عنوان بندی متوسط
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

جزء (قرآن): تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(ویرایش)
 
(۴ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
جزء، نوعی‌ تقسیم‌بندی‌ [[قرآن‌ كریم‌]] است كه‌ مسلمانان‌ برای‌ تسهیل‌ قرائت‌ و حفظ‌ قرآن‌ ابداع‌ كرده‌اند.
+
{{خوب}}
 +
'''«جزء»'''، نوعی‌ تقسیم‌بندی‌ در مورد [[قرآن‌ کریم‌]] است که‌ مسلمانان‌ برای‌ تسهیل‌ قرائت‌ و [[حفظ قرآن|حفظ‌ قرآن‌]] ابداع‌ کرده‌اند. در این تقسیم‌بندی‌، قرآن‌ متشکل از سی‌ جزء می‌باشد.
 +
==تاریخچه و مفهوم جزء==
 +
«جزء» در لغت‌ به‌ معنای‌ بخش‌ و بعض‌ است‌<ref>ابن‌منظور، ذیل‌ واژه‌.</ref> و در اصطلاح‌ [[علوم قرآن|علوم‌ قرآنی‌]] به‌ بخش‌ معینی‌ از [[قرآن‌]] اطلاق‌ می‌شود.<ref>سخاوی‌، ج‌۱، ص‌۳۱۳.</ref> به‌ غیر از دو تقسیمِ [[آیه‌]] و [[سوره‌]] که‌ در خود قرآن‌ به‌ آنها اشاره‌ شده‌<ref>برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به [[سوره بقره‌]]: ۱۰۶؛ [[سوره توبه‌]]: ۱۲۴.</ref>، مشهورترین‌ تقسیمات‌ ابداعی‌ مسلمانان‌ برای‌ قرآن‌، جزء، [[حزب (از تقسیمات قرآن)|حزب‌]]، رُبع‌ و رکوع‌ است‌. در برخی‌ قرآنها و کتابهای‌ علوم‌ قرآنی‌، تقسیمات‌ دیگری‌<ref>نظیر وِرد، ثُمن‌، مَنزِل‌، قیراط‌ و نَقْزَه‌. </ref> نیز وجود دارد که‌ چندان‌ مشهور نیستند. در گذشته‌، اصطلاحهای‌ جزء و حزب‌ و ورد به‌ یک‌ معنا بکار می‌رفته‌ است‌.<ref>همانجا.</ref>
  
به‌ غیر از دو تقسیمِ [[آیه‌]] و [[سوره‌]] كه‌ در خود قرآن‌ به‌ آنها اشاره‌ شده‌<ref>برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به [[سوره بقره‌]]: 106؛ [[سوره توبه‌]]: 124؛ [[سوره محمد]]: 20.</ref>، مشهورترین‌ تقسیمات‌ ابداعی‌ مسلمانان‌ برای‌ قرآن‌، جزء، حزب‌، رُبع‌ و ركوع‌ است‌. در برخی‌ قرآنها و كتابهای‌ علوم‌ قرآنی‌، تقسیمات‌ دیگری‌<ref>نظیر وِرد، ثُمن‌، مَنزِل‌، قیراط‌ و نَقْزَه‌ </ref> نیز وجود دارد كه‌ چندان‌ مشهور نیستند.
+
پاره‌ای‌ از روایات‌ تاریخی‌، حاکی‌ از آن‌ است‌ که‌ در دوران‌ [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم‌]] صلی الله علیه و آله، قرآن‌ به‌ بخشهایی‌ تقسیم‌ شده‌ بود. ظاهراً در آن‌ زمان‌ هر مسلمانی‌ به‌ فراخور حال‌ خود برای‌ تلاوت‌ یا حفظ‌ روزانه قرآن‌ از تقسیم‌بندی‌ خاصی‌ استفاده‌ می‌کرده‌ است‌. این‌ تقسیم‌بندی ها فردی‌ بوده‌ و به‌ احتمال‌ زیاد یکسان‌ نبوده‌ است‌.<ref>رجوع کنید به ابن‌ ابی‌ داوود، ص‌۱۳۱.</ref> مثلاً، از [[امام صادق علیه السلام|امام‌ جعفرصادق‌]] علیه‌السلام‌ نقل‌ شده‌ که‌ مصحف‌ ایشان‌ چهارده‌ جزء داشته‌ است‌.<ref>رجوع کنید به کلینی‌، ج‌۲، ص‌۶۱۷ـ۶۱۸.</ref>  
  
پاره‌ای‌ از روایات‌ تاریخی‌، حاكی‌ از آن‌ است‌ كه‌ در دوران‌ پیامبر اكرم‌ صلی الله علیه و آله، قرآن‌ به‌ بخشهایی‌ تقسیم‌ شده‌ بود. در این‌ تقسیم‌بندی‌ كه‌ بر حسب‌ سوره‌ها صورت‌ گرفته‌، قرآن‌ هفت‌ حزب‌ بوده‌ است‌:
+
در سده اول‌ هجری‌، در دوره [[حجاج بن یوسف|حجاج‌ بن‌ یوسف‌]] (متوفی‌ ۹۵)، قرآن‌ بر اساس‌ تعداد حروفش‌ به‌ دو، سه‌، چهار و هفت‌ بخش‌ تقسیم‌ شد.<ref>ابن‌ ابی‌داوود، ص‌۱۳۲ـ۱۳۳.</ref> پس‌ از حجاج‌، دیگران‌ به‌ پیروی‌ از شیوه او در تقسیم‌ قرآن‌، تقسیمات‌ دو، سه‌، چهار، پنج‌، شش‌، هفت‌، هشت‌، نه‌ و ده‌ جزئی‌ قرآن‌ را ابداع‌ کردند.<ref>همان‌، ص‌۱۳۳ـ۱۳۵، ۱۳۹ـ۱۴۴.</ref>
  
# حزب‌ اول‌: سه‌ سوره‌، شامل‌ [[سوره‌ بقره‌]]، [[سوره آل‌ عمران‌]] و [[سوره نساء]]
+
[[عبدالرحمان بن جوزی|ابن‌جوزی‌]]<ref>ص‌۲۵۹ـ۲۷۷.</ref> تقسیمات‌ جزئی‌تری‌ را هم‌ ذکر کرده‌ است‌. ظاهراً غرض‌ اصلی‌ از همه این‌ تقسیمات‌، تعیین‌ مقداری‌ از قرآن‌ بوده‌ که‌ یک‌ مسلمان‌ باید روزانه‌ قرائت‌ کند.<ref>ابیاری‌، ج‌۱، ص‌۳۸۰.</ref> [[ابن ندیم|ابن ندیم‌]]<ref>ص‌۳۹.</ref> نام‌ برخی‌ کتابهایی‌ را که‌ در قرنهای‌ دوم‌ و سوم‌ هجری‌ در این‌ باره‌ تألیف‌ شده‌، آورده‌ است‌.
# حزب‌ دوم‌: پنج‌ سوره‌، شامل‌ [[سوره‌ مائده‌]]، [[سوره انعام‌]]، [[سوره اعراف‌]]، [[سوره انفال‌]] و [[سوره توبه‌]]
 
# حزب‌ سوم‌: هفت‌ سوره‌، شامل‌ [[سوره‌ یونس‌]]، [[سوره هود]]، [[سوره یوسف‌]]، [[سوره رعد]]، [[سوره ابراهیم‌]]، [[سوره حجر]] و [[سوره نحل‌]]
 
# حزب‌ چهارم‌: نه‌ سوره‌، شامل‌ [[سوره‌ اسراء]]، [[سوره كهف‌]]، [[سوره مریم‌]]، [[سوره طه‌]]، [[سوره انبیاء]]، [[سوره حج‌]]، [[سوره مؤمنون‌]]، [[سوره نور]] و [[سوره فرقان‌]]
 
# حزب‌ پنجم‌: یازده‌ سوره‌، شامل‌ [[سوره‌ شعراء]]، [[سوره نمل‌]]، [[سوره قصص‌]]، [[سوره عنكبوت‌]]، [[سوره روم‌]]، [[سوره لقمان‌]]، [[سوره سجده‌]]، [[سوره احزاب‌]]، [[سوره سبا]]، [[سوره فاطر]] و [[سوره یس‌]]
 
# حزب‌ ششم‌: سیزده‌ سوره‌، شامل‌ [[سوره‌ صافات‌]]، [[سوره ص‌]]، [[سوره زمر]]، [[سوره غافر]]، [[سوره فصلت‌]]، [[سوره شوری‌]]، [[سوره زخرف‌]]، [[سوره دخان‌]]، [[سوره جاثیه‌]]، [[سوره احقاف‌]]، [[سوره محمد]]، [[سوره فتح‌]] و [[سوره حجرات‌]]
 
# و حزب‌ هفتم‌: (حزب‌ مفصَّل‌)، از [[سوره ق‌]] تا آخر [[قرآن‌]]<ref>ابن‌حنبل‌، ج‌4، ص‌9؛ ابن‌ماجه‌، ج‌1، ص427ـ428؛ زركشی‌، ج‌1، ص‌247ـ248.</ref>، البته‌ طبق‌ برخی‌ روایات‌ شیعی‌، حزب‌ مفصّل‌ 67 یا 68 سوره آخر قرآن‌ را شامل‌ می‌شده‌ است‌.<ref>رجوع کنید به عیاشی‌، ج‌1، ص‌25؛ كلینی‌، ج‌2، ص‌601.</ref>
 
  
ظاهراً در آن‌ زمان‌ هر مسلمانی‌ به‌ فراخور حال‌ خود برای‌ تلاوت‌ یا حفظ‌ روزانه قرآن‌ از تقسیم‌بندی‌ خاصی‌ استفاده‌ می‌كرده‌ است‌. این‌ تقسیم‌بندی ها فردی‌ بوده‌ و به‌ احتمال‌ زیاد یكسان‌ نبوده‌ است‌.<ref>رجوع کنید به ابن‌ ابی‌ داوود، ص‌131.</ref> مثلاً، از امام‌ جعفرصادق‌ علیه‌السلام‌ نقل‌ شده‌ كه‌ مصحف‌ ایشان‌ چهارده‌ جزء داشته‌ است‌.<ref>رجوع کنید به كلینی‌، ج‌2، ص‌617ـ618.</ref>
+
بعدها برای‌ سهولت‌ بیشتر، قاریان‌ و حافظان‌ تقسیم‌ سی‌ جزئی‌ قرآن‌ را بکار بستند. این‌ تقسیم‌ بنابر قول‌ ابن‌المنادی‌ (متوفی‌ ۳۳۶) مبتنی‌ بر تعداد حروف‌ بوده‌ ولی‌ بعداً مردم‌ تقسیم‌بندی‌ شصت‌گانه‌ را بر مبنای‌ کلمات‌ ابداع‌ کردند. تقسیمات‌ دیگری‌ هم‌ که‌ از این‌ تقسیم‌بندی‌ شصت‌گانه‌ نشئت‌ گرفته‌ مبتنی‌ بر تعداد کلمات‌ است‌.<ref>سخاوی‌، ج‌۱، ص‌۳۷۷ـ۳۷۸.</ref> در همگی‌ این‌ تقسیمات‌ از واژه جزء استفاده‌ شده‌ است‌.
 
 
در سده اول‌ هجری‌، در دوره حجاج‌ بن‌ یوسف‌ (متوفی‌ 95)، قرآن‌ بر اساس‌ تعداد حروفش‌ به‌ دو، سه‌، چهار و هفت‌ بخش‌ تقسیم‌ شد.<ref>ابن‌ ابی‌داوود، ص‌132ـ133.</ref> پس‌ از حجاج‌، دیگران‌ به‌ پیروی‌ از شیوه او در تقسیم‌ قرآن‌، تقسیمات‌ دو، سه‌، چهار، پنج‌، شش‌، هفت‌، هشت‌، نه‌ و ده‌ جزئی‌ قرآن‌ را ابداع‌ كردند.<ref>همان‌، ص‌133ـ135، 139ـ144.</ref>
 
 
 
ابن‌جوزی‌<ref>ص‌259ـ277.</ref> تقسیمات‌ جزئی‌تری‌ را هم‌ ذكر كرده‌ است‌. ظاهراً غرض‌ اصلی‌ از همه این‌ تقسیمات‌، تعیین‌ مقداری‌ از قرآن‌ بوده‌ كه‌ یك‌ مسلمان‌ باید روزانه‌ قرائت‌ كند.<ref>ابیاری‌، ج‌1، ص‌380.</ref> ابن‌ندیم‌<ref>ص‌39.</ref> نام‌ برخی‌ كتابهایی‌ را كه‌ در قرنهای‌ دوم‌ و سوم‌ هجری‌ در این‌ باره‌ تألیف‌ شده‌، آورده‌ است‌.
 
 
 
بعدها برای‌ سهولت‌ بیشتر، قاریان‌ و حافظان‌ تقسیم‌ سی‌ جزئی‌ قرآن‌ را بكار بستند. این‌ تقسیم‌ بنابر قول‌ ابن‌المنادی‌ (متوفی‌ 336) مبتنی‌ بر تعداد حروف‌ بوده‌ ولی‌ بعداً مردم‌ تقسیم‌بندی‌ شصت‌گانه‌ را بر مبنای‌ كلمات‌ ابداع‌ كردند. تقسیمات‌ دیگری‌ هم‌ كه‌ از این‌ تقسیم‌بندی‌ شصت‌گانه‌ نشئت‌ گرفته‌ مبتنی‌ بر تعداد كلمات‌ است‌.<ref>سخاوی‌، ج‌1، ص‌377ـ378.</ref> در همگی‌ این‌ تقسیمات‌ از واژه جزء استفاده‌ شده‌ است‌.
 
 
 
جزء در لغت‌ به‌ معنای‌ بخش‌ و بعض‌ است‌<ref>ابن‌منظور، ذیل‌ واژه‌.</ref> و در اصطلاح‌ علوم‌ قرآنی‌ به‌ بخش‌ معینی‌ از قرآن‌ اطلاق‌ می‌شود.<ref>سخاوی‌، ج‌1، ص‌313.</ref> در گذشته‌، اصطلاحهای‌ جزء و حزب‌ و ورد به‌ یك‌ معنا بكار می‌رفته‌ است‌.<ref>همانجا.</ref>
 
 
 
در روزگار ما، قرآن‌ را به‌ سی‌ قسمت‌ تقسیم‌ می‌كنند و به‌ هر قسمت‌ جزء می‌گویند. اندازه جزءها با یكدیگر مساوی‌ نیست‌، چه‌ این‌ تقسیم‌بندی‌ بر اساس‌ شماره كلمات‌ صورت‌ گرفته‌ است‌. سخاوی‌<ref>ج‌1، ص‌354.</ref> تقسیم‌ قرآن‌ را به‌ سی‌ جزء در اصل‌ مأخوذ از تقسیم‌ شصت‌ جزئی‌ قرآن‌ و مبتنی‌ بر تعداد كلمات‌ دانسته‌ و گفته‌ كه‌ همین‌ امر موجب‌ تفاوت هایی‌ در اندازه جزءها شده‌ است‌. منشأ این‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌گانه‌ به‌ درستی‌ معلوم‌ نیست‌. كهن‌ترین‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ به‌ درخواست‌ منصور عباسی‌<ref>حك: 136ـ158.</ref> و به‌ دست‌ ابوعثمان‌ عمرو بن‌ عُبَید (متوفی‌ 144) صورت‌ گرفت‌.<ref>همان‌، ج‌1، ص‌378ـ379.</ref> این‌ تقسیم‌ در اصل‌ 360 بخشی‌ بوده‌ و هر دوازده‌ بخش‌ آن‌ یك‌ جزء محسوب‌ می‌شود. سزگین‌<ref>ج‌1، ص‌597.</ref> كتابی‌ با نام‌ اجزاء ثلاث‌ مائة و ستون‌ را به‌ وی‌ نسبت‌ داده‌ كه‌ شاهدی‌ بر این‌ امر است‌. چون‌ این‌ تقسیم‌بندی‌ با تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ كنونی‌ مطابق‌ است‌ ــ جز در هفت‌ مورد كه‌ اندك‌ اختلافی‌ دارد.<ref>رجوع کنید به همان‌، ج‌1، ص‌379ـ415.</ref> به‌ نظر می‌رسد كه‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ فعلی‌ همان‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌گانه زمان‌ منصور باشد.
 
