سید حسن صدر: تفاوت بین نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
مهدی موسوی (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | ''' | + | '''«آیتالله سید حسن صدر»''' (۱۳۵۴-۱۲۷۲ ق)، عالم مجاهد [[شیعه]] در سده چهاردهم قمری و از شاگردان [[میرزا محمدحسن شیرازی|میرزای شیرازی]] و [[ملا حسینقلی همدانی]] است. او فقیهى آگاه، مورّخى خبیر، رجالى برجسته و محدّثى بصیر بود که در دفاع از مکتب تشیع، آثار ارزشمندی چون «[[تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام]]» را به یادگار گذاشت. |
{{شناسنامه عالم | {{شناسنامه عالم | ||
| − | ||نام کامل = سید حسن صدر | + | ||نام کامل = سید حسن صدر کاظمی عاملی |
||تصویر= [[پرونده:حسن صدر.jpg|230px]] | ||تصویر= [[پرونده:حسن صدر.jpg|230px]] | ||
||زادروز = ۱۲۷۲ قمری | ||زادروز = ۱۲۷۲ قمری | ||
|زادگاه = [[کاظمین]] | |زادگاه = [[کاظمین]] | ||
|وفات = ۱۳۵۴ قمری | |وفات = ۱۳۵۴ قمری | ||
| − | |مدفن = | + | |مدفن = کاظمین، حرم امامین جوادین علیهماالسلام |
| − | |اساتید = [[میرزا محمدحسن شیرازی|میرزا محمدحسن شیرازی]]، [[ملا حسینقلی همدانی]]، | + | |اساتید = [[میرزا محمدحسن شیرازی|میرزا محمدحسن شیرازی]]، [[ملا حسینقلی همدانی]]، [[شیخ عبدالنبی نوری|شیخ عبدالنبی نوری]]،... |
| − | |شاگردان = [[محمدجواد بلاغی|علامه محمدجواد بلاغی]]، شیخ مرتضی | + | |شاگردان = [[محمدجواد بلاغی|علامه محمدجواد بلاغی]]، شیخ مرتضی آلیاسین، [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی|سید عبدالحسین شرفالدین عاملی]]، [[آقا بزرگ تهرانی]]،... |
| − | |آثار = [[تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام]]، | + | |آثار = [[تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام]]، [[الشیعه و فنون الاسلام (کتاب)|الشیعه و فنون الاسلام]]، [[تکملة أمل الآمل (کتاب)|تکملة أمل الآمل]]، الدُرر الموسویه فی شرح العقائد الجعفریه، شرح [[وسائل الشیعه (کتاب)|وسائل الشیعه]]، نهاية الدراية، سبیل الصالحین،... |
}} | }} | ||
| − | ==خاندان== | + | ==ولادت و خاندان== |
| − | |||
| − | + | سید حسن صدر در روز جمعه ۲۹ ماه مبارک [[رمضان]] سال ۱۲۷۲ هـ.ق در شهر مقدس [[کاظمین]] چشم به جهان گشود.<ref> شیعه و پایهگذاری علوم اسلامی ص ۵، ترجمه تاسیس الشیعه سید حسن صدر، ص ۱، و گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۶، ص ۳۰۳.</ref> پدرش سید هادی صدر از علمای کاظمین بود. | |
| + | [[پرونده:Ss.jpg|thumb|left|جایگاه آیتالله سید حسن صدر در خاندان صدر]] | ||
| − | + | خاندان صدر شاخهای از خاندان شرفالدین و شرفالدین شاخهای خاندان نورالدین است که تا سالها در جبل عامل [[لبنان]] میزیستند و از این رو به عاملی مشهورند. این خاندان از نوادگان [[امام موسی کاظم]] علیه اسلام و از خاندانهای مشهور مذهبی در [[ایران]]، [[عراق]] و لبنان است. | |
| − | + | لقب صدر برای این خاندان به جهت انتساب به [[سید صدرالدین عاملی|سید صدرالدین موسوی عاملی اصفهانی]] است که به سبب شهرت علمی و به ویژه فقهی وی، فرزندانش همه به صدر معروف شدند. چون در اصفهان زندگی میکرد، برخی از فرزندانش به صدر اصفهانی مشهور شدند. برخی نیز به جهت مهاجرت او در کودکی از سرزمین جبل عامل به عراق، به صدرزاده یا صدرعاملی معروف شدند. چندین تن از عالمان خاندان صدر به صدرالدین ملقباند. | |
| − | + | ==تحصیلات و استادان== | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | ==تحصیلات و | ||
سید حسن صدر در ۱۵ سالگی [[صرف]] و [[علم نحو|نحو]] و [[علم بیان|بیان]] و [[علم معانی|معانی]] و [[علم بدیع|بدیع]] و [[منطق]] را کاملاً فراگرفت. وی علم صرف و نحو را از علامه باقر بن محمدحسن آل یاسین و علامه سید باقر بن الحیدر (متوفی: ۱۲۹۰ هـ.ق)، علم معانی و بیان و بدیع را از شیخ علامه عطار و علم منطق را از شیخ محمد بن الحاج کاظم و میرزا باقر سلماسی فراگرفت. همت بلند و عزم راسخ سید حسن و نظارت همیشگی پدر در ادامه تحصیل وی باعث شد که در هیجده سالگی [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] را از بزرگترین استادان [[کاظمین]]، که پدرش نیز یکی از آنان بود، فراگیرد. | سید حسن صدر در ۱۵ سالگی [[صرف]] و [[علم نحو|نحو]] و [[علم بیان|بیان]] و [[علم معانی|معانی]] و [[علم بدیع|بدیع]] و [[منطق]] را کاملاً فراگرفت. وی علم صرف و نحو را از علامه باقر بن محمدحسن آل یاسین و علامه سید باقر بن الحیدر (متوفی: ۱۲۹۰ هـ.ق)، علم معانی و بیان و بدیع را از شیخ علامه عطار و علم منطق را از شیخ محمد بن الحاج کاظم و میرزا باقر سلماسی فراگرفت. همت بلند و عزم راسخ سید حسن و نظارت همیشگی پدر در ادامه تحصیل وی باعث شد که در هیجده سالگی [[فقه]] و [[اصول فقه|اصول]] را از بزرگترین استادان [[کاظمین]]، که پدرش نیز یکی از آنان بود، فراگیرد. | ||
