سیمای عقاید شیعه (کتاب): تفاوت بین نسخهها
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۳: | سطر ۳: | ||
|عنوان= | |عنوان= | ||
| − | |تصویر=[[پرونده:سیمای عقاید شیعه.jpg| | + | |تصویر=[[پرونده:سیمای عقاید شیعه.jpg|۲۴۰px|وسط]] |
|نویسنده= جعفر سبحانی | |نویسنده= جعفر سبحانی | ||
| سطر ۱۱: | سطر ۱۱: | ||
|زبان= فارسی | |زبان= فارسی | ||
| − | |تعداد جلد= | + | |تعداد جلد= ۱ |
| − | |عنوان افزوده1=ترجمه | + | |عنوان افزوده1=ترجمه |
| − | |افزوده1= | + | |افزوده1= جواد محدثی |
| − | |عنوان افزوده2= | + | |عنوان افزوده2= |
| − | |افزوده2= | + | |افزوده2= |
|لینک= | |لینک= | ||
}} | }} | ||
| − | + | کتاب '''«گزیده سیمای عقاید شیعه»'''، ترجمه حجةالاسلام جواد محدثى از کتاب «[[دلیل المرشدین الی الحق الیقین (کتاب)|دلیل المرشدین الی الحق الیقین]]» تألیف آیةاللَّه [[جعفر سبحانی]] است. موضوع اين اثر، تبيين [[عقاید|عقايد]] و آراء [[شيعه]] و پاسخ به شبهات مخالفان مىباشد. | |
| − | + | == مؤلف == | |
| + | آیتاللّه [[جعفر سبحانی|جعفر سبحانی تبریزی]] (متولد ۱۳۰۸ ش)، فقیه، اصولی، متکلم، مفسر، از مراجع تقلید شیعه و اساتید [[حوزه علمیه قم]] است. از اساتید ایشان می توان به [[آیت الله بروجردی|آیتالله بروجردى]]، [[سید محمد حجت کوه کمره ای|سید محمد حجت کوهکمرى]] و [[امام خمینى]] اشاره کرد. | ||
| − | + | عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسى، مشارکت در تأسیس «مجله مکتب اسلام» و تأسیس «مؤسسه تحقیقاتی امام صادق علیهالسلام» از جمله فعالیتهای اجتماعی آیت الله سبحانى است. | |
| − | |||
| − | ==منبع== | + | ایشان علاوه بر تدریس [[فقه]]، [[اصول فقه|اصول]]، [[فلسفه]]، [[علم کلام|کلام]]، [[رجال]]، [[تفسیر]]، [[درایه]]، [[تاریخ اسلام]] و [[تشیع]]، ملل و نحل و ادبیات، در هر یک از آن رشتهها آثار مفید و متعددى را به جامعه اسلامى تقدیم نموده است. برخی از آثار مهم آیت الله سبحانى عبارتند از: المحاضرات فی الالهیات، مفاهیم القرآن، الموجز فی علم الأصول، [[فروغ ابدیت]]، [[منشور جاوید (کتاب)|منشور جاوید]] و [[آیین وهابیت (کتاب)|آیین وهابیت]]. |
| − | مرکز تحقیقات حج، | + | |
| + | ==معرفی کتاب== | ||
| + | [[جعفر سبحانی|آیةاللَّه جعفر سبحانى]]، با توجه به این که امروزه، یکى از اساسىترین نیازهاى مسلمانان جهان، همدلى و وحدت است، کتاب «[[دلیل المرشدین الی الحق الیقین (کتاب)|دلیل المرشدین الی الحق الیقین]]» را نگاشته است که در آن به بعضى از ابهامات مهمّى که مسلمانان دیگر مذاهب درباره [[شیعه]] داشتهاند پرداخته و به ضرورت و اهمیت آشنایی به مبانی اعتقادی [[تشیع]] و آمادگی برای پاسخگویی به شبهات و سؤالات مطرح شده از سوی دیگران تأکید کرده است. | ||
| + | |||
| + | از آنجایى که این کتاب به زبان عربى بود، حجةالاسلام [[جواد محدثی|جواد محدثى]] به سفارش «مرکز تحقیقات حج»، آن را با عنوان «گزیده سیمای عقاید شیعه» به زبان فارسى ترجمه کرده است، تا مورد استفاده حجّاج و عموم مشتاقان به معارف اسلامى قرار گیرد. | ||
| + | |||
| + | كتاب حاضر به انگيزه روشن ساختن حق و كنار زدن نقاب از چهره حقيقت و بهمنظور ايجاد وحدت ميان [[شيعه]] و ديگر [[فرقههای اسلامی|فرقههاى اسلامى]]، نوشته شده است. | ||
| + | |||
| + | متن عربى این کتاب در سال ۱۳۸۴ شمسی (۱۴۲۶ ق)، و ترجمه آن در سال ۱۳۸۵ شمسی نوشته شده است. | ||
| + | |||
| + | ==محتوای کتاب== | ||
| + | کتاب «گزیده سیمای عقاید شیعه» در ده فصل به شرح زیر نگاشته شده است: | ||
| + | |||
| + | * در فصل اول، به تعريف شيعه و تشيع در لغت و اصطلاح و نيز بررسى اين واژه در قرآن و حديث، پرداخته شده است و همچنين پيدايش اين مذهب و نيز نقش شيعه در بناى تمدن اسلامى، بررسى گرديده است. نویسنده، معتقد است: «تشيع، يك مسلك كلامى همچون [[معتزله|اعتزال]] نيست، تا از آغاز و علل پيدايش آن بحث كنيم، از يكى از حوادث هم پديد نيامده است، مثل [[خوارج]]، بلكه تشيع، عبارت است از اعتقاد به استمرار رهبرى اسلامى در قالب «وصايت» براى [[امام علی علیه السلام|امام على]](ع) و خاندان او... اعتقادات ديگر شيعه در اصول و فروع، نقشى در صدق تشيع بهصورت اثبات و نفى ندارد... اين تفكر، به دست مبارک پيامبر(ص) در حال حياتش پى نهاده شد. گروهى از [[مهاجران]] و [[انصار]] نيز در زمان ايشان آن را پذيرفتند و پس از رحلت آن حضرت نيز بر همان عقيده باقى ماندند. گروهى ديگر از [[تابعين]] هم به آنان اقتدا كردند و اعتقاد به اين اصل، از همان زمانهاى گذشته تاكنون تداوم يافته است. بنابراین، تشيع، تاريخى جز [[تاريخ اسلام]] و مبدئى جز آغاز ظهور [[اسلام]] ندارد و اسلام و تشيع دو سوى يك حقيقتند و دو همزادند كه با هم به دنيا آمدهاند». نویسنده با بهره گرفتن از منابع روايى و تاريخى، خصوصا منابع [[اهل سنت]]، با طرح اسطوره عبدالله بن سبا در پيدايش شيعه، آن را مردود دانسته است. وى در ادامه، به تشريح نقش شيعه در بناى تمدن عظيم اسلامى، كه بيشتر در عرصه پايهگذارى [[علوم اسلامی]] نمود داشته است، پرداخته و اشاره دارد كه از ميان شيعه، طلايهداران علوم [[علم لغت|لغت]] و [[دين]] پديد آمده است، مثل علوم [[تفسير قرآن]]، علم [[حديث]]، [[فقه]]، [[رجال]]. در زمينه علوم طبيعى مثل جغرافى، [[تاريخ]]، [[طب]]، شيمى، [[رياضى]]، هندسه و... نيز پيشگامانى از آنان درخشيدهاند و تاريخ، از شخصيتهاى شيعى و تلاشهاى شايسته و تأليفات گرانسنگ و مشهور آنان پربار و سرشار است كه همه جا خوانده مىشود. | ||
| + | * نویسنده معتقد است كه شيعه [[امامیه|اماميه]]، در اصول كلى با ديگر [[فرقههای اسلامی|فرقههاى اسلامى]]، مشترك است، اما در برخى امور هم تفاوت دارد كه در فصل دوم، ضمن تشريح اصول اعتقادى شيعه، به اين امور، اشاره شده است. عناوين مطرحشده در اين فصل، عبارتند از: [[توحید ذاتی|توحيد ذاتى]]؛ [[توحید صفاتی|توحيد در صفات]]؛ توحيد در آفرينش؛ توحيد در ربوبيت؛ توحيد در حاكميت؛ [[توحید در عبادت|توحيد در عبادت]]؛ صفات ذات و صفات فعل؛ صفات ثبوتيه و سلبيه؛ صفات خبریه؛ [[قضا و قدر]]؛ [[انسان]]، موجود مختار؛ ضرورت [[نبوت]] عامه؛ نبوت خاصه؛ [[معاد]] و [[قيامت]] و مسائل [[كلام|كلامى]] مخصوص شيعه اماميه. | ||
| + | * در فصل سوم، به بررسى معيار توحيد و [[شرک]] در عبادت، پرداخته شده است. توحيد مراتبى داشته و شرك هم به شكلهاى مختلفى است. محور بحث نویسنده در اين فصل، «توحيد در عبادت»، در مقابلش شرك در عبادت است. وى در فصل گذشته به تشريح اين مطلب پرداخته كه توحيد در عبادت، ميان همه اديان آسمانى مشترك است و اگر اختلافى وجود دارد، در تطبيق اين ضابطه بر بعضى موارد است و لذا براى داورى درست در مواردى كه اختلاف انديشه وجود دارد، بايد تعريفى منطقى و جامع از عبادت ارائه داد و جز با اين، نمىتوان اختلاف در آن موارد را برطرف ساخت؛ ازاينرو، بايد ضابطهاى را كه از [[قرآن]] و [[سنت]] براى پرستش به دست مىآيد بيان كرد. در اين فصل، به بيان اين ضابطه پرداخته شده است. استعانت از غير خداوند متعال، درخواست [[شفاعت]] از مأذونان براى شفاعت، [[نذر]] براى اوليا، [[تبرک]] به آثار اوليا، [[زیارت اهل قبور|زيارت قبور]]، بناى بر قبور، بناى [[مسجد|مساجد]] بر قبور و نماز در آنها، گريه بر مرده و [[توسل]] به پيامبر(ص) و [[اولیاء الله|اوليا]]، عناوين و مباحث مطرحشده در اين فصل مىباشد. | ||
| + | * در فصل چهارم، به بحث پيرامون جايگاه [[قرآن]] نزد شيعه پرداخته شده است. قرآن، زيربناى قانونگذارى اسلامى بشمار مىآيد و در پى آن، [[سنت]] نبوى كه همراه و قرين قرآن است. جز اينكه قرآن، هم لفظ و هم معنايش [[وحى]] است، ولى سنّت، تنها مضمون و معنايش وحى است نه لفظش و به همين سبب، پيامبر(ص) مردم را به قرآن تحدّى مىكرد نه به سنت. قرآن كريم از هنگام [[نزول قرآن|نزول]] تاكنون، تنها منبع اساسى و نخست براى قانونگذارى مسلمين بوده و سخن قرآن، حرف نهايى در موارد اختلاف و جدل بشمار مىرفته است. نكته مهم در اينجا اين است كه استنباط معارف و [[احكام]] از قرآن، فرع بر آن است كه تحريفى، چه به افزايش و چه به كاهش، بر آيات آن رخ نداده باشد. مصونيت قرآن از [[تحريف]] به زياده و نقصان، هرچند نزد بيشتر [[فرقههای اسلامی|فرقههاى اسلامى]] موضوعى ثابت است، ليكن براى زدودن برخى شبهههايى كه در اين مورد مطرح مىشود، در اين فصل، بهاختصار به بحث و بررسى پيرامون اين مسئله پرداخته شده است. | ||
| + | * [[امامت]] نزد شيعه و تفاوت آن با نظر [[اهل سنت]]، در فصل پنجم، مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. به باور نویسنده، حقيقت امامت نزد اهل سنت، با آنچه نزد شيعه است فرق دارد. اهل سنت به امام بهعنوان رئيس يك دولت نگاه مىكنند كه مردم يا نمايندگان مردم او را انتخاب مىكنند؛ يا با كودتاى نظامى و امثال آن بر سر كار مىآيد و در چنين حاكمى جز برخى صفات معروف، چيزى شرط نيست و روشن است كه اعتقاد به رياست يك رئيس جمهور يا نخستوزير، از اصول اعتقادى نيست كه اگر كسى به پيشوايى و رهبرى او اعتقاد نداشته باشد [[فسق|فاسق]] بشمار آيد. اما شيعه اماميه به امامت بهعنوان استمرار وظايف رسالت مىنگرند (نه خود رسالت، چون با [[رحلت پیامبر اسلام|رحلت پيامبر]](ص)، [[نبوت]] و پيامبرى ختم شد) و روشن است كه دست يافتن به چنين مقامى يك سلسله صلاحيتهاى بالا مىطلبد كه كسى آنها را نمىيابد مگر آنكه تحت عنايتهاى ويژه الهى قرار گيرد و در [[اصول دین|اصول]] و [[فروع دين]] و در [[عدالت]] و [[عصمت]] و رهبرى حكيمانه و شئون ديگر، جاى [[پیامبر اسلام|پيامبر]](ص) بنشيند. | ||
| + | |||
| + | عناوین ساير فصول كتاب عبارت است از: [[اهل البیت|اهلبيت]](ع)، [[امام زمان عجل الله فرجه الشریف|امام مهدى]](ع)، [[بدعت]] در قرآن و [[حديث]]، [[صحابه]] و [[تابعين]]، [[وضو]] و [[نماز]]. | ||
| + | |||
| + | ==منابع== | ||
| + | |||
| + | *نرم افزار دانشنامه تاریخ تشیع، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. | ||
| + | *مرکز تحقیقات حج، آینه آثار (فهرست آثار منتشر شده بعثه)، نشر مشعر. | ||
[[رده:کتابهای اعتقادی]] | [[رده:کتابهای اعتقادی]] | ||
| − | + | [[رده:منابع اعتقادی شیعه]] | |
| − | [[رده: | + | [[رده:کتابهای کلامی]] |
| + | [[رده:کتابهای درباره شیعه]] | ||
| + | [[رده:آثار جعفر سبحانی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۴۳
| نویسنده | جعفر سبحانی |
| موضوع | عقاید شیعه |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | ۱ |
| ترجمه | جواد محدثی |
|
| |
کتاب «گزیده سیمای عقاید شیعه»، ترجمه حجةالاسلام جواد محدثى از کتاب «دلیل المرشدین الی الحق الیقین» تألیف آیةاللَّه جعفر سبحانی است. موضوع اين اثر، تبيين عقايد و آراء شيعه و پاسخ به شبهات مخالفان مىباشد.
محتویات
مؤلف
آیتاللّه جعفر سبحانی تبریزی (متولد ۱۳۰۸ ش)، فقیه، اصولی، متکلم، مفسر، از مراجع تقلید شیعه و اساتید حوزه علمیه قم است. از اساتید ایشان می توان به آیتالله بروجردى، سید محمد حجت کوهکمرى و امام خمینى اشاره کرد.
عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسى، مشارکت در تأسیس «مجله مکتب اسلام» و تأسیس «مؤسسه تحقیقاتی امام صادق علیهالسلام» از جمله فعالیتهای اجتماعی آیت الله سبحانى است.
ایشان علاوه بر تدریس فقه، اصول، فلسفه، کلام، رجال، تفسیر، درایه، تاریخ اسلام و تشیع، ملل و نحل و ادبیات، در هر یک از آن رشتهها آثار مفید و متعددى را به جامعه اسلامى تقدیم نموده است. برخی از آثار مهم آیت الله سبحانى عبارتند از: المحاضرات فی الالهیات، مفاهیم القرآن، الموجز فی علم الأصول، فروغ ابدیت، منشور جاوید و آیین وهابیت.
معرفی کتاب
آیةاللَّه جعفر سبحانى، با توجه به این که امروزه، یکى از اساسىترین نیازهاى مسلمانان جهان، همدلى و وحدت است، کتاب «دلیل المرشدین الی الحق الیقین» را نگاشته است که در آن به بعضى از ابهامات مهمّى که مسلمانان دیگر مذاهب درباره شیعه داشتهاند پرداخته و به ضرورت و اهمیت آشنایی به مبانی اعتقادی تشیع و آمادگی برای پاسخگویی به شبهات و سؤالات مطرح شده از سوی دیگران تأکید کرده است.
از آنجایى که این کتاب به زبان عربى بود، حجةالاسلام جواد محدثى به سفارش «مرکز تحقیقات حج»، آن را با عنوان «گزیده سیمای عقاید شیعه» به زبان فارسى ترجمه کرده است، تا مورد استفاده حجّاج و عموم مشتاقان به معارف اسلامى قرار گیرد.
كتاب حاضر به انگيزه روشن ساختن حق و كنار زدن نقاب از چهره حقيقت و بهمنظور ايجاد وحدت ميان شيعه و ديگر فرقههاى اسلامى، نوشته شده است.
متن عربى این کتاب در سال ۱۳۸۴ شمسی (۱۴۲۶ ق)، و ترجمه آن در سال ۱۳۸۵ شمسی نوشته شده است.
محتوای کتاب
کتاب «گزیده سیمای عقاید شیعه» در ده فصل به شرح زیر نگاشته شده است:
- در فصل اول، به تعريف شيعه و تشيع در لغت و اصطلاح و نيز بررسى اين واژه در قرآن و حديث، پرداخته شده است و همچنين پيدايش اين مذهب و نيز نقش شيعه در بناى تمدن اسلامى، بررسى گرديده است. نویسنده، معتقد است: «تشيع، يك مسلك كلامى همچون اعتزال نيست، تا از آغاز و علل پيدايش آن بحث كنيم، از يكى از حوادث هم پديد نيامده است، مثل خوارج، بلكه تشيع، عبارت است از اعتقاد به استمرار رهبرى اسلامى در قالب «وصايت» براى امام على(ع) و خاندان او... اعتقادات ديگر شيعه در اصول و فروع، نقشى در صدق تشيع بهصورت اثبات و نفى ندارد... اين تفكر، به دست مبارک پيامبر(ص) در حال حياتش پى نهاده شد. گروهى از مهاجران و انصار نيز در زمان ايشان آن را پذيرفتند و پس از رحلت آن حضرت نيز بر همان عقيده باقى ماندند. گروهى ديگر از تابعين هم به آنان اقتدا كردند و اعتقاد به اين اصل، از همان زمانهاى گذشته تاكنون تداوم يافته است. بنابراین، تشيع، تاريخى جز تاريخ اسلام و مبدئى جز آغاز ظهور اسلام ندارد و اسلام و تشيع دو سوى يك حقيقتند و دو همزادند كه با هم به دنيا آمدهاند». نویسنده با بهره گرفتن از منابع روايى و تاريخى، خصوصا منابع اهل سنت، با طرح اسطوره عبدالله بن سبا در پيدايش شيعه، آن را مردود دانسته است. وى در ادامه، به تشريح نقش شيعه در بناى تمدن عظيم اسلامى، كه بيشتر در عرصه پايهگذارى علوم اسلامی نمود داشته است، پرداخته و اشاره دارد كه از ميان شيعه، طلايهداران علوم لغت و دين پديد آمده است، مثل علوم تفسير قرآن، علم حديث، فقه، رجال. در زمينه علوم طبيعى مثل جغرافى، تاريخ، طب، شيمى، رياضى، هندسه و... نيز پيشگامانى از آنان درخشيدهاند و تاريخ، از شخصيتهاى شيعى و تلاشهاى شايسته و تأليفات گرانسنگ و مشهور آنان پربار و سرشار است كه همه جا خوانده مىشود.
- نویسنده معتقد است كه شيعه اماميه، در اصول كلى با ديگر فرقههاى اسلامى، مشترك است، اما در برخى امور هم تفاوت دارد كه در فصل دوم، ضمن تشريح اصول اعتقادى شيعه، به اين امور، اشاره شده است. عناوين مطرحشده در اين فصل، عبارتند از: توحيد ذاتى؛ توحيد در صفات؛ توحيد در آفرينش؛ توحيد در ربوبيت؛ توحيد در حاكميت؛ توحيد در عبادت؛ صفات ذات و صفات فعل؛ صفات ثبوتيه و سلبيه؛ صفات خبریه؛ قضا و قدر؛ انسان، موجود مختار؛ ضرورت نبوت عامه؛ نبوت خاصه؛ معاد و قيامت و مسائل كلامى مخصوص شيعه اماميه.
- در فصل سوم، به بررسى معيار توحيد و شرک در عبادت، پرداخته شده است. توحيد مراتبى داشته و شرك هم به شكلهاى مختلفى است. محور بحث نویسنده در اين فصل، «توحيد در عبادت»، در مقابلش شرك در عبادت است. وى در فصل گذشته به تشريح اين مطلب پرداخته كه توحيد در عبادت، ميان همه اديان آسمانى مشترك است و اگر اختلافى وجود دارد، در تطبيق اين ضابطه بر بعضى موارد است و لذا براى داورى درست در مواردى كه اختلاف انديشه وجود دارد، بايد تعريفى منطقى و جامع از عبادت ارائه داد و جز با اين، نمىتوان اختلاف در آن موارد را برطرف ساخت؛ ازاينرو، بايد ضابطهاى را كه از قرآن و سنت براى پرستش به دست مىآيد بيان كرد. در اين فصل، به بيان اين ضابطه پرداخته شده است. استعانت از غير خداوند متعال، درخواست شفاعت از مأذونان براى شفاعت، نذر براى اوليا، تبرک به آثار اوليا، زيارت قبور، بناى بر قبور، بناى مساجد بر قبور و نماز در آنها، گريه بر مرده و توسل به پيامبر(ص) و اوليا، عناوين و مباحث مطرحشده در اين فصل مىباشد.
- در فصل چهارم، به بحث پيرامون جايگاه قرآن نزد شيعه پرداخته شده است. قرآن، زيربناى قانونگذارى اسلامى بشمار مىآيد و در پى آن، سنت نبوى كه همراه و قرين قرآن است. جز اينكه قرآن، هم لفظ و هم معنايش وحى است، ولى سنّت، تنها مضمون و معنايش وحى است نه لفظش و به همين سبب، پيامبر(ص) مردم را به قرآن تحدّى مىكرد نه به سنت. قرآن كريم از هنگام نزول تاكنون، تنها منبع اساسى و نخست براى قانونگذارى مسلمين بوده و سخن قرآن، حرف نهايى در موارد اختلاف و جدل بشمار مىرفته است. نكته مهم در اينجا اين است كه استنباط معارف و احكام از قرآن، فرع بر آن است كه تحريفى، چه به افزايش و چه به كاهش، بر آيات آن رخ نداده باشد. مصونيت قرآن از تحريف به زياده و نقصان، هرچند نزد بيشتر فرقههاى اسلامى موضوعى ثابت است، ليكن براى زدودن برخى شبهههايى كه در اين مورد مطرح مىشود، در اين فصل، بهاختصار به بحث و بررسى پيرامون اين مسئله پرداخته شده است.
- امامت نزد شيعه و تفاوت آن با نظر اهل سنت، در فصل پنجم، مورد بحث و بررسى قرار گرفته است. به باور نویسنده، حقيقت امامت نزد اهل سنت، با آنچه نزد شيعه است فرق دارد. اهل سنت به امام بهعنوان رئيس يك دولت نگاه مىكنند كه مردم يا نمايندگان مردم او را انتخاب مىكنند؛ يا با كودتاى نظامى و امثال آن بر سر كار مىآيد و در چنين حاكمى جز برخى صفات معروف، چيزى شرط نيست و روشن است كه اعتقاد به رياست يك رئيس جمهور يا نخستوزير، از اصول اعتقادى نيست كه اگر كسى به پيشوايى و رهبرى او اعتقاد نداشته باشد فاسق بشمار آيد. اما شيعه اماميه به امامت بهعنوان استمرار وظايف رسالت مىنگرند (نه خود رسالت، چون با رحلت پيامبر(ص)، نبوت و پيامبرى ختم شد) و روشن است كه دست يافتن به چنين مقامى يك سلسله صلاحيتهاى بالا مىطلبد كه كسى آنها را نمىيابد مگر آنكه تحت عنايتهاى ويژه الهى قرار گيرد و در اصول و فروع دين و در عدالت و عصمت و رهبرى حكيمانه و شئون ديگر، جاى پيامبر(ص) بنشيند.
عناوین ساير فصول كتاب عبارت است از: اهلبيت(ع)، امام مهدى(ع)، بدعت در قرآن و حديث، صحابه و تابعين، وضو و نماز.
منابع
- نرم افزار دانشنامه تاریخ تشیع، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- مرکز تحقیقات حج، آینه آثار (فهرست آثار منتشر شده بعثه)، نشر مشعر.





