رجال شیخ طوسی (کتاب): تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) (ویرایش) |
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
||
| سطر ۸: | سطر ۸: | ||
|نویسنده= شیخ طوسی | |نویسنده= شیخ طوسی | ||
| − | |موضوع= محدثان شيعه | + | |موضوع= محدثان شيعه/رجال |
|زبان= عربی | |زبان= عربی | ||
| سطر ۲۵: | سطر ۲۵: | ||
}} | }} | ||
| − | '''«رجال الطوسی»''' تألیف [[شیخ طوسی]] (م، ۴۶۰ ق)، از منابع اولیه [[علم رجال|رجال]] و بازشناسی راویان [[حدیث]] [[شیعه]] است. مؤلف در این | + | '''«رجال الطوسی»''' تألیف [[شیخ طوسی]] (م، ۴۶۰ ق)، از منابع اولیه [[علم رجال|رجال]] و بازشناسی راویان [[حدیث]] [[شیعه]] است. مؤلف در این کتاب، راویان را به ترتیب بر اساس روایتشان از [[اهل البیت|چهارده معصوم]] (علیهمالسلام) طبقهبندی کرده است. کتاب «الرجال» براى جمعآورى نام اصحاب [[معصوم|معصومین]] (علیهمالسلام) تهیه شده و توجهى به مذهب افراد و یا [[جرح و تعدیل|جرح و تعدیل]] آنها ندارد. |
==مؤلف== | ==مؤلف== | ||
| سطر ۳۲: | سطر ۳۲: | ||
از اساتید برجسته وی، [[شیخ مفید]]، حسین بن عبیداللَّه غضایری و [[سید مرتضی|سید مرتضی علمالهدی]] بوده اند. | از اساتید برجسته وی، [[شیخ مفید]]، حسین بن عبیداللَّه غضایری و [[سید مرتضی|سید مرتضی علمالهدی]] بوده اند. | ||
| − | + | شیخ طوسی صاحب دو کتاب فقهی ارزشمند "[[تهذیب الأحکام (کتاب)|تهذیب]]" و "[[الاستبصار (کتاب)|استبصار]]" از [[کتب اربعه]] جوامع [[حدیث|حدیثی]] شیعه می باشد. برخی دیگر از آثار ارزشمند او عبارتند از: [[الغیبه]]، [[التبیان]]، [[عدة الاصول]]، [[مصباح المتهجد (کتاب)|مصباح المتهجد]]، [[المبسوط]]، [[تمهید الاصول فی علم الکلام (کتاب)|تمهید الاصول]]، [[النهایه]]، [[الأمالی شیخ طوسی (کتاب)|الأمالی]] و الرجال. | |
| − | ==انگیزۀ نگارش == | + | ==انگیزۀ نگارش== |
| − | شیخ طوسی در این کتاب تنها قصد جمع آورى و شمارش اصحاب [[ | + | شیخ طوسی در این کتاب تنها قصد جمع آورى و شمارش اصحاب [[اهل البیت|معصومین]] علیهم السلام را دارد. به همین جهت اشارهاى به مدح و ذم افراد ننموده، مگر در مواردى که براى رفع شبهه و مانند آن تذکر داده است. او در مقدمۀ کتاب، انگیزه خویش را بر نوشتن این کتاب چنین بیان نموده که: «چون شیخ فاضل چندین بار از من خواسته کتابى مشتمل بر اسامى راویان از [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلى الله علیه و آله و [[ائمه اطهار|ائمۀ]] بعد از او و کسانى که از آنها مستقیما روایت نکردهاند تهیه کنم، به خاطر اجابت خواستۀ او کتاب حاضر را نوشتم و براى سهولت هر چه بیشتر در بازیابى مطالب کتاب، آن را بر اساس حروف الفباء مرتب کردم...». |
| − | + | در اینکه «شیخ فاضل» کیست اختلاف است. آنچه قریب به واقع مىنماید این است که او شاگرد شیخ و نماینده او در [[شام]]، قاضى طرابلس، [[ابن براج|عبدالعزیز بن براج]] (متوفاى ۴۸۱ هجرى) است. شیخ کتاب «الجمل و العقود» را نیز به درخواست او نگاشته است. | |
| − | |||
| − | در اینکه «شیخ فاضل» کیست اختلاف است. آنچه قریب به واقع مىنماید این است که او شاگرد شیخ و نماینده او در [[شام]]، قاضى طرابلس، [[ابن براج| | ||
==ویژگیها و محتواى کتاب== | ==ویژگیها و محتواى کتاب== | ||
| سطر ۴۷: | سطر ۴۵: | ||
در کتاب حاضر ابتدا نام و [[کنیه|کنیه]] و لقب و نسبت افراد آمده و در بعضى موارد رابطه او با [[عصمت|معصوم]] نیز ذکر شده است. طبقۀ روات و برخى تاریخها و توثیقات و تصنیفات نیز بالمناسبة آمده است. | در کتاب حاضر ابتدا نام و [[کنیه|کنیه]] و لقب و نسبت افراد آمده و در بعضى موارد رابطه او با [[عصمت|معصوم]] نیز ذکر شده است. طبقۀ روات و برخى تاریخها و توثیقات و تصنیفات نیز بالمناسبة آمده است. | ||
| − | نکتهاى دیگر که | + | نکتهاى دیگر این که مقصود از اصحاب یک [[امام]] در این کتاب، کسانى هستند که از آن امام روایت نقل کرده باشند نه صرف دیدار و ملاقات امام؛ بنا بر این مثلاً شیخ طوسى [[محمد بن ابی عمیر|ابن ابى عمیر]] را از اصحاب [[امام رضا علیه السلام|امام رضا]] علیهالسلام مىداند، با اینکه او [[امام موسی کاظم علیه السلام|امام کاظم]] علیهالسلام را هم درک کرده، اما از او روایتى ندارد. |
رجال شیخ طوسى بر اساس طبقات روات از زمان [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلىاللهعلیهوآله تا [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام عصر]] عجلاللهتعالىفرجهالشریف مرتب شده و پس از آن، بابى به عنوان کسانی که از هیچ معصومى مستقیما روایت نقل نکردهاند آمده و شامل افراد متأخر از زمان [[ائمه اطهار|ائمه]] و کسانى است که هم عصر ائمه بودهاند اما روایتى از آن بزرگواران نقل نکردهاند. | رجال شیخ طوسى بر اساس طبقات روات از زمان [[پیامبر اسلام|پیامبر]] صلىاللهعلیهوآله تا [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام عصر]] عجلاللهتعالىفرجهالشریف مرتب شده و پس از آن، بابى به عنوان کسانی که از هیچ معصومى مستقیما روایت نقل نکردهاند آمده و شامل افراد متأخر از زمان [[ائمه اطهار|ائمه]] و کسانى است که هم عصر ائمه بودهاند اما روایتى از آن بزرگواران نقل نکردهاند. | ||
| − | هر یک از معصومین عنوانى مستقل است که ذیل آن به تعداد حروف [[الفبا|الفباء]] ابوابى گشوده شده و هر حرف یک باب مستقل است؛ اما در ترتیب | + | هر یک از معصومین عنوانى مستقل است که ذیل آن به تعداد حروف [[الفبا|الفباء]] ابوابى گشوده شده و هر حرف یک باب مستقل است؛ اما در ترتیب اسماء، تنها حروف اول آنها رعایت شده و در بیشتر ابواب شیخ طوسى شاخصترین افراد آن باب را اولین نام قرار داده است (البته این کلیت ندارد و در بعضى موارد خلاف آن هم دیده مىشود). |
| − | پس از این ابواب، بابى به عنوان | + | پس از این ابواب، بابى به عنوان «الکُنى» و بابى به عنوان «النساء» نیز اضافه شده است. |
==اعتبار و ارزش کتاب== | ==اعتبار و ارزش کتاب== | ||
| − | + | «الرجال» [[شیخ طوسى]] از جهات مختلف داراى اعتبار ویژهاى است از جمله آنکه: | |
۱- این کتاب از اصول پنج گانۀ اولیۀ [[علم رجال|رجال]] است و تمام کسانى که پیرامون رجال مطلب نوشتهاند ناگزیر از رجوع به این اصول مىباشند. | ۱- این کتاب از اصول پنج گانۀ اولیۀ [[علم رجال|رجال]] است و تمام کسانى که پیرامون رجال مطلب نوشتهاند ناگزیر از رجوع به این اصول مىباشند. | ||
| سطر ۶۳: | سطر ۶۱: | ||
۲- نویسندۀ کتاب حاضر، [[شیخ طوسی|شیخ طوسى]] است که وسعت اطلاعات او و تخصص بالاى وى در رشتههاى مختلف [[علوم اسلامی|علوم اسلامى]] بر کسى پوشیده نیست و کتاب هاى او مرجعى کاملا مطمئن براى محققین در طول هزار سال بوده و هست. | ۲- نویسندۀ کتاب حاضر، [[شیخ طوسی|شیخ طوسى]] است که وسعت اطلاعات او و تخصص بالاى وى در رشتههاى مختلف [[علوم اسلامی|علوم اسلامى]] بر کسى پوشیده نیست و کتاب هاى او مرجعى کاملا مطمئن براى محققین در طول هزار سال بوده و هست. | ||
