سید محمد مجاهد
«سید محمد طباطبایی مجاهد» (۱۲۴۲-۱۱۸۰ ق) -فرزند سید على طباطبایى-، فقیه اصولی و از مراجع تقلید شیعه در قرن سیزدهم قمری و از شاگردان علامه بحرالعلوم و داماد اوست. وی در زمان خود علیه استعمار روسیه فتوای جهاد صادر کرد و به همین خاطر به «سید محمد مجاهد» معروف شد. کتاب «مفاتيح الاصول» از آثار مهم اوست. علمای بزرگی چون شیخ انصارى و سید محمدشفیع جاپلقی از شاگردان او هستند.
| |
| نام کامل | سید محمد طباطبایى مجاهد |
| زادروز | ۱۱۸۰ قمری |
| زادگاه | کربلا |
| وفات | ۱۲۴۲ قمری |
| مدفن | کربلا |
|
| |
| اساتید | |
| شاگردان |
شیخ مرتضى انصارى، شریف العلماء مازندرانی، سید محمدشفیع جاپلقی، شیخ اسداللّه بروجردى،... |
| آثار |
مفاتيح الاصول، مناهل الأحکام، الوسائل فی الأصول، إصلاح العمل، المصابیح فی شرح المفاتیح، الجهادیة،... |
محتویات
ولادت و خاندان
سید محمد حسنى طباطبایى در سال ۱۱۸۰ هجرى قمرى در کربلا متولد شد. از نظر نسب خانوادگى، هم پدر و هم مادرش از خاندان علم و تقوا هستند.
پدرش سید على طباطبایى (م، ۱۲۳۱ قمرى)، صاحب «الریاض»، از فقهاى عصر خود و از شاگردان محمدباقر وحید بهبهانى است. او استاد بزرگانى همچون صاحب مفتاح الکرامه، سید جواد حسینى عاملى است. در أعیان الشیعة درباره او این طور آمده است: «هو المحقق المؤسس الذی ملأ الدنیا ذکره و عمّ العالم فضله، تخرج علیه علماء أعلام و فقهاء عظام صاروا من أکابر المراجع فی الإسلام».[۱]
همچنین مادرش آمنه بیگم (۱۱۶۰-۱۲۴۳ قمرى)، دختر علامه وحید بهبهانى است. او زنى عالمه و بافضیلت بوده و صاحب مستدرکات أعیان الشیعة درباره او مىگوید: «من أفقه نساء عصره، متکلمة واعظة أصولیة محققة محدثة جلیلة».[۲]
سید محمد مجاهد با دختر سید محمدمهدى بحرالعلوم (م، ۱۲۱۲ قمرى) ازدواج کرد و صاحب سه فرزند شد. سید حسین بزرگترین فرزند او است که در أعیان الشیعة درباره اش این طور آمده است: «کان فاضلاً عالماً مجتهداً بصیراً بالقواعد الأصولیة».[۳] در مورد فرزند دیگرش سید حسن نیز، چنین آمده است: «کان عالماً فاضلاً مجتهداً بصیراً قاضیاً رئیساً فی الحائر على مشرفه السلام».
تحصیلات و استادان
سید محمد مجاهد نزد پدر بزرگوارش سید على طباطبایى و علامه بحرالعلوم تلمذ نمود و با تلاش پیگیرى که در اصول و فقه داشت، به سرعت به مقامات علمى دست یافت، به حدى که پدرش او را اعلم تشخیص داده و دیگر فتوا نداد؛ به این علت، سید محمد از کربلا به اصفهان مهاجرت کرد.[۴]
شیخ عباس قمی در کتاب «الفوائد الرضویه»، علت مهاجرت ایشان را استیلاء جماعتى از وهابیون بر حائر حسینى (کربلا) و کشتار اهالى آن منطقه دانسته است.[۵]
تدریس و شاگردان
سید محمد مجاهد در اصفهان به مدت سیزده سال اقامت داشته است و در این مدت، علماى آن منطقه در مجلس درس او حاضر مىشدند و ایشان مرجع علمى اصول و فقه بوده و کتاب «مفاتیح الأصول» و سایر تألیفاتش را در آنجا نوشته است. سید مجاهد داراى شاگردان بزرگ و مشهورى بوده است، از جمله:
- شیخ مرتضى انصارى (متوفى ۱۲۸۱ قمرى) که مدت چهار سال از محضر پرفیض این عالم ربانى استفاده کرده است.
- شیخ محمد شریف مازندرانى، مشهور به شریف العلماء (متوفى ۱۲۴۵ قمرى)
- شیخ اسداللّه بروجردى (متوفى ۱۲۷۱ قمرى)
- سید محمدشفیع جاپلقی (متوفى ۱۲۸۰ قمرى)
- احمد بن محمدعلى (متوفى ۱۲۴۳ قمرى) نوه محمدباقر وحید بهبهانى
- شیخ محمدحسین بن معصوم بروجردى (متوفى ۱۲۸۰ قمرى)
- شیخ احمد بن على مختارى گلپایگانى
- میرزا حسین لاهیجى نجفى (متوفى ۱۳۰۶ قمرى)
- سید حسین طباطبایى (فرزند سید محمد مجاهد)
- ملا حسین واعظ تسترى
- صفرعلى لاهیجى
- شیخ غلامرضا بن محمدعلى آرانى کاشانى
- میرزا محمدحسن بن محمد معصوم رضوى مشهدى، معروف به حاجى مجتهد (متوفى ۱۲۷۸ قمرى)
- ملا محمدصالح برغانى قزوینى
- سید محمدتقى قزوینى
- شیخ عبدالحسین بن شیخ ملا على برغانى قزوینى
- میرزا ابوالحسن بن حسین بن تقى تنکابنى، مشهور به گیلانى
- شیخ ملا صفرعلى لاهیجانى قزوینى (متوفى ۱۲۷۵ قمرى)
آثار و تألیفات
- مفاتیح الاصول
- الوسائل فی الأصول
- مناهل الأحکام
- إصلاح العمل
- عمدة المقال فی تحقیق أحوال الرجال
- رسالة حجیة الظن
- المصابیح فی شرح المفاتیح فیض کاشانی
- جامع العبائر
- کتاب فی الأغلاط المشهورة
- المصباح الباهر فی ردّ الیادری و إثبات نبوة نبیّنا الطاهر
- رسالة فی الاستصحاب
- الجهادیة
- حاشیه بر معالم
- رسالة فی حجّیة الشهرة
از منظر عالمان
- سید حسن صدر در تکملة أمل الآمل: «علامة العلماء الأعلام و سید الفقهاء العظام و أعلم أهل العلم بالأصول و الکلام».[۶]
- سید محسن امین در أعیان الشیعة: «المرجع فی علمی الأصول والفقه لکل علمائنا و صنف فیها مفاتیح الاصول و غیره حتى توفی والده فرجع إلى کربلاء، فکان المرجع العام لکلّ الإمامیة فی أطراف الدنیا».[۷]
- شیخ عباس قمی در الفوائد الرضویة: «السید الأجل الأعظم الأکرم الأفخم البحر الزاخر والسحاب الماطر الفائق على الأوائل والأواخر، صاحب التحقیقات الرشیفة والتألیفات الأنیفة کالمفاتیح والمناهل و غیرهما، نوّر اللّه روضته و أعلى فی الفردوس منزلته».[۸]
- شیخ عباس قمی به نقل از الروضة البهیة: «کان مفتیاً و حاکماً و قاضیاً و رئیساً فی الدین و الدنیا و مرجعاً للعرب و العجم، انتهت الریاسة الإمامیة فی عصره».[۹]
فعالیتهای اجتماعی و سیاسی
زعامت و مرجعیت:
سید محمد مجاهد پس از ارتحال پدر بزرگوارش سید على طباطبایى، در سال ۱۲۳۱ قمرى به کربلا هجرت نموده و مقام افتا و قضاوت و زعامت در دین و دنیاى مردم را به عهده مىگیرد. او مرجع عرب و عجم در زمان خود بوده و ریاست شیعیان را در این عصر به عهده داشته است، تا این که به علت حمله وهابیون به کربلا، قصد مهاجرت به کاظمین مىکند و این شهر محل امنى براى شیعیان مىگردد.
جهاد با روسیه:
دروه مرجعیت سید محمد مجاهد با جنگهای ایران و روس همزمان بود، از اینرو او همانند فقیهان دیگر شیعه به مبارزه با روسها پرداخت. سید محمد، نخست فتوای جهاد در برابر روسها داد و در اواخر عمر به همراه گروهی از علمای عتبات، عازم تهران و سپس تبریز شد تا شخصاً مردم را به جهاد علیه روسها تشویق و پادشاه را به جنگ با آنها وادار کند. از اینرو به «مجاهد» لقب گرفت. در این جنگ، علاوه بر ایشان، علماى بزرگى همچون ملا احمد نراقی (متوفى ۱۲۴۵ قمرى) شرکت داشتند. از دیگر روحانیونى که در این جنگ حضور داشتند مىتوان به: سید ابراهیم نواب یزدى، ملا محمدصالح برغانى قزوینى، شیخ ملا صفرعلى لاهیجانى (متوفى ۱۲۷۵ قمرى)، شیخ میرزا ضیاءالدین بن اسداللّه بروجردى (متوفى ۱۳۰۰ قمرى)، میرزا داود بن شیخ اسداللّه بروجردى (متوفى ۱۲۹۸ قمرى) و شیخ محمدحسین بن معصوم بروجردى (متوفى ۱۲۸۰ قمرى) اشاره کرد.
این خیزش هرچند در ابتدا پیروزهایی برای سپاه ایران در پی داشت، اما پس از عقبنشینی فتحعلی شاه قاجار، منجر به جدایی بخشهایی از ایران بر اساس قرارداد ترکمنچای شد.
وفات
آیت الله سید محمد مجاهد در سال ۱۲۴۲ قمرى در بازگشت از تبریز، در قزوین دار فانی را وداع گفت. بدن مطهر ایشان را به کربلا منتقل و دفن کردند. قبر آن بزرگوار مشهور و داراى گنبد بزرگى است و محل زیارت مردم است.
پانویس
- ↑ أعیان الشیعة، ج۸، ص۳۱۴.
- ↑ مستدرکات أعیان الشیعة، ج۵، ص۶۲.
- ↑ أعیان الشیعة، ج۶، ص۱۵۹.
- ↑ أعیان الشیعة، ج۹، ص۴۴۳.
- ↑ الفوائد الرضویة به نقل از روضة البهیة، ص۵۷۹-۵۸۱.
- ↑ أعیان الشیعة، ج۹، ص۴۴۳ به نقل از تکملة أمل الآمل.
- ↑ أعیان الشیعة، ص ۴۴۳.
- ↑ الفوائد الرضویة، ص۵۷۹.
- ↑ الفوائد الرضویة، ص۵۸۱ به نقل از الروضة البهیة.
منابع
- نرم افزار جامع اصول الفقه، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- ویکی شیعه.
