فقه القرآن فی شرح آیات الاحکام (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۵ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{منبع الکترونیکی معتبر|ماخذ=نرم افزار}}
 
 
{{مشخصات کتاب
 
{{مشخصات کتاب
  
سطر ۶: سطر ۵:
 
|تصویر= [[پرونده:فقه القرآن.jpg|240px|وسط]]
 
|تصویر= [[پرونده:فقه القرآن.jpg|240px|وسط]]
  
|نویسنده= قطب‌الدين سعيد بن هبةالله راوندى
+
|نویسنده= قطب‌الدين راوندى
  
 
|موضوع= تفاسير فقهی
 
|موضوع= تفاسير فقهی
سطر ۱۲: سطر ۱۱:
 
|زبان= عربی
 
|زبان= عربی
  
|تعداد جلد=
+
|تعداد جلد= 2
  
 
|عنوان افزوده1= محقق
 
|عنوان افزوده1= محقق
سطر ۲۲: سطر ۲۱:
 
|افزوده2= محمود مرعشي.
 
|افزوده2= محمود مرعشي.
  
|لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/38623/فقه-القرآن فقه القرآن فى شرح آيات الأحكام]
+
|لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/38623/ فقه القرآن فى شرح آيات الأحكام]
  
 
}}
 
}}
  
 +
کتاب '''«فقه القرآن فى شرح آیات الأحکام»''' تألیف [[قطب راوندى|قطب‌الدین سعید بن هبةالله راوندى]] (م، ۵۷۳ ق)، از علماى بزرگ [[شیعه|شیعه]] می‎باشد. در این کتاب جمع‌آورى [[آیه|آیاتى]] که مربوط به مباحث [[فقه|فقهى]] است با جامعیت بى‌نظیرى، انجام شده، که شاید بتوان گفت ایشان از پیشگامان در این زمینه هستند.
  
 
==مؤلف==
 
==مؤلف==
 +
شیخ قطب‌الدین، ابوالحسن یا ابوالحسین، سعید بن عبدالله بن حسین بن هبةالله بن حسن راوندى کاشانى، عالم بزرگ، [[محدث]]، مفسر، متکلم، [[فقیه|فقیه]]، فیلسوف و تاریخ دان بزرگ [[شیعه|شیعه]] در قرن ششم هجرى است. او در راوند کاشان به دنیا آمد. شیخ قطب در آثار خود موضوعات متنوعى از علوم و معارف اسلامى را به بحث گرفته و در علم [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، [[فقه]]، [[حدیث|حدیث]]، [[فلسفه]]، [[علم کلام|کلام]]، [[تاریخ|تاریخ]] و دیگر موضوعات نوشتارهاى فراوانى بر جاى نهاده است. اساتید او عبارتند از: پدر بزرگوارش، شیخ ابوعلى [[شیخ طبرسی|فضل بن حسن طبرسى]]، عمادالدین محمد بن ابى القاسم طبرى و ... . برخی از آثار ایشان عبارتند از: جلوه‌های اعجاز معصومین(علیهم السلام)، [[الخرائج والجرائح (کتاب)|الخرائج و الجرائح]]‏، ‏ضیاء الشهاب فی شرح شهاب الاخبار. قطب راوندى در سال ۵۷۳ ه. دیده از جهان فرو بست.
  
اين كتاب توسط فقيه مفسر، محدث اديب، قطب الدين سعيد بن هبة الله راوندى، از علماى بزرگ [[شيعه]] در قرن ششم هجرى نگاشته شده است.
+
==انگیزه نگارش==
  
==موضوع‌==
+
مؤلف در مقدمه کتاب چنین آورده است:
  
در اين كتاب جمع‌آورى آياتى كه مربوط به مباحث فقهى است با جامعيت بى‌نظيرى، انجام شده كه شايد بتوان گفت ايشان از پيشگامان در اين زمينه هستند.
+
«چیزى که مرا برانگیخت تا دست به نگارش چنین کتابى بزنم این بود که در میان پژوهشگران کتابى را نیافتم که به خوبى به بررسى این مهم پرداخته باشد، یعنى کتابى که در آن فقه [[قرآن]] یا سخنان خداوند متعال بررسى شده باشد در دست نبود. پس بر آن شدم که در مورد همه مباحث مربوط به آن مانند: لفظ و معنا و ظاهر و باطن آیاتى که درباره [[احکام]] شرعى فروفرستاده شده است به بررسى بپردازم. نظر علماى [[شیعه|شیعه]] این است که ما پس از روایات محکم و معتبرى که از [[ائمه اطهار|ائمه معصوم]] علیهم السلام داریم با بودن [[اجماع]]، دیگر یقین پیدا مى‌کنیم که به چشمه زلال معرفت دست یافته‌ایم ولى چه زیبا است که افزون بر سخنان امامان معصوم علیهم السلام آیاتى از قرآن نیز باشند که چشمان ما را روشن نمایند و دلیل ما را محکم و یقین ما را فزونى بخشند. به این خاطر دست به کار نگارش این کتاب شدم تا با مبانى و استدلال هاى محکم خود خواننده را راضى و بى‌نیاز سازد و به راحتى به درک مطالب آن نایل آید بى آن که سخن به درازا کشد و در بیان مقصود، ایجاد اخلال نماید و هر فقیه دانشمندى با دیدنش آن را تصدیق نماید و به آن رضایت دهد و از خداوند متعال انجام این مهم را خواستارم.»
  
==انگيزه نگارش==
+
==ویژگی‌هاى کتاب==
  
مؤلف در مقدمه كتاب چنين آورده است: چيزى كه مرا برانگيخت تا دست به نگارش چنين كتابى بزنم اين بود كه در ميان پژوهشگران كتابى را نيافتم كه به خوبى به بررسى اين مهم پرداخته باشد، يعنى كتابى كه در آن فقه قرآن يا سخنان خداوند متعال بررسى شده باشد در دست نبود. پس بر آن شدم كه در مورد همه مباحث مربوط به آن مانند: لفظ و معنا و ظاهر و باطن آياتى كه درباره احكام شرعى فروفرستاده شده است به بررسى بپردازم.
+
کتاب حاضر به ترتیب مباحث [[فقه|فقهى]] یعنى از [[طهارت]] تا [[دیات|دیات]] نگاشته شده است و گفتنى‌هاى درخور توجه که با مباحث [[تفسیر قرآن|تفسیرى]] و فقهى در هم آمیخته شده، در آن به خوبى خودنمایى مى‌کند.
  
نظر علماى شيعه اين است كه ما پس از روايات محكم و معتبرى كه از ائمه معصوم عليهم السلام داريم با بودن اجماع، ديگر يقين پيدا مى‌كنيم كه به چشمه زلال معرفت دست يافته‌ايم ولى چه زيبا است كه افزون بر سخنان امامان معصوم عليهم السلام آياتى از قرآن نيز باشند كه چشمان ما را روشن نمايند و دليل ما را محكم و يقين ما را فزونى بخشند.
+
نوشته‌هاى ایشان از نظریات شیخ الطائفه [[شیخ طوسی|محمد بن حسن طوسى]] در دو کتاب «[[التبیان (کتاب)|التبیان فی تفسیر القرآن]]» و «[[الاستبصار (کتاب)|الاستبصار فیما اختلف فیه من الأخبار]]» تأثیر پذیرفته، به گونه‌اى که توجه خاصى به نظریات [[سید مرتضی|سید مرتضى علم الهدى]] در کتاب «[[الانتصار (کتاب)|الانتصار فی انفرادات الإمامیة]]» کرده است. این مطلب را با دقت در متن این کتاب به آسانى مى‌توان یافت، به شکلى که در برخى از موارد عین عبارت آنها نقل شده بدون آن که هیچ گونه تغییر یا تصرفى در عبارت آنها صورت گرفته باشد. البته این بدان معنا نیست که مؤلف از قدرت [[اجتهاد]] و استنباط بى‌بهره بوده، زیرا در بسیارى جاها مى‌بینیم که وى همانند فقیهى قدرتمند به بررسى و تحلیل مباحث فقهى و تفسیرى مى‌پردازد و نظریات جدید و استوارى را مطرح مى‌سازد.
  
به اين خاطر دست به كار نگارش اين كتاب شدم تا با مبانى و استدلال هاى محكم خود خواننده را راضى و بى‌نياز سازد و به راحتى به درك مطالب آن نايل آيد بى آن كه سخن به درازا كشد و در بيان مقصود، ايجاد اخلال نمايد و هر فقيه دانشمندى با ديدنش آن را تصديق نمايد و به آن رضايت دهد و از خداوند متعال انجام اين مهم را خواستارم.
+
یکى دیگر از ویژگی هاى این کتاب تلفیقى نوین است که ایشان توانسته میان نظریات فقهى و تفسیرى که به ظاهر با هم اختلاف دارند به نوعى سازگارى ایجاد نماید. گاهى که به منابع فقهى و روایى مراجعه مى‌کنیم، گمان مى‌رود علما و دانشمندان اسلامى در این زمینه با هم اختلاف نظر دارند ولى پس از آن که به این کتاب برمى‌گردیم، با شگفتى مى‌بینیم که ایشان آن نظریات را جمع کرده و با بیان ساده و زیبایى یکجا آورده است.
  
==ويژگي هاى كتاب==
+
از دیگر ویژگی هاى این کتاب، بیان نظریات اختلافى میان عالمان [[شیعه|شیعه]] و [[اهل سنت|سنى]] است که به شکلى دقیق به بررسى آنها پرداخته و در برخى موارد فصل هاى متعددى در توضیح آن اختصاص داده و از دریچه‌هاى گوناگون به آنها نگریسته است.
  
كتاب حاضر به ترتيب مباحث فقهى يعنى از طهارت تا ديات نگاشته شده است و گفتنى‌هاى درخور توجه كه با مباحث تفسيرى و فقهى در هم آميخته شده، در آن به خوبى خودنمايى مى‌كند.
+
به هر حال، این کتاب یک اثر بزرگ و ماندگار در نوع خود به شمار مى‌رود و با گذشت نزدیک به هزار سال از نگارش آن، هنوز مباحث آن توجه محققان و فقها را به خود معطوف ساخته است. مرحوم [[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|آیت الله نجفى مرعشى]] رحمه الله در این باره مى‌گوید:
  
نوشته‌هاى ايشان از نظريات «شيخ الطائفه محمد بن حسن طوسى» در دو كتاب «التبيان في تفسير القرآن» و «الاستبصار فيما اختلف فيه من الأخبار» تأثير پذيرفته، به گونه‌اى كه توجه خاصى به نظريات «سيد مرتضى علم الهدى» در كتاب «الانتصار في انفرادات الإمامية» كرده است.
+
«از کسانى که در این میدان گوى سبقت را از دیگران ربوده و جزء چهره‌هاى درخشان درآمده، عالم فرزانه، نام‌آور وارسته و آگاه به علوم اسلامى، اندیشمند، محدث، مفسر، متکلم بزرگ، شخصیت بى‌نظیر و اعجوبه زمان شیخ قطب الدین ابى على سعید بن هبة الله راوندى کاشانى است. او در [[قم]] اقامت گزید و در آن شهر نیز به رحمت ایزدى پیوست. وى با یادگار خود به نام «فقه القرآن فی شرح آیات الأحکام» خدمت بزرگى به فقه و فقیه پرورى نمود. این کتاب از مهم‌ترین کتاب‌هاى نگاشته شده در این باره است و کمتر نمونه و همانندى براى آن مى‌توان یافت».
  
اين مطلب را با دقت در متن اين كتاب به آسانى مى‌توان يافت، به شكلى كه در برخى از موارد عين عبارت آنها نقل شده بدون آن كه هيچ گونه تغيير يا تصرفى در عبارت آنها صورت گرفته باشد. البته اين بدان معنا نيست كه مؤلف از قدرت اجتهاد و استنباط بى‌بهره بوده، زيرا در بسيارى جاها مى‌بينيم كه وى همانند فقيهى قدرتمند به بررسى و تحليل مباحث فقهى و تفسيرى مى‌پردازد و نظريات جديد و استوارى را مطرح مى‌سازد.
+
==نسخه‌هاى کتاب==
  
يكى ديگر از ويژگي هاى اين كتاب تلفيقى نوين است كه ايشان توانسته ميان نظريات فقهى و تفسيرى كه به ظاهر با هم اختلاف دارند به نوعى سازگارى ايجاد نمايد. گاهى كه به منابع فقهى و روايى مراجعه مى‌كنيم، گمان مى‌رود علما و دانشمندان اسلامى در اين زمينه با هم اختلاف نظر دارند ولى پس از آن كه به اين كتاب برمى‌گرديم، با شگفتى مى‌بينيم كه ايشان آن نظريات را جمع كرده و با بيان ساده و زيبايى يكجا آورده است.
+
*نسخه کتابخانه حضرت آیت الله نجفى مرعشى، نگاشته شده به سال ۷۵۹ هجرى‌.
 +
*نسخه کتابخانه دانشگاه تهران، نگارش سال ۷۰۶ هجرى‌.
  
از ديگر ويژگي هاى اين كتاب، بيان نظريات اختلافى ميان عالمان شيعه و سنى است كه به شكلى دقيق به بررسى آنها پرداخته و در برخى موارد فصل هاى متعددى در توضيح آن اختصاص داده و از دريچه‌هاى گوناگون به آنها نگريسته است.
+
==منابع==
 
 
به هر حال، اين كتاب يك اثر بزرگ و ماندگار در نوع خود به شمار مى‌رود و با گذشت نزديك به هزار سال از نگارش آن، هنوز مباحث آن توجه محققان و فقها را به خود معطوف ساخته است.
 
 
 
==سخن بزرگان==
 
 
 
مرحوم آيت الله نجفى مرعشى رحمه الله در اين باره مى‌گويد: «از كسانى كه در اين ميدان گوى سبقت را از ديگران ربوده و جزء چهره‌هاى درخشان درآمده، عالم فرزانه، نام‌آور وارسته و آگاه به علوم اسلامى، انديشمند، محدث، مفسر، متكلم بزرگ، شخصيت بى‌نظير و اعجوبه زمان شيخ قطب الدين ابى على سعيد بن هبة الله راوندى كاشانى است. او در [[قم]] اقامت گزيد و در آن شهر نيز به رحمت ايزدى پيوست. وى با يادگار خود به نام فقه القران في شرح آيات الأحكام خدمت بزرگى به فقه و فقيه پرورى نمود. اين كتاب از مهم‌ترين كتاب‌هاى نگاشته شده در اين باره است و كمتر نمونه و همانندى براى آن مى‌توان يافت».
 
  
==نسخه‌هاى كتاب==
+
* ویکی نور
  
* نسخه كتابخانه حضرت آيت الله نجفى مرعشى نگاشته شده به سال 759 هجرى‌.
+
==متن کتاب ==
* نسخه كتابخانه دانشگاه تهران، نگارش سال 706 هجرى‌.
+
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/38623/فقه-القرآن '''فقه القرآن فى شرح آيات الأحكام''']
 
 
==منابع==
 
* نرم افزار جامع تفاسیر نور، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (باتلخیص).
 
