خلاصة الاقوال (کتاب)


نویسنده	علامه حلی
موضوع	محدثان شیعه
زبان	عربی
تعداد جلد	۱
تحقیق	جواد قیومی

خلاصةالأقوال فی معرفة الرجال

کتاب «خلاصةالأقوال فی معرفةالرجال» یا «رجال علامه حلى»، از آثار علامه حلى (م، ۷۲۶ ق) در موضوع علم رجال است. رجال علامه حلى، مرجعى معتبر براى شناختن روات شیعه است و مؤلف، وثاقت و ضعف راویان را واضح و بدون ابهام بیان کرده است. علامه این کتاب را در سال ۶۹۳ هجرى تألیف نموده است.

مؤلف

حسن بن یوسف بن على بن مطهر حلى معروف به «علامه حلى» (۶۴۷-۷۲۶ ق)، در ۲۷ رمضان سال ۶۴۷ق، در شهر حله عراق به دنیا آمد. از اساتید وی می توان به محقق حلى (دایى علامه) و خواجه نصیرالدین طوسی اشاره کرد.

علامه حلی یکی از نامی ترین علمای شیعه بوده و ریاست و مرجعیت شیعه در قرن هفتم هجری به او منتهی گردیده است. او صاحب آثار متعددی در فقه، اصول، کلام و رجال و غیره است. برخی از آثار ارزشمند ایشان عبارتند از: قواعد الأحکام، إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان، منهاج الکرامه فی معرفة الامامه، نهج الحق و کشف الصدق، تهذیب الوصول الی علم الاصول، تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین، تحریر الأحکام و تذکرة الفقهاء.

علامه حلی در ۲۱ محرم سال ۷۲۶ ق، وفات نمود و در یکى از صحن‌هاى حرم امیرالمؤمنین (ع) در نجف اشرف دفن گردید.

ویژگی‌ها و محتوای کتاب

کتاب «خلاصة الأقوال» یا «رجال» علامه حلى، مرجعى بسیار معتبر براى شناختن روات شیعه است و وثاقت و ضعف راویان را خیلى واضح و بدون ابهام بیان کرده است.

این كتاب داراى هفده فصل، ده فایده و هر فصل داراى چند باب است. مؤلف در هر باب چند راوى را نام مى برد. شیوه وى چنین است كه هر كدام از روات را به ترتیب الفبا و یا مشخصات كامل نقل مى كند و سپس به ثقه یا ضعیف بودن راوى اشاره مى كند. همچنین اشتراکات آن را روشن نموده که مثلا نام «سیف» مربوط به سه نفر است و نام سلیمان شش نفر و... . بدین ترتیب، تمام رواتى که همنام هستند یکجا آمده‌اند تا اشتراک اسامى هم تمییز داده شود.

تلاش نویسنده بر این است که با شناسایى دقیق راوى از جهت وثاقت و عدم وثاقت، امامى بودن یا عامى بودن و... آنها را در بخش ممدوحین یا مذمومین قرار دهد. قسمت اول شامل کسانى است که به آنها اعتماد مى‌شود و روایت آنها مقبول است. و قسمت دوم، کسانى که در مورد روایت آنها توقف مى‌شود و به جهت عدم اعتماد، قول آنها مقبول نیست.

در این کتاب به نوعى طبقه روات نیز روشن شده است، به‌گونه‌اى که امامانى که هر راوى از آنها روایت نقل کرده است مشخص شده‌اند. علاوه بر آن ایشان، تاریخ تولد و وفات برخى از روات را قید کرده است.

علامه حلی در بسیارى موارد، نظر دیگر علماى رجال همچون نجاشى، کشّى، ابن غضائرى و طوسى را نیز نقل کرده؛ امّا در پایان، نظر خودش را در تأیید یا رد نظر آنان آورده است.

مؤلف نحوه تلفظ و نوشتن صحیح اسامى رواتى که ممکن است اشتباه خوانده شوند را نیز تذکر داده است.

حاشیه و خلاصه کتاب

بخاطر توجه و عنایت خاصى که به «خلاصة الأقوال» شده بسیارى از بزرگان آنرا خلاصه یا ترجمه کرده و یا بر آن حاشیه زده‌اند. از جمله شهید ثانى (م، ۹۶۶ ق) بر این کتاب حاشیه زده است. محمدرضا بن اسماعیلى موسوى شیرازى نیز این کتاب را تلخیص کرده و به نام «الوجیزة فی الرجال» نامگذارى نموده است.