حاج شیخ عباس قمی: تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
(←آرشیو عکس و تصویر) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
{{خوب}} | {{خوب}} | ||
| − | ''' | + | '''«شیخ عباس قمی»''' (۱۲۹۴-۱۳۵۹ ق)، [[محدث]] و مورخ بزرگ [[شیعه|شیعه]] در قرن ۱۴ هجری و از شاگردان [[محدث نوری|میرزا حسین نوری]] بود. محدث قمی در زمان خود، از مربیان و معلمان [[اخلاق]] اسلامی در میان مردم و [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] شناخته میشد. «[[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]]»، «[[سفینة البحار]]» و «[[منتهی الآمال]]» از مشهورترین تألیفات اوست. |
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
| سطر ۹: | سطر ۹: | ||
|وفات = ۱۳۵۹ قمری | |وفات = ۱۳۵۹ قمری | ||
|مدفن = [[نجف]]، [[حرم امام علی علیه السلام]] | |مدفن = [[نجف]]، [[حرم امام علی علیه السلام]] | ||
| − | |اساتید = [[میرزا محمد ارباب قمی]]، [[محدث نوری|میرزا حسین نوری]]، [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید | + | |اساتید = [[میرزا محمد ارباب قمی]]، [[محدث نوری|میرزا حسین نوری]]، [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم یزدی]]، [[میرزا محمد تقی شیرازی|میرزا محمدتقی شیرازی]]،... |
|شاگردان = [[سید علی نقی فیض الاسلام|سید علینقی فیضالاسلام]]، [[سردار کابلی|حیدرقلی خان سردار کابلی]]، [[سید محمدهادی میلانی]]، [[سید مصطفی صفایی خوانساری]]،... | |شاگردان = [[سید علی نقی فیض الاسلام|سید علینقی فیضالاسلام]]، [[سردار کابلی|حیدرقلی خان سردار کابلی]]، [[سید محمدهادی میلانی]]، [[سید مصطفی صفایی خوانساری]]،... | ||
| − | |آثار = [[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]]، [[سفینة البحار]]، [[منتهی الآمال]]، [[نفس المهموم]]، [[تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء (کتاب)|تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء]]،... | + | |آثار = [[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]]، [[سفینة البحار]]، [[منتهی الآمال]]، [[نفس المهموم]]، [[تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء (کتاب)|تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء]]، [[شرح حکم نهج البلاغه (کتاب)|شرح حکم نهجالبلاغه]]،... |
}} | }} | ||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
| سطر ۱۹: | سطر ۱۹: | ||
==تحصیلات و استادان== | ==تحصیلات و استادان== | ||
| − | شیخ عباس قمی دروس مقدماتی را در زادگاهش شهر [[قم]] نزد استادانی بزرگ فراگرفت و بیشترین بهره را از محضر عالم آگاه آیت الله [[میرزا محمد ارباب قمی| | + | شیخ عباس قمی دروس مقدماتی را در زادگاهش شهر [[قم]] نزد استادانی بزرگ فراگرفت و بیشترین بهره را از محضر عالم آگاه و پرهیزگار آیت الله [[میرزا محمد ارباب قمی|میرزا محمد ارباب قمی]] (متوفی ۱۳۴۱ ق) برد. |
| − | شیخ عباس در سال ۱۳۱۶ ق. به دنبال فراگیری بیشتر دانش عازم [[نجف|نجف اشرف]] گردید.<ref> علمای معاصرین، ص ۱۸۱، تاریخ قم، ص ۲۷۴، خاتمه نفس المهموم، شکرانی.</ref> از آن جا که او اشتیاق وصف ناپذیری به شناخت راویان و [[محدث|محدثان]] راستگو و نقل اخبار [[اهل بیت]] علیهم السلام داشت، استادی را برگزید که از | + | شیخ عباس در سال ۱۳۱۶ ق. به دنبال فراگیری بیشتر دانش عازم [[نجف|نجف اشرف]] گردید.<ref> علمای معاصرین، ص ۱۸۱، تاریخ قم، ص ۲۷۴، خاتمه نفس المهموم، شکرانی.</ref> از آن جا که او اشتیاق وصف ناپذیری به شناخت راویان و [[محدث|محدثان]] راستگو و نقل اخبار [[اهل بیت]] علیهم السلام داشت، استادی را برگزید که از علم [[حدیث]] سیرابش سازد. از این رو از همان ابتدای ورود به نجف اشرف شیفته [[محدث]] و محقق بزرگ، [[محدث نوری|میرزا حسین نوری]] (متوفای ۱۳۲۰ ق) گشت و در درس او شرکت جست.<ref> علمای معاصرین، ص ۱۸۱.</ref> شیخ عباس قمی بر آن بود تا آن چه را از استاد فرار می گیرد بی کم و کاست بنویسد و همانند استاد بازگویش کند. به همین سبب طولی نکشید که به کمک حافظه قوی و تلاش پیگیر به مقام و منزلت والایی در نزد استاد خود دست یافت. تا آن جا که در همان ایام، [[استنساخ]] کتاب باارزش استادش «[[مستدرک الوسائل (کتاب)|مستدرک الوسائل]]» را در اختیار گرفت و به خوبی از عهده این کار بزرگ برآمد. همچنین وی در تألیفات دیگر استاد، از کمک شایسته به وی دریغ نداشت. محدث قمی درک محضر این استاد بزرگ را منت خداوند می داند و می نویسد: «...پس خداوند متعال به من منت گذارد به ملازمت شیخنا الاجل الاعظم ثقة الاسلام النوری الطبرسی انار الله برهانه. مستدرک الوسائل را برای او استنساخ می کردم که بفرستد برای طبع به [[ایران]] و در خدمت او بودم تا سنه ۱۳۱۸ ق».<ref> علمای معاصرین، ص ۸۲-۱۸۱، ریحانه الادب، مدرس تبریزی.</ref> وی چهار سال در محضر [[محدث نوری]] بود. |
| − | برخی از | + | برخی دیگر از اساتید او در شهر نجف عبارتند از: |
| − | *[[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید | + | *[[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم طباطبائی یزدی]] صاحب کتاب فقهی [[العروة الوثقی (کتاب)|العروة الوثقی]] |
*[[میرزا محمد تقی شیرازی|میرزا محمدتقی شیرازی]] مشهور به میرزای دوم | *[[میرزا محمد تقی شیرازی|میرزا محمدتقی شیرازی]] مشهور به میرزای دوم | ||
*[[سید حسن صدر|سید حسن صدر کاظمی]] | *[[سید حسن صدر|سید حسن صدر کاظمی]] | ||
| − | شیخ عباس در سال ۱۳۲۲ ق به [[قم]] بازگشت و مشغول تألیف و تدریس و وعظ و ارشاد مردم شد و تا سال ۱۳۲۹ ق در این شهر مذهبی اقامت داشت. وی در سال ۱۳۳۲ ق به [[مشهد]] مقدس مهاجرت کرد و در آن جا سکونت گزید.<ref> تاریخ قم، ۲۷۴؛ مقدمه فواید الرضویه، ص ۲. نقباء البشر، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج ۳، ص ۹۹۹.</ref> | + | شیخ عباس در سال ۱۳۲۲ ق. به [[قم]] بازگشت و مشغول تألیف و تدریس و وعظ و ارشاد مردم شد و تا سال ۱۳۲۹ ق. در این شهر مذهبی اقامت داشت. وی در سال ۱۳۳۲ ق. به [[مشهد]] مقدس مهاجرت کرد و در آن جا سکونت گزید.<ref> تاریخ قم، ۲۷۴؛ مقدمه فواید الرضویه، ص ۲. نقباء البشر، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج ۳، ص ۹۹۹.</ref> |
| − | ==شاگردان== | + | ==شاگردان و راویان== |
برخی از شاگردان و راویان محدث قمی عبارتند از: | برخی از شاگردان و راویان محدث قمی عبارتند از: | ||
| − | + | *[[شیخ آقا بزرگ تهرانی]] (دارای [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] روایت از محدث) | |
| − | + | *[[سردار کابلی|حیدرقلی خان سردار کابلی]] | |
| − | + | *[[سید شهاب الدین مرعشی نجفی|سید شهابالدین مرعشی نجفی]] | |
| − | + | *[[عبدالحسین فقیهی رشتی]] | |
| − | + | *[[سید علی نقی فیض الاسلام|سید علینقی فیضالاسلام]] | |
| − | + | *[[سید محمدهادی میلانی]] | |
| − | + | *[[سید مصطفی صفایی خوانساری]]. | |
==آثار و تألیفات== | ==آثار و تألیفات== | ||
| − | آثار محدث قمی در علوم مختلف مانند [[تاریخ]]، [[علم رجال|رجال]]، تراجم، [[علوم قرآن]]، [[اخلاق]]، [[علم کلام|عقاید]] و علم [[حدیث]] نشان از روح تلاشگر و عظمت علمی این عالم ژرفنگر دارد. از جمله مهمترین آثار ایشان عبارتند از: | + | آثار محدث قمی در علوم مختلف مانند [[تاریخ]]، [[علم رجال|رجال]]، تراجم، [[علوم قرآن]]، [[اخلاق]]، [[علم کلام|عقاید]] و علم [[حدیث]]، نشان از روح تلاشگر و عظمت علمی این عالم ژرفنگر دارد. از جمله مهمترین آثار ایشان عبارتند از: |
#کلمات لطیفه (در علم اخلاق) | #کلمات لطیفه (در علم اخلاق) | ||
| سطر ۵۰: | سطر ۵۰: | ||
#کُحل البصر فی سیرة سید البشر | #کُحل البصر فی سیرة سید البشر | ||
#کتاب نقد «[[وسائل الشیعه (کتاب)|الوسائل]]» [[شیخ حر عاملی]] | #کتاب نقد «[[وسائل الشیعه (کتاب)|الوسائل]]» [[شیخ حر عاملی]] | ||
| − | #تقسیم | + | #تقسیم «بدایة الهدایة» شیخ حر عاملی |
#شرح «[[الوجیزة فی علم الدرایة (کتاب)|الوجیزه]]» [[شیخ بهائی]] | #شرح «[[الوجیزة فی علم الدرایة (کتاب)|الوجیزه]]» [[شیخ بهائی]] | ||
#فیض القدیر فیما یتعلق بحدیث الغدیر | #فیض القدیر فیما یتعلق بحدیث الغدیر | ||
#علم الیقین (خلاصه «[[حق الیقین (کتاب)|حق الیقین]]» [[علامه مجلسی]]) | #علم الیقین (خلاصه «[[حق الیقین (کتاب)|حق الیقین]]» [[علامه مجلسی]]) | ||
#مقالید الفلاح فی عمل الیوم واللیله | #مقالید الفلاح فی عمل الیوم واللیله | ||
| − | #مقلاد النجاح (خلاصه کتاب | + | #مقلاد النجاح (خلاصه کتاب مقالید الفلاح) |
#[[سفینة البحار (کتاب)|سفینةالبحار و مدینة الحکم والآثار]] (تدوین موضوعی «[[بحارالانوار]]» علامه مجلسی و تلخیص آن که در مدت بیست سال انجام یافته است). | #[[سفینة البحار (کتاب)|سفینةالبحار و مدینة الحکم والآثار]] (تدوین موضوعی «[[بحارالانوار]]» علامه مجلسی و تلخیص آن که در مدت بیست سال انجام یافته است). | ||
| − | #خلاصه جلد یازده | + | #خلاصه جلد یازده «بحارالانوار» علامه مجلسی |
| − | #شرح کلمات قصار [[امام علی]] علیه السلام | + | #[[شرح حکم نهج البلاغه (کتاب)|شرح حکم نهج البلاغه]]؛ شرح کلمات قصار [[امام علی]] علیه السلام در «[[نهج البلاغه]]» |
| − | |||
#فیض العلام فی وقایع الشهور و الایام (درباره وقایع ماهها و روزها) | #فیض العلام فی وقایع الشهور و الایام (درباره وقایع ماهها و روزها) | ||
| − | #تحفة الاحباب فی تراجم الاصحاب | + | #هدیة الانام الی وقایع الایام (خلاصه کتاب «فیض العلام») |
| − | #فوائد الترجبیه | + | #تحفة الاحباب فی تراجم الاصحاب (درباره [[صحابه|اصحاب]] [[حضرت محمد]] صلی الله علیه و آله و [[ائمه اطهار]] علیهم السلام به زبان فارسی) |
| − | #الدرة الیتیمه فی تتمات الدرة الثمینه | + | #فوائد الترجبیه (وقایع روزها و آداب مستحبی و اعمال ماههای عربی) |
| − | #هدیة الزائرین و بهجة الناصرین | + | #الدرة الیتیمه فی تتمات الدرة الثمینه (شرح فارسی «[[نصاب الصبیان (کتاب)|نصاب الصبیان]]» و «تتمیم شرح نصاب» فاضل یزدی) |
| − | #اللئالی المنثوره | + | #هدیة الزائرین و بهجة الناصرین (درباره [[زیارت]] قبور [[ائمه اطهار]] علیهم السلام و ثواب آن و تعیین قبور علما و مؤمنان مشهور و مدفون در کنار مشاهد مشرف امامان) |
| − | #الفصول العلیه فی المناقب المرتضویه | + | #اللئالی المنثوره (در مورد [[دعا]] و سایر [[مستحب|مستحبات]]) |
| + | #الفصول العلیه فی المناقب المرتضویه (شامل مناقب و مکارم اخلاقی [[امام علی]] علیه السلام) | ||
#سبیل الرشاد | #سبیل الرشاد | ||
| − | #حکمة بالغه و مأة کلمة جامعه | + | #حکمة بالغه و مأة کلمة جامعه (سخنان کوتاه علی علیه السلام در [[عقاید]] و [[اصول دین]]) |
| − | #ذخیرة الابرار فی منتخب انیس التجار | + | #ذخیرة الابرار فی منتخب انیس التجار (خلاصه «انیس التجار» [[ملا محمد مهدی نراقی|ملا مهدی نراقی]]، در مورد معاملات)[[پرونده:Navazer.jpg|بندانگشتی|نزهة النواظر در ترجمه معدن الجواهر؛ یکی از آثار محدث قمی]] |
| − | #غایة القصوی فی ترجمة العروة الوثقی | + | #غایة القصوی فی ترجمة العروة الوثقی (ترجمه فارسی «[[عروة الوثقى (کتاب)|العروه الوثقی]]» آیت الله [[سید محمدکاظم طباطبائی یزدی|سید محمدکاظم یزدی]]) |
| − | #[[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان و الباقیات الصالحات]] | + | #[[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان و الباقیات الصالحات]] (کتاب مشهوری که در اکثر مشاهد مشرف و خانه های [[شیعه|شیعیان]] مورد استفاده بوده و به عربی نوشته شده و به فارسی نیز ترجمه گردیده است. این کتاب شریف در جایگاه خود کم نظیر است. زیرا بسیاری از دعاها و نوافل و مستحباب و [[زیارت|زیارات]] ائمه اطهار علیهم السلام را در یک جا گردآوری کرده و در دسترس همگان قرار داده است). |
| − | #التحفة الطوسیه والنفغة القدسیه | + | #التحفة الطوسیه والنفغة القدسیه (درباره زیارت [[امام رضا]] علیه السلام و بعضی فواید مربوط به آستان مقدسش) |
#رساله دستورالعمل حضرت [[سیدالشهداء]] علیه السلام | #رساله دستورالعمل حضرت [[سیدالشهداء]] علیه السلام | ||
#[[نفس المهموم]] (در [[مقتل]] حضرت سیدالشهداء علیه السلام) | #[[نفس المهموم]] (در [[مقتل]] حضرت سیدالشهداء علیه السلام) | ||
| − | #نفثة المصدور | + | #نفثة المصدور (در تکمیل «نفس المهموم» که به ضمیمه آن منتشر شده است.) |
| − | #الانوار البهیه فی تاریخ الحجج الالهیه | + | #الانوار البهیه فی تاریخ الحجج الالهیه (در مورد ولادت و وفات [[چهارده معصوم]] علیهم السلام) |
#رساله ای در [[گناهان کبیره|گناهان کبیره]] و صغیره | #رساله ای در [[گناهان کبیره|گناهان کبیره]] و صغیره | ||
| − | #منازل الآخره | + | #منازل الآخره (بررسی مراحل دشوار سفر [[آخرت]] بر اساس روایات) |
#ترجمه «[[مصباح المتهجد (کتاب)|مصباح المتهجد]]» مرحوم [[شیخ طوسی]] | #ترجمه «[[مصباح المتهجد (کتاب)|مصباح المتهجد]]» مرحوم [[شیخ طوسی]] | ||
| − | #نزهةالنواظر | + | #نزهةالنواظر (ترجمه «[[معدن الجواهر (کتاب)|معدن الجواهر]]» اثر [[محمد بن علی کراجکی|محمد بن علی کراجکی]]) |
| − | #مقامات علیه | + | #مقامات علیه (خلاصه «[[معراج السعاده (کتاب)|معراج السعاده]]» مرحوم [[ملا احمد نراقی]]) |
#ترجمه «[[جمال الأسبوع (کتاب)|جمال الاسبوع]]» [[سید بن طاووس]] | #ترجمه «[[جمال الأسبوع (کتاب)|جمال الاسبوع]]» [[سید بن طاووس]] | ||
#الباقیات الصالحات (در حاشیه مفاتیح الجنان چاپ شده است.) | #الباقیات الصالحات (در حاشیه مفاتیح الجنان چاپ شده است.) | ||
| − | #[[منتهى الآمال (کتاب)|منتهی الآمال فی تاریخ النبی و الآل]] | + | #[[منتهى الآمال (کتاب)|منتهی الآمال فی تاریخ النبی و الآل]] (در مورد زندگانی حضرات [[ائمه اطهار]] و [[پیامبر اسلام|رسول اکرم]] صلی الله علیه و آله و دختر گرامیش [[حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها|حضرت زهرا]] علیهاالسلام و تاریخ ولادت و وفات و وقایع دوران آنها) |