==متن کتاب فقه القرآن فى شرح آيات الأحكام==
 
[http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/38623/فقه-القرآن فقه القرآن فى شرح آيات الأحكام]
 
 
[[رده:تفاسیر فقهی]]
 
[[رده:تفاسیر فقهی]]
 
[[رده:تفاسیر]]
 
[[رده:تفاسیر]]
 
{{تفسیر قرآن}}
 
{{تفسیر قرآن}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۰۰

فقه القرآن.jpg
نویسنده قطب‌الدين راوندى
موضوع تفاسير فقهی
زبان عربی
تعداد جلد 2
محقق احمد حسيني
باهتمام محمود مرعشي.

فقه القرآن فى شرح آيات الأحكام

کتاب «فقه القرآن فى شرح آیات الأحکام» تألیف قطب‌الدین سعید بن هبةالله راوندى (م، ۵۷۳ ق)، از علماى بزرگ شیعه می‎باشد. در این کتاب جمع‌آورى آیاتى که مربوط به مباحث فقهى است با جامعیت بى‌نظیرى، انجام شده، که شاید بتوان گفت ایشان از پیشگامان در این زمینه هستند.

مؤلف

شیخ قطب‌الدین، ابوالحسن یا ابوالحسین، سعید بن عبدالله بن حسین بن هبةالله بن حسن راوندى کاشانى، عالم بزرگ، محدث، مفسر، متکلم، فقیه، فیلسوف و تاریخ دان بزرگ شیعه در قرن ششم هجرى است. او در راوند کاشان به دنیا آمد. شیخ قطب در آثار خود موضوعات متنوعى از علوم و معارف اسلامى را به بحث گرفته و در علم تفسیر، فقه، حدیث، فلسفه، کلام، تاریخ و دیگر موضوعات نوشتارهاى فراوانى بر جاى نهاده است. اساتید او عبارتند از: پدر بزرگوارش، شیخ ابوعلى فضل بن حسن طبرسى، عمادالدین محمد بن ابى القاسم طبرى و ... . برخی از آثار ایشان عبارتند از: جلوه‌های اعجاز معصومین(علیهم السلام)، الخرائج و الجرائح‏، ‏ضیاء الشهاب فی شرح شهاب الاخبار. قطب راوندى در سال ۵۷۳ ه. دیده از جهان فرو بست.

انگیزه نگارش

مؤلف در مقدمه کتاب چنین آورده است:

«چیزى که مرا برانگیخت تا دست به نگارش چنین کتابى بزنم این بود که در میان پژوهشگران کتابى را نیافتم که به خوبى به بررسى این مهم پرداخته باشد، یعنى کتابى که در آن فقه قرآن یا سخنان خداوند متعال بررسى شده باشد در دست نبود. پس بر آن شدم که در مورد همه مباحث مربوط به آن مانند: لفظ و معنا و ظاهر و باطن آیاتى که درباره احکام شرعى فروفرستاده شده است به بررسى بپردازم. نظر علماى شیعه این است که ما پس از روایات محکم و معتبرى که از ائمه معصوم علیهم السلام داریم با بودن اجماع، دیگر یقین پیدا مى‌کنیم که به چشمه زلال معرفت دست یافته‌ایم ولى چه زیبا است که افزون بر سخنان امامان معصوم علیهم السلام آیاتى از قرآن نیز باشند که چشمان ما را روشن نمایند و دلیل ما را محکم و یقین ما را فزونى بخشند. به این خاطر دست به کار نگارش این کتاب شدم تا با مبانى و استدلال هاى محکم خود خواننده را راضى و بى‌نیاز سازد و به راحتى به درک مطالب آن نایل آید بى آن که سخن به درازا کشد و در بیان مقصود، ایجاد اخلال نماید و هر فقیه دانشمندى با دیدنش آن را تصدیق نماید و به آن رضایت دهد و از خداوند متعال انجام این مهم را خواستارم.»

ویژگی‌هاى کتاب

کتاب حاضر به ترتیب مباحث فقهى یعنى از طهارت تا دیات نگاشته شده است و گفتنى‌هاى درخور توجه که با مباحث تفسیرى و فقهى در هم آمیخته شده، در آن به خوبى خودنمایى مى‌کند.

نوشته‌هاى ایشان از نظریات شیخ الطائفه محمد بن حسن طوسى در دو کتاب «التبیان فی تفسیر القرآن» و «الاستبصار فیما اختلف فیه من الأخبار» تأثیر پذیرفته، به گونه‌اى که توجه خاصى به نظریات سید مرتضى علم الهدى در کتاب «الانتصار فی انفرادات الإمامیة» کرده است. این مطلب را با دقت در متن این کتاب به آسانى مى‌توان یافت، به شکلى که در برخى از موارد عین عبارت آنها نقل شده بدون آن که هیچ گونه تغییر یا تصرفى در عبارت آنها صورت گرفته باشد. البته این بدان معنا نیست که مؤلف از قدرت اجتهاد و استنباط بى‌بهره بوده، زیرا در بسیارى جاها مى‌بینیم که وى همانند فقیهى قدرتمند به بررسى و تحلیل مباحث فقهى و تفسیرى مى‌پردازد و نظریات جدید و استوارى را مطرح مى‌سازد.

یکى دیگر از ویژگی هاى این کتاب تلفیقى نوین است که ایشان توانسته میان نظریات فقهى و تفسیرى که به ظاهر با هم اختلاف دارند به نوعى سازگارى ایجاد نماید. گاهى که به منابع فقهى و روایى مراجعه مى‌کنیم، گمان مى‌رود علما و دانشمندان اسلامى در این زمینه با هم اختلاف نظر دارند ولى پس از آن که به این کتاب برمى‌گردیم، با شگفتى مى‌بینیم که ایشان آن نظریات را جمع کرده و با بیان ساده و زیبایى یکجا آورده است.

از دیگر ویژگی هاى این کتاب، بیان نظریات اختلافى میان عالمان شیعه و سنى است که به شکلى دقیق به بررسى آنها پرداخته و در برخى موارد فصل هاى متعددى در توضیح آن اختصاص داده و از دریچه‌هاى گوناگون به آنها نگریسته است.

به هر حال، این کتاب یک اثر بزرگ و ماندگار در نوع خود به شمار مى‌رود و با گذشت نزدیک به هزار سال از نگارش آن، هنوز مباحث آن توجه محققان و فقها را به خود معطوف ساخته است. مرحوم آیت الله نجفى مرعشى رحمه الله در این باره مى‌گوید:

«از کسانى که در این میدان گوى سبقت را از دیگران ربوده و جزء چهره‌هاى درخشان درآمده، عالم فرزانه، نام‌آور وارسته و آگاه به علوم اسلامى، اندیشمند، محدث، مفسر، متکلم بزرگ، شخصیت بى‌نظیر و اعجوبه زمان شیخ قطب الدین ابى على سعید بن هبة الله راوندى کاشانى است. او در قم اقامت گزید و در آن شهر نیز به رحمت ایزدى پیوست. وى با یادگار خود به نام «فقه القرآن فی شرح آیات الأحکام» خدمت بزرگى به فقه و فقیه پرورى نمود. این کتاب از مهم‌ترین کتاب‌هاى نگاشته شده در این باره است و کمتر نمونه و همانندى براى آن مى‌توان یافت».

نسخه‌هاى کتاب

  • نسخه کتابخانه حضرت آیت الله نجفى مرعشى، نگاشته شده به سال ۷۵۹ هجرى‌.
  • نسخه کتابخانه دانشگاه تهران، نگارش سال ۷۰۶ هجرى‌.

منابع

  • ویکی نور

متن کتاب

فقه القرآن فى شرح آيات الأحكام

***
تفسیر قرآن
درباره تفسیر قرآن: تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن
اصطلاحات: اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات
شاخه های تفسیر قرآن:

تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی)

روشهای تفسیری قرآن:
تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: