فوائد الاصول (آخوند خراسانى) (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (مهدی موسوی صفحهٔ فوائد الاصول (کتاب) را به فوائد الاصول (آخوند خراسانى) (کتاب) منتقل کرد)
 
(۷ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
==مؤلف==
+
{{مشخصات کتاب
  
[[ملا محمد آخوند خراسانی ]].(م 1355 ق)
+
|عنوان=
  
==زندگی‌نامه و اظهارنظرها==
+
|تصویر= [[پرونده:فوائد الاصول.jpg|240px|وسط]]
  
[[ملا محمد کاظم آخوند خراسانی]] ، فقیه و مرجع تقلید [[شیعه]] و رهبر سیاسی عصر [[مشروطیت]] فرزند ملا حسین در سـال 1255، در [[مـشهد]]، در یـک خـانـواده غیر معروف متولد شد و در 22 سالگى به [[تهران]] مهاجرت کرد و مدت کوتاهى تحصیل [[فلسفه]] کرد.  سپس به [[نجف]] رفت، دو سال درس [[شیخ انصارى]] را درک کرد اما بیشتر تحصیلاتش نزد [[میرزاى شیرازى]] بوده است.
+
|نویسنده= محمد کاظم آخوند خراسانی
  
میرزاى شیرازى در سال 1291 [[سـامرا]] را محل اقامت خود قرار داد، ولى آخوند خراسانى از نجف دور نشد و خودش مستقلا حـوزه درس تـشـکـیـل داد. او از مـدرسین بسیار موفق است، در حدود هزار و دویست شاگرد از محضرش استفاده مى کردند و درحدود دویست نفر آنان، خود مجتهد بودند.
+
|موضوع= اصول فقه شیعه
  
فـقـهـا عـصـر اخـیـر، نـظیر مرحوم آقا [[سید ابوالحسن اصفهانى]] ، مرحوم حاج [[شیخ محمدحسین اصـفـهانى]] ، مرحوم حاج آقا [[حسین بروجردى]] ، مرحوم حاج آقا [[حسین قمى]] ، و مرحوم آقا [[ضیاءالدین عـراقـى]] هـمـه از شـاگـردان او بوده اند.
+
|زبان= عربی
  
شهرت بیشتر آخوند خراسانى، در [[علم اصول]] است. کتاب [[کـفـایـة الاصـول]] او، یـک کتاب درسى مهم است و حواشى زیادى بر آن نوشته شده است. آرای اصولى آخوند خراسانى، همواره در حوزه هاى علمیه نقل می شود و مورد توجه است. آخوند خراسانى هـمـان کسى است که فتوا به ضرورت مشروطیت داد. مشروطیت [[ایران]] ، رهین اوست. وی در نجف به عنوان جانشین میرزای شیرازی و بزرگ ترین مرجع تقلید عالم شیعه مشخص گردید او در سال 1329 هجرى قمرى در نجف به طور ناگهانی درگذشت. مرگ او طبیعی تلقی نشد و اینکه عمال انگلستان او را مسموم ساخته اند محتمل می نماید.
+
|تعداد جلد= 1
  
 +
|عنوان افزوده1=مصحح
  
==معرفى اجمالى كتاب==
+
|افزوده1= محمد مهدی شمس الدین
  
این كتاب در [[اصول فقه]] [[شیعه]] امامیه و در واقع تقریرات درس مرحوم [[میرزا محمدحسین غروى نائینى]] است كه به وسیله شاگرد وى شیخ محمدعلى كاظمى خراسانى نوشته و تدوین شده است. این كتاب مهم و معتبر، مورد توجه علماى متأخر در حوزه هاى علمیه شیعه بوده است.
+
|عنوان افزوده2=
  
موضوعات كلى مورد بحث در این كتاب عبارت اند از: تعریف علم اصول و مسائل مربوط به آن، ماهیت وضع، صحیح و اعم، مشتق، اوامر، نواهى، مفاهیم عام و خاص، مطلق و مقید، قطع، ظن، شك و...
+
|افزوده2=
  
==وضعیت نشر==
+
|لینک= [http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/78946/فوائد-الأصول  فوائد الأصول]
  
این كتاب به همت انتشارات مؤسسه نشر اسلامى در [[قم]] چاپ و منتشر شده است.
+
}}
 +
کتاب '''«فوائد الاصول»'''، به زبان عربى، از تألیفات [[آخوند خراسانی|ملا محمدکاظم آخوند خراسانى]] (متوفاى ۱۳۲۹ق) در زمینه [[اصول فقه‌‌‌‌|اصول فقه]] است. تألیف این کتاب، در ماه [[ماه رجب|رجب]] سال ۱۳۰۱ق، پایان یافته است.
 +
 
 +
==زندگی‌نامه مؤلف==
 +
 
 +
[[ملا محمد کاظم آخوند خراسانی]]، فقیه و مرجع تقلید [[شیعه]] و رهبر سیاسی عصر [[مشروطیت]] فرزند ملا حسین در سال ۱۲۵۵، در [[مـشهد|مشهد]]، در یک خانواده غیر معروف متولد شد و در ۲۲ سالگى به [[تهران]] مهاجرت کرد و مدت کوتاهى تحصیل [[فلسفه]] کرد. سپس به [[نجف]] رفت، دو سال درس [[شیخ انصارى]] را درک کرد اما بیشتر تحصیلاتش نزد [[میرزاى شیرازى]] بوده است.
 +
 
 +
میرزاى شیرازى در سال ۱۲۹۱ [[سـامرا|سامرا]] را محل اقامت خود قرار داد، ولى آخوند خراسانى از نجف دور نشد و خودش مستقلا حوزه درس تشکیل داد. او از مدرسین بسیار موفق است، در حدود هزار و دویست شاگرد از محضرش استفاده مى کردند و درحدود دویست نفر آنان، خود مجتهد بودند.
 +
 
 +
فقها عصر اخیر، نظیر مرحوم آقا [[سید ابوالحسن اصفهانى]]، مرحوم حاج آقا [[حسین بروجردى]]، مرحوم حاج آقا [[حسین قمى]]، و مرحوم آقا [[ضیاءالدین عـراقـى|ضیاءالدین عراقى]] همه از شاگردان او بوده اند.
 +
 
 +
شهرت بیشتر آخوند خراسانى، در [[علم اصول]] است. کتاب [[کـفـایـة الاصـول|کفایة الاصول]] او، یک کتاب درسى مهم است و حواشى زیادى بر آن نوشته شده است. آرای اصولى آخوند خراسانى، همواره در حوزه هاى علمیه نقل می شود و مورد توجه است. آخوند خراسانى همان کسى است که [[فتوا]] به ضرورت [[مشروطیت]] داد. مشروطیت [[ایران]]، رهین اوست. وی در نجف به عنوان جانشین میرزای شیرازی و بزرگ ترین مرجع تقلید عالم شیعه مشخص گردید. او در سال ۱۳۲۹ هجرى قمرى در نجف به طور ناگهانی درگذشت.
 +
==محتوای کتاب==
 +
 
 +
تقسیم‌بندى مطالب کتاب، با عنوان «فائدة» مى‌باشد و همان‌طور که در «[[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعة]]» و «[[اعیان الشیعه (کتاب)|أعیان الشیعة]]» آمده است، کتاب، مشتمل بر ۱۵ فایده است.
 +
 
 +
این پانزده فایده، به ترتیب عبارتند از: صیغه‌هاى امر و نهى، اتحاد طلب و اراده، اخلال در ذکر مدت در متعه (ازدواج موقت)، استعمال لفظ در بیشتر از یک معنى، تقدم شرط بر مشروط، بحث مشتق، شبهه محصوره، دو خبر متعارض، دو خبر متزاحم، وجوب تبعیت از ظهور، تمسک به مطلق، مدح و ذم افعال، ملازمه بین عقل و شرع و اجتماع امر و نهى.
 +
 
 +
اگر چه کتاب‌هاى اصولى متداول به‌صورت منظم، مباحث الفاظ و سپس مباحث عقلى را مورد بحث قرار مى‌دهند، امّا کتاب «فوائد الاصول» داراى تقسیم‌بندى‌هاى متداول نیست، بلکه به‌صورت گزینشى بعضى از مباحث را مورد بحث قرار داده است و بسیارى از مباحث را نیز مطرح نکرده است.
 +
 
 +
مؤلف، در این کتاب، بناى بر مختصر نوشتن مباحث اصولى را داشته و مثلاً در بحث استعمال لفظ در بیشتر از یک معنا، فقط حدود یک صفحه مطالبى را بیان نموده و در آخر آن، این‌گونه نوشته: «و لا یهمنا التعرض لتفصیل ما فی المسئلة و ما ذکر لها من الاستدلال فإنه على عهدة المطولات».
 +
 
 +
اگر چه مباحث کتاب، باید از [[اصول فقه‌‌‌‌|علم اصول]] باشد، اما مثلاً در بحث اخلال در ذکر مدت در ازدواج موقت، مباحث [[فقه|فقهى]] و نظریات [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ اعظم]](قدس‌سره)، [[شیخ محمدحسن نجفی|صاحب جواهر]]، [[ابن ادریس حلی|ابن إدریس]] و دیگران مطرح شده است و همین‌طور در فایده چهارم که در مورد رجوع در عقد صلح است، بحث، صرفا فقهى است و روایات در این باب و نظریات محقق قمى، سید محمدباقر رشتى اصفهانى، [[شهید اول|شهید اول]] و دیگران مورد بررسى قرار مى‌گیرد.
 +
 
 +
در بعضى از فواید مثل فایده سیزدهم (مدح و ذم افعال) نیز مباحث رنگ مباحث [[علم کلام|کلامى]] دارد.
 +
 
 +
در این کتاب، نظریات جدیدى مطرح شده که بعدها در «[[کفایة الاصول (کتاب)|کفایة الاصول]]» نیز مورد استفاده واقع شده است مثلا:
 +
 
 +
در بحث مقدم داشتن امارات بر اصول، علت آن را این‌گونه ذکر مى‌کند که اماره با برداشتن موضوع اصل عملى، بر آن، «ورود» پیدا مى‌کند و مثلاً با وجود خبر معتبر بر حرام بودن چیزى، «محتمل الحرمة» تبدیل به «معلوم الحرمة» شده و داخل در غایت اصل اباحه شده و بنابراین، اصل اباحه در مورد آن جارى نمى‌شود.
 +
 
 +
نکته ظریفى که در بیانات آخوند خراسانى (قدس‌سره) دیده مى‌شود، این است که در تعارض دلیل با اصل یا [[اصل استصحاب]] با سایر اصول عملیه، توجه به دلیل آنها نموده است.
 +
 
 +
== وضعیت کتاب ==
 +
کتاب موجود، با سه نسخه مقابله شده است:
 +
 
 +
* نسخه خطى که در کتابخانه [[مسجد اعظم قم]] بوده است و با رمز «ع» مشخص شده است؛
 +
* نسخه کتابخانه [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|آیت‌الله مرعشى نجفى]] که با رمز «ن» مشخص شده است؛
 +
* نسخه سوم، نسخه‌اى که در سال ۱۳۱۹ق، ده سال قبل از وفات مؤلف انتشار یافته است.
 +
 
 +
تحقیق و تصحیح کتاب موجود، به وسیله سید مهدى شمس‌الدین انجام شده و در انتشارات وزارت ارشاد اسلامى در قم و در سال ۱۴۰۷ق، تجدید چاپ شده است.
  
 
==منابع==
 
==منابع==
  
محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی
+
* محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی.
 +
* ویکی نور.
  
==پانویس==
+
==متن کتاب==
<references/>
+
[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/78946/فوائد-الأصول '''فوائد الأصول''']
  
 
[[رده:منابع اصول فقه]]
 
[[رده:منابع اصول فقه]]
 
{{منابع اصول فقه}}
 
{{منابع اصول فقه}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۲۵

فوائد الاصول.jpg
نویسنده محمد کاظم آخوند خراسانی
موضوع اصول فقه شیعه
زبان عربی
تعداد جلد 1
مصحح محمد مهدی شمس الدین

فوائد الأصول

کتاب «فوائد الاصول»، به زبان عربى، از تألیفات ملا محمدکاظم آخوند خراسانى (متوفاى ۱۳۲۹ق) در زمینه اصول فقه است. تألیف این کتاب، در ماه رجب سال ۱۳۰۱ق، پایان یافته است.

زندگی‌نامه مؤلف

ملا محمد کاظم آخوند خراسانی، فقیه و مرجع تقلید شیعه و رهبر سیاسی عصر مشروطیت فرزند ملا حسین در سال ۱۲۵۵، در مشهد، در یک خانواده غیر معروف متولد شد و در ۲۲ سالگى به تهران مهاجرت کرد و مدت کوتاهى تحصیل فلسفه کرد. سپس به نجف رفت، دو سال درس شیخ انصارى را درک کرد اما بیشتر تحصیلاتش نزد میرزاى شیرازى بوده است.

میرزاى شیرازى در سال ۱۲۹۱ سامرا را محل اقامت خود قرار داد، ولى آخوند خراسانى از نجف دور نشد و خودش مستقلا حوزه درس تشکیل داد. او از مدرسین بسیار موفق است، در حدود هزار و دویست شاگرد از محضرش استفاده مى کردند و درحدود دویست نفر آنان، خود مجتهد بودند.

فقها عصر اخیر، نظیر مرحوم آقا سید ابوالحسن اصفهانى، مرحوم حاج آقا حسین بروجردى، مرحوم حاج آقا حسین قمى، و مرحوم آقا ضیاءالدین عراقى همه از شاگردان او بوده اند.

شهرت بیشتر آخوند خراسانى، در علم اصول است. کتاب کفایة الاصول او، یک کتاب درسى مهم است و حواشى زیادى بر آن نوشته شده است. آرای اصولى آخوند خراسانى، همواره در حوزه هاى علمیه نقل می شود و مورد توجه است. آخوند خراسانى همان کسى است که فتوا به ضرورت مشروطیت داد. مشروطیت ایران، رهین اوست. وی در نجف به عنوان جانشین میرزای شیرازی و بزرگ ترین مرجع تقلید عالم شیعه مشخص گردید. او در سال ۱۳۲۹ هجرى قمرى در نجف به طور ناگهانی درگذشت.

محتوای کتاب

تقسیم‌بندى مطالب کتاب، با عنوان «فائدة» مى‌باشد و همان‌طور که در «الذریعة» و «أعیان الشیعة» آمده است، کتاب، مشتمل بر ۱۵ فایده است.

این پانزده فایده، به ترتیب عبارتند از: صیغه‌هاى امر و نهى، اتحاد طلب و اراده، اخلال در ذکر مدت در متعه (ازدواج موقت)، استعمال لفظ در بیشتر از یک معنى، تقدم شرط بر مشروط، بحث مشتق، شبهه محصوره، دو خبر متعارض، دو خبر متزاحم، وجوب تبعیت از ظهور، تمسک به مطلق، مدح و ذم افعال، ملازمه بین عقل و شرع و اجتماع امر و نهى.

اگر چه کتاب‌هاى اصولى متداول به‌صورت منظم، مباحث الفاظ و سپس مباحث عقلى را مورد بحث قرار مى‌دهند، امّا کتاب «فوائد الاصول» داراى تقسیم‌بندى‌هاى متداول نیست، بلکه به‌صورت گزینشى بعضى از مباحث را مورد بحث قرار داده است و بسیارى از مباحث را نیز مطرح نکرده است.

مؤلف، در این کتاب، بناى بر مختصر نوشتن مباحث اصولى را داشته و مثلاً در بحث استعمال لفظ در بیشتر از یک معنا، فقط حدود یک صفحه مطالبى را بیان نموده و در آخر آن، این‌گونه نوشته: «و لا یهمنا التعرض لتفصیل ما فی المسئلة و ما ذکر لها من الاستدلال فإنه على عهدة المطولات».

اگر چه مباحث کتاب، باید از علم اصول باشد، اما مثلاً در بحث اخلال در ذکر مدت در ازدواج موقت، مباحث فقهى و نظریات شیخ اعظم(قدس‌سره)، صاحب جواهر، ابن إدریس و دیگران مطرح شده است و همین‌طور در فایده چهارم که در مورد رجوع در عقد صلح است، بحث، صرفا فقهى است و روایات در این باب و نظریات محقق قمى، سید محمدباقر رشتى اصفهانى، شهید اول و دیگران مورد بررسى قرار مى‌گیرد.

در بعضى از فواید مثل فایده سیزدهم (مدح و ذم افعال) نیز مباحث رنگ مباحث کلامى دارد.