| − | ۳- تاریخ تألیف این کتاب با توجه به ارجاعات شیخ به [[فهرست شیخ طوسی (کتاب)| | + | ۳- تاریخ تألیف این کتاب با توجه به ارجاعات شیخ به «[[فهرست شیخ طوسی (کتاب)|الفهرست]]» در این کتاب، در اواخر عمر شیخ بوده و این ویژگى مهمى براى یک اثر است که در اوج دوران علمى یک مؤلف نوشته شده باشد. |
۴- شیخ مطالب این کتاب را از منابع متعدد و اصول فراوانى که در اختیار داشته جمع آورى نموده و پس از او منابع مذکور از بین رفته و تنها راه دستیابى ما به مطالبشان همین اصول رجال است. | ۴- شیخ مطالب این کتاب را از منابع متعدد و اصول فراوانى که در اختیار داشته جمع آورى نموده و پس از او منابع مذکور از بین رفته و تنها راه دستیابى ما به مطالبشان همین اصول رجال است. | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | <br /> | + | *[[نرم افزار جامع فقه اهلبیت (علیهم السلام) ۲|نرم افزار جامع فقه اهل بیت]] [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. |
| + | *[[دانشنامه جهان اسلام (کتاب)|دانشنامه جهان اسلام]]، سید جواد شبیری زنجانی، جلد ۱۹، مدخل رجال شیخ طوسی، تهران ۱۳۹۳. | ||
| + | *کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری.<br /> | ||
[[رده:منابع رجالی]] | [[رده:منابع رجالی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۳ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۳۵
 | |
| نویسنده | شیخ طوسی |
| موضوع | محدثان شيعه/رجال |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
| تحقیق | جواد قیومی |
|
| |
«رجال الطوسی» تألیف شیخ طوسی (م، ۴۶۰ ق)، از منابع اولیه رجال و بازشناسی راویان حدیث شیعه است. مؤلف در این کتاب، راویان را به ترتیب بر اساس روایتشان از چهارده معصوم (علیهمالسلام) طبقهبندی کرده است. کتاب «الرجال» براى جمعآورى نام اصحاب معصومین (علیهمالسلام) تهیه شده و توجهى به مذهب افراد و یا جرح و تعدیل آنها ندارد.
مؤلف
شیخ ابوجعفر محمد طوسی (۳۸۵-۴۶۰ ق)، معروف به «شیخ الطائفه» از فقیهان، محدثان و عالمان بزرگ شیعی در قرن چهارم هجری است. او در طوس به دنیا آمد و در سال ۴۰۸ق به بغداد مهاجرت کرد.
از اساتید برجسته وی، شیخ مفید، حسین بن عبیداللَّه غضایری و سید مرتضی علمالهدی بوده اند.
شیخ طوسی صاحب دو کتاب فقهی ارزشمند "تهذیب" و "استبصار" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه می باشد. برخی دیگر از آثار ارزشمند او عبارتند از: الغیبه، التبیان، عدة الاصول، مصباح المتهجد، المبسوط، تمهید الاصول، النهایه، الأمالی و الرجال.
انگیزۀ نگارش
شیخ طوسی در این کتاب تنها قصد جمع آورى و شمارش اصحاب معصومین علیهم السلام را دارد. به همین جهت اشارهاى به مدح و ذم افراد ننموده، مگر در مواردى که براى رفع شبهه و مانند آن تذکر داده است. او در مقدمۀ کتاب، انگیزه خویش را بر نوشتن این کتاب چنین بیان نموده که: «چون شیخ فاضل چندین بار از من خواسته کتابى مشتمل بر اسامى راویان از پیامبر صلى الله علیه و آله و ائمۀ بعد از او و کسانى که از آنها مستقیما روایت نکردهاند تهیه کنم، به خاطر اجابت خواستۀ او کتاب حاضر را نوشتم و براى سهولت هر چه بیشتر در بازیابى مطالب کتاب، آن را بر اساس حروف الفباء مرتب کردم...».
