حدیث سلسله الذهب

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

در كتاب فصول المهمة نوشته ابن صباغ مالكى آمده است كه: مولى السعید امام الدنیا عماد الدین محمد بن ابوسعید بن عبدالكریم وازن گفته است: در محرم سال 596 مؤلف تاریخ نیشابور در كتابش نوشته است:

چون على بن موسى الرضا علیه السلام در همان سفرى كه به فضیلت شهادت نایل آمد، به نیشابور قدم نهاد در هودجى پوشیده و بر استرى سیاه و سفید نشسته بود. شور و غوغا در نیشابور برپا شد. پس دو پیشواى حافظ احادیث نبوى و رنج برندگان بر حفظ سنت محمدى، ابوزرعه رازى و محمد بن اسلم طوسى، كه عده بى شمارى از طالبان علم و محدثان و راویان و حدیث شناسان، آن دو را همراهى مى كردند، نزد امام رضا علیه السلام آمده عرض كردند:

اى سرور بزرگ، فرزند امامان بزرگ، به حق پدران پاك و اسلاف گرامى ات نمى خواهى روى نیكو و مبارك خود را به ما نشان دهى و براى ما حدیثى از پدرانت از جدت محمد صلی الله علیه و آله روایت كنى؟ ما تو را به او سوگند مى دهیم. پس امام خواستار توقف استر شد و به غلامانش دستور داد پرده ها را از هودج كنار زنند. چشمان خلایق به دیدار چهره مبارك آن حضرت منور گردید. آن حضرت دو گیسوى بافته شده داشت كه بر شانه اش افكنده بود. مردم، از هر طبقه اى ایستاده بودند و به وى مى نگریستند. گروهى فریاد مى كردند و دسته اى مى گریستند و عده اى روى در خاك مى مالیدند و گروهى نعل استرش را مى بوسیدند. صداى ضجه و فریاد بالا گرفته بود.

پس امامان و علما و فقها فریاد زدند: اى مردم بشنوید و به خاطر سپارید و براى شنیدن چیزى كه شما را نفع مى بخشد سكوت كنید و ما را با صداى ناله و فریاد و گریه خود میازارید. ابوزرعه و محمد بن اسلم طوسى در صدد املاى حدیث بودند. پس على بن موسى الرضا علیه السلام فرمود:

حدثنی ابی موسی الكاظم عن ابیه جعفر بن محمد الصادق عن ابیه محمد الباقر عن ابیه زین العابدین عن ابیه الحسین عن ابیه علی بن ابی طالب قال حدثنی رسول الله صلی الله علیه و آله قال حدثنی جبرئیل قال سمعت عن الله تعالی قال كلمة لا آله إلا الله حصنی فمن قال لا اله الا الله دخل فی حصنی و من دخل فی حصنی امن من عذابی!

حدیث كرد مرا پدرم امام موسى كاظم علیه السلام از پدرش امام جعفر صادق علیه السلام از پدرش امام محمد باقر علیه السلام از پدرش امام على زین العابدین علیه السلام از پدرش امام حسین علیه السلام شهید كربلا از پدرش امام علی بن ابى طالب علیه السلام كه گفت: عزیزم و نور چشمانم رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود: جبرئیل حدیث كرد مرا و گفت شنیدم پروردگار سبحانه و تعالى مى فرماید: كلمه «لا اله الا الله » دژ من است. هر كه آن را بگوید به دژ من وارد گشته است و آن كه به دژ من وارد شده از عذاب من ایمن و آسوده است.

سپس پرده هودج را افكند و رفت. پس نویسندگانى كه این حدیث را نوشتند شماره كردند افزون بر بیست هزار نفر بودند. و در روایتى است كه بیست و چهار هزار مركب دان، به جز دوات، در آن روز شمارش شد.

مفهوم حدیث سلسله الذهب

حدیث سلسله الذهب یكى از احادیث قابل تامل شیعه است. توده هاى مردم با این حدیث احساسات و عواطف خود را نسبت به امام مورد علاقه اشان نیرو مى بخشند و از آن معنا و مفهوم طبیعى و عارفانه دوست داشتن و محبت ورزیدن آزاد و بدون هراس نسبت به مقسین و مقدسات و امامان خود را برداشت مى كنند ولى در دنیاى شریعت حاكم و سیاستى كه عمیقا با مذهب آمیخته است این حدیث انعكاس و معنا و مفهوم دیگرى دارد كه از دنیاى باورهاى شخصى راه به جامعه و سیاست مى برد و مسلمان شیعه را در زیر سیطره قدرت ولایتمداران قرار مى دهد و از جمله قید و بند ماجراى ولایت فقیه را در اذهان سفت مى كند. ماجرائى كه تا روزگار ما هم ادامه دارد.

به باور شارحان و مفسران این حدیث كلمة لا اله الا الله، اقرار به آن و عمل نمودن به آن، موجب سعادت است. كلمه لا اله الا الله، در حقیقت همان معنا و مفهوم ریشه اى قرآن است، معنا و مفهوم همان كتابی است كه مایة سعادت جامعه بشری در سراسر تاریخ و تا پایان جهان است ولی از نظر شارحان، كلمة لا اله الا الله منهای ولایت، ناقص و بلكه هیچ است. آنان بحث هاى مفصلى در این زمینه دارند و كتاب هاى فراوانى در این مورد و وصل موضوع مهم ولایت به مفهوم اصلى اسلام یعنى لا اله الا الله قلمى كرده‌اند و آن را به سر منزلى كه على ابن ابیطالب به ولایت منصوب شد رهنمون شده اند. اعتقاد عمومى فقها این است كه:

پروردگار وقتی على ابن ابیطالب را به ولایت منصوب نمود آیه اكمال را فروفرستاد: الیوم اكملت لكم دینكم و اتممت علیكم نعمتی و رضیت لكم الاسلام دینا؛ در این روز كامل نمودم برای شما دین شما را و اتمام نمودم برای شما نعمت خود را و راضی شدم كه اسلام ـ توأم با ولایت ـ دین شما باشد.

آنان توضیح مى دهند كه قبل از نصب امیرالمؤمنین به ولایت، آیه تبلیغ به پیامبر چنین خطاب می كند: "یا ایها الرسول بلغ ما أنزل الیك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت رسالته؛ ای پیامبر آن چه به تو نازل شد ـ نصب امیرالمؤمنین به ولایت ـ به مردم بگو اگر تبلیغ نكنی، رسالت خود را نرسانیده ای.

بنابر بسیارى تفسیرها ماجراى حدیث سلسله الذهب امام رضا علیه السلام با تاكید روى جملة شرط ها و شروط ها همان آیه اكمال و آیه تبلیغ را یادآوری می كند و مى گوید: شرط اساسی كلمة لا اله الا الله پذیرش ولایت و رهبرى امام و در پى آن فقیه است و بدون پذیرش ولایت اساسا زنده بودن و مسلمانى و رستگارى اخروى شما زیر علامت سئوال است.

منابع

سایت تبیان


امام علی بن موسی الرضا علیه السلام
زندگی ولادت امام رضا علیه السلامامامتسفر امام به خراسانحدیث سلسله الذهبولايتعهدى امام رضا عليه السلامشهادت امام رضا علیه السلام
بستگان پیامبر اکرم(ص) • امام علی(ع) • حضرت زهرا(س) • امام حسن(ع) • امام حسین(ع) • امام سجاد (ع) • امام باقر (ع) • امام صادق (ع) • امام کاظم (ع) • امام جواد (ع) • محمد بن جعفر صادق (دیباج) • نجمه خاتون• سبیکه • حسین بن علی صاحب فخاحمد بن موسیحضرت فاطمه معصومه علیهاالسلام
اصحاب بزنطیحسن بن محبوبمحمد بن ابی عمیرعبدالله بن مغیرهصفوان بن یحییجمیل بن دراجحماد بن عثمانحماد بن عیسیاباصلت هرویحسن بن علي بن فضالزکریا بن آدمزکریا بن ادریسفضل بن شاذان
آثار
مکان های مرتبط مدینهمکهبصرهابرقوهطبسنيشابورمشهد