دانشنامه امیرالمومنین علیه السلام (کتاب)
کتاب «موسوعة الإمام على بن أبىطالب علیهالسلام فى الکتاب والسنّة والتاریخ»، مجموعهای ۱۲ جلدی است که توسط محمد محمدى ری شهرى با همکارى گروهى از محققین، در تبیین زندگی و شخصیت امام على (علیهالسلام) به زبان عربى تألیف شده و با ترجمه فارسى عبدالهادى مسعودى به نام «دانشنامه امیرالمؤمنین بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ» ارائه شده است.
 | |
| نویسنده | محمد محمدى ری شهرى |
| موضوع | امام علی (علیهالسلام) |
| زبان | عربی-فارسی |
| تعداد جلد | ۱۲ |
| همکاری | محمدکاظم طباطبائی |
| ترجمه | عبدالهادی مسعودی |
|
| |
محتویات
معرفی کتاب
«موسوعة الإمام علی بن أبیطالب(ع) فی الکتاب و السنة و التاریخ»، در سال ۱۳۷۹ش، براى بهرهگیرى اندیشهوران عربزبان و پژوهشگران عربىدان حوزه و دانشگاه به زیور طبع آراسته گردید و در مدتزمانى کوتاه توجه خردورزان حوزه دین را به خود جلب نمود و مرجع تدوین دانشنامه امام على (علیهالسلام) قرار گرفت. همچنین جایزه دوره انتخاب «کتاب سال ولایت» و برخى جوایز و نشانهاى علمى - فرهنگى دیگر به آن تعلق گرفت.
پس از آن، گروه ترجمه پژوهشکده حوزه و دانشگاه تصمیم به ترجمه این اثر گرفت تا در کمترین زمان ممکن، راه را براى بهرهگیرى فارسىزبانان، این طلایهداران فرهنگ ناب تشیع، از این اثر بگشاید. نتیجه این تصمیم، انتشار نسخه فارسى این کتاب با نام «دانشنامه امیرالمؤمنین بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ» در سال ۱۳۸۲ش، بود که عنوان «ترجمه برگزیده» را در ششمین دوره انتخاب «کتاب سال ولایت» از آن خود کرد.[۱]
این کتاب با یک پیشگفتار، خلاصهاى از سخنان مقام معظم رهبرى درباره کتاب، درآمد و نگاهى به کتاب آغاز شده است. مطالب کتاب در ضمن شانزده بخش و هر بخش مشتمل بر فصولى تدوین شده است. هر فصل، خود، مشتمل بر عناوین متعددى است که بهصورت عدد اعشارى مشخص شده است. کل مباحث کتاب نیز در ضمن ۶۶۸۶ شماره ذکر شده است. شیوه ارائه مباحث بدینگونه است که در یک صفحه متن عربى و در صفحه دیگر ترجمه آن ارائه شده است.
ذکر چند نکته درباره کتاب حاضر ضرورى است:
- این کتاب که از تلفیق دو کتاب موسوعة الإمام علی(ع) و دانشنامه امیرالمؤمنین(ع)، متناسب با نیاز فارسىزبانان آمادهسازى شده است، در واقع ویرایش جدیدى از هر دو نسخه عربى و فارسى کتاب را در خود دارد. از مزیتهاى این اثر، مقابله مجدد متن عربى با منابع، اعرابگذارى کامل متن عربى، بازنگرى ترجمه و بازبینى ویرایش متن فارسى است. بهعلاوه متن عربى و فارسى در کنار هم عرضه شده است و این، امکان مطالعه همزمان هر دو متن را براى استفادهکنندگان فراهم مىسازد.
- از آنجا که بنا بوده در سالهایى که به نام مولا على (علیهالسلام) مزین بوده، متن عربى و ترجمه آن هر دو به سرانجام برسد، از مترجمان متعدد، یارى گرفته شده، که این کار با همه سودمندىاش در بهرهگیرى از زمان، تنوع سبک را تا اندازهاى بر متن فارسى تحمیل کرده است؛ البته تلاش شده تا با بهرهگیرى از کنترل واحد در ویراستارى از آن کاسته شود.
- براى اطمینان بیشتر، ترجمهها توسط افراد دیگرى، غیر از مترجمان، با متن اصلى مقابله شده است، تا در صورتى که کاستىاى هست و یا اشتباهى براى مترجم رخ داده، رفع شود. در پایان کار نیز متن آمادهشده به مؤلف محترم جناب آقاى رىشهرى نیز عرضه شده و اصلاحات و تذکرات ایشان در ترجمه مدّ نظر قرار گرفته است.
- پارهاى مترجمان در ترجمه آیات قرآن از ترجمه دکتر محمدمهدى فولادوند و در ترجمه «نهجالبلاغة» از ترجمه دکتر سید جعفر شهیدی استفاده کردهاند.
- از آنجا که مقالات و توضیحات مندرج در آغاز و انجام بخشها و فصلها، غالباً به فارسى نوشته شده بودند، مترجمان تنها به بازبینى کلى و در پارهاى موارد به هماهنگسازى آنها بسنده کردند.
- در جلد نهم متن عربى، اشعارى از شاعران معروف عرب در وصف امیرمؤمنان (علیهالسلام) آمده است که در برگردان فارسى، تنها شعر شاعران قرون نخست هجرى (تا اواسط قرن چهارم) ترجمه شد و اشعارى از شاعران فارسىزبان، جایگزین ترجمه سایر اشعار گردید.[۲]
- جلد چهاردهم این دانشنامه، به «فهرستها و نمایهها» اختصاص دارد که بر اساس متن فارسى تنظیم شدهاند: فهرست آیات؛ نمایههاى موضوعى؛ فهرست اعلام؛ فهرست ادیان، فرقهها و مذاهب؛ فهرست جمعیتها و قبیلهها؛ فهرست مکانها؛ فهرست زمانها؛ فهرست غریب الحدیث؛ فهرست اشعار و فهرست منابع و مآخذ.
ویژگىهاى کتاب
از آنجا که اطلاع از محتواى هر جلد از کتاب با مراجعه به فهرست امکانپذیر است، در این مجال به ذکر برخى ویژگىهاى کتاب بسنده مىکنیم:
- در نگارش و تدوین این دانشنامه ضمن پرهیز از تکرار و ارجاع به متون همگون، تلاش شده است در عین جامعیت، از افزوننگارى اجتناب و بلکه گزیدهنگارى شود تا کتاب هم خلاصه باشد و هم جامع.
- بهرهبردارى بسیار گسترده از منابع تاریخى و حدیثى فریقین در تبیین شخصیت امام على (علیهالسلام) در زمینه هاى مختلف.
- استفاده از منابع معتبر حدیثى و تاریخى.
- پژوهشگران سیره علوى در این دانشنامه با نزدیک به هفت هزار متن و نص تاریخى و حدیثى درباره على(ع) آشنا خواهند شد. در فصلها و بخشها کوشیده شده است بهتناسب، تحلیلها و نظریههایى طرح گردد و با ارزیابى متون، نکات مهمى در زمینههاى تاریخ و حدیث عرضه شود.
- در گزینش عناوین و عرضه متون در ذیل عناوین، به واقعیتها و نیازهاى امروز توجه شده است.
- مطالب و موضوعات بهگونهاى آورده شده است که همچون یک نمودار درختى، پژوهشگر با نگاهى گذرا به آن، در جریان کلى مسائل کتاب قرار گیرد و با تأمّلى اجمالى مطلوب خود را در آن دریابد.
- براى اینکه پژوهشگر در مراجعه به این دانشنامه و در دستیابى به مقصود براى مسائلى جزئى نیاز به منابع دیگر نداشته باشد و در رسیدن به مطلوب، مسیرى سهل را بپیماید، در مورد اشخاص، مکانها و نکات مبهم متون، در پانوشت توضیحاتى آمده است و نیز الفاظ دشواریاب متون، شرح شدهاند و مکانهاى تاریخى با نقشههایى گویا که بهوسیله متخصصان طراحى شده است، به دقت شناسایى شدهاند.
- در نقل متون تاریخى و حدیثى، اگر متون مورد استناد، از پیامبر خدا و اهلبیت(ع) نقل شده باشند، نام آن بزرگواران یاد مىشود. و اگر متون از غیر پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) نقل شده باشند، در آغاز و یا فرجام، فقط به ارائه منبع نقل، بسنده مىشود.
- در نگارش دانشنامه، سعى شده است تا ادب علمى - پژوهشى در نهایت دقت رعایت شود. کسى که تاریخ اسلام را بهژرفى نگریسته باشد و آثار مکتوب عالمان نحلههاى گوناگون حوزه فرهنگ اسلامى را دیده باشد، مىداند که در میراث مکتوب آنان تا چه حدى درباره تشیع و قله افراشته آن ستم روا شده است و بالطبع بر پیشواى مجاهدان و مخلصان (امام على علیهالسلام) نیز چه با کتمان حقایق و چه با وارونهسازى تاریخ جفا شده است. اما در نگارش این مجموعه، در تحلیلها، اظهار نظرها، تبیینها و مدخلها، هرگز قلم به ناراستىها و درشتگویىها و دشنامها آلوده نشده است.[۳]
پانويس
منابع
- دانشنامه اميرالمؤمنين (ع) بر پايه قرآن، حديث و تاريخ، ج۱.
- معرفی دانشنامه امیرالمومنین علیهالسلام بر پایه قرآن و حدیث، پایگاه حدیث نت.
- نرم افزار حدیث اهل بیت علیهمالسلام، بخش کتابشناسی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
| دائره المعارف ها | * دانشنامه جهان اسلام * دائرة المعارف بزرگ اسلامی * دائرة المعارف قرآن کریم * دانشنامه فرهنگ فاطمی * دانشنامه امام حسین علیه السلام * دانشنامه امیرالمومنین علیه السلام * دانشنامه قرآن و حدیث * دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی * دایرة المعارف فارسی |
| فرهنگ های تخصصی | *فرهنگ قرآن * فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهمالسلام * فرهنگ عاشورا * قاموس قرآن * نثر طوبی * سفینه البحار |
| واژه نامه ها | * المنجد * تاج العروس * جمهرة اللغة * قاموس المحیط * لسان العرب * مجمع البحرین * مفردات قرآن راغب * معجم مقاییس اللغة |
| سرگذشت نامه ها | *ريحانة الادب * روضات الجنات * طبقات اعلام الشیعه * اعیان الشیعه * مجالس المؤمنین * گلشن ابرار * ستارگان حرم * اثر آفرینان |
| کتابشناسی ها | * الذریعه الی تصانیف الشیعه * کشف الظنون * الفهرست ابن ندیم * فهرست کتاب های چاپی فارسی |
| منابع مرجع الکترونیکی | * ویکی شیعه * دانشنامه اسلامی |
