابوالحسن سلمی خراسانی (۴۱۰ ه.ق)
  • ابوالعباس بن نوح بن محمد حنبلی (۴۱۱ ه.ق)
  • علی بن محمد ابوالحسن بساط بغدادی (۴۱۰ ه.ق)
  • ابوالحسن بن موسی بن جعفر حسینی، قاهره (۴۰۷ ه.ق)
  • محمد بن علی بن محمد صخر قاضی ابوالحسن ازدی، مصر (۴۲۶ ه.ق)
  • علی بن احمد، ابوالحسن لغوی، معروف به ابن رکاز، میافارقین (۳۹۹ ه.ق)
  • شیخ ابوالعباس، احمد بن اسماعیل بن عثمان، حلب (۴۳۶ ه.ق)

شاگردان‏

شخصیت‏هاى فراوانى نیز در محضر درس کراجکى به کسب علم و دانش پرداخته‏ اند مانند:

  • عبدالرحمن بن احمد خزاعى معروف به مفید نیشابورى
  • ابو محمد ریحان بن عبدالله حبشى
  • سید ابوالفضل ظفر بن داعى بن مهدى علوى
  • عبدالعزیز بن ابى کامل قاضى عزالدین طرابلسى
  • حسین بن هبة الله طرابلسى‏.

آثار و تألیفات

کراجکی آثار گوناگونی در رشته های مختلف علوم اسلامی به یادگار گذاشته است. از تألیفات متعدد و متنوع این عالم فرزانه در زمینه های: فقه، اصول، ریاضیات، نجوم، ادب، حدیث، فلسفه، کلام، نحو، اخلاق، تاریخ، رجال، تفسیر و... به روشنی می توان دریافت، که وی به معارف و دانش های موجود در عصرش، توجه خاصی داشته است. برخی از آثار او در «مستدرک الوسائل» و «روضات الجنات» خوانساری ذکر گردیده اند، از جمله:

  1. کنز الفوائد
  2. معدن الجواهر و ریاضه الخواطر
  3. الابانه عن المماثله فی الاستدلال لاثبات النبوه والامامه
  4. الاخبار فی الاحاد
  5. الاختیار من الاخبار
  6. ادکار[۱] الاخوان بوجوب حقوق الایمان
  7. الاستطراف فیما ورد فی الفقه من الانصاف
  8. الاستنصار فی النص علی الائمة الاطهار علیهم السلام
  9. الاصول الی مذهب آل الرسول علیهم السلام
  10. الاعلام بحقیقة ایمان امیرالمومنین علیه السلام (و ولده الکرام)
  11. الاغلاط فیما یرویه الجمهور
  12. الاقناع عند تعذر الاجماع
  13. انتفاع المومنین بما فی ایدی السلاطین
  14. الانتقام ممن عذر به امیرالمومنین علیه السلام
  15. الایضاح بین طریقی الزیدیه و الامامیه[۲]
  16. ایضاح السبیل الی علم اوقات اللیل
  17. ایضاح المماثله؛ یا «الابانه عن المماثله»
  18. الایضاح عن احکام النکاح
  19. الباهر فی الاخبار
  20. برّ الوالدین
  21. البرهان علی صحة طول عمر الامام صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه
  22. البستان فی الفقه یا المشجر
  23. البیان عن اعتقاد اهل الایمان
  24. التأدیب
  25. التحفة فی الخواتیم
  26. التذکر باصول الفقه یا مختصر التذکره
  27. تسلیة الرؤساء
  28. الناصریه فی اللیل والجمعه
  29. التعجب من اغلاط العامة فی مسألة الامامه
  30. التعریف بوجوب حق الوالدین
  31. تفضیل الانبیاء علی الملائکه
  32. التلقین لأولاد المومنین
  33. رساله التنبیه علی اغلاط ابی الحسین البصری
  34. التنبیه علی حقیقه البلاغه
  35. التهذیب متصل بالتلقین یا تهذیب المسترشدین
  36. الجدول فی طبقات الارث یا مختصر طبقات الوراث
  37. الجدول المدهش
  38. الجلیس
  39. جواب رسالة الاخوان (الاخوین)
  40. جواب الرسالة الحازمیه.

کراجکی از منظر دانشمندان

  • شیخ منتجب الدین رازی: شیخ عالم ثقه ابوالفتح محمد بن علی کراجکی، فقیه اصحاب، که نزد سید مرتضی و شیخ طوسی روایت قرائت نموده است و صاحب تصانیف نیز هست که از جمله آن ها می توان به کتاب «التعجب» و کتاب «النوادر» اشاره کرد و اخبار ما از او، به واسطه پدرم، از پدرش نقل شده است.[۳]
  • شیخ حر عاملی: عالم، فاضل، متکلم، فقیه، محدث، ثقه جلیل القدر. حر عاملی در ادامه، پس از ذکر تعدادی از کتاب های کراجکی، آن چه را که ابن بابویه و ابن شهر آشوب در مورد کراجکی گفته اند آورده و سپس می گوید: کتاب الفهرست متعلق به کراجکی است، سید بن طاووس هم همین مطلب را در آخر کتاب «الدرع الواقیه» تأیید کرده است.[۴]
  • علامه مجلسی: اما کراجکی، او از عالمان و متکلمان بزرگ است و جمیع ارباب اجازات به او مستند می شوند. کتاب «کنز الفوائد او از کتاب های مشهوری است که همه کسانی که بعد از او آمده اند از آن بهره برده اند و بقیه کتاب هایش نیز در نهایت متانت هستند.[۵] فقیهان طرابلس که شیخ اجل سعید، ابوالفتح کراجکی، مقیم رمله البیضاء نیز از آنان است ـ از عالمان و فقیهان بزرگ ما هستند؛ بلکه از رؤسای آنهاست.[۶]
  • شهید اول: شهید اول در بسیاری از کتاب هایش از کراجکی به «علامه» تعبیر می کند؛ با این که از علامه حلی به «فاضل» تعبیر می نماید.[۷]

پانویس

  1. در برخی از منابع، «اذکار» آورده شده است.
  2. در بعضی از منابع با نام «الایضاح بین السنه والامامیه» آورده شده است.
  3. الفهرست، ص ۱۰۰، رقم ۳۵۵.
  4. امل الآمل، ج ۲، ص ۲۷۸ و ۲۸۸، رقم ۸۵۷.
  5. بحارالانوار، ج ۱، ص ۳۵.
  6. بحارالانوار، ج ۱، ص ۳۵.
  7. الکنی والالقاب، ج ۳، ص ۹۴.

منابع

پیوندها