مصطلح الحدیث

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مصطلح الحدیث که با عنوان «درایة الحدیث» نیز شناخته می شود علمی است که از کیفیت نقل حدیث به توسط راویان (از لحاظ تواتر و وحدت نقل، اتصال و انقطاع آن و مراتب نقل از نظر صحت و ضعف و اصطلاحات مربوط به این خصوصیات) در آن گفتگو می‌شود.

موضوع درايه عبارتست از سند و متن حديث. و فايده و غرض از اين علم، معرفت و شناسايی احاديث مقبول و مردود است.[۱]

مؤسس و مدون اين علم، قاضی ابو محمد حسن بن عبدالرحمن‌ رامهرمزی[۲] (متوفای سال 360 هجری) است[۳] كه در اين باره، كتاب‌ «المحدث الفاصل بین الراوی و الواعی» را تأليف نموده است.[۴]

پانویس

  1. تدريب الرواي، ص 5
  2. ر.ك:دايرة المعارف فريد وجدي
  3. كشف الظنون، مقدمه كتاب
  4. از اين كتاب، نسخه‌ای در كتابخانه آستان قدس رضويی است و نيز نسخه‌عكسی در دو جلد به اسماع مورخ 568 از روی نسخه كتابخانه امير فاروق، دردار الكتب المصريه قاهره موجود است و اخيرا نيز چاپ شده است.
اصطلاحات حدیثی
خبر اثر → مترادفات حدیث روایت سنت
خبر واحد → حدیث از نظر نوع علمی که حاصل می کند ← حدیث متواتر
اقسام خبر واحد اصطلاحات کلی ← اِسناد سند
از نظر اعتبار از ناحیه سند

(چهار قسم اصلی)

1)حدیث صحیح 2)حدیث حسن‌‌‌‌‌‌ 3)حدیث موثق 4)حدیث ضعیف 5)حدیث قوی (اضافه برخی)
از نظر تعداد روایان در سلسله← حدیث مستفیض حدیث مشهور‌ حدیث عزیز حدیث مفرد حدیث غریب
از نظر قائل حدیث← حدیث قدسی حدیث مرفوع‌‌* حدیث موقوف حدیث مقطوع‌(در اصطلاح عامه)
از نظر تغییر در متن و سند← حدیث مدرج حدیث مزید حدیث مقلوب حدیث مصحف حدیث مضطرب‌
از نظر انقطاع یا اتصال سند← حدیث متصل حدیث مسند حدیث منقطع انواع↓
اقسام حدیث ضعیف

(از نظر سند)

حدیث مجهول حدیث مضطرب‌ حدیث مرسل* حدیث معضل‌* حدیث معلّق‌
حدیث مضمر‌ حدیث معلّل‌ حدیث مقبول* حدیث مقطوع‌ حدیث مرفوع‌‌*
اقسام مشترك بین چهار قسم اصلى حدیث حدیث مقبول* حدیث مرفوع‌‌* حدیث معضل‌ حدیث مدرج حدیث مسند
اصطلاحات مربوط به تحمل حدیث سماع قرائت اجازه مناوله كتابت
اعلام وصیت وجاده حدیث معنعن شیخ
* این اصطلاحات چند معنا و کاربرد دارد و گاهی بنا به یکی از کاربردهایشان در بخشی از جدول قرار گرفته اند


حدیث
متون ← احادیث خاص خطبه ها نامه ها
شیعه
منابع حدیثی شخصیت ها
کتب اربعه جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان
اهل سنت
منابع حدیثی شخصیت ها
صحاح سته جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان