منابع و پی نوشتهای متوسط
جامعیت مقاله متوسط
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

روشهای تفسیری قرآن: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(روشهای متداول تفسیر قرآن)
(ویرایش)
 
(۳ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
'''انواع روش‌ها و گرایش‌ها در تفسیر قرآن'''
+
{{خوب}}
 +
«روش تفسیری» عبارت است از طریق و شیوه‌ای که هر مفسر برای [[تفسیر قرآن|تفسیر]] یک یا چند [[آیه]] از [[قرآن|قرآن کریم]] انتخاب می‌کند و غالباً بستگی دارد به ابزاری که در تفسیر بکار می‌برد. مفسر گاهی بر اساس [[عقل]]، گاهی بر اساس نقل ([[حدیث|روایات]]) و زمانی به کمک خود [[قرآن]] به تفسیر می پردازد.
  
گاهی مفسر بر اساس عقل یا نقل (روایات) یا به کمک خود [[قرآن]] به تفسیر می پردازد:
+
==روشهای متداول تفسیر قرآن==
 +
 
 +
روشهای تفسیری متداول صرف نظر از درستی یا نادرستی آنها عبارتند از:
 +
 
 +
'''از جهت شکل:'''
  
روش تفسیری عبارت است از طریق و شیوه‌ای كه هر مفسر برای تفسیر یك یا چند آیه انتخاب می‌كند و غالباً بستگی دارد به ابزاری كه در تفسیر بكار می‌برد.
+
#[[تفسیر ترتیبی]]
 +
#[[تفسیر موضوعی]]
  
==روشهای متداول تفسیر قرآن==
+
'''از جهت منابع:'''
  
روشهای تفسیری متداول صرف نظر از درستی یا نادرستی آنها عبارتند از:
+
#[[تفسیر قرآن به قرآن]]: تفسیر با بهره گیری از آیات دیگر [[قرآن|قرآن کریم]] است.
ازجهت شکل:
+
#[[تفسیر عقلی]]: گاهی مفسر بر اساس [[عقل]] به تفسیر می‌پردازد که به آن روش «تفسیر عقلی» می‌گویند.
# [[تفسیر ترتیبی]]
+
#[[تفسیر روایی]]: تفسیر با الهام از [[حدیث|روایات]] است، که به آن «تفسیر نقلی» یا «تفسیر مأثور» نیز می‌گویند.
# [[تفسیر موضوعی]]
 
ازجهت منابع:
 
# [[تفسیر قرآن به قرآن]]
 
# [[تفسیر عقلی]]
 
# [[تفسیر روایی]]
 
ازجهت معیار:
 
# [[تفسیر اجتهادی]]
 
# [[تفسیر فقهی]]
 
# [[تفسیر ادبی]]
 
# [[تفسیر تربیتی]]
 
# [[تفسیر كلامی]]
 
# [[تفسیر فلسفی]]
 
# [[تفسیر عرفانی]]
 
# [[تفسیر علمی - تجربی]]
 
# [[تفسیر رمزی]]
 
# [[تفسیر به رأی]]
 
  
==تفاوت روشها و گرایش های تفسیری==
+
'''از جهت معیار:'''
  
گاهی مفسران بر اساس علاقه و گرایش کلامی، فقهی، تاریخی یا فلسفی یا... قرآن را تفسیر می‌کنند؛ یعنی جنبه کلامی و اعتقادات قرآن، [[احکام]] یا مسائل تاریخی یا فلسفی آن را بیان می‌کنند؛ این‌ها گرایش‌های تفسیری است و روش تفسیری شیوه مفسر در بیان و تفسیر آیه است با هر گرایشی که دارد.
+
#[[تفسیر اجتهادی]]
 +
#[[تفسیر فقهی]]
 +
#[[تفسیر ادبی]]
 +
#[[تفسیر تربیتی]]
 +
#[[تفسیر کلامی]]
 +
#[[تفسیر فلسفی]]
 +
#[[تفسیر عرفانی]]
 +
#[[تفسیر علمی - تجربی]]
 +
#[[تفسیر رمزی]]
 +
#[[تفسیر به رأی]]
  
تفاوتی نمی‌کند که مفسر از چه دریچه ای به آیه نگاه می کند در هر صورت او برای تفسیر آیه به ناچار این کار را به یک روش از روشهای پیش گفته - یا چند مورد آنها به صورت توامان - انجام می دهد.
+
==تفاوت روشها و گرایشهای تفسیری==
  
در برخی از کتابهایی که به بررسی روشهای تفسیر [[قرآن]] می پردازد بین روشهای تفسیری و گرایش های تفسیری تمایز چندانی داده نشده و روشهای تفسیر قرآن در کنار گرایشهای تفسیری مورد بررسی قرار گرفته اند.
+
گاهی مفسران بر اساس علاقه و گرایش [[علم کلام|کلامی]]، [[فقه|فقهی]]، [[تاریخ|تاریخی]] یا [[فلسفه|فلسفی]] و... [[قرآن]] را [[تفسیر قرآن|تفسیر]] می‌کنند؛ یعنی جنبه کلامی و اعتقادی، [[احکام]] یا مسائل تاریخی یا فلسفی قرآن را بیان می‌کنند؛ این‌ها «گرایش‌های تفسیری» است.
  
==علت پیدایش شیوه‌های مختلف در قرآن==
+
اما «روش تفسیری»، شیوه مفسر در بیان و تفسیر آیه است، با هر گرایشی که دارد؛ تفاوتی نمی‌کند که مفسر از چه دریچه ای به [[آیه]] نگاه می کند، در هر صورت او برای تفسیر آیه به ناچار این کار را به یک روش از روشهای پیش گفته - یا چند مورد آنها به صورت توأمان - انجام می دهد.
  
در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله مردم مستقیماً از منبع متصل به [[وحی]] الهی استفاده می‌كردند و هر مشكلی را از ایشان سئوال می‌كردند و تفسیر از این قاعده مستثنی نبود ولذا بسیاری از روایات اسلامی، تفسیر آیات قرآن است كه از پیامبر صلی الله علیه و آله سئوال شده و ایشان مطلب آیه را توضیح داده‌اند.
+
در برخی از کتابهایی که به بررسی روشهای تفسیر [[قرآن]] می پردازد، بین روشهای تفسیری و گرایش های تفسیری تمایز چندانی داده نشده و روشهای تفسیر قرآن در کنار گرایشهای تفسیری مورد بررسی قرار گرفته اند.
  
در زمان ائمه معصومین علیهم السلام تا حدودی وضع بر همین منوال بود، خصوصاً برای [[شیعه]] كه قول آنها را حجت می‌دانند و در مورد تفسیر آیات هم از ایشان سئوال می‌شد.
+
==علت پیدایش روشهای مختلف تفسیری==
  
اما در زمانهای بعد در قرون اولیه اسلام كم‌كم بحث‌های كلامی زیاد شد و این به علت فتح كشورهای جدید و برخورد مسلمانان با فرقه‌های مختلف اوج گرفت و در زمان خلفاء فلسفه یونانی به عربی منتقل شد ولذا در عهد [[عباسیان]] (اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم هجری قمری) بحث های عقلی و فلسفی رشد كرد و در هیمن زمان هم تصوف ظاهر شد و بعضی مردم به ریاضت و مجاهده نفس و... روی آوردند و در این میان گروه سومی از مردم اهل [[حدیث]] شدند كه بر تعبد محض به ظواهر دینی پایبند بودند و به خاطر همین اختلاف آراء اختلاف روشهای تفسیری هم بوجود آمد.
+
در زمان [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] صلی الله علیه و آله مردم مستقیماً از منبع متصل به [[وحی]] الهی استفاده می‌کردند و هر مشکلی را از ایشان سئوال می‌کردند و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] از این قاعده مستثنی نبود. ولذا بسیاری از روایات اسلامی، تفسیر آیات [[قرآن]] است که از پیامبر صلی الله علیه و آله سئوال شده و ایشان مطلب آیه را توضیح داده‌اند.
  
محدثین از روش تفسیر با روایات سلف صالح و صحابه و... پیروی می‌كردند و متكلمین و فلاسفه هم آیات را طبق مذهب مختار خودشان تفسیر می‌كردند و آیات مخالف را تأویل می‌كردند و متصوفه به تأویل آیات روی آوردند و به همین ترتیب شیوه‌های تفسیری متعدد بوجود آمد.
+
در زمان [[ائمه اطهار|ائمه]] معصومین علیهم السلام تا حدودی وضع بر همین منوال بود، خصوصاً برای [[شیعه]] که قول آنها را حجت می‌دانند و در مورد تفسیر آیات هم از ایشان سئوال می‌شد.
  
==روشهای تفسیر عقلی و نقلی قرآن==
+
اما در زمانهای بعد در قرون اولیه [[اسلام]]، کم‌کم بحث‌های [[علم کلام|کلامی]] زیاد شد و این به علت فتح کشورهای جدید و برخورد مسلمانان با فرقه‌های مختلف اوج گرفت و در زمان خلفاء، [[فلسفه]] یونانی به عربی منتقل شد ولذا در عهد [[عباسیان]] (اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم هجری قمری) بحث های عقلی و فلسفی رشد کرد و در هیمن زمان هم [[تصوف]] ظاهر شد و بعضی مردم به ریاضت و مجاهده نفس و... روی آوردند و در این میان گروه سومی از مردم «[[اهل حدیث]]» شدند که بر تعبد محض به ظواهر دینی پایبند بودند و به خاطر همین اختلاف آراء، اختلاف روشهای تفسیری هم بوجود آمد.
  
گاهی مفسر بر اساس عقل به تفسیر می‌پردازد که به آن روش «تفسیر عقلی» می‌گویند. «تفسیر نقلی» نیز یا تفسیر با الهام از روایات است، که به آن «تفسیر روایی» یا «مأثور» می‌گویند و یا تفسیر با آیات دیگر است، که به آن «تفسیر قرآن به قرآن» می‌گویند.
+
[[محدث|محدثین]] از روش تفسیر با روایات سلف صالح و [[صحابی|صحابه]] و... پیروی می‌کردند و متکلمین و فلاسفه هم آیات را طبق مذهب مختار خودشان تفسیر می‌کردند و آیات مخالف را [[تأویل]] می‌کردند و متصوفه به تأویل آیات روی آوردند و به همین ترتیب شیوه‌های تفسیری متعدد بوجود آمد.
  
 
==منابع==
 
==منابع==
  
* [http://www.andisheqom.com/Files/quranmofaseran.php?idVeiw=3712&&level=4&subid=3712 محمدعلي رضائي اصفهاني، روشهای تفسیری، سایت اندیشه قم]
+
*[http://www.andisheqom.com/Files/quranmofaseran.php?idVeiw=3712&&level=4&subid=3712 محمدعلی رضائی اصفهانی، روشهای تفسیری، سایت اندیشه قم]
* [http://islamicdoc.org/wiki/index.php/%D8%B1%D9%88%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C روشهای تفسیری، ویکی علوم اسلامی]
+
*[http://islamicdoc.org/wiki/index.php/%D8%B1%D9%88%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C روشهای تفسیری، ویکی علوم اسلامی]
 +
 
 +
==پیوندها==
  
==پیوندهای مفید==
+
*[http://www.ensani.ir/fa/62114/default.aspx مقالاتی با موضوع روشهای تفسیر قرآن و تاویل، پورتال جامع علوم انسانی]
 +
*[http://www.ensani.ir/fa/content/157197/default.aspx ترمینولوژی مبانی و روشهای تفسیر قرآن، محمدکاظم شاکر]
 +
*[http://www.andisheqom.com/Files/faq.php?level=4&id=3363&urlId=336 پاسخ به پرسش؛ روشهای تفسیر قران را نام ببرید؟، سایت اندیشه قم]
  
* [http://www.ensani.ir/fa/62114/default.aspx مقالاتی با موضوع روشهای تفسیر قرآن و تاویل، پورتال جامع علوم انسانی]
 
* [http://www.ensani.ir/fa/content/157197/default.aspx  ترمینولوژی مبانی و روشهای تفسیر قرآن، محمدکاظم شاکر]
 
* [http://www.andisheqom.com/Files/faq.php?level=4&id=3363&urlId=336 پاسخ به پرسش روشهای تفسیر قران را نام ببرید؟، سایت اندیشه قم].
 
 
[[رده:روشهای تفسیر قرآن]]
 
[[رده:روشهای تفسیر قرآن]]
 
[[رده:تفسیر قرآن]]
 
[[رده:تفسیر قرآن]]
 
{{تفسیر قرآن}}
 
{{تفسیر قرآن}}
 +
[[رده: مقاله های مهم]]
 +
 +
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= خوب
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= متوسط
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
|رده= دارد
 +
}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۹ ژوئن ۲۰۲۱، ساعت ۰۵:۱۹

«روش تفسیری» عبارت است از طریق و شیوه‌ای که هر مفسر برای تفسیر یک یا چند آیه از قرآن کریم انتخاب می‌کند و غالباً بستگی دارد به ابزاری که در تفسیر بکار می‌برد. مفسر گاهی بر اساس عقل، گاهی بر اساس نقل (روایات) و زمانی به کمک خود قرآن به تفسیر می پردازد.

روشهای متداول تفسیر قرآن

روشهای تفسیری متداول صرف نظر از درستی یا نادرستی آنها عبارتند از:

از جهت شکل:

  1. تفسیر ترتیبی
  2. تفسیر موضوعی

از جهت منابع:

  1. تفسیر قرآن به قرآن: تفسیر با بهره گیری از آیات دیگر قرآن کریم است.
  2. تفسیر عقلی: گاهی مفسر بر اساس عقل به تفسیر می‌پردازد که به آن روش «تفسیر عقلی» می‌گویند.
  3. تفسیر روایی: تفسیر با الهام از روایات است، که به آن «تفسیر نقلی» یا «تفسیر مأثور» نیز می‌گویند.

از جهت معیار:

  1. تفسیر اجتهادی
  2. تفسیر فقهی
  3. تفسیر ادبی
  4. تفسیر تربیتی
  5. تفسیر کلامی
  6. تفسیر فلسفی
  7. تفسیر عرفانی
  8. تفسیر علمی - تجربی
  9. تفسیر رمزی
  10. تفسیر به رأی

تفاوت روشها و گرایشهای تفسیری

گاهی مفسران بر اساس علاقه و گرایش کلامی، فقهی، تاریخی یا فلسفی و... قرآن را تفسیر می‌کنند؛ یعنی جنبه کلامی و اعتقادی، احکام یا مسائل تاریخی یا فلسفی قرآن را بیان می‌کنند؛ این‌ها «گرایش‌های تفسیری» است.

اما «روش تفسیری»، شیوه مفسر در بیان و تفسیر آیه است، با هر گرایشی که دارد؛ تفاوتی نمی‌کند که مفسر از چه دریچه ای به آیه نگاه می کند، در هر صورت او برای تفسیر آیه به ناچار این کار را به یک روش از روشهای پیش گفته - یا چند مورد آنها به صورت توأمان - انجام می دهد.

در برخی از کتابهایی که به بررسی روشهای تفسیر قرآن می پردازد، بین روشهای تفسیری و گرایش های تفسیری تمایز چندانی داده نشده و روشهای تفسیر قرآن در کنار گرایشهای تفسیری مورد بررسی قرار گرفته اند.

علت پیدایش روشهای مختلف تفسیری

در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مردم مستقیماً از منبع متصل به وحی الهی استفاده می‌کردند و هر مشکلی را از ایشان سئوال می‌کردند و تفسیر از این قاعده مستثنی نبود. ولذا بسیاری از روایات اسلامی، تفسیر آیات قرآن است که از پیامبر صلی الله علیه و آله سئوال شده و ایشان مطلب آیه را توضیح داده‌اند.

در زمان ائمه معصومین علیهم السلام تا حدودی وضع بر همین منوال بود، خصوصاً برای شیعه که قول آنها را حجت می‌دانند و در مورد تفسیر آیات هم از ایشان سئوال می‌شد.

اما در زمانهای بعد در قرون اولیه اسلام، کم‌کم بحث‌های کلامی زیاد شد و این به علت فتح کشورهای جدید و برخورد مسلمانان با فرقه‌های مختلف اوج گرفت و در زمان خلفاء، فلسفه یونانی به عربی منتقل شد ولذا در عهد عباسیان (اواخر قرن اول و اوایل قرن دوم هجری قمری) بحث های عقلی و فلسفی رشد کرد و در هیمن زمان هم تصوف ظاهر شد و بعضی مردم به ریاضت و مجاهده نفس و... روی آوردند و در این میان گروه سومی از مردم «اهل حدیث» شدند که بر تعبد محض به ظواهر دینی پایبند بودند و به خاطر همین اختلاف آراء، اختلاف روشهای تفسیری هم بوجود آمد.

محدثین از روش تفسیر با روایات سلف صالح و صحابه و... پیروی می‌کردند و متکلمین و فلاسفه هم آیات را طبق مذهب مختار خودشان تفسیر می‌کردند و آیات مخالف را تأویل می‌کردند و متصوفه به تأویل آیات روی آوردند و به همین ترتیب شیوه‌های تفسیری متعدد بوجود آمد.

منابع

پیوندها

***
تفسیر قرآن
درباره تفسیر قرآن: تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن
اصطلاحات: اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات
شاخه های تفسیر قرآن:

تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی)

روشهای تفسیری قرآن:
تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: