فلاح السائل (کتاب): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۱ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۲۴: سطر ۲۴:
  
 
}}
 
}}
{{بخشی از یک کتاب}}
+
{{بخشی از یک کتاب}}کتاب «فلاح السائل و نجاح المسائل فی عمل الیوم و اللیله» از تألیفات [[سید بن طاووس]] (م، ۶۶۴ ق) است. این کتاب، مشتمل بر دو جزء و شامل ۴۳ فصل است. اولین جزء مشتمل بر سی فصل و شامل [[دعا|ادعیه‌ای]] است که باید میان ظهر و شب خوانده شود؛ جزء دوم مشتمل بر ادعیه‌ای است که از وقت بیدار شدن برای [[نماز شب]] تا قبل از ظهر باید خوانده شود.
  
==فلاح السائل و نجاح المسائل==
+
==مؤلف==
 +
سید رضی الدین علی بن موسی (۵۸۹-۶۶۴ ق)، معروف به [[سید بن طاووس]] از بزرگترین علمای ربانی [[شیعه]] در قرن هفتم بود. او از نوادگان [[امام حسن علیه السلام|امام حسن مجتبى]] و [[امام سجاد علیه السلام|امام سجاد]] (علیهماالسلام) است و در شهر [[حله]] ولادت نمود. جد هفتم ایشان، محمد بن اسحاق، که به خاطر زیبایى و ملاحتش به طاووس مشهور شده بود از [[سادات]] بزرگوار [[مدینه|مدینه]] محسوب مى‌شد. سید بن طاووس نقیب شیعیان در زمان حکومت مغول بر [[بغداد]] بود و وی را به سبب [[تقوا]]، مراقبه فراوان و حالات عرفانی «جمال العارفین» خوانده‌اند. او آثار بسیاری دارد که موضوع غالب آنها [[دعا|ادعیه]] و [[زیارت|زیارات]] است. کتاب [[مقتل]] سید الشهداء او با نام [[اللهوف (کتاب)|لهوف]] نیز معروف است. [[علامه حلی]] و شیخ یوسف سدیدالدین (پدر علامه حلی) از شاگردان سید بن طاووس بودند.
  
في عمل اليوم والليلة، في مجلدين، الاول في اعمال الزوال إلى ان نيام، والثانى في اعمال ما بعد الاستيقاظ من النوم إلى الزوال. للسيد الاجل على بن طاووس الحلى 664 ينقل عنه في (البحار) والموجود عند (الطهراني بسامراء) و (سپهسالار) و غيره، المجلد الاول محتويا على ثلاين فصلا، و فى اوله فهرس الفصول المذكورة، و فهرس فصول المجلد الثاني ايضا، و مجموع فصول ثلاث و اربعون فصلا.
+
== روش تألیف کتاب ==
 +
مؤلف درباره روش تألیف این کتاب مى گوید:
  
اوله: احمد الله جل جلاله بلسان و جنات وجودهما من جود المولى المعبود و موادهما من كرم ذلك المالك المحمود... و ذكر في اوله ثلاثة من طرق روايته، اولها ما رواه عن الشيخ حسين بن احمد السوراوى، اجازة في [[جمادی الثانی]] 609 عن محمد بن ابى القاسم الطبري، عن ابى على بن الشيخ الطوسى، ثانيها ما رواه عن الشيخ على بن يحيى الحناط الحلى، اجازة في [[ربیع الاول]] 609 عن عربي بن مسافر عن محمد بن ابى القاسم الطبري عن ابى على، و ثالثها ما رواه عن الشيخ اسعد بن عبدالقاهر الاصفهانى في [[صفر]] 635 رواية عامة للكتب والاصول والمصنفات، عن ابى الفرج على بن السعيد ابى الحسن الراوندي، عن الشيخ ابي جعفر محمد بن على بن الحسن الحلبي، عن الشيخ الطوسى.
+
«باید توجه داشت که پیش از شروع به تألیف این کتاب، سیاهه و پیش نویسى که از قبل آماده و مهیا کرده باشم نداشتم، بلکه ناسخ را در نزد خود حاضر مى ساختم و شروع به نوشتن برگى از کتاب مى نمودم، سپس آن را به او مى دادم و وى از روى آن مى نوشت، و به همین صورت ورقه به ورقه مى نوشتم و به او مى دادم، و وى یکى بعد از دیگرى از روى آنها مى نوشت. البته من کارهاى دیگرى غیر از نوشتن این کتاب داشتم، که مانع از تصنیف آن مى شد، و علت آن بود که تألیف آن را در ماه [[رجب]] و [[شعبان]] و ماه [[رمضان]] شروع کردم، و در این ماه ها وظایف و اعمال عبادى بسیارى است که بیشتر اوقات انسان را فرامى گیرد، لذا وقت نمى کردم که کتاب را کرّاس به کرّاس (دفتر) بنگارم، زیرا در این صورت نسخه بردارى از آن ممکن نمى شد. و علاوه بخشى از اوقاتم نیز به برآوردن حوایج مردم بر اساس دستور خداوند جل جلاله صرف مى شد؛ ولى با این همه خداوند جل جلاله درهاى قدرت را براى نگارش چیزى که تصمیم بر اتمام و انجام آن را داریم - یعنى تتمه ها و مکمل هاىِ کتاب «[[مصباح المتهجد (کتاب)|مِصْباحُ الْمُتَهَجِّد]]» و امور مهمّى که به مصلحت [[عبادت]] کنندگان است - گشود.
  
و فى فصل مقدمات الطهارة و بيان الغسل، ذكر غسل الميت، ثم ذكر احكام الاموات مفصلا، إلى صلاة ليلة الدفن و زيارة القبور، و ذكر في اوله (مصباح المتهجد) لشيخ الطائفة الطوسى و انه عزم على الزيادة عليه، بما يختاره مما يأذن الله جل جلاله، في اظهاره من اسراره، و ان يسميه ب‍ (كتاب المهمات في صلاح المتعبد والتتمات) ل‍ (مصباح المتهجد) و ان يجعله في عشر مجلدات، الاول والثانى منها هذا يعنى (فلاح السائل) والثالث (زهرة الربيع) والرابع (جمال الاسبوع) والخامس (الدروع الواقية) والسادس (مضمار السباق واللحاق) والسابع (مسالك المحتاج) والثامن والتاسع (الاقبال بالاعمال) والعاشر (السعادات بالعبادات). و مر للمؤلف في هذا الجزء (غياث السلطان الورى) و (الفتن والملاحم).
+
بنابراین، اگر کسى در آن نقصى یافت، امورى که ذکر نمودیم مانند عجله داشتن و تنگى وقت، خود عذر ما را مى خواهد، و اگر آن را کامل و برتر یافت، تنها سپاسگزار خداوند جل جلاله باشد، زیرا او جل جلاله بود که قدرت بر آن را به ما ارزانى داشت، و چشم خواسته هایمان را براى رسیدن به مقاصدمان روشن نمود. لذا مى گویم: اگر بر این کتاب ما دسترسى پیدا کردى، شاید امورى مانند راهنمایى و هدایت به جلال الهى، و راهنمایى بر لزوم عنایت داشتن به اقبال و توجه خداوند بر بنده، و گشودن راه تحقیق و دسترسى به حقیقت براى اهل توفیق بیابى، که موجب گردد گمان کنى این ها از جستجو و تلاش و کوشش ماست، چنین نیست، بلکه همه از فضل خداوندگار مهربان و دلسوز نشأت گرفته است.
  
این کتاب، مشتمل بر دو جزء و شامل 43 فصل است. اولین جزء مشتمل بر سی فصل و شامل ادعیه‌ای است که باید میان ظهر و شب خوانده شود؛ جزء دوم مشتمل بر ادعیه‌ای است که از وقت بیدار شدن برای [[نماز شب]] تا قبل از ظهر باید خوانده شود.
+
بر این پایه، اگر از این سخنان و اعمال بهره بردى، به شکرگزارى و سپاس خداوند جل جلاله و تعظیم آن مقام بزرگوار بسنده کن، و به جاى آن به یاد و شکر و سپاس من مشغول مباش، تا مبادا به جاى اشتغال به مالک به بنده اشتغال داشته، و خود را در راه هاى خطرناک به خطر انداخته، و متعرض امورى که موجب هلاکت و گمراهى است گردى. زیرا خداوند جل جلاله مى فرماید: «وَلَوْلا فَضْلُ اللّهِ عَلَیکمْ وَ رَحْمَتُهُ، ما زَکى مِنْکمْ مِنْ احَدٍ ابَداً»؛ و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود، بى گمان هیچ کس از شما هیچ گاه پاکیزه نمى گردید. و نیز او جل جلاله مى فرماید: «وَ ما بِکمْ مِنْ نِعْمَةٍ، فَمِنَ اللّهِ» و هر نعمتى در وجود شماست، از خداوند است. براى بنده او، یعنى مؤلف این کتاب نیز - که خداوند سبحان او را از نیستى، به وجود آورده و از حال ناتوانى و کمبود به سوى توانایى انتقال داده - به تحقیق ثابت شده که اگر فضل و رحمت مولایش بر او نبود، به هیچ یک از چیزهایى که به راهنمایى او بدان و اصل گردیده، نایل نمى شد، و مسلماً هیچ نعمتى براى او نیست مگر این که به فضل آن خداوندگار معبود، و از درهاى رحمت و جود او نشأت گرفته است. حال که مالک و مملوک (یعنى خداوند جل جلاله و مؤلف) بر صحت این مطلب اتفاق دارند (که نگارش مطالب کتاب از خداست، نه مؤلف)، پس چگونه تو با این گفتار مخالفت نموده و مى گویى آن ها از برترى مملوک و بنده مى باشد، بنده اى که خداوند او را به ترتیب مراحل آفرینش از خاک، و گِل، و گِل سیاه بدبوى متغیر، و آب پست، و نطفه، و خون بسته، و تکه گوشت، و جنین و شیرخوار و جوان آفریده، و در همه این مراحل اگر مولاى او با رحمت هایش بر او تفضل نمى فرمود، سپس آن چه را که به او عنایت فرموده و ارزانى داشته تکمیل نمى نمود، و آن چه را که نمى دانست به انسان نمى آموخت، این بنده نسبت به وجود خود جاهل و نادان بود.
  
'''روش تأليف اين كتاب از زبان مولف'''
+
قابل توجه است که وقتى این کتاب را شروع کردم، تصمیم من این بود که تنها مطالب افزون بر مِصْباح را در آن بیاورم، و امور دیگر را نقل نکنم، ولى دیدم که در این صورت کتاب، نسبت به آن چه مقصود من است، کامل نخواهد بود. لذا تصمیم گرفتم که آن را براى طالبان عمل - یعنى عارفانى که به شرافت بندگى خداوندى که سلطان بندگان است آگاهى دارند، و در آمادگى براى روز [[معاد]] مى کوشند - به صورت کتابى کامل و کافى مرتب گردانم.»
  
اينك مى گويم: بايد توجه داشت كه پيش از شروع به تأليف اين كتاب، سياهه و پيش نويسى كه از قبل آماده و مهيا كرده باشم نداشتم، بلكه ناسخ را در نزد خود حاضر مى ساختم و شروع به نوشتن برگى از كتاب مى نمودم، سپس آن را به او مى دادم و وى از روى آن مى نوشت، و به همين صورت ورقه به ورقه مى نوشتم و به او مى دادم، و وى يكى بعد از ديگرى از روى آن ها مى نوشت.
+
== فهرست فصل‌هاى کتاب ==
 +
سید بن طاووس در این مورد می گوید:  
  
البته من كارهاى ديگرى غير از نوشتن اين كتاب داشتم، كه مانع از تصنيف آن مى شد، و علت آن بود كه تأليف آن را در ماه [[رجب]] و [[شعبان]] و ماه [[رمضان]] شروع كردم، و در اين ماه ها وظايف و [[اعمال عبادى]] بسيارى است كه بيشتر اوقات انسان را فرامى گيرد، لذا وقت نمى كردم كه كتاب را كُرّاس به كرّاس(18) بنگارم، زيرا در اين صورت نسخه بردارى از آن ممكن نمى شد.  
+
«فصل هاى جزء اول و دوم کتاب بدین قرار است که در اوایل آن ذکر مى کنم، تا هر کس هر مطلبى را خواست بازشناخته و آن را به صورتى که نزدیکتر به صواب است جستجو کند. و از آن جا که بیشتر اعمال شبانه روز دربردارنده [[نماز]] و [[دعا]] است، لذا شایسته است که ما نیز این کتاب را با بیان مطالبى از ترغیب و تشویق به آن دو آغاز کنیم، و عقل ها و دل ها را به آن دو متوجه نماییم.
  
و علاوه بخشى از اوقاتم نيز به برآوردن نمودن حوايج مردم بر اساس دستور خداوند جل جلاله صرف مى شد؛ ولى با اين همه خداوند جل جلاله درهاى قدرت را براى نگارش چيزى كه تصميم بر اتمام و انجام آن را داريم - يعنى تتمه ها و مكمل هاىِ كتاب مِصْباحُ الْمُتَهَجِّد و امور مهمّى كه به مصلحت [[عبادت]] كنندگان است - گشود.
+
*فصل اول: تعظیم نماز و این که هر کس در انجام آن کوتاهى کند از بزرگترین جنایتکاران است.
  
بنابراين، اگر كسى در آن نقصى يافت، امورى كه ذكر نموديم مانند عجله داشتن و تنگى وقت، خود عذر ما را مى خواهد، و اگر آن را كامل و برتر يافت، تنها سپاسگزار خداوند جل جلاله باشد، زيرا او جل جلاله بود كه قدرت بر آن را به ما ارزانى داشت، و چشم خواسته هايمان را براى رسيدن به مقاصدمان روشن نمود.
+
*فصل دوم: کیفیت نمازى که انسان را از کردار و گفتار زشت و ناپسند بازمى دارد، و بیان بزرگترین شرط نماز.
  
لذا مى گويم : اگر بر اين كتاب ما دسترسى پيدا كردى، شايد امورى مانند راهنمايى و هدايت به جلال الهى، و راهنمايى بر لزوم عنايت داشتن به اقبال و توجه خداوند بر بنده، و گشودن راه تحقيق و دسترسى به حقيقت براى اهل توفيق بيابى، كه موجب گردد گمان كنى اين ها از جستجو و تلاش و كوشش ماست، چنين نيست، بلكه همه از فضل خداوندگار مهربان و دلسوز نشأت گرفته است.
+
*فصل سوم: فضیلت دعا با استفاده از الفاظ صریح [[قرآن]].
  
بر اين پايه، اگر از اين سخنان و اعمال بهره بردى، به شكرگزارى و سپاس ‍ خداوند جل جلاله و تعظيم آن مقام بزرگوار بسنده كن، و به جاى آن به ياد و شكر و سپاس من مشغول مباش، تا مبادا به جاى اشتغال به مالك به بنده اشتغال داشته، و خود را در راه هاى خطرناك به خطر انداخته، و متعرض امورى كه موجب هلاكت و گمراهى است گردى. زيرا خداوند جل جلاله مى فرمايد:
+
*فصل چهارم: روایاتى صریح و روشن در فضیلت دعا.
  
«وَلَوْلا فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ، ما زَكى مِنْكُمْ مِنْ اءَحَدٍ اءَبَداً»(19)؛ و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود، بى گمان هيچ كس از شما هيچ گاه پاكيزه نمى گرديد.
+
*فصل پنجم: برتر بودن دعا و [[مناجات]] با خداوند رحمان از [[تلاوت قرآن|تلاوت]] کلام عظیم الشأن خداوند جل جلاله.
  
و نيز او جل جلاله مى فرمايد: «وَ ما بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ، فَمِنَ اللّهِ»(20)؛ و هر نعمتى در وجود شماست، از خداوند است.
+
*فصل ششم: امورى که از دیدگاه [[عقل]] شایسته است دعا کننده آن ها را رعایت کند.
  
براى بنده او، يعنى مؤلف اين كتاب نيز - كه خداوند سبحان او را از نيستى، به وجود آورده و از حال ناتوانى و كمبود به سوى توانايى انتقال داده - به تحقيق ثابت شده كه اگر فضل و رحمت مولايش بر او نبود، به هيچ يك از چيزهايى كه به راهنمايى او بدان و اصل گرديده، نايل نمى شد، و مسلماً هيچ نعمتى براى او نيست مگر اين كه به فضل آن خداوندگار معبود، و از درهاى رحمت وجُودِ او نشأت گرفته است.
+
*فصل هفتم: امورى که سزاوار است دعا کننده از نظر روایات به آن ها آراسته باشد.
  
حال كه مالك و مملوك (يعنى خداوند جل جلاله و مؤلف) بر صحت اين مطلب اتفاق دارند (كه نگارش مطالب كتاب از خداست، نه مؤلف)، پس چگونه تو با اين گفتار مخالفت نموده و مى گويى آن ها از برترى مملوك و بنده مى باشد، بنده اى كه خداوند او را به ترتيب [[مراحل آفرينش]] از خاك، و گِل، و گِل سياه بدبوى متغير، و آب پست، و نطفه، و خون بسته، و تكه گوشت، و جنين و شيرخوار و جوان آفريده، و در همه اين مراحل اگر مولاى او با رحمت هايش بر او تفضل نمى فرمود، سپس آن چه را كه به او عنايت فرموده و ارزانى داشته تكميل نمى نمود، و آن چه را كه نمى دانست به انسان نمى آموخت، اين بنده نسبت به وجود خود جاهل و نادان بود.
+
*فصل هشتم: ذکر فواید محافظت بر مناجات بسیار با خداوند، و فضیلت دعا کردن در غیاب برادران دینى، و دعا براى پیشوایان رهایى بخش علیهم السلام.
  
قابل توجه است كه وقتى اين كتاب را شروع كردم، تصميم من اين بود كه تنها مطالب افزون بر مِصْباح را در آن بياورم، و امور ديگر را نقل نكنم، ولى ديدم كه در اين صورت كتاب، نسبت به آن چه مقصود من است، كامل نخواهد بود. لذا تصميم گرفتم كه آن را براى طالبان عمل - يعنى عارفانى كه به شرافت بندگى خداوندى كه سلطان بندگان است آگاهى دارند، و در آمادگى براى روز [[معاد]] مى كوشند - به صورت كتابى كامل و كافى مرتب گردانم.
+
*فصل نهم: مقدمات [[طهارت]] و کیفیت آبى که در خور طهارت نماز است.
  
'''فهرست جزء اول و دوم كتاب'''
+
*فصل دهم: کیفیت طهارت با استفاده از آن چه که عقل از مقصود [[پیامبر اسلام|حضرت رسول]] صلی الله علیه و آله براى کمال پذیرش عمل درک مى کند.
  
فصل هاى جزء اول و دوم كتاب بدين قرار است كه در اوايل آن ذكر مى كنم، تا هر كس هر مطلبى را خواست بازشناخته و آن را به صورتى كه نزديكتر به صَواب است جستجو كند. و از آن جا كه بيشتر اعمال شبانه روز دربردارنده [[نماز]] و [[دعا]]ست، لذا شايسته است كه ما نيز اين كتاب را با بيان مطالبى از ترغيب و تشويق به آن دو آغاز كنيم، و عقل ها و دل ها را به آن دو متوجه نماييم.
+
*فصل یازدهم: کیفیت طهارت به آب، با استفاده از روایات.
  
* فصل اول: تعظيم نماز و اين كه هر كس در انجام آن كوتاهى كند از بزرگترين جنايتكاران است.
+
*فصل دوازدهم: کیفیت خاک و دیگر چیزهایى که جانشین آن مى شود، و طهارت از حَدَث اصغر به آن در صورت عدم امکان طهارت با آب.
  
* فصل دوم: كيفيت نمازى كه انسان را از كردار و گفتار زشت و ناپسند بازمى دارد، و بيان بزرگترين شرط نماز.
+
*فصل سیزدهم: کیفیت طهارت و [[غسل]] با آب، از دیدگاه عقل و نقل.
  
* فصل سوم: فضيلت دعا با استفاده از الفاظ صريح [[قرآن]].
+
*فصل چهاردهم: کیفیت طهارت و تیمم کردن با خاک به جاى غسل در صورت عدم امکان طهارت با آب، و نیز گزینش لباس و مکان نماز، و ذکر دعاهاى داخل شدن در [[مسجد]] و رو به [[قبله]] ایستادن با استفاده از روایات.
  
* فصل چهارم: رواياتى صريح و روشن در فضيلت دعا.
+
*فصل پانزدهم: تعیین نخستین نمازى که بر بندگان واجب شده و این که آن همان صَلوةِ وُسْطى است.
  
* فصل پنجم: برتر بودن دعا و [[مناجات]] با خداوند رحمان از تلاوت كلام عظيم الشأن خداوند جل جلاله.
+
*فصل شانزدهم: امورى که شایسته است هنگام زوال آفتاب و ظهر بدان عمل شود.
  
* فصل ششم: امورى كه از ديدگاه [[عقل]] شايسته است دعا كننده آن ها را رعايت كند.
+
*فصل هفدهم: نافله هاى [[نماز ظهر]] و پاره اى از اسرار نماز.
  
* فصل هفتم: امورى كه سزاوار است دعا كننده از نظر روايات به آن ها آراسته باشد.
+
*فصل هیجدهم: کیفیت [[اذان]] و [[اقامه]] و بعضى از اسرار آن دو.
  
* فصل هشتم: ذكر فوايد محافظت بر مناجات بسيار با خداوند، و فضيلت دعا كردن در غياب برادران دينى، و دعا براى پيشوايان رهايى بخش عليهم السلام.
+
*فصل نوزدهم: کیفیت نماز ظهر و بخشى از اسرار و تعقیبات آن و دو [[سجده]] شکر و امور بعد از آن.
  
* فصل نهم: مقدمات طهارت و كيفيت آبى كه در خور [[طهارت نماز]] است.
+
*فصل بیستم: نافله هاى [[نماز عصر]] و گوشه اى از اسرار آن.
  
* فصل دهم: كيفيت طهارت با استفاده از آن چه كه عقل از مقصود حضرت رسول صلی الله علیه و آله براى كمال پذيرش عمل درك مى كند.
+
*فصل بیست و یکم: نماز عصر و اشاره به شرح و تعقیب آن.
 +
*فصل بیست و دوم: دعاى هنگام غروب آفتاب، و اصلاح نامه عمل که دو [[فرشته]] گمارده شده بر انسان ثبت نموده اند، و بیان آن چه که شایسته است در پایان روز انجام شود، تا نامه عمل به خداوندى که به تمام نهانی ها آگاه است، عرضه شود.
  
* فصل يازدهم: كيفيت طهارت به آب، با استفاده از روايات.
+
*فصل بیست و سوم: پیرامون ملاقات با دو فرشته نگاهبان اعمال در آغاز شب، و درباره کیفیت [[نماز مغرب]] و ذکر شرح و تعقیب آن.
  
* فصل دوازدهم: كيفيت خاك و ديگر چيزهايى كه جانشين آن مى شود، و طهارت از حَدَث اصغر به آن در صورت عدم امكان طهارت با آب.
+
*فصل بیست و چهارم: نوافل نماز مغرب و دعاهاى بین و در تعقیب آن ها.
  
* فصل سيزدهم: كيفيت طهارت و [[غسل]] با آب، از ديدگاه عقل و نقل.
+
*فصل بیست و پنجم: نمازهایى که بین نافله هاى نماز مغرب و عشاء خوانده مى شود.
  
* فصل چهاردهم: كيفيت طهارت و تيمم كردن با خاك به جاى غسل در صورت عدم امكان طهارت با آب، و نيز گزينش [[لباس و مكان نماز]]، و ذكر دعاهاى داخل شدن در [[مسجد]] و رو به [[قبله]] ايستادن با استفاده از روايات.
+
*فصل بیست و ششم: [[نماز عشا|نماز عشاء]] و تعقیب آن.
  
* فصل پانزدهم: تعيين نخستين نمازى كه بر بندگان واجب شده و اين كه آن همان صَلوةِ وُسْطى است.
+
*فصل بیست و هفتم: نماز فرج بعد از نماز عشاء.
  
* فصل شانزدهم: امورى كه شايسته است هنگام زوال آفتاب و ظهر بدان عمل شود.
+
*فصل بیست و هشتم: نمازى براى طلب [[رزق|روزى]] و نیز نمازهاى دیگرى که بعد از نماز عشاء خوانده مى شود.
  
* فصل هفدهم: نافله هاى [[نماز ظهر]] و پاره اى از [[اسرار نماز]].
+
*فصل بیست و نهم: نماز وُتَیره و نافله عشاء و تعقیب آن.
  
* فصل هيجدهم: كيفيت اذان و اقامه و بعضى از اسرار آن دو.
+
*فصل سى ام: امورى که شایسته است پیش از خواب و یا هنگام بیدار شدن در اثناى خواب و پیش از برخاستن و نشستن بدان عمل شود. و این فصل، آخر جزء اول کتاب است.
  
* فصل نوزدهم: كيفيت نماز ظهر و بخشى از اسرار و تعقيبات آن و دو [[سجده شكر]] و امور بعد از آن.
+
اینک مى گوییم: جزء دوم کتاب به این قرار خواهد بود:
  
* فصل بيستم: نافله هاى نماز عصر و گوشه اى از اسرار آن.
+
*فصل سى و یکم: امورى که شایسته است هنگام بیدار شدن از خواب و نشستن عمل شود. خواه نماز نافله شب بخواند یا نخواند.
  
* فصل بيست و يكم: نماز عصر و اشاره به شرح و تعقيب آن.
+
*فصل سى و دوم: امورى که سزاوار است انسان پس از برخاستن از خواب و عمل نمودن به آن چه که در فصل قبل گذشته، و هنگام خواندن نافله شب بدان عمل نماید، و ذکر پاره اى از فضایل [[نماز شب]].
  
فصل بيست و دوم: دعاى هنگام غروب آفتاب، و اصلاح نامه عمل كه دو فرشته گمارده شده بر انسان ثبت نموده اند، و بيان آن چه كه شايسته است در پايان روز انجام شود، تا نامه عمل به خداوندى كه به تمام نهاني ها آگاه است، عرضه شود.
+
*فصل سى و سوم: یک [[نماز]] و درخواست ها و امور مهم و دعاهاى شب، و دو رکعت نمازى که مولایمان [[امام زین العابدین]] علیه السلام پیش از شروع نماز شب انجام مى داده است.
  
* فصل بيست و سوم: پيرامون ملاقات با دو فرشته نگاهبان اعمال در آغاز شب، و درباره كيفيت نماز مغرب و ذكر شرح و تعقيب آن.
+
*فصل سى و چهارم: کیفیت نماز شب و بخشى از دعاهاى آن و دعاى [[نماز وتر]] و دو [[رکعت|رکعت]] فجر نخست.
  
* فصل بيست و چهارم: نوافل نماز مغرب و دعاهاى بين و در تعقيب آن ها.
+
*فصل سى و پنجم: خداحافظى با دو فرشته نگاهبان بر انسان و اصلاح نامه عمل، که آن دو در شب نوشته اند.
  
* فصل بيست و پنجم: نمازهايى كه بين نافله هاى نماز مغرب و عشاء خوانده مى شود.
+
*فصل سى و ششم: کیفیت [[نماز صبح]] و ذکر تعقیبات آن.
  
* فصل بيست و ششم: نماز عشاء و تعقيب آن.
+
*فصل سى و هفتم: دعاى وقت نگاه کردن به آفتاب.
  
* فصل بيست و هفتم: نماز فرج بعد از نماز عشاء.
+
*فصل سى و هشتم: دعایى براى امور مهم، هنگام سه ساعت مانده به ظهر.
  
* فصل بيست و هشتم: نمازى براى طلب روزى و نيز نمازهاى ديگرى كه بعد از نماز عشاء خوانده مى شود.
+
*فصل سى و نهم: نماز و دعایى پیش از زوال براى عافیت و در امان ماندن از هر چیزى که انسان از آن بیم و هراس دارد.
  
* فصل بيست و نهم: نماز وُتَيْره و نافله عشاء و تعقيب آن.
+
*فصل چهلم: نمازى در هنگام ظهر براى حفظ جان و دین و دنیا و اهل و مال.
  
* فصل سى ام: امورى كه شايسته است پيش از خواب و يا هنگام بيدار شدن در اثناى خواب و پيش از برخاستن و نشستن بدان عمل شود. و اين فصل، آخر جزء اول كتاب است.
+
*فصل چهل و یکم: دعاهاى ساعت هاى روز.
  
اينك مى گوييم: جزء دوم كتاب به اين قرار خواهد بود:
+
*فصل چهل و دوم: ترتیب نماز مسافر، و واجبات و مستحبات مسافر در شبانه روز.
  
* فصل سى و يكم: امورى كه شايسته است هنگام بيدار شدن از خواب و نشستن عمل شود. خواه [[نماز نافله شب]] بخواند يا نخواند.
+
*فصل چهل و سوم: فضایل قرائت [[سوره]] هاى قرآن، (زیرا انسان در اعمال شبانه روز ناچار از خواندن قرآن - در نمازهاى واجب و مستحب - است.)
  
* فصل سى و دوم: امورى كه سزاوار است انسان پس از برخاستن از خواب و عمل نمودن به آن چه كه در فصل قبل گذشته، و هنگام خواندن نافله شب بدان عمل نمايد، و ذكر پاره اى از فضايل [[نماز شب]].
+
این بود ذکر اجمالى فصل هاى جزء اول و دوم این کتاب که شرح و توضیح آن ها براى کسانى که با انجام این امور خواهان سعادت و نیک بختى هستند، کفایت مى کند.»
 
 
* فصل سى و سوم: يك [[نماز]] و درخواست ها و امور مهم و دعاهاى شب، و دو ركعت نمازى كه مولايمان [[امام زین العابدین]] علیه السلام پيش از شروع نماز شب انجام مى داده است.
 
 
 
* فصل سى و چهارم: كيفيت نماز شب و بخشى از دعاهاى آن و دعاى [[نماز وتر]] و دو ركعت فجر نخست.
 
 
 
* فصل سى و پنجم: خداحافظى با دو فرشته نگاهبان بر انسان و اصلاح نامه عمل، كه آن دو در شب نوشته اند.
 
 
 
* فصل سى و ششم: كيفيت [[نماز صبح]] و ذكر تعقيبات آن.
 
 
 
* فصل سى و هفتم: دعاى وقت نگاه كردن به آفتاب.
 
 
 
* فصل سى و هشتم: دعايى براى امور مهم، هنگام سه ساعت مانده به ظهر.
 
 
 
* فصل سى و نهم: نماز و دعايى پيش از زوال براى عافيت و در امان ماندن از هر چيزى كه انسان از آن بيم و هراس دارد.
 
 
 
* فصل چهلم: نمازى در هنگام ظهر براى حفظ جان و دين و دنيا و اهل و مال.
 
 
 
* فصل چهل و يكم: دعاهاى ساعت هاى روز.
 
 
 
* فصل چهل و دوم: ترتيب نماز مسافر، و واجبات و مستحبات مسافر در شبانه روز.
 
 
 
* فصل چهل و سوم: فضايل قرائت سوره هاى قرآن، (زيرا انسان در اعمال شبانه روز ناچار از خواندن قرآن - در [[نمازهاى واجب و مستحب]] - است.)
 
 
 
اين بود ذكر اجمالى فصل هاى جزء اول و دوم اين كتاب كه شرح و توضيح آن ها براى كسانى كه با انجام اين امور خواهان سعادت و نيك بختى هستند، كفايت مى كند.
 
  
 
==منابع==
 
==منابع==
الذریعه، جلد 16، صفحه 302 و مقدمه کتاب فلاح السائل.
 
  
==متن کتاب فلاح السائل و نجاح المسائل في عمل اليوم و الليلة==
+
* [[الذریعه الی تصانیف الشیعه|الذریعه]]، جلد ۱۶، صفحه ۳۰۲.
*[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/43110/ کتاب فلاح السائل]
+
* مقدمه کتاب فلاح السائل.
  
 +
==متن کتاب ==
 +
[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/43110/ '''فلاح السائل و نجاح المسائل''']
 
[[رده:منابع حدیثی]]
 
[[رده:منابع حدیثی]]
 
[[رده:منابع زیارات و ادعیه]]
 
[[رده:منابع زیارات و ادعیه]]
 
[[رده:آثار سید بن طاووس]]
 
[[رده:آثار سید بن طاووس]]
 
{{حدیث}}
 
{{حدیث}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۸ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۱۴

فلاح السائل.jpg
نویسنده ابن طاووس
موضوع احادیث شیعه
زبان عربی
تعداد جلد 1
محقق غلام‌ حسین‌ المجیدی

کتاب فلاح السائل

این مدخل از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon book.jpg

محتوای فعلی بخشی از یک کتاب متناسب با عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)

کتاب «فلاح السائل و نجاح المسائل فی عمل الیوم و اللیله» از تألیفات سید بن طاووس (م، ۶۶۴ ق) است. این کتاب، مشتمل بر دو جزء و شامل ۴۳ فصل است. اولین جزء مشتمل بر سی فصل و شامل ادعیه‌ای است که باید میان ظهر و شب خوانده شود؛ جزء دوم مشتمل بر ادعیه‌ای است که از وقت بیدار شدن برای نماز شب تا قبل از ظهر باید خوانده شود.

مؤلف

سید رضی الدین علی بن موسی (۵۸۹-۶۶۴ ق)، معروف به سید بن طاووس از بزرگترین علمای ربانی شیعه در قرن هفتم بود. او از نوادگان امام حسن مجتبى و امام سجاد (علیهماالسلام) است و در شهر حله ولادت نمود. جد هفتم ایشان، محمد بن اسحاق، که به خاطر زیبایى و ملاحتش به طاووس مشهور شده بود از سادات بزرگوار مدینه محسوب مى‌شد. سید بن طاووس نقیب شیعیان در زمان حکومت مغول بر بغداد بود و وی را به سبب تقوا، مراقبه فراوان و حالات عرفانی «جمال العارفین» خوانده‌اند. او آثار بسیاری دارد که موضوع غالب آنها ادعیه و زیارات است. کتاب مقتل سید الشهداء او با نام لهوف نیز معروف است. علامه حلی و شیخ یوسف سدیدالدین (پدر علامه حلی) از شاگردان سید بن طاووس بودند.

روش تألیف کتاب

مؤلف درباره روش تألیف این کتاب مى گوید:

«باید توجه داشت که پیش از شروع به تألیف این کتاب، سیاهه و پیش نویسى که از قبل آماده و مهیا کرده باشم نداشتم، بلکه ناسخ را در نزد خود حاضر مى ساختم و شروع به نوشتن برگى از کتاب مى نمودم، سپس آن را به او مى دادم و وى از روى آن مى نوشت، و به همین صورت ورقه به ورقه مى نوشتم و به او مى دادم، و وى یکى بعد از دیگرى از روى آنها مى نوشت. البته من کارهاى دیگرى غیر از نوشتن این کتاب داشتم، که مانع از تصنیف آن مى شد، و علت آن بود که تألیف آن را در ماه رجب و شعبان و ماه رمضان شروع کردم، و در این ماه ها وظایف و اعمال عبادى بسیارى است که بیشتر اوقات انسان را فرامى گیرد، لذا وقت نمى کردم که کتاب را کرّاس به کرّاس (دفتر) بنگارم، زیرا در این صورت نسخه بردارى از آن ممکن نمى شد. و علاوه بخشى از اوقاتم نیز به برآوردن حوایج مردم بر اساس دستور خداوند جل جلاله صرف مى شد؛ ولى با این همه خداوند جل جلاله درهاى قدرت را براى نگارش چیزى که تصمیم بر اتمام و انجام آن را داریم - یعنى تتمه ها و مکمل هاىِ کتاب «مِصْباحُ الْمُتَهَجِّد» و امور مهمّى که به مصلحت عبادت کنندگان است - گشود.

بنابراین، اگر کسى در آن نقصى یافت، امورى که ذکر نمودیم مانند عجله داشتن و تنگى وقت، خود عذر ما را مى خواهد، و اگر آن را کامل و برتر یافت، تنها سپاسگزار خداوند جل جلاله باشد، زیرا او جل جلاله بود که قدرت بر آن را به ما ارزانى داشت، و چشم خواسته هایمان را براى رسیدن به مقاصدمان روشن نمود. لذا مى گویم: اگر بر این کتاب ما دسترسى پیدا کردى، شاید امورى مانند راهنمایى و هدایت به جلال الهى، و راهنمایى بر لزوم عنایت داشتن به اقبال و توجه خداوند بر بنده، و گشودن راه تحقیق و دسترسى به حقیقت براى اهل توفیق بیابى، که موجب گردد گمان کنى این ها از جستجو و تلاش و کوشش ماست، چنین نیست، بلکه همه از فضل خداوندگار مهربان و دلسوز نشأت گرفته است.

بر این پایه، اگر از این سخنان و اعمال بهره بردى، به شکرگزارى و سپاس خداوند جل جلاله و تعظیم آن مقام بزرگوار بسنده کن، و به جاى آن به یاد و شکر و سپاس من مشغول مباش، تا مبادا به جاى اشتغال به مالک به بنده اشتغال داشته، و خود را در راه هاى خطرناک به خطر انداخته، و متعرض امورى که موجب هلاکت و گمراهى است گردى. زیرا خداوند جل جلاله مى فرماید: «وَلَوْلا فَضْلُ اللّهِ عَلَیکمْ وَ رَحْمَتُهُ، ما زَکى مِنْکمْ مِنْ احَدٍ ابَداً»؛ و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود، بى گمان هیچ کس از شما هیچ گاه پاکیزه نمى گردید. و نیز او جل جلاله مى فرماید: «وَ ما بِکمْ مِنْ نِعْمَةٍ، فَمِنَ اللّهِ» و هر نعمتى در وجود شماست، از خداوند است. براى بنده او، یعنى مؤلف این کتاب نیز - که خداوند سبحان او را از نیستى، به وجود آورده و از حال ناتوانى و کمبود به سوى توانایى انتقال داده - به تحقیق ثابت شده که اگر فضل و رحمت مولایش بر او نبود، به هیچ یک از چیزهایى که به راهنمایى او بدان و اصل گردیده، نایل نمى شد، و مسلماً هیچ نعمتى براى او نیست مگر این که به فضل آن خداوندگار معبود، و از درهاى رحمت و جود او نشأت گرفته است. حال که مالک و مملوک (یعنى خداوند جل جلاله و مؤلف) بر صحت این مطلب اتفاق دارند (که نگارش مطالب کتاب از خداست، نه مؤلف)، پس چگونه تو با این گفتار مخالفت نموده و مى گویى آن ها از برترى مملوک و بنده مى باشد، بنده اى که خداوند او را به ترتیب مراحل آفرینش از خاک، و گِل، و گِل سیاه بدبوى متغیر، و آب پست، و نطفه، و خون بسته، و تکه گوشت، و جنین و شیرخوار و جوان آفریده، و در همه این مراحل اگر مولاى او با رحمت هایش بر او تفضل نمى فرمود، سپس آن چه را که به او عنایت فرموده و ارزانى داشته تکمیل نمى نمود، و آن چه را که نمى دانست به انسان نمى آموخت، این بنده نسبت به وجود خود جاهل و نادان بود.

قابل توجه است که وقتى این کتاب را شروع کردم، تصمیم من این بود که تنها مطالب افزون بر مِصْباح را در آن بیاورم، و امور دیگر را نقل نکنم، ولى دیدم که در این صورت کتاب، نسبت به آن چه مقصود من است، کامل نخواهد بود. لذا تصمیم گرفتم که آن را براى طالبان عمل - یعنى عارفانى که به شرافت بندگى خداوندى که سلطان بندگان است آگاهى دارند، و در آمادگى براى روز معاد مى کوشند - به صورت کتابى کامل و کافى مرتب گردانم.»

فهرست فصل‌هاى کتاب

سید بن طاووس در این مورد می گوید:

«فصل هاى جزء اول و دوم کتاب بدین قرار است که در اوایل آن ذکر مى کنم، تا هر کس هر مطلبى را خواست بازشناخته و آن را به صورتى که نزدیکتر به صواب است جستجو کند. و از آن جا که بیشتر اعمال شبانه روز دربردارنده نماز و دعا است، لذا شایسته است که ما نیز این کتاب را با بیان مطالبى از ترغیب و تشویق به آن دو آغاز کنیم، و عقل ها و دل ها را به آن دو متوجه نماییم.

  • فصل اول: تعظیم نماز و این که هر کس در انجام آن کوتاهى کند از بزرگترین جنایتکاران است.
  • فصل دوم: کیفیت نمازى که انسان را از کردار و گفتار زشت و ناپسند بازمى دارد، و بیان بزرگترین شرط نماز.
  • فصل سوم: فضیلت دعا با استفاده از الفاظ صریح قرآن.
  • فصل چهارم: روایاتى صریح و روشن در فضیلت دعا.
  • فصل پنجم: برتر بودن دعا و مناجات با خداوند رحمان از تلاوت کلام عظیم الشأن خداوند جل جلاله.
  • فصل ششم: امورى که از دیدگاه عقل شایسته است دعا کننده آن ها را رعایت کند.
  • فصل هفتم: امورى که سزاوار است دعا کننده از نظر روایات به آن ها آراسته باشد.
  • فصل هشتم: ذکر فواید محافظت بر مناجات بسیار با خداوند، و فضیلت دعا کردن در غیاب برادران دینى، و دعا براى پیشوایان رهایى بخش علیهم السلام.
  • فصل نهم: مقدمات طهارت و کیفیت آبى که در خور طهارت نماز است.
  • فصل دهم: کیفیت طهارت با استفاده از آن چه که عقل از مقصود حضرت رسول صلی الله علیه و آله براى کمال پذیرش عمل درک مى کند.
  • فصل یازدهم: کیفیت طهارت به آب، با استفاده از روایات.
  • فصل دوازدهم: کیفیت خاک و دیگر چیزهایى که جانشین آن مى شود، و طهارت از حَدَث اصغر به آن در صورت عدم امکان طهارت با آب.
  • فصل سیزدهم: کیفیت طهارت و غسل با آب، از دیدگاه عقل و نقل.
  • فصل چهاردهم: کیفیت طهارت و تیمم کردن با خاک به جاى غسل در صورت عدم امکان طهارت با آب، و نیز گزینش لباس و مکان نماز، و ذکر دعاهاى داخل شدن در مسجد و رو به قبله ایستادن با استفاده از روایات.
  • فصل پانزدهم: تعیین نخستین نمازى که بر بندگان واجب شده و این که آن همان صَلوةِ وُسْطى است.
  • فصل شانزدهم: امورى که شایسته است هنگام زوال آفتاب و ظهر بدان عمل شود.
  • فصل هفدهم: نافله هاى نماز ظهر و پاره اى از اسرار نماز.
  • فصل هیجدهم: کیفیت اذان و اقامه و بعضى از اسرار آن دو.
  • فصل نوزدهم: کیفیت نماز ظهر و بخشى از اسرار و تعقیبات آن و دو سجده شکر و امور بعد از آن.
  • فصل بیستم: نافله هاى نماز عصر و گوشه اى از اسرار آن.
  • فصل بیست و یکم: نماز عصر و اشاره به شرح و تعقیب آن.
  • فصل بیست و دوم: دعاى هنگام غروب آفتاب، و اصلاح نامه عمل که دو فرشته گمارده شده بر انسان ثبت نموده اند، و بیان آن چه که شایسته است در پایان روز انجام شود، تا نامه عمل به خداوندى که به تمام نهانی ها آگاه است، عرضه شود.
  • فصل بیست و سوم: پیرامون ملاقات با دو فرشته نگاهبان اعمال در آغاز شب، و درباره کیفیت نماز مغرب و ذکر شرح و تعقیب آن.
  • فصل بیست و چهارم: نوافل نماز مغرب و دعاهاى بین و در تعقیب آن ها.
  • فصل بیست و پنجم: نمازهایى که بین نافله هاى نماز مغرب و عشاء خوانده مى شود.
  • فصل بیست و هفتم: نماز فرج بعد از نماز عشاء.
  • فصل بیست و هشتم: نمازى براى طلب روزى و نیز نمازهاى دیگرى که بعد از نماز عشاء خوانده مى شود.
  • فصل بیست و نهم: نماز وُتَیره و نافله عشاء و تعقیب آن.
  • فصل سى ام: امورى که شایسته است پیش از خواب و یا هنگام بیدار شدن در اثناى خواب و پیش از برخاستن و نشستن بدان عمل شود. و این فصل، آخر جزء اول کتاب است.

اینک مى گوییم: جزء دوم کتاب به این قرار خواهد بود:

  • فصل سى و یکم: امورى که شایسته است هنگام بیدار شدن از خواب و نشستن عمل شود. خواه نماز نافله شب بخواند یا نخواند.
  • فصل سى و دوم: امورى که سزاوار است انسان پس از برخاستن از خواب و عمل نمودن به آن چه که در فصل قبل گذشته، و هنگام خواندن نافله شب بدان عمل نماید، و ذکر پاره اى از فضایل نماز شب.
  • فصل سى و سوم: یک نماز و درخواست ها و امور مهم و دعاهاى شب، و دو رکعت نمازى که مولایمان امام زین العابدین علیه السلام پیش از شروع نماز شب انجام مى داده است.
  • فصل سى و چهارم: کیفیت نماز شب و بخشى از دعاهاى آن و دعاى نماز وتر و دو رکعت فجر نخست.
  • فصل سى و پنجم: خداحافظى با دو فرشته نگاهبان بر انسان و اصلاح نامه عمل، که آن دو در شب نوشته اند.
  • فصل سى و ششم: کیفیت نماز صبح و ذکر تعقیبات آن.
  • فصل سى و هفتم: دعاى وقت نگاه کردن به آفتاب.
  • فصل سى و هشتم: دعایى براى امور مهم، هنگام سه ساعت مانده به ظهر.
  • فصل سى و نهم: نماز و دعایى پیش از زوال براى عافیت و در امان ماندن از هر چیزى که انسان از آن بیم و هراس دارد.
  • فصل چهلم: نمازى در هنگام ظهر براى حفظ جان و دین و دنیا و اهل و مال.
  • فصل چهل و یکم: دعاهاى ساعت هاى روز.
  • فصل چهل و دوم: ترتیب نماز مسافر، و واجبات و مستحبات مسافر در شبانه روز.
  • فصل چهل و سوم: فضایل قرائت سوره هاى قرآن، (زیرا انسان در اعمال شبانه روز ناچار از خواندن قرآن - در نمازهاى واجب و مستحب - است.)

این بود ذکر اجمالى فصل هاى جزء اول و دوم این کتاب که شرح و توضیح آن ها براى کسانى که با انجام این امور خواهان سعادت و نیک بختى هستند، کفایت مى کند.»

منابع

  • الذریعه، جلد ۱۶، صفحه ۳۰۲.
  • مقدمه کتاب فلاح السائل.

متن کتاب

فلاح السائل و نجاح المسائل