  
 +
در روزگار ما، قرآن‌ را به‌ سی‌ قسمت‌ تقسیم‌ می‌کنند و به‌ هر قسمت‌ جزء می‌گویند. اندازه جزءها با یکدیگر مساوی‌ نیست‌، چه‌ این‌ تقسیم‌بندی‌ بر اساس‌ شماره کلمات‌ صورت‌ گرفته‌ است‌. سخاوی‌<ref>ج‌۱، ص‌۳۵۴.</ref> تقسیم‌ قرآن‌ را به‌ سی‌ جزء در اصل‌ مأخوذ از تقسیم‌ شصت‌ جزئی‌ قرآن‌ و مبتنی‌ بر تعداد کلمات‌ دانسته‌ و گفته‌ که‌ همین‌ امر موجب‌ تفاوت هایی‌ در اندازه جزءها شده‌ است‌. منشأ این‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌گانه‌ به‌ درستی‌ معلوم‌ نیست‌. کهن‌ترین‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ به‌ درخواست‌ [[منصور (خلیفه عباسی)|منصور عباسی‌]]<ref>حک: ۱۳۶ـ۱۵۸.</ref> و به‌ دست‌ ابوعثمان‌ عمرو بن‌ عُبَید (متوفی‌ ۱۴۴) صورت‌ گرفت‌.<ref>همان‌، ج‌۱، ص‌۳۷۸ـ۳۷۹.</ref> این‌ تقسیم‌ در اصل‌ ۳۶۰ بخشی‌ بوده‌ و هر دوازده‌ بخش‌ آن‌ یک‌ جزء محسوب‌ می‌شود. سزگین‌<ref>ج‌۱، ص‌۵۹۷.</ref> کتابی‌ با نام‌ «اجزاء ثلاث‌ مائة و ستون‌» را به‌ وی‌ نسبت‌ داده‌ که‌ شاهدی‌ بر این‌ امر است‌، چون‌ این‌ تقسیم‌بندی‌ با تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ کنونی‌ مطابق‌ است‌، جز در هفت‌ مورد که‌ اندک‌ اختلافی‌ دارد.<ref>رجوع کنید به همان‌، ج‌۱، ص‌۳۷۹ـ۴۱۵.</ref> به‌ نظر می‌رسد که‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ فعلی‌ همان‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌گانه زمان‌ منصور باشد.
 
==پانویس==
 
==پانویس==
 
{{پانویس}}
 
{{پانویس}}
 +
==منابع==
 +
*[[دانشنامه جهان اسلام (کتاب)|دانشنامه جهان اسلام]]، جلد ۱۰، ذیل مدخل "جزء" از حمیدرضا مستفید و ابوالفضل‌ والازاده‌.
 +
== مطالب مرتبط ==
 +
* [[تقسیمات قرآن]]
 +
* [[حزب (از تقسیمات قرآن)|حزب (قرآن)]]
 +
 +
{{قرآن}}
  
==منابع==
+
[[رده:تقسیمات قرآن]]
* دانشنامه جهان اسلام، جلد 10، ذیل مدخل ''جزء'' از حمیدرضا مستفید و ابوالفضل‌ والازاده‌، در دسترس در  پایگاه دانشنامه جهان اسلام.
+
[[رده: مقاله های مهم]]
  
[[رده:آیات و سور]]
+
{{سنجش کیفی
 +
|سنجش=شده
 +
|شناسه= خوب
 +
|عنوان بندی مناسب= متوسط
 +
|کفایت منابع و پی نوشت ها= خوب
 +
|رعایت سطح مخاطب عام= خوب
 +
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 +
|جامعیت= خوب
 +
|رعایت اختصار= خوب
 +
|سیر منطقی= خوب
 +
|کیفیت پژوهش= خوب
 +
|رده= دارد
 +
}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۲

«جزء»، نوعی‌ تقسیم‌بندی‌ در مورد قرآن‌ کریم‌ است که‌ مسلمانان‌ برای‌ تسهیل‌ قرائت‌ و حفظ‌ قرآن‌ ابداع‌ کرده‌اند. در این تقسیم‌بندی‌، قرآن‌ متشکل از سی‌ جزء می‌باشد.

تاریخچه و مفهوم جزء

«جزء» در لغت‌ به‌ معنای‌ بخش‌ و بعض‌ است‌[۱] و در اصطلاح‌ علوم‌ قرآنی‌ به‌ بخش‌ معینی‌ از قرآن‌ اطلاق‌ می‌شود.[۲] به‌ غیر از دو تقسیمِ آیه‌ و سوره‌ که‌ در خود قرآن‌ به‌ آنها اشاره‌ شده‌[۳]، مشهورترین‌ تقسیمات‌ ابداعی‌ مسلمانان‌ برای‌ قرآن‌، جزء، حزب‌، رُبع‌ و رکوع‌ است‌. در برخی‌ قرآنها و کتابهای‌ علوم‌ قرآنی‌، تقسیمات‌ دیگری‌[۴] نیز وجود دارد که‌ چندان‌ مشهور نیستند. در گذشته‌، اصطلاحهای‌ جزء و حزب‌ و ورد به‌ یک‌ معنا بکار می‌رفته‌ است‌.[۵]

پاره‌ای‌ از روایات‌ تاریخی‌، حاکی‌ از آن‌ است‌ که‌ در دوران‌ پیامبر اکرم‌ صلی الله علیه و آله، قرآن‌ به‌ بخشهایی‌ تقسیم‌ شده‌ بود. ظاهراً در آن‌ زمان‌ هر مسلمانی‌ به‌ فراخور حال‌ خود برای‌ تلاوت‌ یا حفظ‌ روزانه قرآن‌ از تقسیم‌بندی‌ خاصی‌ استفاده‌ می‌کرده‌ است‌. این‌ تقسیم‌بندی ها فردی‌ بوده‌ و به‌ احتمال‌ زیاد یکسان‌ نبوده‌ است‌.[۶] مثلاً، از امام‌ جعفرصادق‌ علیه‌السلام‌ نقل‌ شده‌ که‌ مصحف‌ ایشان‌ چهارده‌ جزء داشته‌ است‌.[۷]

در سده اول‌ هجری‌، در دوره حجاج‌ بن‌ یوسف‌ (متوفی‌ ۹۵)، قرآن‌ بر اساس‌ تعداد حروفش‌ به‌ دو، سه‌، چهار و هفت‌ بخش‌ تقسیم‌ شد.[۸] پس‌ از حجاج‌، دیگران‌ به‌ پیروی‌ از شیوه او در تقسیم‌ قرآن‌، تقسیمات‌ دو، سه‌، چهار، پنج‌، شش‌، هفت‌، هشت‌، نه‌ و ده‌ جزئی‌ قرآن‌ را ابداع‌ کردند.[۹]

ابن‌جوزی‌[۱۰] تقسیمات‌ جزئی‌تری‌ را هم‌ ذکر کرده‌ است‌. ظاهراً غرض‌ اصلی‌ از همه این‌ تقسیمات‌، تعیین‌ مقداری‌ از قرآن‌ بوده‌ که‌ یک‌ مسلمان‌ باید روزانه‌ قرائت‌ کند.[۱۱] ابن ندیم‌[۱۲] نام‌ برخی‌ کتابهایی‌ را که‌ در قرنهای‌ دوم‌ و سوم‌ هجری‌ در این‌ باره‌ تألیف‌ شده‌، آورده‌ است‌.

بعدها برای‌ سهولت‌ بیشتر، قاریان‌ و حافظان‌ تقسیم‌ سی‌ جزئی‌ قرآن‌ را بکار بستند. این‌ تقسیم‌ بنابر قول‌ ابن‌المنادی‌ (متوفی‌ ۳۳۶) مبتنی‌ بر تعداد حروف‌ بوده‌ ولی‌ بعداً مردم‌ تقسیم‌بندی‌ شصت‌گانه‌ را بر مبنای‌ کلمات‌ ابداع‌ کردند. تقسیمات‌ دیگری‌ هم‌ که‌ از این‌ تقسیم‌بندی‌ شصت‌گانه‌ نشئت‌ گرفته‌ مبتنی‌ بر تعداد کلمات‌ است‌.[۱۳] در همگی‌ این‌ تقسیمات‌ از واژه جزء استفاده‌ شده‌ است‌.

در روزگار ما، قرآن‌ را به‌ سی‌ قسمت‌ تقسیم‌ می‌کنند و به‌ هر قسمت‌ جزء می‌گویند. اندازه جزءها با یکدیگر مساوی‌ نیست‌، چه‌ این‌ تقسیم‌بندی‌ بر اساس‌ شماره کلمات‌ صورت‌ گرفته‌ است‌. سخاوی‌[۱۴] تقسیم‌ قرآن‌ را به‌ سی‌ جزء در اصل‌ مأخوذ از تقسیم‌ شصت‌ جزئی‌ قرآن‌ و مبتنی‌ بر تعداد کلمات‌ دانسته‌ و گفته‌ که‌ همین‌ امر موجب‌ تفاوت هایی‌ در اندازه جزءها شده‌ است‌. منشأ این‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌گانه‌ به‌ درستی‌ معلوم‌ نیست‌. کهن‌ترین‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ به‌ درخواست‌ منصور عباسی‌[۱۵] و به‌ دست‌ ابوعثمان‌ عمرو بن‌ عُبَید (متوفی‌ ۱۴۴) صورت‌ گرفت‌.[۱۶] این‌ تقسیم‌ در اصل‌ ۳۶۰ بخشی‌ بوده‌ و هر دوازده‌ بخش‌ آن‌ یک‌ جزء محسوب‌ می‌شود. سزگین‌[۱۷] کتابی‌ با نام‌ «اجزاء ثلاث‌ مائة و ستون‌» را به‌ وی‌ نسبت‌ داده‌ که‌ شاهدی‌ بر این‌ امر است‌، چون‌ این‌ تقسیم‌بندی‌ با تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ کنونی‌ مطابق‌ است‌، جز در هفت‌ مورد که‌ اندک‌ اختلافی‌ دارد.[۱۸] به‌ نظر می‌رسد که‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌ جزئی‌ فعلی‌ همان‌ تقسیم‌بندی‌ سی‌گانه زمان‌ منصور باشد.

پانویس

  1. ابن‌منظور، ذیل‌ واژه‌.
  2. سخاوی‌، ج‌۱، ص‌۳۱۳.
  3. برای‌ نمونه‌ رجوع کنید به سوره بقره‌: ۱۰۶؛ سوره توبه‌: ۱۲۴.
  4. نظیر وِرد، ثُمن‌، مَنزِل‌، قیراط‌ و نَقْزَه‌.
  5. همانجا.
  6. رجوع کنید به ابن‌ ابی‌ داوود، ص‌۱۳۱.
  7. رجوع کنید به کلینی‌، ج‌۲، ص‌۶۱۷ـ۶۱۸.
  8. ابن‌ ابی‌داوود، ص‌۱۳۲ـ۱۳۳.
  9. همان‌، ص‌۱۳۳ـ۱۳۵، ۱۳۹ـ۱۴۴.
  10. ص‌۲۵۹ـ۲۷۷.
  11. ابیاری‌، ج‌۱، ص‌۳۸۰.
  12. ص‌۳۹.
  13. سخاوی‌، ج‌۱، ص‌۳۷۷ـ۳۷۸.
  14. ج‌۱، ص‌۳۵۴.
  15. حک: ۱۳۶ـ۱۵۸.
  16. همان‌، ج‌۱، ص‌۳۷۸ـ۳۷۹.
  17. ج‌۱، ص‌۵۹۷.
  18. رجوع کنید به همان‌، ج‌۱، ص‌۳۷۹ـ۴۱۵.

منابع

مطالب مرتبط

قرآن
متن و ترجمه قرآن
اوصاف قرآن (اسامی و صفات قرآن، اعجاز قرآن، عدم تحریف در قرآن)
اجزاء قرآن آیه، سوره، جزء، حزب، حروف مقطعه
ترجمه و تفسیر قرآن تاریخ تفسیر، روشهای تفسیری قرآن، سیاق آیات، اسرائیلیات، تاویل، فهرست تفاسیر شیعه، فهرست تفاسیر اهل سنت، ترجمه های قرآن
علوم قرآنی تاریخ قرآن: نزول قرآن، جمع قرآن، شان نزول، کاتبان وحی، قراء سبعه
دلالت الفاظ قرآن: عام و خاص، مجمل و مبین، مطلق و مقید، محکم و متشابه، مفهوم و منطوق، نص و ظاهر، ناسخ و منسوخ
تلاوت قرآن تجوید، آداب قرائت قرآن، تدبر در قرآن
رده ها: سوره های قرآن * آیات قرآن * واژگان قرآنی * شخصیت های قرآنی * قصه های قرآنی * علوم قرآنی * معارف قرآن