| − | سپس سید حسن صدر به امر پدر، به [[نجف]] اشرف مهاجرت نمود تا هر چه بیشتر از علوم و معارف الهی بهرهمند گردد. وی هفده سال در [[حوزه علمیه]] نجف، [[حکمت]]، [[کلام]]، فقه، اصول و سایر [[علوم اسلامی]] را فراگرفت و در فقه و اصول [[اجتهاد|مجتهد]] شد. او [[حکمت]] و [[کلام]] را علاوه بر پدرش، از شیخ محمدباقر شکی، شیخ محمدتقی بایکانی، [[شیخ عبدالنبی نوری|شیخ عبدالنبی نوری طبرسی]] و محمدتقی گلپایگانی (متوفی: ۱۲۹۳ هـ.ق) فراگرفت. همچنین فقه و اصول را از عبدالحسین بن نعمه الطریحی (متوفی: ۱۲۹۵ هـ.ق) و [[ | + | سپس سید حسن صدر به امر پدر، به [[نجف]] اشرف مهاجرت نمود تا هر چه بیشتر از علوم و معارف الهی بهرهمند گردد. وی هفده سال در [[حوزه علمیه]] نجف، [[حکمت]]، [[کلام]]، فقه، اصول و سایر [[علوم اسلامی]] را فراگرفت و در فقه و اصول [[اجتهاد|مجتهد]] شد. او [[حکمت]] و [[کلام]] را علاوه بر پدرش، از شیخ محمدباقر شکی، شیخ محمدتقی بایکانی، [[شیخ عبدالنبی نوری|شیخ عبدالنبی نوری طبرسی]] و محمدتقی گلپایگانی (متوفی: ۱۲۹۳ هـ.ق) فراگرفت. همچنین فقه و اصول را از عبدالحسین بن نعمه الطریحی (متوفی: ۱۲۹۵ هـ.ق) و [[میرزا محمدحسن شیرازی|سید محمدحسن شیرازی]] (متوفی: ۱۳۱۲ هـ.ق)؛ [[اخلاق]] را از [[ملا حسینقلی همدانی]] و علوم غریبه را نزد شیخ عبدالحسین هندی فراگرفت.<ref> شیعه و پایهگذاری علوم اسلامی، ص ۶ و ۵ و تأسیس الشیعه، ص ۵ و ۱ـ۲.</ref> |
| − | در سال ۱۲۹۱ هـ.ق، آیت الله [[ | + | در سال ۱۲۹۱ هـ.ق، آیت الله [[میرزای شیرازی]] از نجف به [[سامرا]] هجرت کرد. عده بسیاری از شاگردان او از جمله سید حسن صدر نیز در سال ۱۲۹۷ هـ.ق برای بهرهبردن از محضر مرجع بزرگ [[شیعه]]، به سامرا مهاجرت نمود و مدت هفده سال در آنجا اقامت گزید. دو سال پس از رحلت آیت الله شیرازی سید حسن صدر همراه پسرعمویش، [[سید اسماعیل صدر]]، در سال ۱۳۱۴ هـ.ق، به زادگاهش [[کاظمین|کاظمین]] بازگشت.<ref> شیعه و پایهگذاری، ص ۵ـ۸ و ص ۴ـ۱۱ و ۱۰ـ۱۱؛ علمای معاصرین، ملا علی واعظ تبریزی، ص ۱۷۱، ۱۷۰؛ صیام وقایع الایام، ملا علی تبریزی، ص ۶۶۴، معارف و معاریف، سید مصطفی خمینی، ج ۶، ص ۶۶۱، اعیان الشیعه، ج ۵، ص ۳۲۵ و گنجینه دانشمندان، ج ۶، ص ۳۰۴.</ref> |
| − | |||
| − | دو سال از رحلت آیت الله شیرازی | ||
کسانی که سید حسن صدر از آنها [[حدیث]] نقل کرده است، دو گروهند: | کسانی که سید حسن صدر از آنها [[حدیث]] نقل کرده است، دو گروهند: | ||
| − | گروه اول: کسانی هستند که بدون [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] کتبی از آنان [[حدیث]] نقل میکرد که عبارتند از: | + | گروه اول: کسانی هستند که بدون [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] کتبی از آنان [[حدیث]] نقل میکرد که عبارتند از: میرزای شیرازی (متوفی: ۱۳۱۲ هـ.ق) [[میرزا حبیب الله رشتی]] (متوفی: ۱۳۱۳ هـ.ق)، محمدحسن بن هاشم کاظمی (متوفی: ۱۳۰۸ هـ.ق) [[محمد فاضل ایروانی|محمد ایروانی]] (متوفی: ۱۳۰۶ هـ.ق)، محمدحسن آل یاسین کاظمی و سید هادی صدر (متوفی: ۱۳۱۶ هـ.ق). |
| − | گروه دوم: عالمانی که به او اجازه کتبی برای نقل حدیث دادهاند، از جمله: شیخ ملا علی بن خلیل رازی (متوفی: ۱۲۹۷ هـ.ق) [[سید مهدی قزوینی|سید مهدی قزوینی حلی]] (متوفی: ۱۳۰۰ هـ.ق)، [[سید محمدهاشم چهارسوقی|میرزا محمدهاشم اصفهانی]] (متوفی: ۱۳۱۸ هـ.ق)، [[محدث نوری|میرزا محمدحسین نورى]]، صاحب «[[مستدرک الوسائل (کتاب)|مستدرک الوسائل]]» (متوفی: ۱۳۲۰ هـ.ق) | + | گروه دوم: عالمانی که به او اجازه کتبی برای نقل حدیث دادهاند، از جمله: شیخ ملا علی بن خلیل رازی (متوفی: ۱۲۹۷ هـ.ق) [[سید مهدی قزوینی|سید مهدی قزوینی حلی]] (متوفی: ۱۳۰۰ هـ.ق)، [[سید محمدهاشم چهارسوقی|میرزا محمدهاشم اصفهانی]] (متوفی: ۱۳۱۸ هـ.ق)، [[محدث نوری|میرزا محمدحسین نورى]]، صاحب «[[مستدرک الوسائل (کتاب)|مستدرک الوسائل]]» (متوفی: ۱۳۲۰ هـ.ق) و آخوند [[ملا حسینقلی همدانی|ملا حسینقلى همدانى]] (متوفی: ۱۳۱۱ هـ.ق). |
==تدریس و شاگردان== | ==تدریس و شاگردان== | ||
| − | سید حسن صدر ضمن استفاده از درس | + | سید حسن صدر ضمن استفاده از درس [[میرزای شیرازی]]، خود نیز به تدریس می پرداخت. بیان شیوا و گیرایش توجه همه را به او جلب کرد. مرجع شیعیان نیز ارادت و عنایت خاصی نسبت به وی ابراز میداشت. [[محمدجواد بلاغی|علامه محمدجواد بلاغی]] (متوفی: ۱۳۱۳ هـ.ش)،<ref>گلشن ابرار، ج۲، ص۵۴۳.</ref> شیخ مرتضی آل یاسین کاظمی و بسیاری از فرزانگان جزو شاگردان او بودند. |
| − | سید حسن صدر از کارشناسان علم [[حدیث]] بود و به همین سبب، به محدث کاظمینی مشهور بود. او به عده زیادی [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] کتبی نقل [[حدیث]] داده است که به نام برخی اشاره میشود: | + | سید حسن صدر از کارشناسان علم [[حدیث]] بود و به همین سبب، به [[محدث]] کاظمینی مشهور بود. او به عده زیادی [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه]] کتبی نقل [[حدیث]] داده است که به نام برخی از آنان اشاره میشود: |
| − | آیت الله [[محمدحسین غروی اصفهانی|شیخ محمدحسین غروی اصفهانی]] (متوفی: ۱۳۲۱ هـ.ش)، [[سردار کابلی|علامه سردار کابلی]] (متوفی: ۱۳۳۱ هـ.ش)، [[سید عبدالحسین | + | آیت الله [[محمدحسین غروی اصفهانی|شیخ محمدحسین غروی اصفهانی]] (متوفی: ۱۳۲۱ هـ.ش)، [[سردار کابلی|علامه سردار کابلی]] (متوفی: ۱۳۳۱ هـ.ش)، [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی]] (متوفی: ۱۳۳۷ هـ.ش)، [[آقا بزرگ تهرانی]] (متوفی: ۱۳۴۸ هـ.ش)، [[حاج شیخ عباس قمی|شیخ عباس قمی]] (متوفی: ۱۳۱۹ هـ.ش)، آیت الله [[سید ابوالحسن اصفهانی]] (متوفی: ۱۳۲۵ هـ.ش)، شیخ هادی آل کاشف الغطاء، ابوالحسن نقوی، سید رضا هندی، میرزا محمدعلی اردوبادی نجفی (متوفی: ۱۳۸۰ هـ.ق) میرزا هادی خراسانی، شیخ آقا رضا اصفهانی (متوفی: ۱۳۲۲ هـ.ق).<ref> تأسیس الشیعه، ص ۲۲ـ۲۳ و ص ۲۵؛ گلشن ابرار، ج ۲، ص ۵۸۰، ص ۶۲۵ و ۶۵۵؛ معارف الرجال، ج ۱، ص ۲۴۹؛ علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص ۳۳۸؛ شیعه و پایهگذاری علوم اسلامی، ص ۱۷ـ۱۸.</ref> |
==آثار و تألیفات== | ==آثار و تألیفات== | ||
| − | + | [[پرونده:صدرکاظمینی.jpg|thumb|left|200px|الشیعه و فنون الاسلام؛ از آثار آیتالله سید حسن صدر]] | |
از آثار سید حسن صدر ۸۲ کتاب به یادگار مانده است که برخی از آن ها را ذکر می کنیم:<ref> همان، ص ۱۷۲.</ref> | از آثار سید حسن صدر ۸۲ کتاب به یادگار مانده است که برخی از آن ها را ذکر می کنیم:<ref> همان، ص ۱۷۲.</ref> | ||
| − | #[[تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام]]، در اثبات پیشتازی [[شیعه|شیعیان]] را در [[علوم اسلامی]] نسبت به دیگر فرقههای اسلامی. | + | #[[تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام]]، در اثبات تقدم و پیشتازی [[شیعه|شیعیان]] را در [[علوم اسلامی]] نسبت به دیگر فرقههای اسلامی. |
| + | #[[الشیعه و فنون الاسلام (کتاب)|الشیعه و فنون الاسلام]]، این کتاب خلاصهاى از مطالب اثر مشهور قبلى نویسنده یعنی «تأسیس الشیعة لفنون الإسلام» مىباشد. | ||
#[[تکملة أمل الآمل (کتاب)|تکملة أمل الآمل]]، از آثار ارزشمند [[علم رجال|رجالی]]، شامل تتمهای بر کتاب «[[امل الآمل فی علماء جبل عامل (کتاب)|أمل الآمل]]» تألیف [[شیخ حر عاملی|شیخ حرّ عاملی]] (م، ۱۱۰۴ ق) است. | #[[تکملة أمل الآمل (کتاب)|تکملة أمل الآمل]]، از آثار ارزشمند [[علم رجال|رجالی]]، شامل تتمهای بر کتاب «[[امل الآمل فی علماء جبل عامل (کتاب)|أمل الآمل]]» تألیف [[شیخ حر عاملی|شیخ حرّ عاملی]] (م، ۱۱۰۴ ق) است. | ||
| − | # | + | #الدُرر الموسویه فی شرح العقائد الجعفریه، وی در این کتاب، ضمن تبیین [[اصول دین]]، [[امامت]] را از منابع [[اهل سنت]] اثبات میکند. |
#سبیل الصالحین، این کتاب هفت راه [[سیر و سلوک|سیر و سلوک]] و [[عبادت]] خدا را بیان میکند. | #سبیل الصالحین، این کتاب هفت راه [[سیر و سلوک|سیر و سلوک]] و [[عبادت]] خدا را بیان میکند. | ||
| − | #احیاءالنفوس به آداب ابن طاووس، این کتاب درباره ارتباط بنده با خدا و | + | #احیاءالنفوس به آداب ابن طاووس، این کتاب درباره ارتباط بنده با [[خدا]] و [[اولیاء الله]] و [[ملائکه]] و مردم بحث میکند. |
#سبیل الرشاد فی شرح نجاة العباد | #سبیل الرشاد فی شرح نجاة العباد | ||
#تبیین مدارک السداد للمتن والحواشی من نجاة العباد | #تبیین مدارک السداد للمتن والحواشی من نجاة العباد | ||
#تحصیل الفروع الدینیه فی فقه الامامیه | #تحصیل الفروع الدینیه فی فقه الامامیه | ||
| − | #المسائل المهمه | + | #المسائل المهمه |
#حاشیه بر [[العروة الوثقی (کتاب)|العروة الوثقی]] | #حاشیه بر [[العروة الوثقی (کتاب)|العروة الوثقی]] | ||
#حاشیه بر غایة القصوی | #حاشیه بر غایة القصوی | ||
| − | #حاشیه بر تبصره | + | #حاشیه بر تبصره[[پرونده:Nehayah.jpg|thumb|left|200px|نهاية الدراية، از آثار آیتالله سید حسن صدر]] |
| + | #نهاية الدراية، شرح [[الوجیزة فی علم الدرایة (کتاب)|الوجیزة فی علم الدرایة]] اثر [[شیخ بهایی]] | ||
#الغالیه لاهل الانظار العالیه، این کتاب در [[حرام|تحریم]] ریش تراشی است و به عربی و فارسی چاپ شده است. | #الغالیه لاهل الانظار العالیه، این کتاب در [[حرام|تحریم]] ریش تراشی است و به عربی و فارسی چاپ شده است. | ||
| − | #تبیین الرشاد فی لبس السواد علی | + | #تبیین الرشاد فی لبس السواد علی الائمة الامجاد، این کتاب به زبان فارسی، در مورد پوشیدن لباس سیاه برای عزاداری [[اهل البیت|اهل بیت]] است. |
#نهج السداد فی حکم اراضی السواد | #نهج السداد فی حکم اراضی السواد | ||
| − | # | + | #الدرّ النظیم فی مسألة التتمیم، در موضوع تکمیل [[آب کر|آب کُر]] با آب [[متنجس]] |
| − | # | + | #ابانة الصدور: در مورد [[ارث]] |
| − | #کشف الالتباس عن | + | #کشف الالتباس عن قاعدة الناس، درباره قاعده الناس مسلّطون علی اموالهم ([[قاعده تسلیط]]) |
#الغرر فی نفی الضرار والضرر: درباره بحث حکومت و ورود | #الغرر فی نفی الضرار والضرر: درباره بحث حکومت و ورود | ||
| − | #رسالة الشریفه فی الردّ علی فتاوی الوهابین | + | #رسالة الشریفه فی الردّ علی فتاوی [[وهابیت|الوهابین]] |
#رساله فی حکم الظن بالافعال والشک فیها | #رساله فی حکم الظن بالافعال والشک فیها | ||
#الرسائل فی اجوبة المسائل: جواب به استفتائات | #الرسائل فی اجوبة المسائل: جواب به استفتائات | ||
#سبیل النجاة فی المعاملات | #سبیل النجاة فی المعاملات | ||
| − | |||
#تعلیقه علی مباحث المیاه من کتاب الطهاره [[شیخ مرتضی انصاری|للشیخ الانصاری]] | #تعلیقه علی مباحث المیاه من کتاب الطهاره [[شیخ مرتضی انصاری|للشیخ الانصاری]] | ||
| + | #تعلیقه علی رسالة التقیه لشیخنا الانصاری | ||
#رساله فی بعض مسائل الوقف | #رساله فی بعض مسائل الوقف | ||
| − | #رساله فی الماء المضاف | + | #رساله فی [[آب مضاف|الماء المضاف]] |
| − | #رساله وجیزه فی | + | #رساله وجیزه فی روایة الاخفات فی التسبیحات فی الرکعتین الاخیرتین |
#من الناسک فی المناسک (حدیث) | #من الناسک فی المناسک (حدیث) | ||
| − | #شرح [[وسائل الشیعه (کتاب)|وسائل الشیعه الی احکام الشریعه]]؛ [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی| | + | #شرح [[وسائل الشیعه (کتاب)|وسائل الشیعه الی احکام الشریعه]]؛ علامه [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی|شرف الدین عاملی]] میگوید: این کتاب، کتابی است که نظیر آن تألیف نشده است. این کتاب شامل علم [[فقه]]، [[حدیث]]، [[اصول فقه|اصول]] و [[رجال]] بوده که چند جلد آن منتشر شده است. |
| − | #محاسن الرسائل فی معرفة الاوائل.<ref>تأسیس الشیعه، ص۲۱ـ۱۴؛ اعیان الشیعه، ج۵، | + | #محاسن الرسائل فی معرفة الاوائل.<ref>تأسیس الشیعه، ص۲۱ـ۱۴؛ اعیان الشیعه، ج۵، ص۳۲۶؛ الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج۱۹، ص۳۷۰.</ref> |
==فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی== | ==فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی== | ||
| − | '''<I>۱. | + | '''<I>۱. پیمانی مقدس:</I>''' |
| − | جرجی زیدان، تاریخ نویس معروف (متوفی: ۱۹۱۴ م) در کتاب | + | جرجی زیدان، تاریخ نویس معروف (متوفی: ۱۹۱۴ م) در کتاب چهار جلدی «تاریخ آداب اللغة العربیه» نوشت: «[[شیعه]] طایفهای کوچک بود که آثار قابل اعتنایی نداشت و اکنون شیعهای در دنیا وجود ندارد». وقتی این خبر به سید حسن صدر رسید، با [[آقا بزرگ تهرانی|شیخ آقا بزرگ تهرانی]] و [[محمد حسین کاشف الغطاء]] همپیمان شدند تا به معرفی شیعه بپردازند. |
| − | از این رو، علامه سید حسن صدر درباره فعالیتهای علمی شیعه و نقش آنان در تأسیس و تکمیل [[علوم اسلامی]] تحقیق کرد و کتاب معروف خود را به نام [[تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام]] | + | از این رو، علامه سید حسن صدر درباره فعالیتهای علمی شیعه و نقش آنان در تأسیس و تکمیل [[علوم اسلامی]] تحقیق کرد و کتاب معروف خود را به نام «[[تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام (کتاب)|تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام]]»، تألیف نمود، که در سال ۱۳۷۰ هـ.ق در ۴۴۵ صفحه به چاپ رسید. همچنین شیخ آقا بزرگ تهرانی با تألیف «[[الذریعه الی تصانیف الشیعه]]» در ۲۹ جلد به معرفی آثار و تألیفات شیعه در علوم مختلف پرداخت. علامه شیخ محمدحسین کاشف الغطاء نیز نقدی بر «تاریخ آداب اللغه العربیه» زیدان نوشت.<ref> شیخ آقا بزرگ تهرانی، محمدرضا حکیمی، ص ۲۲ـ۲۳.</ref> |
'''<I>۲. غیرت دینی:</I>''' | '''<I>۲. غیرت دینی:</I>''' | ||
| − | فعالیتهای فرهنگی [[وهابیت]] روز به روز گسترش مییافت. در مقابل، علامه سید حسن صدر برای دفع این [[فتنه]]، کتابی تحت عنوان | + | فعالیتهای فرهنگی [[وهابیت]] روز به روز گسترش مییافت. در مقابل، علامه سید حسن صدر برای دفع این [[فتنه]]، کتابی تحت عنوان «رسالة الشریفه فی الردّ علی فتاوی الوهابین» نگاشت.<ref> تأسیس الشیعه، ص ۲۰.</ref> |
'''<I>۳. کتابخانهای ماندگار:</I>''' | '''<I>۳. کتابخانهای ماندگار:</I>''' | ||
| − | علامه سید حسن صدر علاقه بسیار شدیدی به خرید و جمعآوری کتاب داشت. این علاقه به قدری شدید بود که برای خرید یک کتاب از هزینههای ضروری زندگی چشم پوشی میکرد. وی کتابهای قدیمی و خطی را جمع آوری میکرد و اگر کتابی بدون نام مؤلف بود، آن قدر تحقیق و تفحص میکرد تا نویسنده را بشناسد. اکنون کتابخانهاش شامل بیش از ۱۰۰۰ جلد کتاب نفیس است.<ref> همان، ص ۲۱ و | + | علامه سید حسن صدر علاقه بسیار شدیدی به خرید و جمعآوری کتاب داشت. این علاقه به قدری شدید بود که برای خرید یک کتاب از هزینههای ضروری زندگی چشم پوشی میکرد. وی کتابهای قدیمی و خطی را جمع آوری میکرد و اگر کتابی بدون نام مؤلف بود، آن قدر تحقیق و تفحص میکرد تا نویسنده را بشناسد. اکنون کتابخانهاش شامل بیش از ۱۰۰۰ جلد کتاب نفیس است.<ref> همان، ص ۲۱ و ۲۲؛ اعیان الشیعه، ج ۵، ص ۳۲۵.</ref> |
نویسنده پرتلاش، [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی|علامه سید شرف الدین]] میگوید: من از آیت الله سید حسن صدر شنیدم که وی در ایام جوانی شبها را (معمولا) برای مطالعه بیدار بود و در روز، خواب قبل یا بعد از ظهر را نمیشناخته، خودم نیز مشاهده کردم او در سالهای پیری، شب و روز در کتابخانهاش قلم به دست راست و کاغذ در دست چپ، مشغول تحقیق و تألیف بود. به جرأت میگویم که آن بزرگوار یک چهارم عمرش را خوابید و باقی عمرش را بیدار بود؛ بر عکس عموم مردم که فقط یک چهارم عمرشان را بیدارند.<ref> علمای معاصرین، ص ۱۷۰.</ref> | نویسنده پرتلاش، [[سید عبدالحسین شرف الدین عاملی|علامه سید شرف الدین]] میگوید: من از آیت الله سید حسن صدر شنیدم که وی در ایام جوانی شبها را (معمولا) برای مطالعه بیدار بود و در روز، خواب قبل یا بعد از ظهر را نمیشناخته، خودم نیز مشاهده کردم او در سالهای پیری، شب و روز در کتابخانهاش قلم به دست راست و کاغذ در دست چپ، مشغول تحقیق و تألیف بود. به جرأت میگویم که آن بزرگوار یک چهارم عمرش را خوابید و باقی عمرش را بیدار بود؛ بر عکس عموم مردم که فقط یک چهارم عمرشان را بیدارند.<ref> علمای معاصرین، ص ۱۷۰.</ref> | ||
| سطر ۱۱۳: | سطر ۱۰۷: | ||
*[[گلشن ابرار]]، مهدی احمدی، ج ۳، ص ۶۰۰. | *[[گلشن ابرار]]، مهدی احمدی، ج ۳، ص ۶۰۰. | ||
| − | *اجازه علامه سید حسن صدر به صدرالاسلام محمدامین امامى | + | *"اجازه علامه سید حسن صدر به صدرالاسلام محمدامین امامى خویى"، [http://www.hadith.net/n443-e2160.html پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه]، بازیابی: ۳ اسفند ۱۳۹۲. |
| − | + | [[رده:علمای قرن چهاردهم|صدر،سید حسن]][[رده:علماء شیعه]] | |
| − | [[رده:علمای قرن چهاردهم]] | ||
| − | |||
| − | [[رده: | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[رده:فقیهان]] | [[رده:فقیهان]] | ||
| + | [[رده:محدثان]][[رده:رجالیون]] | ||
[[رده:تاریخ نویسان]] | [[رده:تاریخ نویسان]] | ||
| − | [[رده: | + | [[رده:مدفونین در کاظمین]] |
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۵:۴۳
«آیتالله سید حسن صدر» (۱۳۵۴-۱۲۷۲ ق)، عالم مجاهد شیعه در سده چهاردهم قمری و از شاگردان میرزای شیرازی و ملا حسینقلی همدانی است. او فقیهى آگاه، مورّخى خبیر، رجالى برجسته و محدّثى بصیر بود که در دفاع از مکتب تشیع، آثار ارزشمندی چون «تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام» را به یادگار گذاشت.
| |
| نام کامل | سید حسن صدر کاظمی عاملی |
| زادروز | ۱۲۷۲ قمری |
| زادگاه | کاظمین |
| وفات | ۱۳۵۴ قمری |
| مدفن | کاظمین، حرم امامین جوادین علیهماالسلام |
|
| |
| اساتید |
میرزا محمدحسن شیرازی، ملا حسینقلی همدانی، شیخ عبدالنبی نوری،... |
| شاگردان |
علامه محمدجواد بلاغی، شیخ مرتضی آلیاسین، سید عبدالحسین شرفالدین عاملی، آقا بزرگ تهرانی،... |
| آثار |
تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، الشیعه و فنون الاسلام، تکملة أمل الآمل، الدُرر الموسویه فی شرح العقائد الجعفریه، شرح وسائل الشیعه، نهاية الدراية، سبیل الصالحین،... |
محتویات
ولادت و خاندان
سید حسن صدر در روز جمعه ۲۹ ماه مبارک رمضان سال ۱۲۷۲ هـ.ق در شهر مقدس کاظمین چشم به جهان گشود.[۱] پدرش سید هادی صدر از علمای کاظمین بود.
خاندان صدر شاخهای از خاندان شرفالدین و شرفالدین شاخهای خاندان نورالدین است که تا سالها در جبل عامل لبنان میزیستند و از این رو به عاملی مشهورند. این خاندان از نوادگان امام موسی کاظم علیه اسلام و از خاندانهای مشهور مذهبی در ایران، عراق و لبنان است.
لقب صدر برای این خاندان به جهت انتساب به سید صدرالدین موسوی عاملی اصفهانی است که به سبب شهرت علمی و به ویژه فقهی وی، فرزندانش همه به صدر معروف شدند. چون در اصفهان زندگی میکرد، برخی از فرزندانش به صدر اصفهانی مشهور شدند. برخی نیز به جهت مهاجرت او در کودکی از سرزمین جبل عامل به عراق، به صدرزاده یا صدرعاملی معروف شدند. چندین تن از عالمان خاندان صدر به صدرالدین ملقباند.
تحصیلات و استادان
سید حسن صدر در ۱۵ سالگی صرف و نحو و بیان و معانی و بدیع و منطق را کاملاً فراگرفت. وی علم صرف و نحو را از علامه باقر بن محمدحسن آل یاسین و علامه سید باقر بن الحیدر (متوفی: ۱۲۹۰ هـ.ق)، علم معانی و بیان و بدیع را از شیخ علامه عطار و علم منطق را از شیخ محمد بن الحاج کاظم و میرزا باقر سلماسی فراگرفت. همت بلند و عزم راسخ سید حسن و نظارت همیشگی پدر در ادامه تحصیل وی باعث شد که در هیجده سالگی فقه و اصول را از بزرگترین استادان کاظمین، که پدرش نیز یکی از آنان بود، فراگیرد.
سپس سید حسن صدر به امر پدر، به نجف اشرف مهاجرت نمود تا هر چه بیشتر از علوم و معارف الهی بهرهمند گردد. وی هفده سال در حوزه علمیه نجف، حکمت، کلام، فقه، اصول و سایر علوم اسلامی را فراگرفت و در فقه و اصول مجتهد شد. او حکمت و کلام را علاوه بر پدرش، از شیخ محمدباقر شکی، شیخ محمدتقی بایکانی، شیخ عبدالنبی نوری طبرسی و محمدتقی گلپایگانی (متوفی: ۱۲۹۳ هـ.ق) فراگرفت. همچنین فقه و اصول را از عبدالحسین بن نعمه الطریحی (متوفی: ۱۲۹۵ هـ.ق) و سید محمدحسن شیرازی (متوفی: ۱۳۱۲ هـ.ق)؛ اخلاق را از ملا حسینقلی همدانی و علوم غریبه را نزد شیخ عبدالحسین هندی فراگرفت.[۲]
در سال ۱۲۹۱ هـ.ق، آیت الله میرزای شیرازی از نجف به سامرا هجرت کرد. عده بسیاری از شاگردان او از جمله سید حسن صدر نیز در سال ۱۲۹۷ هـ.ق برای بهرهبردن از محضر مرجع بزرگ شیعه، به سامرا مهاجرت نمود و مدت هفده سال در آنجا اقامت گزید. دو سال پس از رحلت آیت الله شیرازی سید حسن صدر همراه پسرعمویش، سید اسماعیل صدر، در سال ۱۳۱۴ هـ.ق، به زادگاهش کاظمین بازگشت.[۳]
کسانی که سید حسن صدر از آنها حدیث نقل کرده است، دو گروهند:
گروه اول: کسانی هستند که بدون اجازه کتبی از آنان حدیث نقل میکرد که عبارتند از: میرزای شیرازی (متوفی: ۱۳۱۲ هـ.ق) میرزا حبیب الله رشتی (متوفی: ۱۳۱۳ هـ.ق)، محمدحسن بن هاشم کاظمی (متوفی: ۱۳۰۸ هـ.ق) محمد ایروانی (متوفی: ۱۳۰۶ هـ.ق)، محمدحسن آل یاسین کاظمی و سید هادی صدر (متوفی: ۱۳۱۶ هـ.ق).
گروه دوم: عالمانی که به او اجازه کتبی برای نقل حدیث دادهاند، از جمله: شیخ ملا علی بن خلیل رازی (متوفی: ۱۲۹۷ هـ.ق) سید مهدی قزوینی حلی (متوفی: ۱۳۰۰ هـ.ق)، میرزا محمدهاشم اصفهانی (متوفی: ۱۳۱۸ هـ.ق)، میرزا محمدحسین نورى، صاحب «مستدرک الوسائل» (متوفی: ۱۳۲۰ هـ.ق) و آخوند ملا حسینقلى همدانى (متوفی: ۱۳۱۱ هـ.ق).
تدریس و شاگردان
سید حسن صدر ضمن استفاده از درس میرزای شیرازی، خود نیز به تدریس می پرداخت. بیان شیوا و گیرایش توجه همه را به او جلب کرد. مرجع شیعیان نیز ارادت و عنایت خاصی نسبت به وی ابراز میداشت. علامه محمدجواد بلاغی (متوفی: ۱۳۱۳ هـ.ش)،[۴] شیخ مرتضی آل یاسین کاظمی و بسیاری از فرزانگان جزو شاگردان او بودند.
سید حسن صدر از کارشناسان علم حدیث بود و به همین سبب، به محدث کاظمینی مشهور بود. او به عده زیادی اجازه کتبی نقل حدیث داده است که به نام برخی از آنان اشاره میشود:
آیت الله شیخ محمدحسین غروی اصفهانی (متوفی: ۱۳۲۱ هـ.ش)، علامه سردار کابلی (متوفی: ۱۳۳۱ هـ.ش)، سید عبدالحسین شرف الدین عاملی (متوفی: ۱۳۳۷ هـ.ش)، آقا بزرگ تهرانی (متوفی: ۱۳۴۸ هـ.ش)، شیخ عباس قمی (متوفی: ۱۳۱۹ هـ.ش)، آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی (متوفی: ۱۳۲۵ هـ.ش)، شیخ هادی آل کاشف الغطاء، ابوالحسن نقوی، سید رضا هندی، میرزا محمدعلی اردوبادی نجفی (متوفی: ۱۳۸۰ هـ.ق) میرزا هادی خراسانی، شیخ آقا رضا اصفهانی (متوفی: ۱۳۲۲ هـ.ق).[۵]
آثار و تألیفات
از آثار سید حسن صدر ۸۲ کتاب به یادگار مانده است که برخی از آن ها را ذکر می کنیم:[۶]
- تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، در اثبات تقدم و پیشتازی شیعیان را در علوم اسلامی نسبت به دیگر فرقههای اسلامی.
- الشیعه و فنون الاسلام، این کتاب خلاصهاى از مطالب اثر مشهور قبلى نویسنده یعنی «تأسیس الشیعة لفنون الإسلام» مىباشد.
- تکملة أمل الآمل، از آثار ارزشمند رجالی، شامل تتمهای بر کتاب «أمل الآمل» تألیف شیخ حرّ عاملی (م، ۱۱۰۴ ق) است.
- الدُرر الموسویه فی شرح العقائد الجعفریه، وی در این کتاب، ضمن تبیین اصول دین، امامت را از منابع اهل سنت اثبات میکند.
- سبیل الصالحین، این کتاب هفت راه سیر و سلوک و عبادت خدا را بیان میکند.
- احیاءالنفوس به آداب ابن طاووس، این کتاب درباره ارتباط بنده با خدا و اولیاء الله و ملائکه و مردم بحث میکند.
- سبیل الرشاد فی شرح نجاة العباد
- تبیین مدارک السداد للمتن والحواشی من نجاة العباد
- تحصیل الفروع الدینیه فی فقه الامامیه
- المسائل المهمه
- حاشیه بر العروة الوثقی
- حاشیه بر غایة القصوی
- حاشیه بر تبصره
- نهاية الدراية، شرح الوجیزة فی علم الدرایة اثر شیخ بهایی
- الغالیه لاهل الانظار العالیه، این کتاب در تحریم ریش تراشی است و به عربی و فارسی چاپ شده است.
- تبیین الرشاد فی لبس السواد علی الائمة الامجاد، این کتاب به زبان فارسی، در مورد پوشیدن لباس سیاه برای عزاداری اهل بیت است.
- نهج السداد فی حکم اراضی السواد
- الدرّ النظیم فی مسألة التتمیم، در موضوع تکمیل آب کُر با آب متنجس
- ابانة الصدور: در مورد ارث
- کشف الالتباس عن قاعدة الناس، درباره قاعده الناس مسلّطون علی اموالهم (قاعده تسلیط)
- الغرر فی نفی الضرار والضرر: درباره بحث حکومت و ورود
- رسالة الشریفه فی الردّ علی فتاوی الوهابین
- رساله فی حکم الظن بالافعال والشک فیها
- الرسائل فی اجوبة المسائل: جواب به استفتائات
- سبیل النجاة فی المعاملات
- تعلیقه علی مباحث المیاه من کتاب الطهاره للشیخ الانصاری
- تعلیقه علی رسالة التقیه لشیخنا الانصاری
- رساله فی بعض مسائل الوقف
- رساله فی الماء المضاف
- رساله وجیزه فی روایة الاخفات فی التسبیحات فی الرکعتین الاخیرتین
- من الناسک فی المناسک (حدیث)
- شرح وسائل الشیعه الی احکام الشریعه؛ علامه شرف الدین عاملی میگوید: این کتاب، کتابی است که نظیر آن تألیف نشده است. این کتاب شامل علم فقه، حدیث، اصول و رجال بوده که چند جلد آن منتشر شده است.
- محاسن الرسائل فی معرفة الاوائل.[۷]
فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی
۱. پیمانی مقدس:
جرجی زیدان، تاریخ نویس معروف (متوفی: ۱۹۱۴ م) در کتاب چهار جلدی «تاریخ آداب اللغة العربیه» نوشت: «شیعه طایفهای کوچک بود که آثار قابل اعتنایی نداشت و اکنون شیعهای در دنیا وجود ندارد». وقتی این خبر به سید حسن صدر رسید، با شیخ آقا بزرگ تهرانی و محمد حسین کاشف الغطاء همپیمان شدند تا به معرفی شیعه بپردازند.
از این رو، علامه سید حسن صدر درباره فعالیتهای علمی شیعه و نقش آنان در تأسیس و تکمیل علوم اسلامی تحقیق کرد و کتاب معروف خود را به نام «تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام»، تألیف نمود، که در سال ۱۳۷۰ هـ.ق در ۴۴۵ صفحه به چاپ رسید. همچنین شیخ آقا بزرگ تهرانی با تألیف «الذریعه الی تصانیف الشیعه» در ۲۹ جلد به معرفی آثار و تألیفات شیعه در علوم مختلف پرداخت. علامه شیخ محمدحسین کاشف الغطاء نیز نقدی بر «تاریخ آداب اللغه العربیه» زیدان نوشت.[۸]
۲. غیرت دینی:
فعالیتهای فرهنگی وهابیت روز به روز گسترش مییافت. در مقابل، علامه سید حسن صدر برای دفع این فتنه، کتابی تحت عنوان «رسالة الشریفه فی الردّ علی فتاوی الوهابین» نگاشت.[۹]
۳. کتابخانهای ماندگار:
علامه سید حسن صدر علاقه بسیار شدیدی به خرید و جمعآوری کتاب داشت. این علاقه به قدری شدید بود که برای خرید یک کتاب از هزینههای ضروری زندگی چشم پوشی میکرد. وی کتابهای قدیمی و خطی را جمع آوری میکرد و اگر کتابی بدون نام مؤلف بود، آن قدر تحقیق و تفحص میکرد تا نویسنده را بشناسد. اکنون کتابخانهاش شامل بیش از ۱۰۰۰ جلد کتاب نفیس است.[۱۰]
نویسنده پرتلاش، علامه سید شرف الدین میگوید: من از آیت الله سید حسن صدر شنیدم که وی در ایام جوانی شبها را (معمولا) برای مطالعه بیدار بود و در روز، خواب قبل یا بعد از ظهر را نمیشناخته، خودم نیز مشاهده کردم او در سالهای پیری، شب و روز در کتابخانهاش قلم به دست راست و کاغذ در دست چپ، مشغول تحقیق و تألیف بود. به جرأت میگویم که آن بزرگوار یک چهارم عمرش را خوابید و باقی عمرش را بیدار بود؛ بر عکس عموم مردم که فقط یک چهارم عمرشان را بیدارند.[۱۱]
وفات
مرحوم آیت الله سید حسن صدر، سرانجام در روز پنج شنبه ۱۱ ربیع الاول سال ۱۳۵۴ هـ.ق، در محله کرخ بغداد چشم از دنیا فروبست و در حرم کاظمین در کنار پدرش به خاک سپرده شد.
پانویس
- ↑ شیعه و پایهگذاری علوم اسلامی ص ۵، ترجمه تاسیس الشیعه سید حسن صدر، ص ۱، و گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۶، ص ۳۰۳.
- ↑ شیعه و پایهگذاری علوم اسلامی، ص ۶ و ۵ و تأسیس الشیعه، ص ۵ و ۱ـ۲.
- ↑ شیعه و پایهگذاری، ص ۵ـ۸ و ص ۴ـ۱۱ و ۱۰ـ۱۱؛ علمای معاصرین، ملا علی واعظ تبریزی، ص ۱۷۱، ۱۷۰؛ صیام وقایع الایام، ملا علی تبریزی، ص ۶۶۴، معارف و معاریف، سید مصطفی خمینی، ج ۶، ص ۶۶۱، اعیان الشیعه، ج ۵، ص ۳۲۵ و گنجینه دانشمندان، ج ۶، ص ۳۰۴.
- ↑ گلشن ابرار، ج۲، ص۵۴۳.
- ↑ تأسیس الشیعه، ص ۲۲ـ۲۳ و ص ۲۵؛ گلشن ابرار، ج ۲، ص ۵۸۰، ص ۶۲۵ و ۶۵۵؛ معارف الرجال، ج ۱، ص ۲۴۹؛ علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص ۳۳۸؛ شیعه و پایهگذاری علوم اسلامی، ص ۱۷ـ۱۸.
- ↑ همان، ص ۱۷۲.
- ↑ تأسیس الشیعه، ص۲۱ـ۱۴؛ اعیان الشیعه، ج۵، ص۳۲۶؛ الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج۱۹، ص۳۷۰.
- ↑ شیخ آقا بزرگ تهرانی، محمدرضا حکیمی، ص ۲۲ـ۲۳.
- ↑ تأسیس الشیعه، ص ۲۰.
- ↑ همان، ص ۲۱ و ۲۲؛ اعیان الشیعه، ج ۵، ص ۳۲۵.
- ↑ علمای معاصرین، ص ۱۷۰.
منابع
- گلشن ابرار، مهدی احمدی، ج ۳، ص ۶۰۰.
- "اجازه علامه سید حسن صدر به صدرالاسلام محمدامین امامى خویى"، پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه، بازیابی: ۳ اسفند ۱۳۹۲.
