رفاعة ابن شداد: تفاوت بین نسخه‌ها
(ایجاد مقالهٔ تازه: رفاعة ابن شداد) |
(به‌روزرسانی مقاله با نسخهٔ نهایی و اصلاح ارجاع‌ها) |
||
| سطر ۱۰: | سطر ۱۰: | ||
}} | }} | ||
| − | '''رفاعة ابن شداد''' با نام کامل '''رفاعة بن شداد بن عوسجة، فتیانی از بجیله''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از چهره‌های شیعی [[کوفه]] در سدهٔ نخست هجری بود. [[رجال | + | '''رفاعة ابن شداد''' با نام کامل '''رفاعة بن شداد بن عوسجة، فتیانی از بجیله''' (کشته‌شده در ۶۶ق) از چهره‌های شیعی [[کوفه]] در سدهٔ نخست هجری بود. [[رجال شیخ طوسی (کتاب)|رجال طوسی]] او را در شمار اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> به گزارش ''دعائم الإسلام''، امام علی (ع) او را بر [[قضاوت]] اهواز گماشت و نامه‌ای در پرهیز از خیانت به او نوشت.<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> پس از [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]]، او یکی از پنج رهبر [[قیام توابین]] بود و پس از شکست توابین در [[عین الورده]] به [[مختار ثقفی]] پیوست.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۴۷۱.</ref> او در سال ۶۶ق، در درگیری‌های داخلی کوفه در روزگار [[قیام مختار]]، کشته شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.</ref> |
== نام و نسب == | == نام و نسب == | ||
| سطر ۱۶: | سطر ۱۶: | ||
== در روزگار امام علی (ع) == | == در روزگار امام علی (ع) == | ||
| − | بر پایهٔ روایتی که در ''وسائل الشیعة'' از کشی نقل شده، رفاعة بن شداد در شمار کسانی بود که در [[ربذه]] بر پیکر [[ابوذر غفاری]] حاضر شدند؛ او همراه [[مالک اشتر]] و عبدالله بن فضل تمیمی به ربذه رفت.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۳۰۶؛ کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> همچنین ''دعائم الإسلام'' نامه‌ای از امام علی (ع) را آورده که در آن، او را «قاضی خود بر اهواز» خوانده و به او هشدار داده است: «اِعلَم یا رِفاعَةُ أَنَّ هذِهِ الإِمارَةَ أمانَةٌ»؛ «ای رفاعه، بدان که این منصب، امانتی است».<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> همین گزارش نشان می‌دهد که او در دستگاه خلافت امام (ع) منصبی قضایی داشته است. | + | بر پایهٔ روایتی که در ''وسائل الشیعة'' از کشی نقل شده، رفاعة بن شداد در شمار کسانی بود که در [[ربذه]] بر پیکر [[ابوذر غفاری]] حاضر شدند؛ او همراه [[مالک اشتر نخعی|مالک اشتر]] و عبدالله بن فضل تمیمی به ربذه رفت.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۳۰۶؛ کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۸۳.</ref> همچنین ''دعائم الإسلام'' نامه‌ای از امام علی (ع) را آورده که در آن، او را «قاضی خود بر اهواز» خوانده و به او هشدار داده است: «اِعلَم یا رِفاعَةُ أَنَّ هذِهِ الإِمارَةَ أمانَةٌ»؛ «ای رفاعه، بدان که این منصب، امانتی است».<ref>مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.</ref> همین گزارش نشان می‌دهد که او در دستگاه خلافت امام (ع) منصبی قضایی داشته است. |
== پس از شهادت امام علی (ع) == | == پس از شهادت امام علی (ع) == | ||
| − | در روزگار [[زیاد بن ابیه]]، والی کوفه، حکومت اموی گروهی از شیعیان، از جمله یاران [[حجر بن عدی]] را تعقیب کرد. رفاعه در این ماجرا همراه [[عمرو بن حمق]] از کوفه گریخت و نخست به [[مدائن]] و سپس به سوی موصل رفت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۹۷.</ref> پس از [[واقعه کربلا]] و برآمدن جنبش توابین، او در خانهٔ [[سلیمان بن صرد خزاعی]] در شمار پنج رهبر این جنبش برگزیده شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶.</ref> در همان مجلس، پس از مسّیب بن نجبه، او سخن گفت و مردم را به خون‌خواهی [[امام حسین علیه السلام]] فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۷.</ref> طبری او را یکی از سه خطیب و سخنور توابین در کوفه می‌شمارد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۴.</ref> | + | در روزگار [[زیاد بن ابیه]]، والی کوفه، حکومت اموی گروهی از شیعیان، از جمله یاران [[حجر بن عدی]] را تعقیب کرد. رفاعه در این ماجرا همراه [[عمرو بن حمق خزاعی|عمرو بن حمق]] از کوفه گریخت و نخست به [[مداین|مدائن]] و سپس به سوی موصل رفت.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۹۷.</ref> پس از [[واقعه عاشورا|واقعه کربلا]] و برآمدن جنبش توابین، او در خانهٔ [[سلیمان بن صرد خزاعی]] در شمار پنج رهبر این جنبش برگزیده شد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶.</ref> در همان مجلس، پس از مسّیب بن نجبه، او سخن گفت و مردم را به خون‌خواهی [[امام حسین علیه السلام]] فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۷.</ref> طبری او را یکی از سه خطیب و سخنور توابین در کوفه می‌شمارد.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۴.</ref> |
