منابع و پی نوشتهای متوسط
رعایت سطح مخاطب عام متوسط است
جامعیت مقاله متوسط
کیفیت پژوهش متوسط است
مقاله مورد سنجش قرار گرفته است

ابن فهد حلی: تفاوت بین نسخه‌ها

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جز (صفحه‌ای جدید حاوی ' {{بخشی از یک کتاب}} <keywords content='کلید واژه: احمد بن فهد حلی اسدی، آثار احمد بن فهد ح...' ایجاد کرد)
 
 
(۱۳ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۱: سطر ۱:
{{بخشی از یک کتاب}}
+
{{خوب}}
 +
'''«احمد بن فَهْد حلى»''' (۷۵۷-۸۴۱ ق) فقیه، محدث و عارف بزرگ [[امامیه]] در قرن نهم هجرى و از شاگردان [[فاضل مقداد|فاضل مقداد‌]] است. او در [[فقه]] و سیر و سلوک و [[زهد]] و [[تقوى]] و [[عبادت]] مقام والایى داشت. کتاب «[[عدة الداعی و نجاح الساعی]]» اثر مشهور او در [[دعا]] و آداب آن است.
 +
{{شناسنامه عالم
 +
|نام کامل = احمد بن فَهْد حلى
 +
||تصویر=[[پرونده:ابن فهد.jpg|200px|center]]
 +
|زادروز =  ۷۵۷ هجری
 +
|زادگاه =  [[حله|حلّه‌]]
 +
|وفات =    ۸۴۱ هجری
 +
|مدفن =  [[کربلا]]
 +
|اساتید =  [[علی بن خازن|على‌ بن‌ خازن‌ حائری‌]]، على‌ بن‌ یوسف‌ بن‌ عبدالجلیل‌ نیلى‌، [[ابن متـوج|ابن‌ متوّج‌ بحرانى‌]]، [[فاضل مقداد|مقداد بن‌ عبدالله‌ سیوری]]، جمال‌الدین‌ ابن‌ اعرج‌ عمیدی‌، [[حسن بن محمد دیلمی]]،...
 +
|شاگردان =  [[علی بن هلال جزائری]]، على بن عبدالعالى کرکى، عبدالسمیع بن فیاض حلى،
 +
سید محمد بن فلاح مشعشعى‌، على بن محمد بن طى عاملى، ابن‌ راشد قطیفى‌، محمد بن‌ محمد حولانى‌،...
 +
|آثار = [[عدة الداعی و نجاح الساعی]]، [[التحصین لابن فهد (کتاب)|التحصین فی صفات العارفین]]،
 +
المهذب البارع فی شرح مختصر النافع، المقتصر فی شرح ارشاد الاذهان، الادعیة و الختوم، استخراج الحوادث، تاریخ الائمة، ترجمة الصلوة،...
 +
}}
 +
==زندگی‌نامه==
 +
ابوالعباس جمال‌الدین‌ احمد بن‌ محمد بن فَهْد اسدى حلى، در سال ۷۵۷ قمری متولد شد. زادگاه‌ وی‌ به‌ درستى‌ دانسته‌ نیست‌، اما همین‌ مقدار روشن‌ است‌ که‌ زمانى‌ در [[حله|حلّه‌]] اقامت‌ داشته‌ و در مدرسه زینبیه‌ به‌ تدریس‌ مشغول‌ بوده‌ است‌. همچنین‌ وی‌ بخشى‌ از عمر خود را در [[کربلا]] سپری‌ کرده‌ است‌.<ref>خوانساری‌، روضات، ۱/۷۱-۷۲.</ref> 
  
 +
ابن‌ فهد در مناظره و [[مباحثه]]، تبحر و توانایى کامل داشته و با برخى از پیروان [[فقه]] [[اهل سنت]]، در عصر حکومت میرزا اسبند ترکمان حاکم [[عراق]] مباحثاتى نمود، به ویژه در مورد مسئله [[امامت]] و رهبرى گفتگوهایى انجام داد و بر جمع کثیرى از علماء مذاهب اهل سنت غلبه یافت. میرزا تحت تاثیر آن جلسه قرار گرفت و مذهب خویش را تغییر داد و خطبه‌اى به نام [[امیرالمومنین]] علیه‌السلام و اولاد پاک و معصوم او انشاء نمود...».<ref> روضات الجنات، ج ۱، ص ۷۳.</ref>
  
 +
از آن‌ رو که‌ ابن‌ فهد به‌ [[زهد]] و [[تقوا|تقوی‌]] شهره‌ بوده‌ و آثاری‌ نیز در [[اخلاق|اخلاق‌]] و [[عرفان|عرفان‌]] نوشته‌، [[قاضی نورالله شوشتری|قاضی شوشتری‌]] وی‌ را [[تصوف|صوفى‌]] و مرتاض‌ خوانده‌ است‌.<ref>شوشتری، ۱/۵۷۹.</ref> ابن‌ فهد همگام با علوم ظاهری و ابعاد علمی، به [[تهذیب نفس]] پرداخت. او در پرتو «مراقبت» و «محاسبت» فروغی تابناک یافت و زندگی‌اش نمونه یک موحد والاتبار شد. علامه [[سید علی آقا قاضی|سید علی آقا قاضی طباطبایی]] درباره‌اش چنین فرموده است: سه نفر در طول تاریخ عارفان به مقام «تمکّن در توحید» (استقرار و ثبوت در [[توحید]]) رسیده‌اند: [[سید بن طاووس]]، احمد بن فهد حلی و [[سید محمد مهدی بحرالعلوم|سید بحرالعلوم]].
  
 +
احمد بن فهد حلی سرانجام در سال ۸۴۱ قمری در ۸۵ سالگى در [[کربلا|کربلای]] معلى به رحمت ایزدى پیوست<ref> ریحانة الادب، ج ۸، ص ۱۴۶.</ref> و در خانه‌‌اش که آن را براى زائران به عنوان منزل‌گاهى [[وقف]] کرده بود به خاک سپرده شد. قبر او اکنون در غرب خیابان باب القبله، داخل مسجدى قرار دارد که به نام او معروف است.<ref>عتبات عالیات عراق، اصغر قائدان، نشر مشعر، تهران، ص ۱۵۱.</ref>
  
'''منبع:''' فقهای نامدار شیعه
+
==تحصیل و استادان==
 +
ابن فهد حلی نزد شاگردان‌ [[محمد بن حسن حلی|فخرالمحققین حلی]] و [[شهید اول]] به‌ تحصیل‌ [[فقه‌]] و [[حدیث]] پرداخت‌.<ref>شیخ حر عاملى‌، ۲/۲۱؛ خوانساری‌، ۱/۷۲.</ref> [[شیخ آقا بزرگ تهرانی|آقابزرگ‌ تهرانی]]<ref>الذریعه، ۱۳/۱۰۸.</ref> بدون‌ ذکر دلیلى‌ او را از شاگردان‌ شهید اول‌ دانسته‌ است‌، اما این‌ مقدار روشن‌ است‌ که‌ وی‌ در ۸۲۴ق‌. در جزین‌ از على‌ بن‌ محمد بن‌ مکى‌، فرزند شهید اول‌، به‌ دریافت‌ [[اجازه (علم الحدیث)|اجازه‌]] نایل‌ شده‌ است‌.<ref>افندی‌، ریاض العلما، ۱/۶۴.</ref> از استادان‌ وی‌ مى‌توان‌ علمای زیر را نام‌ برد:
  
'''نویسنده:''' عبدالرحیم عقیقی بخشایشی
+
*[[علی بن خازن|على‌ بن‌ خازن‌ حائری‌]]
 +
*على‌ بن‌ یوسف‌ بن‌ عبدالجلیل‌ نیلى‌، صاحب کتاب «الانوار الالهیة»
 +
*[[ابن متـوج|ابن‌ متوّج‌ بحرانى‌]]
 +
*[[فاضل مقداد|مقداد بن‌ عبدالله‌ سیوری]] (فاضل مقداد‌)
 +
*جمال‌الدین‌ ابن‌ اعرج‌ عمیدی‌
 +
*شیخ بهاءالدین على بن عبدالکریم
 +
*[[حسن بن محمد دیلمی]]، صاحب «[[ارشاد القلوب]]»
 +
*على‌ بن‌ عبدالحمید نسابة حسینى‌.<ref>شوشتری‌، ۱/۵۷۹؛ ابن‌ ابى‌ جمهور، ۱/۸.</ref>
  
=احمد بن فهد حلى اسدى= (متولد 757 - متوفى 841 هـ.ق)
+
==شاگردان==
 +
ابن فهد حلی شاگردان متعددى را در مکتب تربیتى خویش پرورانده است، از جمله:
  
'''گفتار استاد:'''<ref> منظور استاد [[شهید مرتضی مطهری]] است.</ref>
+
*شیخ [[علی بن هلال جزائری|على بن هلال جزائرى]]
 +
*شیخ عزالدین حسن بن احمد بن یوسف، فقیه بزرگوار معروف به ابن العشرة الکروانى العاملى
 +
*شیخ على بن عبدالعالى کرکى
 +
*شیخ عبدالسمیع بن فیاض اسدى حلى، صاحب کتاب «تحفة الطالبین فی اصول الدین»
 +
*سید محمد بن فلاح موسوى مشعشعى‌، از نیاکان سید خلف
 +
*شیخ ابوالقاسم على بن جمال الدین محمد بن طى عاملى (متوفى ۸۵۵ ق)، مؤلف کتاب «مسائل ابن طى»
 +
*ابن‌ راشد قطیفى‌
 +
*مفلح‌ بن‌ حسن‌ صیمری‌
 +
*محمد بن‌ محمد بن‌ حسن‌ حولانى‌.<ref>شوشتری‌، ۱/۵۸۰؛ حرعاملى‌، ۱/۷۵؛ افندی‌، ۳/۱۲۱؛ خوانساری‌، ۱/۷۳، ۷/۱۶۹.</ref>
  
«جمال السالكين ابوالعباس، احمد بن فهد حلى اسدى در سال 757 متولد شده و در سال 841 وفات يافته است. در طبقه شاگردان شهيد اول و فخرالمحققين است. مشايخ [[حدیث]] او فاضل مقداد سابق الذكر و شيخ على بن الخازن فقيه و شيخ بهاءالدين على بن عبدالكريم است.
+
==آثار و تألیفات==
 +
بهترین معرف مقامات باطنى ابن فهد حلی، آثار و تألیفات باقى مانده از اوست که حکایت از مقامات باطنى و معنوى او مى‌نماید، از جمله:
  
على الظاهر اساتيد فقهى او نيز همين‌ها هستند. ابن فهد تاليفات فقهى معتبرى دارد، از قبيل: المهذب البارع كه شرح المختصر النافع محقق حلى است و شرح ارشاد علامه به نام المقتصر و شرح الفيه شهيد اول. شهرت بيشتر او در [[اخلاق]]، [[دعا]] و [[سير و سلوك]] است. كتاب مشهور او در اين زمينه، «[[عدة الداعى]]» است».<ref> آشنايى با علوم اسلامى، ص 301.</ref>
+
#[[عدة الداعى و نجاح الساعى]]، در [[دعا]] و آداب و مسائل مربوط به آن.
 +
#[[التحصین لابن فهد (کتاب)|التحصین فی صفات العارفین من العزلة والخمول بالاسانید المتلقاة عن آل الرسول علیه‌السلام]].
 +
#المهذب البارع فی شرح [[مختصر النافع (کتاب)|المختصر النافع]] اثر [[محقق حلی]].
 +
#المقتصر فی شرح ارشاد الاذهان اثر [[علامه حلی]].
 +
#آداب الداعى.
 +
#الادعیة و الختوم.
 +
#استخراج الحوادث و بعض الوقایع المستقبله من کلام امیرالمومنین علیه‌السلام فیما انشاه فی صفین بعد شهادة عمار بن یاسر. در این کتاب برخى از اسرار علوم غریبه را از کلمات معجزه آمیز [[امام علی علیه السلام|امام على]] علیه‌السلام که در [[صفین]] بعد از شهادت [[عمار یاسر|عمار]] فرموده، استخراج نموده است.
 +
#اسرار الصلوة.
 +
#تاریخ الائمة علیهم‌السلام.
 +
#التحریر در فقه.
 +
#ترجمة الصلوة، در بیان معانى و اقوال و افعال و فوائد [[نماز]].
 +
#تعیین ساعات اللیل و تشخیصها بمنازل القمر.
 +
#جامع الدقائق و کاشف الحقائق.
 +
#الدر النضید فی فقه الصلوة.
 +
#المسائل الشامیات.
 +
#مصباح المبتدى و هدایة المهتدى.
 +
#کفایة المحتاج الى معرفة مسائل الحاج.
 +
#الفصول‌ فى‌ دعوات‌ اعقاب‌ الفرائض‌.
 +
#المقتصر من‌ شرح‌ المختصر.
 +
#الموجز الحاوى.<ref> ریحانة الادب، ج ۸، ص ۱۴۵ و ۱۴۶.</ref>
 +
#مجموعه‌ای‌ از رساله‌های‌ ابن‌ فهد تحت‌ عنوان‌ «الرسائل‌ العشر» شامل: ۱. جوابات‌ المسائل‌ البحرانیة؛ ۲. جوابات‌ المسائل‌ الشامیة الاولى‌؛ ۳. رسالة وجیزة فى‌ واجبات‌ الحج‌؛ ۴. غایة الایجاز لخائف‌ الاعواز؛ ۵. کفایة المحتاج‌ الى‌ مناسک‌ الحاج‌؛ ۶. اللمعة الجلیة فى‌ معرفة النیة؛ ۷. المحرّر فى‌ الفتوی‌؛ ۸. مصباح‌ المبتدی‌ و هدایة المقتدی‌؛ ۹. الموجز الحاوی‌ لتحریر الفتاوی‌؛ ۱۰. نبذة الباغى‌ فى‌ مالا بدَّ منه‌ من‌ آداب‌ الداعى‌. این‌ کتاب‌ مختصر [[عدة الداعى و نجاح الساعی (کتاب)|عدة الداعى‌]] است‌.
  
او از تربيت يافتگان مكتب فقهى شهيد اول و از اكابر فقهاء و علماى اماميه در قرن نهم هجرى است كه در [[فقه]] و سير و سلوك و [[زهد]] و [[تقوى]] و [[عبادت]] مقام شامخ و والايى دارد. او حاوى كمالات ظاهرى و باطنى و جامع [[علم]] و عمل و حاوى معارف عقلى و نقلى بوده است. بهترين معرف مقامات باطنى او، آثار و تاليفات باقى مانده از اوست كه حكايت از مقامات باطنى و معنوى او مى‌نمايد، كه برخى از آن‌ها به ترتيب زير است:
+
همچنین برخی آثار خطى‌ ابن‌ فهد عبارتند از:  
  
* 1- آداب الداعى.
+
#الادعیة و الختوم‌
 +
#التواریخ‌ الشرعیة عن‌ الائمة المهدیة
 +
#الخلل‌ فى‌ الصلاة
 +
#جوابات‌ المسائل‌ الشامیة الثانیة
 +
#تعیین‌ ساعات‌ اللیل‌ و تشخیصها بمنازل‌ القمر
 +
#شرح‌ الارشاد
 +
#فقه‌ الصلاة
 +
#اللوامع‌
 +
#نیات‌ العبادات‌ و صیغ‌ العقود و الابقاعات‌
 +
#الهدایة.<ref>آقا بزرگ‌، ۲۵/۱۶۴.</ref>
  
* 2- الادعية والختوم.
+
==در نظر عالمان==
  
* 3- استخراج الحوادث و بعض الوقايع المستقبله من كلام [[امیرالمومنین]] علیه‌السلام فيما انشاه فيصفين بعد شهادة عمار بن ياسر. در اين كتاب برخى از اسرار علوم غريبه مانند خروج چنگيز و پديد آمدن اسماعيل صفوى را از كلمات معجزه آميز على علیه‌السلام كه در [[صفين]] بعد از شهادت عمار فرموده است، استنباط و استخراج نموده است.
+
*صاحب [[روضات الجنات]] در مورد او مى‌نویسد: «عالم عارف پر از اسرار، کاشف اسرار فضائل، جمال الدین ابوالعباس احمد بن شمس الدین محمد بن فهد اسدى حلى، در اثر شهرت و اعتبار، بى‌نیاز از توصیف و تعریف مى‌باشد. وى جامع معقول و منقول، فروع و اصول ظاهرى و باطنى و علم و عمل است... و پیش ما اجازه‌نامه‌اى موجود است که به خط فرزند [[شهید ثانی|شهید ثانى]] یا پسرش محمد است و مضمون آن چنین است: «احمد بن محمد بن فهد، ... یکى از رجال علم، خیر، صلاح و بذل و بخشش و جود مى‌باشد. او از من کسب اجازه نمود، پس به او در مورد تالیفات و روایات خویش اجازه دادم...».<ref>خوانساری‌، روضات الجنات، ج۱، ص۷۲ - ۷۳.</ref>
 
+
*[[محدث نوری|میرزا حسین نوری]] درباره ابن فهد می‌نویسد: «صاحب مقامات عالی در میدان علم و عمل و دارنده خصال روحی و باطنی‌ای که در کمتر انسانی یافت می‌شود، جمال‌الدین احمد بن فهد حلی...».<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۴۳۴.</ref>
* 4- اسرار الصلوة.
+
*محقق تستری درباره‌اش می گوید: «شیخ با افتخار جلیل، یگانه کامل، نیک بختی که روشنایی مسلمین و راهنمایی مؤمنین بود عالمی که پیشوای به وحدت رسیدگان و دلیر عرصه‌های مناظره با مخالفین و دشمنان بود. الگوی عابدان و نادره عارفان و زاهدان، پدر فضایل و نیکی‌ها، جمال‌الدین احمد بن محمد بن فهد حلی (قدس‌الله‌روحه)».<ref>اسدالله تستری، مقابس الانوار، ص۱۴.</ref>
 
+
==پانویس==
* 5- تاريخ الائمة علیهم‌السلام.
 
 
 
* 6- التحرير در فقه.
 
 
 
* 7- التحصين في صفات العارفين من العزلة والخمول بالاسانيد المتلقاة عن آل الرسول علیه‌السلام.
 
 
 
* 8- ترجمة الصلوة در بيان معانى، اقوال و افعال و فوائد نماز.
 
 
 
* 9- تعيين ساعات الليل و تشخيصها بمنازل القمر.
 
 
 
* 10- جامع الدقائق و كاشف الحقائق.
 
 
 
* 11- الدر النضيد في فقه الصلوة.
 
 
 
* 12- عدة الداعى و نجاح الساعى در ايران چاپ شده و سه نسخه خطى آن تحت شماره‌هاى 2137 - 38 - 40 در كتابخانه مدرسه [[شهيد مطهرى]] (سپهسالار) موجود است.
 
 
 
* 13- المسائل الشاميات.
 
 
 
* 14- مصباح المبتدى و هداية المهتدى.
 
 
 
* 15- المتقصر في شرح ارشاد الاذهان.
 
 
 
* 16- الموجز الهادى.
 
 
 
* 17- المهذب البارع في شرح المختصر النافع.
 
 
 
* 18- الموجز الحاوى.<ref> [[ريحانة الادب]]، ج 8، ص 145 و 146.</ref>
 
 
 
و تعدادى ديگر از رساله‌ها و مجموعه‌ها كه در ريحانة الادب آمده است.
 
 
 
'''گفتار ديگران درباره او:'''
 
 
 
صاحب [[روضات الجنات]] در شرح زندگى او مى‌نويسد: «عالم عارف پر از اسرار، كاشف اسرار فضائل، جمال الدين ابوالعباس احمد بن شمس الدين محمد بن فهد اسدى حلى، در اثر شهرت و اعتبار، بى‌نياز از توصيف و تعريف مى‌باشد. وى جامع معقول و منقول، فروع و اصول ظاهرى و باطنى و علم و عمل است. او از شاگردان شهيد اول و فخر محققان است و از شيخ مقداد سيورى و على بن خازن حائرى و ابن متوج بحرانى و از سيد جليل نقيب، بهاءالدين ابوالقاسم على بن عبدالحميد نيلى صاحب كتاب «[[الانوار الالهية]]» اجازه روايتى دارد و پيش ما اجازه‌نامه‌اى موجود است كه به خط فرزند شهيد ثانى يا پسرش محمد است (و از اين دو كنار نيست) و مضمون آن چنين است:
 
 
 
«احمد بن محمد بن فهد، از رجال متاخر عصر ما و يكى از مدرسين زينبيه در حله سيفيه و يكى از رجال علم، خير، صلاح و بذل و بخشش و جود مى‌باشد. او از من كسب اجازه نمود، پس به او در مورد تاليفات و روايات خويش اجازه دادم. او تعدادى مصنفات و تاليفات دارد كه از آن ميان، «عدة الداعى و نجاح الساعى» است كه داراى فوائد متعددى است و كتاب «كفاية المحتاج الى معرفة مسائل الحاج» و كتاب «الهداية في فقه الصلوة» و كتاب «التحصين في صفات العارفين» و جز اين‌ها تاليفات ديگرى نيز دارد...».<ref> [[روضات الجنات]]، ج 1، ص 72 و 73.</ref>
 
 
 
'''مناظره و گفتگو با ارباب مذاهب:'''
 
 
 
او در مناظره و مباحثه، تبحر و توانايى كامل داشته است و با برخى از پيروان [[فقه]] [[اهل سنت]]، در عصر حكومت ميرزا اسبند تركمان حاكم عراق مباحثاتى داشت، به ويژه در مورد مساله [[امامت]] و رهبرى گفتگوهايى انجام داد و بر جمع كثيرى از علماء مذاهب اهل سنت غلبه يافت. ميرزا تحت تاثير آن جلسه قرار گرفت و مذهب خويش را تغيير داد و خطبه‌اى به نام [[امیرالمومنین]] علیه‌السلام و اولاد پاك و معصوم او انشاء نمود...».<ref> روضات الجنات، ج 1، ص 73.</ref>
 
 
 
'''شاگردان او:'''
 
 
 
او شاگردان متعددى را در مكتب تربيتى خويش پرورانده است كه:
 
 
 
* 1- شيخ على بن هلال جزائرى است كه شرح زندگى او خواهد آمد.
 
 
 
* 2- شيخ بزرگوار فقيه نامى عزالدين حسن بن احمد بن يوسف، معروف به ابن العشرة الكروانى العاملى.
 
 
 
* 3- شيخ على بن عبدالعالى كركى.
 
 
 
* 4- شيخ عبدالسميع بن فياض اسدى حلى صاحب كتاب «تحفة الطالبين في اصول الدين».
 
 
 
* 5- سيد محمد بن فلاح موسوى از نياكان سيد خلف.
 
 
 
* 6- شيخ ابوالقاسم على بن جمال الدين محمد بن طى عاملى مؤلف كتاب مسائل ابن طى (متوفى 855 هـ.ق).
 
 
 
و جز اين افراد شاگردان ديگرى نيز داشته است كه در كتاب‌هاى تراجم و رجال، تفصيلاً آمده است.
 
 
 
'''وفات او:'''
 
 
 
او پس از يك عمر تلاش و مجاهده در راه [[فقه]] و فقاهت و سير و سياحت روحى، به سال 841 در هشتاد و پنج سالگى در [[کربلا]] معلى به رحمت ايزدى پيوست و [[قبر]] شريفش كنار خيمه‌گاه معروف واقع شده و كراماتى هم از او نقل گرديده است كه هم اكنون نيز مورد تكريم و تجليل و تبرك اهل تقوى و دين قرار دارد. در [[نخبة المقال]] در وفات او آمده است: و احمد بن فهد الحلى اجل قبضه «الخير» و عمره «نهل» (احمد بن فهد حلى بزرگوار، هنگام وفاتش كلمه «الخير»(841) و سال‌هاى عمرش كلمه «نهل»(85) مى‌باشد.<ref> ريحانة الادب، ج 8، ص 146.</ref>
 
 
 
==پانویس ==
 
 
<references />
 
<references />
----
+
==منابع==
 
+
*"ابن فهد حلی"، عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، فقهای نامدار شیعه.
'''پیوندها'''
+
*"ابن فهد حلی"، [http://lib.eshia.ir/23022/4/1613/1613 دائرة المعارف بزرگ اسلامی]، ج ۴ ص ۱۶۱۳.
 
+
*"ابن فهد حلی"، [http://pajoohe.ir/__a-46347-1163-46399-1136-1137-47629.aspx سایت پژوهه].
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=64066&scope=95YYli2geUEsyjhIOD2Z3G2z9nEASK8K&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%81%D9%87%D8%AF&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگینامه]'''
+
{{سنجش کیفی
 
+
|سنجش=شده
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=36311&scope=95YYli2geUHiYvHbeUAqh03myXWt71d8&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%81%D9%87%D8%AF&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true زندگینامه (ترجمه)]'''
+
|شناسه= خوب
 
+
|عنوان بندی مناسب= خوب
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/78862/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AD%D8%B5%D9%8A%D9%86/preview کتاب التحصین]'''
+
|کفایت منابع و پی نوشت ها= متوسط
 