در اینکه «شیخ فاضل» کیست اختلاف است. آنچه قریب به واقع مىنماید این است که او شاگرد شیخ و نماینده او در شام، قاضى طرابلس، عبدالعزیز بن براج (متوفاى ۴۸۱ هجرى) است. شیخ کتاب «الجمل و العقود» را نیز به درخواست او نگاشته است.
ویژگیها و محتواى کتاب
از خصوصیات این کتاب می توان به این مسئله اشاره کرد که کمتر توجهى به مذهب افراد و یا جرح و تعدیل آنها شده و در اکثر موارد تنها نام افراد ذکر شده و هیچ توضیح اضافهاى براى آنها نیامده است. البته از دوره امام کاظم علیه السلام به بعد، این سرى نکات بیشتر ذکر شده است.
در کتاب حاضر ابتدا نام و کنیه و لقب و نسبت افراد آمده و در بعضى موارد رابطه او با معصوم نیز ذکر شده است. طبقۀ روات و برخى تاریخها و توثیقات و تصنیفات نیز بالمناسبة آمده است.
نکتهاى دیگر این که مقصود از اصحاب یک امام در این کتاب، کسانى هستند که از آن امام روایت نقل کرده باشند نه صرف دیدار و ملاقات امام؛ بنا بر این مثلاً شیخ طوسى ابن ابى عمیر را از اصحاب امام رضا علیهالسلام مىداند، با اینکه او امام کاظم علیهالسلام را هم درک کرده، اما از او روایتى ندارد.
رجال شیخ طوسى بر اساس طبقات روات از زمان پیامبر صلىاللهعلیهوآله تا امام عصر عجلاللهتعالىفرجهالشریف مرتب شده و پس از آن، بابى به عنوان کسانی که از هیچ معصومى مستقیما روایت نقل نکردهاند آمده و شامل افراد متأخر از زمان ائمه و کسانى است که هم عصر ائمه بودهاند اما روایتى از آن بزرگواران نقل نکردهاند.
هر یک از معصومین عنوانى مستقل است که ذیل آن به تعداد حروف الفباء ابوابى گشوده شده و هر حرف یک باب مستقل است؛ اما در ترتیب اسماء، تنها حروف اول آنها رعایت شده و در بیشتر ابواب شیخ طوسى شاخصترین افراد آن باب را اولین نام قرار داده است (البته این کلیت ندارد و در بعضى موارد خلاف آن هم دیده مىشود).
پس از این ابواب، بابى به عنوان «الکُنى» و بابى به عنوان «النساء» نیز اضافه شده است.
اعتبار و ارزش کتاب
«الرجال» شیخ طوسى از جهات مختلف داراى اعتبار ویژهاى است از جمله آنکه:
۱- این کتاب از اصول پنج گانۀ اولیۀ رجال است و تمام کسانى که پیرامون رجال مطلب نوشتهاند ناگزیر از رجوع به این اصول مىباشند.
۲- نویسندۀ کتاب حاضر، شیخ طوسى است که وسعت اطلاعات او و تخصص بالاى وى در رشتههاى مختلف علوم اسلامى بر کسى پوشیده نیست و کتاب هاى او مرجعى کاملا مطمئن براى محققین در طول هزار سال بوده و هست.
۳- تاریخ تألیف این کتاب با توجه به ارجاعات شیخ به «الفهرست» در این کتاب، در اواخر عمر شیخ بوده و این ویژگى مهمى براى یک اثر است که در اوج دوران علمى یک مؤلف نوشته شده باشد.
۴- شیخ مطالب این کتاب را از منابع متعدد و اصول فراوانى که در اختیار داشته جمع آورى نموده و پس از او منابع مذکور از بین رفته و تنها راه دستیابى ما به مطالبشان همین اصول رجال است.
منابع
- نرم افزار جامع فقه اهل بیت [لوح فشرده]، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- دانشنامه جهان اسلام، سید جواد شبیری زنجانی، جلد ۱۹، مدخل رجال شیخ طوسی، تهران ۱۳۹۳.
- کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری.