توابین در [[عین الورده]] با سپاه شام روبه‌رو شدند و شکست خوردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۸.</ref> رفاعه در عین الورده کشته نشد و به کوفه بازگشت؛ آن‌گاه [[مختار ثقفی]] که در زندان [[عبیدالله بن زیاد]] بود، به او نامه نوشت و او را به خون‌خواهی اهل بیت (علیهم‌السلام) فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۷۱.</ref> | توابین در [[عین الورده]] با سپاه شام روبه‌رو شدند و شکست خوردند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۸.</ref> رفاعه در عین الورده کشته نشد و به کوفه بازگشت؛ آن‌گاه [[مختار ثقفی]] که در زندان [[عبیدالله بن زیاد]] بود، به او نامه نوشت و او را به خون‌خواهی اهل بیت (علیهم‌السلام) فراخواند.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۷۱.</ref> | ||
| سطر ۲۷: | سطر ۲۷: | ||
== جایگاه رجالی == | == جایگاه رجالی == | ||
| − | کشی او را در شمار کسانی آورده که از [[عمرو بن حمق]] روایت کرده‌اند و از این‌رو او را از راویان [[حدیث]] شمرده‌اند.<ref>کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۴۸.</ref> طوسی نیز او را در باب اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و باب اصحاب [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> با این حال، منابع از شمار و موضوع روایات او چیزی نمی‌گویند و در کتاب‌های رجالی، ترجمهٔ مستقلی با توثیق یا تضعیف برای او ثبت نشده است. جایگاه او بیشتر از راه نقشش در جنبش توابین و همراهی با مختار شناخته می‌شود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۵۲۳.</ref> | + | کشی او را در شمار کسانی آورده که از [[عمرو بن حمق خزاعی|عمرو بن حمق]] روایت کرده‌اند و از این‌رو او را از راویان [[حدیث]] شمرده‌اند.<ref>کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۴۸.</ref> طوسی نیز او را در باب اصحاب [[امام علی علیه السلام|امام علی (ع)]] و باب اصحاب [[امام حسین علیه السلام|امام حسین (ع)]] آورده است.<ref>طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.</ref> با این حال، منابع از شمار و موضوع روایات او چیزی نمی‌گویند و در کتاب‌های رجالی، ترجمهٔ مستقلی با توثیق یا تضعیف برای او ثبت نشده است. جایگاه او بیشتر از راه نقشش در جنبش توابین و همراهی با مختار شناخته می‌شود.<ref>طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۵۲۳.</ref> |
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۳۹
| رفاعة ابن شداد | |
| نام کامل | رفاعة بن شداد بن عوسجة، فتیانی از بجیله |
| زادروز | نامعلوم |
| زادگاه | کوفه |
| وفات | ۶۶ق، کوفه |
| مدفن | نامعلوم |
| آثار | |
| شناخته‌شده برای |
از اصحاب امام علی (ع) و امام حسین (ع)، قاضی اهواز از سوی امام علی (ع)، از پنج رهبر قیام توابین و از همراهان مختار ثقفی در قیام مختار |
رفاعة ابن شداد با نام کامل رفاعة بن شداد بن عوسجة، فتیانی از بجیله (کشته‌شده در ۶۶ق) از چهره‌های شیعی کوفه در سدهٔ نخست هجری بود. رجال طوسی او را در شمار اصحاب امام علی (ع) و امام حسین (ع) آورده است.[۱] به گزارش دعائم الإسلام، امام علی (ع) او را بر قضاوت اهواز گماشت و نامه‌ای در پرهیز از خیانت به او نوشت.[۲] پس از واقعه کربلا، او یکی از پنج رهبر قیام توابین بود و پس از شکست توابین در عین الورده به مختار ثقفی پیوست.[۳] او در سال ۶۶ق، در درگیری‌های داخلی کوفه در روزگار قیام مختار، کشته شد.[۴]
محتویات
نام و نسب
منابع کهن نسب او را «رفاعة بن شداد بن عوسجة» و نسبت او را «فتیانی» و «بجلی» ثبت کرده‌اند.[۵] او به قبیلهٔ بجیله منسوب است.[۶] طبری او را «سید قراء اهل المصر»؛ بزرگِ قاریان کوفه، خوانده است.[۷] از کنیه، همسر و فرزندان او اطلاعی در دست نیست و سال تولدش دانسته نیست.
در روزگار امام علی (ع)
بر پایهٔ روایتی که در وسائل الشیعة از کشی نقل شده، رفاعة بن شداد در شمار کسانی بود که در ربذه بر پیکر ابوذر غفاری حاضر شدند؛ او همراه مالک اشتر و عبدالله بن فضل تمیمی به ربذه رفت.[۸] همچنین دعائم الإسلام نامه‌ای از امام علی (ع) را آورده که در آن، او را «قاضی خود بر اهواز» خوانده و به او هشدار داده است: «اِعلَم یا رِفاعَةُ أَنَّ هذِهِ الإِمارَةَ أمانَةٌ»؛ «ای رفاعه، بدان که این منصب، امانتی است».[۹] همین گزارش نشان می‌دهد که او در دستگاه خلافت امام (ع) منصبی قضایی داشته است.
پس از شهادت امام علی (ع)
در روزگار زیاد بن ابیه، والی کوفه، حکومت اموی گروهی از شیعیان، از جمله یاران حجر بن عدی را تعقیب کرد. رفاعه در این ماجرا همراه عمرو بن حمق از کوفه گریخت و نخست به مدائن و سپس به سوی موصل رفت.[۱۰] پس از واقعه کربلا و برآمدن جنبش توابین، او در خانهٔ سلیمان بن صرد خزاعی در شمار پنج رهبر این جنبش برگزیده شد.[۱۱] در همان مجلس، پس از مسّیب بن نجبه، او سخن گفت و مردم را به خون‌خواهی امام حسین علیه السلام فراخواند.[۱۲] طبری او را یکی از سه خطیب و سخنور توابین در کوفه می‌شمارد.[۱۳]
توابین در عین الورده با سپاه شام روبه‌رو شدند و شکست خوردند.[۱۴] رفاعه در عین الورده کشته نشد و به کوفه بازگشت؛ آن‌گاه مختار ثقفی که در زندان عبیدالله بن زیاد بود، به او نامه نوشت و او را به خون‌خواهی اهل بیت (علیهم‌السلام) فراخواند.[۱۵]
در قیام مختار
هنگامی که مختار بر کوفه چیره شد، رفاعه در شمار همراهان او درآمد. در نبردی که میان هواداران مختار و گروهی از کوفیان درگرفت، رفاعه امامت جماعت یمنیان کوفه را بر عهده داشت و گروه مقابل شعار «یا لَثاراتِ عُثمان»؛ «ای خون‌خواهان عثمان» سر می‌داد.[۱۶] چون فریاد خون‌خواهی عثمان بلند شد، رفاعه گفت: «ما لَنا وَ لِعُثمانَ؟ لا اُقاتِلُ مَعَ قَومٍ یَبغونَ دَمَ عُثمان»؛ «ما را با عثمان چه کار؟ با گروهی که خواهان خون عثمان‌اند نمی‌جنگم».[۱۷] سپس رو به رویارویان کرد و چنین خواند: «أَنَا ابنُ شَدّادٍ عَلى دینِ عَلی / لَستُ لِعُثمانَ بنِ أَروى بِوَلِی»؛ «من پسر شدادم، بر آیین علی؛ من دوست و هوادار عثمان بن اروی نیستم».[۱۸] در همان درگیری، نزدیک حمّامی در کوفه کشته شد.[۱۹]
جایگاه رجالی
کشی او را در شمار کسانی آورده که از عمرو بن حمق روایت کرده‌اند و از این‌رو او را از راویان حدیث شمرده‌اند.[۲۰] طوسی نیز او را در باب اصحاب امام علی (ع) و باب اصحاب امام حسین (ع) آورده است.[۲۱] با این حال، منابع از شمار و موضوع روایات او چیزی نمی‌گویند و در کتاب‌های رجالی، ترجمهٔ مستقلی با توثیق یا تضعیف برای او ثبت نشده است. جایگاه او بیشتر از راه نقشش در جنبش توابین و همراهی با مختار شناخته می‌شود.[۲۲]
پانویس
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.
- ↑ مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۴۷۱.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۰.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج۲۰، ص۳۰۶؛ کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۸۳.
- ↑ مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۵۳۱.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۱۹۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۷.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۴.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۶۸.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۷۱.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۰.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۵۲۳.
- ↑ کشی، رجال الکشی، ج۱، ص۲۴۸.
- ↑ طوسی، رجال الطوسی، باب أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السلام و باب أصحاب الإمام الحسین علیه السلام.
- ↑ طبری، تاریخ الطبری، ج۴، ص۴۲۶ و ۵۲۳.
منابع
- حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق؛ ج۲۰.
- طبری، محمد بن جریر؛ تاریخ الطبری، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۸ق؛ ج۴.
- طوسی، محمد بن حسن؛ رجال الطوسی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۵ق.
- کشی، محمد بن عمر؛ رجال الکشی (اختیار معرفة الرجال)، مشهد: دانشگاه مشهد، ۱۳۴۸ش؛ ج۱.
- مغربی، نعمان بن محمد؛ دعائم الإسلام، قاهره: دار المعارف، ۱۳۸۵ق؛ ج۲.