#[[تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء (کتاب)|تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء]] | #[[تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء (کتاب)|تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء]] | ||
| − | #ترجمه مسلک دوم «[[اللهوف (کتاب)| | + | #ترجمه مسلک دوم «[[اللهوف (کتاب)|اللهوف]]» [[سید بن طاووس]] (به خط خود مؤلف در حاشیه یکی از چاپهای لهوف چاپ شده است.) |
| − | #تتمیم | + | #تتمیم «تحیة الزائر» [[محدث نوری]] (این کتاب با رحلت علامه نوری ناتمام مانده بود و شیخ عباس بعد از فوت استادش آن را به اتمام رساند.) |
#چهل حدیث | #چهل حدیث | ||
| − | # | + | #الکُنی و الألقاب (درباره زندگانی علما و شعرا و غیر ایشان) |
| − | #هدیة الاحباب فی المعروفین | + | #هدیة الاحباب فی المعروفین بالکُنی والالقاب (خلاصه کتاب الکُنی و الالقاب) |
#فواید الرضویه فی احوال علماء المذهب الجعفریه | #فواید الرضویه فی احوال علماء المذهب الجعفریه | ||
| − | #بیت الاحزان فی مصائب سیدة النسوان | + | #بیت الاحزان فی مصائب سیدة النسوان. |
| − | |||
'''دغدغه محدث از راهیابی تحریف در آثارش:''' | '''دغدغه محدث از راهیابی تحریف در آثارش:''' | ||
| − | محدث قمی، از راهیابی و رخنه تحریف و [[خرافات|خرافه]] بر کتابهای خویش اندیشناک بود و دغدغه آن را داشت که همان بلایی که بر سر | + | محدث قمی، از راهیابی و رخنه تحریف و [[خرافات|خرافه]] بر کتابهای خویش اندیشناک بود و دغدغه آن را داشت که همان بلایی که بر سر «مفتاح الجنان» آمده بر سر کتاب «[[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان]]» نیز بیاید؛ از این رو، در آغاز ملحقات «مفاتیح الجنان» هشدار می دهد: «این گنهکار روسیاه عباس قمی، عفی اللّه عنه، بعد از آن که به عون اللّه تعالی کتاب "مفاتیح الجنان" را تألیف نمودم و در اقطار منتشر گشت، به خاطرم رسید که در طبع دوم آن، بر آن زیاد کنم دعای وداعی برای [[ماه رمضان]] و خطبه روز [[عید فطر]] و زیارت جامعه ائمة المؤمنین و دعای اللهم اِنّی زُرتُ هذا الامام که در عقب زیارات خوانده می شود و زیارت وداعی که هریک از [[ائمه اطهار|ائمه]](ع) را به آن وداع کنند و رقعه ای که برای حاجت می نویسند و دعایی که در [[غیبت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)|غیبت]] [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام عصر]]، عجل اللّه فرجه، باید خوانده شود و آداب [[زیارت|زیارت]] به نیابت، به واسطه کثرت حاجت به اینها؛ ولکن دیدم هرگاه این کار را کنم، فتح بابی شود برای تصرف در کتاب مفاتیح و بسا شود بعضی از فضولان بعد از این، در آن کتاب بعضی از ادعیه دیگر بیفزایند، یا از آن کم کنند و به اسم مفاتیح الجنان در میان مردم رواج دهند؛ چنانکه در مفتاح الجنان مشاهده می شود؛ لاجرم کتاب را به همان حال خود گذاشتم و این هشت مطلب را بعد از تمام شدن مفاتیح، ملحق به آن نمودم و به [[لعن|لعنت]] خداوند قهار و نفرین [[پیامبر اسلام|رسول خدا]](ص) و [[ائمه اطهار]](ع) واگذار و حواله نمودم کسی را که در مفاتیح تصرف کند. |
==خصوصیات اخلاقی و روحی== | ==خصوصیات اخلاقی و روحی== | ||
| سطر ۱۰۵: | سطر ۱۰۴: | ||
'''<I>الف) انس با کتاب:</I>''' | '''<I>الف) انس با کتاب:</I>''' | ||
| − | یکی از ویژگیهای محدث قمی علاقه فراوان به نوشتن و مطالعه کتاب | + | یکی از ویژگیهای محدث قمی علاقه فراوان به نوشتن و مطالعه کتاب بود، به طوری که می توان گفت او در کتاب و قلم خلاصه شده بود. محدث نوری یا در کتابخانه بود یا با کتاب. کمتر دیده می شد که او مشغول مطالعه و بررسی کتابی نباشد. زمانی که برای [[زیارت]] به کشورهای دور مسافرت می کرد، اوقات فراغت خود را با کتاب سپری می نمود. «او با عده ای از تجار به [[سوریه]] مسافرت کرد. آنان می گفتند هر وقت ما به سیاحت می رفتیم، ایشان می نشست و مشغول مطالعه و تألیف می شد و هر چه اصرار می کردیم که با ما بیرون بیاید، امتناع می ورزید و شبها هم که ما به خواب می رفتیم او مشغول مطالعه و تألیف می شد».<ref> پندهایی از رفتار علمای اسلام، ص ۱۷.</ref> |
'''<I>ب) تواضع:</I>''' | '''<I>ب) تواضع:</I>''' | ||
| − | از دیگر ویژگیهای محدث | + | از دیگر ویژگیهای محدث قمی، [[تواضع]] بسیار ایشان بود. در خانه، مدرسه و خیابان هر کسی را که می دید - چه کوچک و چه بزرگ - [[احترام]] می کرد. در نزد علما و از بین آنان به ویژه در حضور کسانی که با [[حدیث]] و اخبار [[اهل بیت]] علیهم السلام سروکار داشتند، اوج فروتنی و تواضع را به نمایش می گذارد. هیچگاه در مجالسی که وارد می شد، در صدر نمی شست و هرگز خود را بر دیگران مقدم نمی داشت. وی از [[خودستایی]] و خودپسندی به شدت احتراز می کرد و به هیچ وجه [[غرور]] نداشت. |
'''<I>ج)</I> امر به معروف و نهی از منکر:''' | '''<I>ج)</I> امر به معروف و نهی از منکر:''' | ||
[[پرونده:علی0.jpg|بندانگشتی|مدفن علمای حرم امیرالمومنین علیه السلام]] | [[پرونده:علی0.jpg|بندانگشتی|مدفن علمای حرم امیرالمومنین علیه السلام]] | ||
| − | او خود هرگز گرد [[گناه]] نمی گشت و در ذهنش هم فکر گناه را جای نمی داد. از منکرات ناراحت می شد و دیگران را از ارتکاب آن بازمی داشت. کسی جرأت [[غیبت (گناه)|غیبت]] در محضر او نداشت و از [[دروغ]] گفتن ناراحت می شد.<ref> محدث قمی حدیث اخلاص، ص ۴۱-۴۶، خلیل عبداللهزاده به نقل از حاج شیخ عباس قمی مرد تقوی و فضیلت.</ref> در یک | + | او خود هرگز گرد [[گناه]] نمی گشت و در ذهنش هم فکر گناه را جای نمی داد. از منکرات ناراحت می شد و دیگران را از ارتکاب آن بازمی داشت. کسی جرأت [[غیبت (گناه)|غیبت]] در محضر او نداشت و از [[دروغ]] گفتن ناراحت می شد.<ref> محدث قمی حدیث اخلاص، ص ۴۱-۴۶، خلیل عبداللهزاده به نقل از حاج شیخ عباس قمی مرد تقوی و فضیلت.</ref> در یک کلام، محدث قمی آن چه می گفت با آن چه عمل می کرد و آنچه مردم از رفتار و کردارش درک می کردند یکی بود. از این رو سخنش در دل شنوندگان اثر شگرف داشت. آنانی که در درس [[اخلاق]] و نصایح او شرکت می جستند، نقل می کنند که سخنان نافذ او چنان بود که آدمی را از گناهان و پندارهای بد دور می ساخت و متوجه خدا و [[عبادت]] می کرد. |
'''<I>د) زهد:</I>''' | '''<I>د) زهد:</I>''' | ||
| − | زندگی محدث قمی بسیار ساده | + | زندگی محدث قمی بسیار ساده بود، به طوری که از حد زندگی یک طلبه عادی هم پایینتر بود. لباسش عبارت بود از یک قبای کرباسی بسیار نظیف و معطر و تمیز. چند سال زمستان و تابستان را با آن قبای کرباسی می گذرانید. هیچ گاه در فکر لباس و تجمل نبود. فرش خانه اش گلیم بود. از سهم [[امام]] استفاده نمی کرد و می گفت: من اهلیت ندارم از آن استفاده کنم. |
==وفات== | ==وفات== | ||
| − | مرحوم | + | مرحوم شیخ عباس قمی پس از عمری تلاش و خدمت به [[اسلام]] و مسلمین و تحمل سختی ها و مرارات زمان -به ویژه در اواخر عمر که مصادف با توطئه های دشمنان [[اسلام]] و دین زدایی رضاخانی بود-، در شب ۲۲ [[ذی الحجه]] سال ۱۳۵۹ ق. (۱۳۱۹ ش) بدرود حیات گفت و در صحن مطهر [[امام علی]] علیه السلام در جوار استادش مرحوم [[محدث نوری]] به خاک سپرده شد. |
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| سطر ۱۲۹: | سطر ۱۲۸: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | * | + | *[[گلشن ابرار (کتاب)|گلشن ابرار]]، جلد ۲، زندگینامه "محدث قمی" از سعید عباسزاده. |
| − | * | + | *"دغدغههای محدث قمی از گسترش خرافه و تحریف"، غلام فدکی، مجله حوزه، پاییز و زمستان ۱۳۸۸، شماره ۱۵۳و۱۵۴، [http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/4518/7308/91091 پایگاه اطلاعرسانی حوزه]، بازیابی: ۲۳ بهمن ۱۳۹۲. |
==آرشیو عکس و تصویر== | ==آرشیو عکس و تصویر== | ||
| سطر ۱۳۹: | سطر ۱۳۸: | ||
پرونده:محدث (2).jpg|تمبر یادبود عباس قمی | پرونده:محدث (2).jpg|تمبر یادبود عباس قمی | ||
پرونده:محدث (3).jpg|بزرگداشت هفتادمین درگذشت عباس قمی | پرونده:محدث (3).jpg|بزرگداشت هفتادمین درگذشت عباس قمی | ||
| − | پرونده:علی (3).jpg|قبور [[محدث نوری|حسین نوری]] و [[محدث قمی|عباس قمی]]، از علمای مدفون در [[حرم امیرالمؤمنین علیه السلام|حرم امیرالمومنین امام علی | + | پرونده:علی (3).jpg|قبور [[محدث نوری|حسین نوری]] و [[محدث قمی|عباس قمی]]، از علمای مدفون در [[حرم امیرالمؤمنین علیه السلام|حرم امیرالمومنین امام علی علیهالسلام]] |
</gallery> | </gallery> | ||
| − | + | [[رده:علمای قرن چهاردهم|قمی،عباس]][[رده:علماء شیعه]][[رده:محدثان]] | |
| − | [[رده:علمای قرن چهاردهم|قمی،عباس]] | + | [[رده:تاریخ نویسان]][[رده:علمای اخلاق]][[رده:مدفونین در حرم امام علی علیه السلام]] |
| − | [[رده:محدثان]] | ||
| − | [[رده:مدفونین در حرم امام علی علیه السلام]] | ||
[[رده: مقاله های مهم]] | [[رده: مقاله های مهم]] | ||
{{سنجش کیفی | {{سنجش کیفی | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۴۵
«شیخ عباس قمی» (۱۲۹۴-۱۳۵۹ ق)، محدث و مورخ بزرگ شیعه در قرن ۱۴ هجری و از شاگردان میرزا حسین نوری بود. محدث قمی در زمان خود، از مربیان و معلمان اخلاق اسلامی در میان مردم و حوزههای علمیه شناخته میشد. «مفاتیح الجنان»، «سفینة البحار» و «منتهی الآمال» از مشهورترین تألیفات اوست.
 | |
| نام کامل | شیخ عباس قمی |
| زادروز | ۱۲۹۴ قمری |
| زادگاه | قم |
| وفات | ۱۳۵۹ قمری |
| مدفن | نجف، حرم امام علی علیه السلام |
|
| |
| اساتید |
میرزا محمد ارباب قمی، میرزا حسین نوری، سید محمدکاظم یزدی، میرزا محمدتقی شیرازی،... |
| شاگردان |
سید علینقی فیضالاسلام، حیدرقلی خان سردار کابلی، سید محمدهادی میلانی، سید مصطفی صفایی خوانساری،... |
| آثار |
مفاتیح الجنان، سفینة البحار، منتهی الآمال، نفس المهموم، تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء، شرح حکم نهجالبلاغه،... |
محتویات
ولادت
شیخ عباس قمی در سال ۱۲۹۴ قمری در شهر قم متولد شد. پدرش حاج محمدرضا قمی مردی کاسب بود که مردم او را نیک مردی باتقوا و آشنا به مسائل دینی می شناختند و برای یادگیری احکام دین به نزد وی می رفتند.
تحصیلات و استادان
شیخ عباس قمی دروس مقدماتی را در زادگاهش شهر قم نزد استادانی بزرگ فراگرفت و بیشترین بهره را از محضر عالم آگاه و پرهیزگار آیت الله میرزا محمد ارباب قمی (متوفی ۱۳۴۱ ق) برد.
شیخ عباس در سال ۱۳۱۶ ق. به دنبال فراگیری بیشتر دانش عازم نجف اشرف گردید.[۱] از آن جا که او اشتیاق وصف ناپذیری به شناخت راویان و محدثان راستگو و نقل اخبار اهل بیت علیهم السلام داشت، استادی را برگزید که از علم حدیث سیرابش سازد. از این رو از همان ابتدای ورود به نجف اشرف شیفته محدث و محقق بزرگ، میرزا حسین نوری (متوفای ۱۳۲۰ ق) گشت و در درس او شرکت جست.[۲] شیخ عباس قمی بر آن بود تا آن چه را از استاد فرار می گیرد بی کم و کاست بنویسد و همانند استاد بازگویش کند. به همین سبب طولی نکشید که به کمک حافظه قوی و تلاش پیگیر به مقام و منزلت والایی در نزد استاد خود دست یافت. تا آن جا که در همان ایام، استنساخ کتاب باارزش استادش «مستدرک الوسائل» را در اختیار گرفت و به خوبی از عهده این کار بزرگ برآمد. همچنین وی در تألیفات دیگر استاد، از کمک شایسته به وی دریغ نداشت. محدث قمی درک محضر این استاد بزرگ را منت خداوند می داند و می نویسد: «...پس خداوند متعال به من منت گذارد به ملازمت شیخنا الاجل الاعظم ثقة الاسلام النوری الطبرسی انار الله برهانه. مستدرک الوسائل را برای او استنساخ می کردم که بفرستد برای طبع به ایران و در خدمت او بودم تا سنه ۱۳۱۸ ق».[۳] وی چهار سال در محضر محدث نوری بود.
برخی دیگر از اساتید او در شهر نجف عبارتند از:
- سید محمدکاظم طباطبائی یزدی صاحب کتاب فقهی العروة الوثقی
- میرزا محمدتقی شیرازی مشهور به میرزای دوم
- سید حسن صدر کاظمی
شیخ عباس در سال ۱۳۲۲ ق. به قم بازگشت و مشغول تألیف و تدریس و وعظ و ارشاد مردم شد و تا سال ۱۳۲۹ ق. در این شهر مذهبی اقامت داشت. وی در سال ۱۳۳۲ ق. به مشهد مقدس مهاجرت کرد و در آن جا سکونت گزید.[۴]
شاگردان و راویان
برخی از شاگردان و راویان محدث قمی عبارتند از:
- شیخ آقا بزرگ تهرانی (دارای اجازه روایت از محدث)
- حیدرقلی خان سردار کابلی
- سید شهابالدین مرعشی نجفی
- عبدالحسین فقیهی رشتی
- سید علینقی فیضالاسلام
- سید محمدهادی میلانی
- سید مصطفی صفایی خوانساری.
آثار و تألیفات
آثار محدث قمی در علوم مختلف مانند تاریخ، رجال، تراجم، علوم قرآن، اخلاق، عقاید و علم حدیث، نشان از روح تلاشگر و عظمت علمی این عالم ژرفنگر دارد. از جمله مهمترین آثار ایشان عبارتند از:
- کلمات لطیفه (در علم اخلاق)
- الدر النظیم فی لغات القرآن العظیم
- کُحل البصر فی سیرة سید البشر
- کتاب نقد «الوسائل» شیخ حر عاملی
- تقسیم «بدایة الهدایة» شیخ حر عاملی
- شرح «الوجیزه» شیخ بهائی
- فیض القدیر فیما یتعلق بحدیث الغدیر
- علم الیقین (خلاصه «حق الیقین» علامه مجلسی)
- مقالید الفلاح فی عمل الیوم واللیله
- مقلاد النجاح (خلاصه کتاب مقالید الفلاح)
- سفینةالبحار و مدینة الحکم والآثار (تدوین موضوعی «بحارالانوار» علامه مجلسی و تلخیص آن که در مدت بیست سال انجام یافته است).
- خلاصه جلد یازده «بحارالانوار» علامه مجلسی
- شرح حکم نهج البلاغه؛ شرح کلمات قصار امام علی علیه السلام در «نهج البلاغه»
- فیض العلام فی وقایع الشهور و الایام (درباره وقایع ماهها و روزها)
- هدیة الانام الی وقایع الایام (خلاصه کتاب «فیض العلام»)
- تحفة الاحباب فی تراجم الاصحاب (درباره اصحاب حضرت محمد صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام به زبان فارسی)
- فوائد الترجبیه (وقایع روزها و آداب مستحبی و اعمال ماههای عربی)
- الدرة الیتیمه فی تتمات الدرة الثمینه (شرح فارسی «نصاب الصبیان» و «تتمیم شرح نصاب» فاضل یزدی)
- هدیة الزائرین و بهجة الناصرین (درباره زیارت قبور ائمه اطهار علیهم السلام و ثواب آن و تعیین قبور علما و مؤمنان مشهور و مدفون در کنار مشاهد مشرف امامان)
- اللئالی المنثوره (در مورد دعا و سایر مستحبات)
- الفصول العلیه فی المناقب المرتضویه (شامل مناقب و مکارم اخلاقی امام علی علیه السلام)
- سبیل الرشاد
- حکمة بالغه و مأة کلمة جامعه (سخنان کوتاه علی علیه السلام در عقاید و اصول دین)
- ذخیرة الابرار فی منتخب انیس التجار (خلاصه «انیس التجار» ملا مهدی نراقی، در مورد معاملات)
- غایة القصوی فی ترجمة العروة الوثقی (ترجمه فارسی «العروه الوثقی» آیت الله سید محمدکاظم یزدی)
- مفاتیح الجنان و الباقیات الصالحات (کتاب مشهوری که در اکثر مشاهد مشرف و خانه های شیعیان مورد استفاده بوده و به عربی نوشته شده و به فارسی نیز ترجمه گردیده است. این کتاب شریف در جایگاه خود کم نظیر است. زیرا بسیاری از دعاها و نوافل و مستحباب و زیارات ائمه اطهار علیهم السلام را در یک جا گردآوری کرده و در دسترس همگان قرار داده است).
- التحفة الطوسیه والنفغة القدسیه (درباره زیارت امام رضا علیه السلام و بعضی فواید مربوط به آستان مقدسش)
- رساله دستورالعمل حضرت سیدالشهداء علیه السلام
- نفس المهموم (در مقتل حضرت سیدالشهداء علیه السلام)
- نفثة المصدور (در تکمیل «نفس المهموم» که به ضمیمه آن منتشر شده است.)
- الانوار البهیه فی تاریخ الحجج الالهیه (در مورد ولادت و وفات چهارده معصوم علیهم السلام)
- رساله ای در گناهان کبیره و صغیره
- منازل الآخره (بررسی مراحل دشوار سفر آخرت بر اساس روایات)
- ترجمه «مصباح المتهجد» مرحوم شیخ طوسی
- نزهةالنواظر (ترجمه «معدن الجواهر» اثر محمد بن علی کراجکی)
- مقامات علیه (خلاصه «معراج السعاده» مرحوم ملا احمد نراقی)
- ترجمه «جمال الاسبوع» سید بن طاووس
- الباقیات الصالحات (در حاشیه مفاتیح الجنان چاپ شده است.)
- منتهی الآمال فی تاریخ النبی و الآل (در مورد زندگانی حضرات ائمه اطهار و رسول اکرم صلی الله علیه و آله و دختر گرامیش حضرت زهرا علیهاالسلام و تاریخ ولادت و وفات و وقایع دوران آنها)
- تتمة المنتهی فی وقایع ایام الخلفاء
- ترجمه مسلک دوم «اللهوف» سید بن طاووس (به خط خود مؤلف در حاشیه یکی از چاپهای لهوف چاپ شده است.)
- تتمیم «تحیة الزائر» محدث نوری (این کتاب با رحلت علامه نوری ناتمام مانده بود و شیخ عباس بعد از فوت استادش آن را به اتمام رساند.)
- چهل حدیث
- الکُنی و الألقاب (درباره زندگانی علما و شعرا و غیر ایشان)
- هدیة الاحباب فی المعروفین بالکُنی والالقاب (خلاصه کتاب الکُنی و الالقاب)
- فواید الرضویه فی احوال علماء المذهب الجعفریه
- بیت الاحزان فی مصائب سیدة النسوان.
دغدغه محدث از راهیابی تحریف در آثارش:
محدث قمی، از راهیابی و رخنه تحریف و خرافه بر کتابهای خویش اندیشناک بود و دغدغه آن را داشت که همان بلایی که بر سر «مفتاح الجنان» آمده بر سر کتاب «مفاتیح الجنان» نیز بیاید؛ از این رو، در آغاز ملحقات «مفاتیح الجنان» هشدار می دهد: «این گنهکار روسیاه عباس قمی، عفی اللّه عنه، بعد از آن که به عون اللّه تعالی کتاب "مفاتیح الجنان" را تألیف نمودم و در اقطار منتشر گشت، به خاطرم رسید که در طبع دوم آن، بر آن زیاد کنم دعای وداعی برای ماه رمضان و خطبه روز عید فطر و زیارت جامعه ائمة المؤمنین و دعای اللهم اِنّی زُرتُ هذا الامام که در عقب زیارات خوانده می شود و زیارت وداعی که هریک از ائمه(ع) را به آن وداع کنند و رقعه ای که برای حاجت می نویسند و دعایی که در غیبت امام عصر، عجل اللّه فرجه، باید خوانده شود و آداب زیارت به نیابت، به واسطه کثرت حاجت به اینها؛ ولکن دیدم هرگاه این کار را کنم، فتح بابی شود برای تصرف در کتاب مفاتیح و بسا شود بعضی از فضولان بعد از این، در آن کتاب بعضی از ادعیه دیگر بیفزایند، یا از آن کم کنند و به اسم مفاتیح الجنان در میان مردم رواج دهند؛ چنانکه در مفتاح الجنان مشاهده می شود؛ لاجرم کتاب را به همان حال خود گذاشتم و این هشت مطلب را بعد از تمام شدن مفاتیح، ملحق به آن نمودم و به لعنت خداوند قهار و نفرین رسول خدا(ص) و ائمه اطهار(ع) واگذار و حواله نمودم کسی را که در مفاتیح تصرف کند.
خصوصیات اخلاقی و روحی
محدث قمی در زمان خود یکی از مربیان بزرگ و معلمان اخلاق اسلامی در میان مردم و حوزه های علمیه شناخته می شد و از شهرت ویژه ای برخوردار بود. در این بخش به پاره ای از خصوصیات اخلاقی ایشان اشاره می کنیم:
الف) انس با کتاب:
یکی از ویژگیهای محدث قمی علاقه فراوان به نوشتن و مطالعه کتاب بود، به طوری که می توان گفت او در کتاب و قلم خلاصه شده بود. محدث نوری یا در کتابخانه بود یا با کتاب. کمتر دیده می شد که او مشغول مطالعه و بررسی کتابی نباشد. زمانی که برای زیارت به کشورهای دور مسافرت می کرد، اوقات فراغت خود را با کتاب سپری می نمود. «او با عده ای از تجار به سوریه مسافرت کرد. آنان می گفتند هر وقت ما به سیاحت می رفتیم، ایشان می نشست و مشغول مطالعه و تألیف می شد و هر چه اصرار می کردیم که با ما بیرون بیاید، امتناع می ورزید و شبها هم که ما به خواب می رفتیم او مشغول مطالعه و تألیف می شد».[۵]
ب) تواضع:
از دیگر ویژگیهای محدث قمی، تواضع بسیار ایشان بود. در خانه، مدرسه و خیابان هر کسی را که می دید - چه کوچک و چه بزرگ - احترام می کرد. در نزد علما و از بین آنان به ویژه در حضور کسانی که با حدیث و اخبار اهل بیت علیهم السلام سروکار داشتند، اوج فروتنی و تواضع را به نمایش می گذارد. هیچگاه در مجالسی که وارد می شد، در صدر نمی شست و هرگز خود را بر دیگران مقدم نمی داشت. وی از خودستایی و خودپسندی به شدت احتراز می کرد و به هیچ وجه غرور نداشت.
ج) امر به معروف و نهی از منکر:
او خود هرگز گرد گناه نمی گشت و در ذهنش هم فکر گناه را جای نمی داد. از منکرات ناراحت می شد و دیگران را از ارتکاب آن بازمی داشت. کسی جرأت غیبت در محضر او نداشت و از دروغ گفتن ناراحت می شد.[۶] در یک کلام، محدث قمی آن چه می گفت با آن چه عمل می کرد و آنچه مردم از رفتار و کردارش درک می کردند یکی بود. از این رو سخنش در دل شنوندگان اثر شگرف داشت. آنانی که در درس اخلاق و نصایح او شرکت می جستند، نقل می کنند که سخنان نافذ او چنان بود که آدمی را از گناهان و پندارهای بد دور می ساخت و متوجه خدا و عبادت می کرد.
د) زهد:
زندگی محدث قمی بسیار ساده بود، به طوری که از حد زندگی یک طلبه عادی هم پایینتر بود. لباسش عبارت بود از یک قبای کرباسی بسیار نظیف و معطر و تمیز. چند سال زمستان و تابستان را با آن قبای کرباسی می گذرانید. هیچ گاه در فکر لباس و تجمل نبود. فرش خانه اش گلیم بود. از سهم امام استفاده نمی کرد و می گفت: من اهلیت ندارم از آن استفاده کنم.
وفات
مرحوم شیخ عباس قمی پس از عمری تلاش و خدمت به اسلام و مسلمین و تحمل سختی ها و مرارات زمان -به ویژه در اواخر عمر که مصادف با توطئه های دشمنان اسلام و دین زدایی رضاخانی بود-، در شب ۲۲ ذی الحجه سال ۱۳۵۹ ق. (۱۳۱۹ ش) بدرود حیات گفت و در صحن مطهر امام علی علیه السلام در جوار استادش مرحوم محدث نوری به خاک سپرده شد.
پانویس
- ↑ علمای معاصرین، ص ۱۸۱، تاریخ قم، ص ۲۷۴، خاتمه نفس المهموم، شکرانی.
- ↑ علمای معاصرین، ص ۱۸۱.
- ↑ علمای معاصرین، ص ۸۲-۱۸۱، ریحانه الادب، مدرس تبریزی.
- ↑ تاریخ قم، ۲۷۴؛ مقدمه فواید الرضویه، ص ۲. نقباء البشر، شیخ آقا بزرگ تهرانی، ج ۳، ص ۹۹۹.
- ↑ پندهایی از رفتار علمای اسلام، ص ۱۷.
- ↑ محدث قمی حدیث اخلاص، ص ۴۱-۴۶، خلیل عبداللهزاده به نقل از حاج شیخ عباس قمی مرد تقوی و فضیلت.
منابع
- گلشن ابرار، جلد ۲، زندگینامه "محدث قمی" از سعید عباسزاده.
- "دغدغههای محدث قمی از گسترش خرافه و تحریف"، غلام فدکی، مجله حوزه، پاییز و زمستان ۱۳۸۸، شماره ۱۵۳و۱۵۴، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، بازیابی: ۲۳ بهمن ۱۳۹۲.
آرشیو عکس و تصویر
گذرنامه عباس قمی
تعدادی از آثار عباس قمی
تمبر یادبود عباس قمی
بزرگداشت هفتادمین درگذشت عباس قمی
قبور حسین نوری و عباس قمی، از علمای مدفون در حرم امیرالمومنین امام علی علیهالسلام
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