در این کتاب، نظریات جدیدى مطرح شده که بعدها در «کفایة الاصول» نیز مورد استفاده واقع شده است مثلا:

در بحث مقدم داشتن امارات بر اصول، علت آن را این‌گونه ذکر مى‌کند که اماره با برداشتن موضوع اصل عملى، بر آن، «ورود» پیدا مى‌کند و مثلاً با وجود خبر معتبر بر حرام بودن چیزى، «محتمل الحرمة» تبدیل به «معلوم الحرمة» شده و داخل در غایت اصل اباحه شده و بنابراین، اصل اباحه در مورد آن جارى نمى‌شود.

نکته ظریفى که در بیانات آخوند خراسانى (قدس‌سره) دیده مى‌شود، این است که در تعارض دلیل با اصل یا اصل استصحاب با سایر اصول عملیه، توجه به دلیل آنها نموده است.

وضعیت کتاب

کتاب موجود، با سه نسخه مقابله شده است:

  • نسخه خطى که در کتابخانه مسجد اعظم قم بوده است و با رمز «ع» مشخص شده است؛
  • نسخه کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى که با رمز «ن» مشخص شده است؛
  • نسخه سوم، نسخه‌اى که در سال ۱۳۱۹ق، ده سال قبل از وفات مؤلف انتشار یافته است.

تحقیق و تصحیح کتاب موجود، به وسیله سید مهدى شمس‌الدین انجام شده و در انتشارات وزارت ارشاد اسلامى در قم و در سال ۱۴۰۷ق، تجدید چاپ شده است.

منابع

  • محمدرضا ضمیری، کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی.
  • ویکی نور.

متن کتاب

فوائد الأصول

منابع اصول فقه
متون به ترتیب تاریخ وفات مولفین
التذکرة بأصول الفقه

شیخ مفید

(م413ق)

الذریعه

سید مرتضی

(436-335)

عدة الاصول

شیخ طوسی

(460-385)

غنیة النزوع

ابن زهره

(585-510)

تهذیب الوصول

علامه حلی

(726-648)

مبادی الوصول

علامه حلی

(726-648)

القواعد و الفوائد

شهید اول

(786-734)

تمهید القواعد

شهید ثانی

(965-911)

معالم الدین

صاحب معالم

(م1011)

زبدة الاصول

شیخ بهائی

(1030-953)

الوافیه فی الاصول

فاضل تونی

(م 1071)

الفوائد الحائریه

وحید بهبهانی

(م1206)

قوانین الاصول

میرزای قمی

(م1231)

فرائد الاصول

شیخ انصاری

(م1281)

کفایة الاصول

آخوند خراسانی

(م1329)

مفاتیح الاصول

سید محمد مجاهد

(م1342)

فوائد الاصول (نائینی)

میرزا محمدحسین نائینی

(1355-1276)

وقایة الأذهان

محمد رضا نجفی اصفهانی

(م 1362)

اصول الفقه

شيخ محمدرضا مظفر

(م 1383)

منتهی الاصول

سید محمد حسن بجنوردی

(1395-1316)

المعالم الجدیده

سید محمد باقر صدر

(1399-1355)

اصول الاستنباط

سید علی نقی حیدری

(1403-1325)

مناهج الوصول

امام خمینی

(1409-1320)

الاصول العامه

سید محمد تقی حکیم

(1346-)

شروح
شروح معالم الدین ← حاشیه معالم، سلطان العلماء (م 1064) - حاشیه معالم، ملا محمد صالح مازندرانی (م 1081) - هدایة المسترشدین، شیخ محمدتقی اصفهانی (م 1248)
شروح فرائد الاصول ← أوثق الوسائل، میرزا موسی بن جعفر بن احمد تبریزی - بحر الفوائد، میرزا محمد حسن آشتیانی - درر الفوائد فی الحاشیه علی الفرائد، آخوند خراسانی - فوائد الرضویه، آقا رضا همدانی
شروح کفایه ← انوار الهدایه، امام خمینی - حاشیة الکفایه، علامه طباطبائی - الحاشیة علی الکفایه، سید حسین بروجردی - حقائق الاصول، سید محسن حکیم - عنایة الاصول، سید مرتضی حسینی یزدی

منتهی الدرایه، سید محمد جعفر جزائری شوشتری - نهایة الدرایة، آیت الله کمپانی - نهایة النهایة، میرزا علی ایروانی