دروس فى علم الاصول (کتاب): تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| + | {{بخشی از یک کتاب|کتاب=کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی|نویسنده=محمدرضا ضمیری}} | ||
{{مشخصات کتاب | {{مشخصات کتاب | ||
| سطر ۵: | سطر ۶: | ||
|تصویر= [[پرونده:دروس في علم الأصول.jpg|240px|وسط]] | |تصویر= [[پرونده:دروس في علم الأصول.jpg|240px|وسط]] | ||
| − | |نویسنده= | + | |نویسنده= محمدباقر صدر |
|موضوع= اصول فقه شیعه | |موضوع= اصول فقه شیعه | ||
| سطر ۱۱: | سطر ۱۲: | ||
|زبان= عربی | |زبان= عربی | ||
| − | |تعداد جلد= | + | |تعداد جلد= ۲ |
|عنوان افزوده1= | |عنوان افزوده1= | ||
| سطر ۲۱: | سطر ۲۲: | ||
|افزوده2= | |افزوده2= | ||
| − | |لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/78940/ دروس | + | |لینک= [http://lib.ahlolbait.com/parvan/resource/78940/ دروس فی علم الأصول] |
}} | }} | ||
| − | + | کتاب '''«دروس فی علم الاصول»''' تألیف [[شهید سید محمدباقر صدر]] (م، ۱۴۰۰ ق)، با موضوع آموزش [[اصول فقه|اصول فقه]] است. مؤلف در تألیف این کتاب، آموزش مرحله به مرحله [[اصول فقه]] را مدنظر داشته و به اجرا گذاشته است. | |
| − | ''' | ||
| − | + | ==مؤلف== | |
| − | == | ||
| − | + | آیت اللّه شهید [[شهید سید محمدباقر صدر|سید محمدباقر صدر]] (۱۴۰۰-۱۳۵۳ ق) از علماى بزرگ [[شیعه]] در [[حوزه علمیه]] [[نجف]] اشرف در قرن چهاردهم هجرى است. او عالمی فقیه، فیلسوف، مفسّر، و متفکری آگاه به [[فرهنگ]] و علوم زمان، سیاستمداری هوشمند و شجاع بود. | |
| − | در | + | او در سنین نوجوانی درس خارج را نزد دایى خود شیخ محمدرضا آلیاسین و [[آیت الله سید ابوالقاسم خویی|آیت الله خوئى]] شروع کرد و در سنین [[بلوغ|بلوغ]] به درجه [[اجتهاد]] رسید و در ۲۵ سالگى در سال ۱۳۷۸ ق. به تدریس دوره خارج پرداخت. |
| − | + | برخی از تألیفات شهید صدر عبارتند از: [[دروس فى علم الاصول (کتاب)|دروس فى علم الاصول]]، [[المعالم الجدیده للاصول (کتاب)|المعالم الجدیده للاصول]]، [[بحوث فی علم الاصول]]، اقتصادُنا، فلسفتُنا، فدک فی التاریخ، غایة الفکر فی علم الاصول. | |
| − | + | شهید محمدباقر صدر به همراه خواهرش [[بنت الهدی صدر]]، توسط حزب بعث [[عراق]] در سال ۱۴۰۰ ق. به [[شهادت در راه خدا|شهادت]] رسید. | |
| − | + | == معرفی کتاب == | |
| + | تلاش در تنظيم كتابى كه موجبات آمادگى طلاب علوم دينى جهت حضور در بحث خارج را فراهم آورد و با تسلط و آشنايى نسبت به ساختار كلى [[علم اصول]]، در فهم مطالب و قواعد آن، دقت كافى و قدرت هضم و تحليل مباحث درس خارج را پيدا نمايند، انگيزه اصلى مؤلف، در تأليف اين كتاب بوده است. | ||
| − | + | [[شهید سید محمدباقر صدر|سید محمدباقر صدر]] در تألیف این کتاب، آموزش مرحله به مرحله [[اصول فقه]] را مدنظر داشته و به اجرا گذاشته است. از این رو ابتدا (در حلقه اول) از مطالب اصولى بهگونهاى بسيط و متناسب با فهم مبتدى و به اختصار سخن مى گوید و سپس همان مطالب را در سطحى بالاتر (در حلقه دوم) هم مطرح مى کند و نهایتاً (در حلقه سوم)، عمق مطالب و کمّیت و کیفیت آن نسبت به دو حلقه اول و دوم بیشتر و بهتر مى شود. | |
| − | این | + | به این ترتیب، شهید صدر تمام مطالب اصولى را که در این مدت طلبه به آموزش آن مشغول است، به طور مرتب و زنجیروار براى او یادآور مى شود؛ بهگونهاى كه براى رسيدن به مرحله خارج كفايت كند. این روش در ارتکاز مطالب در ذهن خواننده و یادگیرى مطلب و ملکه شدن آن بسیار مؤثر است. |
| − | + | == محتوای کتاب == | |
| + | كتاب، مشتمل بر یک مقدمه و سه حلقه (مرحله) است؛ مؤلف در مقدمه، ضمن تأكيد بر ضرورت تجديد نظر در كتابهاى اصولى و تأمل در كارهاى انجام شده، به نحوه تنظيم كتاب حاضر و چگونگى آموزش آن اشاره كرده است. | ||
| − | + | * الف. در حلقه نخست، به معرفى [[علم اصول]] و بيان تعريف و موضوع و اهميت آن پرداخته و از اينكه علم اصول، [[منطق]] براى علم [[فقه]] است و اين دو، به ترتيب، عهدهدار جنبه نظرى و تطبيقى در عمل استنباطند و از اهميت علم اصول در كار استنباط و تأثير متقابل ميان تفكر فقهى و اصولى و جايز بودن استنباط و تعريف [[احکام شرعی|حكم شرعى]] و تقسيم آن به وضعى و تكليفى و اقسام حكم تكليفى سخن گفته است. در بخشى ديگر، بحث استنباط بر اساس دليل و استنباط بر پايه اصل عملى و عنصر مشترك بين اين دو نوع استنباط را كه عبارت است از حجيت قطع، به ميان كشيده، آنگاه از دليل محرز و تقسيم آن به شرعى و عقلى و تقسيم دليل شرعى به لفظى و غير لفظى و در ذيل دليل لفظى از دلالت و مباحث مربوط به آن و حجيت ظهور و مباحث مربوط به آن و اثبات صدور سخن گفته است. در ذيل دليل غير لفظى، فعل و تقرير [[معصوم]] را مطرح نموده است. در ذيل دليل عقلى، از علاقات عقليهاى سخن گفته كه بين خود احكام، بين حكم و موضوعش، بين حكم و متعلقش، بين حكم و مقدماتش و در داخل يك حكم قائمند. همه اين مباحث، به نوع اول؛ يعنى استنباط مبتنى بر دليل مربوط مىشود. در ذيل نوع دوم؛ يعنى [[اصول عملیه|اصول عمليه]]، مباحث قاعده عمليه اولى، قاعده عمليه ثانوى، قاعده منجزيّت علم اجمالى و مباحث مربوط به آن، [[استصحاب]] و اركان و شرايط آن، مطرح مىشود. در ذيل بحث تعارض ادله، از تعارض بين ادله محرزه و مباحث مربوط به آن، تعارض بين اصول، تعارض بين دليل محرز و اصل عملى بحث مىشود. | |
| + | * ب. در حلقه دوم، مطالب زير در سطحى عالىتر از مرحله قبل ارائه شده است: تعريف، موضوع و فايده علم اصول، حكم شرعى و تقسيم آن، مبادى [[حکم تکلیفی|حكم تكليفى]]، تضاد بين احكام تكليفى، در بر گرفتن حكم شرعى همه وقايع زندگى را، حكم واقعى و حكم ظاهرى، امارات و اصول، اجتماع حكم واقعى و ظاهرى، قضيه خارجيه و قضيه حقيقيه در مورد احكام، حجيت قطع، معذريت قطع، تجرى، علم اجمالى، قطع طريقى و موضوعى، جواز اسناد به مولى، ادله محرزه و اصول عمليه، كارايى هر يك از ادله و اصول، مطابق مسلك حق الطاعة (حق اطاعتى كه مولى بر گردن بنده دارد، شامل هر نوع تكليف قطعى و ظنى و احتمالى مىشود) اعم اصول عمليه، اصل اشتغال ذمه است، فايده منجزيت و معذريت شرعى، بنا بر مسلك قبح عقاب بلا بيان، اعم اصول عمليه، قاعده قبح عقاب بلا بيان است كه برائت عقلى نيز ناميده مىشود، ادله محرزه (شامل دليل شرعى و عقلى) و مباحث مربوط به آن (شامل «اصل، در صورت شك در حجيت، عدم حجيت است»، مقدار چيزى كه با ادله محرزه ثابت مىشود، تبعيت دلالت التزامى از دليل مطابقى و...)، دليل شرعى لفظى و مباحث مربوط به آن (شامل ظهور تصورى و تصديقى، وضع و ارتباط آن با دلالات پيشين، وضع تعيينى و تعينى، توقف وضع بر تصور معنا، توقف وضع بر تصور لفظ، مجاز، علامات حقيقت و مجاز، تحويل مجاز به حقيقت، استعمال لفظ و اراده خاص، اشتراك و ترادف و...)، دليل شرعى غير لفظى و مباحث مربوط به آن (شامل دلالت فعل، دلالت سكوت و تقرير و...)، اثبات صغراى دليل شرعى شامل وسايل اثبات وجدانى (خبر [[متواتر]]، [[اجماع]]، سيره متشرعه و...) و وسايل اثبات تعبدى ([[خبر واحد]] و مباحث مربوط به آن)، اثبات حجيت دلالت در دليل شرعى، دليل عقلى و مباحث مربوط به آن (شامل اثبات قضاياى عقلى و حجيت دليل عقلى)، [[اصول عملیه|اصول عمليه]] و مباحث مربوط به آن (شامل قاعده عمليه اوليه و ثانويه در حالت شك، اعتراضاتى بر ادله [[اصل برائت|برائت]]، تحديد مفاد برائت و...)، [[اصل استصحاب|استصحاب]] و مباحث مربوط به آن (شامل ادله استصحاب، اركان استصحاب، مقدار چيزى كه با استصحاب ثابت مىشود و...)، تعارض ادله و مباحث مربوط به آن (شامل تعارض بين ادله محرزه، تعارض بين اصول عمليه و تعارض بين ادله محرزه و اصول عمليه). | ||
| + | * ج. در حلقه سوم نيز، همان مباحث حلقه دوم مطرح است، منتها بهگونهاى وسيعتر و عميقتر، چنانكه حلقه دوم نسبت به حلقه اول همينگونه است. | ||
| − | + | ==منابع== | |
| − | + | *نرم افزار جامع اصول الفقه، بخش کتابشناسی، [[مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی]]. | |
| − | + | *کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[رده:منابع اصول فقه]] | [[رده:منابع اصول فقه]] | ||
{{منابع اصول فقه}} | {{منابع اصول فقه}} | ||
| + | [[رده:کتابهای اصول فقه]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ اوت ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۴
این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.
محتوای فعلی بخشی از کتاب کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی نوشته محمدرضا ضمیری است که برای اینجا مناسب بوده است.
(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)
 | |
| نویسنده | محمدباقر صدر |
| موضوع | اصول فقه شیعه |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۲ |
|
| |
کتاب «دروس فی علم الاصول» تألیف شهید سید محمدباقر صدر (م، ۱۴۰۰ ق)، با موضوع آموزش اصول فقه است. مؤلف در تألیف این کتاب، آموزش مرحله به مرحله اصول فقه را مدنظر داشته و به اجرا گذاشته است.
محتویات
مؤلف
آیت اللّه شهید سید محمدباقر صدر (۱۴۰۰-۱۳۵۳ ق) از علماى بزرگ شیعه در حوزه علمیه نجف اشرف در قرن چهاردهم هجرى است. او عالمی فقیه، فیلسوف، مفسّر، و متفکری آگاه به فرهنگ و علوم زمان، سیاستمداری هوشمند و شجاع بود.
او در سنین نوجوانی درس خارج را نزد دایى خود شیخ محمدرضا آلیاسین و آیت الله خوئى شروع کرد و در سنین بلوغ به درجه اجتهاد رسید و در ۲۵ سالگى در سال ۱۳۷۸ ق. به تدریس دوره خارج پرداخت.
برخی از تألیفات شهید صدر عبارتند از: دروس فى علم الاصول، المعالم الجدیده للاصول، بحوث فی علم الاصول، اقتصادُنا، فلسفتُنا، فدک فی التاریخ، غایة الفکر فی علم الاصول.
شهید محمدباقر صدر به همراه خواهرش بنت الهدی صدر، توسط حزب بعث عراق در سال ۱۴۰۰ ق. به شهادت رسید.
معرفی کتاب
تلاش در تنظيم كتابى كه موجبات آمادگى طلاب علوم دينى جهت حضور در بحث خارج را فراهم آورد و با تسلط و آشنايى نسبت به ساختار كلى علم اصول، در فهم مطالب و قواعد آن، دقت كافى و قدرت هضم و تحليل مباحث درس خارج را پيدا نمايند، انگيزه اصلى مؤلف، در تأليف اين كتاب بوده است.
سید محمدباقر صدر در تألیف این کتاب، آموزش مرحله به مرحله اصول فقه را مدنظر داشته و به اجرا گذاشته است. از این رو ابتدا (در حلقه اول) از مطالب اصولى بهگونهاى بسيط و متناسب با فهم مبتدى و به اختصار سخن مى گوید و سپس همان مطالب را در سطحى بالاتر (در حلقه دوم) هم مطرح مى کند و نهایتاً (در حلقه سوم)، عمق مطالب و کمّیت و کیفیت آن نسبت به دو حلقه اول و دوم بیشتر و بهتر مى شود.
به این ترتیب، شهید صدر تمام مطالب اصولى را که در این مدت طلبه به آموزش آن مشغول است، به طور مرتب و زنجیروار براى او یادآور مى شود؛ بهگونهاى كه براى رسيدن به مرحله خارج كفايت كند. این روش در ارتکاز مطالب در ذهن خواننده و یادگیرى مطلب و ملکه شدن آن بسیار مؤثر است.
محتوای کتاب
كتاب، مشتمل بر یک مقدمه و سه حلقه (مرحله) است؛ مؤلف در مقدمه، ضمن تأكيد بر ضرورت تجديد نظر در كتابهاى اصولى و تأمل در كارهاى انجام شده، به نحوه تنظيم كتاب حاضر و چگونگى آموزش آن اشاره كرده است.
- الف. در حلقه نخست، به معرفى علم اصول و بيان تعريف و موضوع و اهميت آن پرداخته و از اينكه علم اصول، منطق براى علم فقه است و اين دو، به ترتيب، عهدهدار جنبه نظرى و تطبيقى در عمل استنباطند و از اهميت علم اصول در كار استنباط و تأثير متقابل ميان تفكر فقهى و اصولى و جايز بودن استنباط و تعريف حكم شرعى و تقسيم آن به وضعى و تكليفى و اقسام حكم تكليفى سخن گفته است. در بخشى ديگر، بحث استنباط بر اساس دليل و استنباط بر پايه اصل عملى و عنصر مشترك بين اين دو نوع استنباط را كه عبارت است از حجيت قطع، به ميان كشيده، آنگاه از دليل محرز و تقسيم آن به شرعى و عقلى و تقسيم دليل شرعى به لفظى و غير لفظى و در ذيل دليل لفظى از دلالت و مباحث مربوط به آن و حجيت ظهور و مباحث مربوط به آن و اثبات صدور سخن گفته است. در ذيل دليل غير لفظى، فعل و تقرير معصوم را مطرح نموده است. در ذيل دليل عقلى، از علاقات عقليهاى سخن گفته كه بين خود احكام، بين حكم و موضوعش، بين حكم و متعلقش، بين حكم و مقدماتش و در داخل يك حكم قائمند. همه اين مباحث، به نوع اول؛ يعنى استنباط مبتنى بر دليل مربوط مىشود. در ذيل نوع دوم؛ يعنى اصول عمليه، مباحث قاعده عمليه اولى، قاعده عمليه ثانوى، قاعده منجزيّت علم اجمالى و مباحث مربوط به آن، استصحاب و اركان و شرايط آن، مطرح مىشود. در ذيل بحث تعارض ادله، از تعارض بين ادله محرزه و مباحث مربوط به آن، تعارض بين اصول، تعارض بين دليل محرز و اصل عملى بحث مىشود.
- ب. در حلقه دوم، مطالب زير در سطحى عالىتر از مرحله قبل ارائه شده است: تعريف، موضوع و فايده علم اصول، حكم شرعى و تقسيم آن، مبادى حكم تكليفى، تضاد بين احكام تكليفى، در بر گرفتن حكم شرعى همه وقايع زندگى را، حكم واقعى و حكم ظاهرى، امارات و اصول، اجتماع حكم واقعى و ظاهرى، قضيه خارجيه و قضيه حقيقيه در مورد احكام، حجيت قطع، معذريت قطع، تجرى، علم اجمالى، قطع طريقى و موضوعى، جواز اسناد به مولى، ادله محرزه و اصول عمليه، كارايى هر يك از ادله و اصول، مطابق مسلك حق الطاعة (حق اطاعتى كه مولى بر گردن بنده دارد، شامل هر نوع تكليف قطعى و ظنى و احتمالى مىشود) اعم اصول عمليه، اصل اشتغال ذمه است، فايده منجزيت و معذريت شرعى، بنا بر مسلك قبح عقاب بلا بيان، اعم اصول عمليه، قاعده قبح عقاب بلا بيان است كه برائت عقلى نيز ناميده مىشود، ادله محرزه (شامل دليل شرعى و عقلى) و مباحث مربوط به آن (شامل «اصل، در صورت شك در حجيت، عدم حجيت است»، مقدار چيزى كه با ادله محرزه ثابت مىشود، تبعيت دلالت التزامى از دليل مطابقى و...)، دليل شرعى لفظى و مباحث مربوط به آن (شامل ظهور تصورى و تصديقى، وضع و ارتباط آن با دلالات پيشين، وضع تعيينى و تعينى، توقف وضع بر تصور معنا، توقف وضع بر تصور لفظ، مجاز، علامات حقيقت و مجاز، تحويل مجاز به حقيقت، استعمال لفظ و اراده خاص، اشتراك و ترادف و...)، دليل شرعى غير لفظى و مباحث مربوط به آن (شامل دلالت فعل، دلالت سكوت و تقرير و...)، اثبات صغراى دليل شرعى شامل وسايل اثبات وجدانى (خبر متواتر، اجماع، سيره متشرعه و...) و وسايل اثبات تعبدى (خبر واحد و مباحث مربوط به آن)، اثبات حجيت دلالت در دليل شرعى، دليل عقلى و مباحث مربوط به آن (شامل اثبات قضاياى عقلى و حجيت دليل عقلى)، اصول عمليه و مباحث مربوط به آن (شامل قاعده عمليه اوليه و ثانويه در حالت شك، اعتراضاتى بر ادله برائت، تحديد مفاد برائت و...)، استصحاب و مباحث مربوط به آن (شامل ادله استصحاب، اركان استصحاب، مقدار چيزى كه با استصحاب ثابت مىشود و...)، تعارض ادله و مباحث مربوط به آن (شامل تعارض بين ادله محرزه، تعارض بين اصول عمليه و تعارض بين ادله محرزه و اصول عمليه).
- ج. در حلقه سوم نيز، همان مباحث حلقه دوم مطرح است، منتها بهگونهاى وسيعتر و عميقتر، چنانكه حلقه دوم نسبت به حلقه اول همينگونه است.
منابع
- نرم افزار جامع اصول الفقه، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- کتابشناسی تفصیلی مذاهب اسلامی، محمدرضا ضمیری.