+
|رعایت سطح مخاطب عام= متوسط
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/37190/%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B9%D9%8A-%D9%88-%D9%86%D8%AC%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D9%8A-%D9%83%E2%80%8D%D8%AA%E2%80%8D%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C-%D8%B9%E2%80%8D%D9%84%E2%80%8D%D9%85%E2%80%8D%D9%8A%E2%80%8C%D8%8C-%D8%AF%D9%8A%E2%80%8D%D9%86%E2%80%8D%D9%8A%E2%80%8C%D8%8C-%D8%A7%D8%AE%E2%80%8D%D9%84%D8%A7%D9%82%E2%80%8D%D9%8A%E2%80%8C%D8%8C-%D8%B9%E2%80%8D%D8%A8%E2%80%8D%D8%A7%D8%AF%D9%8A%E2%80%8C/ کتاب عدة الداعي ]'''
+
|رعایت ادبیات دانشنامه ای= خوب
 
+
|جامعیت= متوسط
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=39540&scope=95YYli2geUFufCjIMLFxFfHv43nuRs99&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%81%D9%87%D8%AF&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب المهذب البارع في شرح المختصر النافع]'''
+
|رعایت اختصار= خوب
 
+
|سیر منطقی= خوب
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=39539&scope=95YYli2geUFYEtW2MwvXVojyLpBenykM&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%81%D9%87%D8%AF&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب المقتصر من شرح المختصر]'''
+
|کیفیت پژوهش= متوسط
 
+
|رده=دارد
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=53597&scope=95YYli2geUF94WQAVshpJVc_wH8-sUC4&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%81%D9%87%D8%AF&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب آيين بندگي]'''
+
}}
 
+
[[رده:علمای قرن نهم]]
* '''[http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource.do?action=resource&id=38950&scope=95YYli2geUGEhf-Nc6PfqvHv43nuRs99&flowLastAction=view&from=search&query=%D9%81%D9%87%D8%AF&field=&collectionPID=0&lang=&count=20&execute=true کتاب الرسائل العشر]'''
+
[[رده:علماء شیعه]]
 
+
[[رده:فقیهان]]
----
+
[[رده:عارفان]]
 +
[[رده:محدثان]]
 +
[[رده:مدفونین در کربلا]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۳۰

«احمد بن فَهْد حلى» (۷۵۷-۸۴۱ ق) فقیه، محدث و عارف بزرگ امامیه در قرن نهم هجرى و از شاگردان فاضل مقداد‌ است. او در فقه و سیر و سلوک و زهد و تقوى و عبادت مقام والایى داشت. کتاب «عدة الداعی و نجاح الساعی» اثر مشهور او در دعا و آداب آن است.

ابن فهد.jpg
نام کامل احمد بن فَهْد حلى
زادروز ۷۵۷ هجری
زادگاه حلّه‌
وفات ۸۴۱ هجری
مدفن کربلا

Line.png

اساتید

على‌ بن‌ خازن‌ حائری‌، على‌ بن‌ یوسف‌ بن‌ عبدالجلیل‌ نیلى‌، ابن‌ متوّج‌ بحرانى‌، مقداد بن‌ عبدالله‌ سیوری، جمال‌الدین‌ ابن‌ اعرج‌ عمیدی‌، حسن بن محمد دیلمی،...

شاگردان

علی بن هلال جزائری، على بن عبدالعالى کرکى، عبدالسمیع بن فیاض حلى، سید محمد بن فلاح مشعشعى‌، على بن محمد بن طى عاملى، ابن‌ راشد قطیفى‌، محمد بن‌ محمد حولانى‌،...

آثار

عدة الداعی و نجاح الساعی، التحصین فی صفات العارفین، المهذب البارع فی شرح مختصر النافع، المقتصر فی شرح ارشاد الاذهان، الادعیة و الختوم، استخراج الحوادث، تاریخ الائمة، ترجمة الصلوة،...

زندگی‌نامه

ابوالعباس جمال‌الدین‌ احمد بن‌ محمد بن فَهْد اسدى حلى، در سال ۷۵۷ قمری متولد شد. زادگاه‌ وی‌ به‌ درستى‌ دانسته‌ نیست‌، اما همین‌ مقدار روشن‌ است‌ که‌ زمانى‌ در حلّه‌ اقامت‌ داشته‌ و در مدرسه زینبیه‌ به‌ تدریس‌ مشغول‌ بوده‌ است‌. همچنین‌ وی‌ بخشى‌ از عمر خود را در کربلا سپری‌ کرده‌ است‌.[۱]

ابن‌ فهد در مناظره و مباحثه، تبحر و توانایى کامل داشته و با برخى از پیروان فقه اهل سنت، در عصر حکومت میرزا اسبند ترکمان حاکم عراق مباحثاتى نمود، به ویژه در مورد مسئله امامت و رهبرى گفتگوهایى انجام داد و بر جمع کثیرى از علماء مذاهب اهل سنت غلبه یافت. میرزا تحت تاثیر آن جلسه قرار گرفت و مذهب خویش را تغییر داد و خطبه‌اى به نام امیرالمومنین علیه‌السلام و اولاد پاک و معصوم او انشاء نمود...».[۲]

از آن‌ رو که‌ ابن‌ فهد به‌ زهد و تقوی‌ شهره‌ بوده‌ و آثاری‌ نیز در اخلاق‌ و عرفان‌ نوشته‌، قاضی شوشتری‌ وی‌ را صوفى‌ و مرتاض‌ خوانده‌ است‌.[۳] ابن‌ فهد همگام با علوم ظاهری و ابعاد علمی، به تهذیب نفس پرداخت. او در پرتو «مراقبت» و «محاسبت» فروغی تابناک یافت و زندگی‌اش نمونه یک موحد والاتبار شد. علامه سید علی آقا قاضی طباطبایی درباره‌اش چنین فرموده است: سه نفر در طول تاریخ عارفان به مقام «تمکّن در توحید» (استقرار و ثبوت در توحید) رسیده‌اند: سید بن طاووس، احمد بن فهد حلی و سید بحرالعلوم.

احمد بن فهد حلی سرانجام در سال ۸۴۱ قمری در ۸۵ سالگى در کربلای معلى به رحمت ایزدى پیوست[۴] و در خانه‌‌اش که آن را براى زائران به عنوان منزل‌گاهى وقف کرده بود به خاک سپرده شد. قبر او اکنون در غرب خیابان باب القبله، داخل مسجدى قرار دارد که به نام او معروف است.[۵]

تحصیل و استادان

ابن فهد حلی نزد شاگردان‌ فخرالمحققین حلی و شهید اول به‌ تحصیل‌ فقه‌ و حدیث پرداخت‌.[۶] آقابزرگ‌ تهرانی[۷] بدون‌ ذکر دلیلى‌ او را از شاگردان‌ شهید اول‌ دانسته‌ است‌، اما این‌ مقدار روشن‌ است‌ که‌ وی‌ در ۸۲۴ق‌. در جزین‌ از على‌ بن‌ محمد بن‌ مکى‌، فرزند شهید اول‌، به‌ دریافت‌ اجازه‌ نایل‌ شده‌ است‌.[۸] از استادان‌ وی‌ مى‌توان‌ علمای زیر را نام‌ برد:

شاگردان

ابن فهد حلی شاگردان متعددى را در مکتب تربیتى خویش پرورانده است، از جمله:

  • شیخ على بن هلال جزائرى
  • شیخ عزالدین حسن بن احمد بن یوسف، فقیه بزرگوار معروف به ابن العشرة الکروانى العاملى
  • شیخ على بن عبدالعالى کرکى
  • شیخ عبدالسمیع بن فیاض اسدى حلى، صاحب کتاب «تحفة الطالبین فی اصول الدین»
  • سید محمد بن فلاح موسوى مشعشعى‌، از نیاکان سید خلف
  • شیخ ابوالقاسم على بن جمال الدین محمد بن طى عاملى (متوفى ۸۵۵ ق)، مؤلف کتاب «مسائل ابن طى»
  • ابن‌ راشد قطیفى‌
  • مفلح‌ بن‌ حسن‌ صیمری‌
  • محمد بن‌ محمد بن‌ حسن‌ حولانى‌.[۱۰]

آثار و تألیفات

بهترین معرف مقامات باطنى ابن فهد حلی، آثار و تألیفات باقى مانده از اوست که حکایت از مقامات باطنى و معنوى او مى‌نماید، از جمله:

  1. عدة الداعى و نجاح الساعى، در دعا و آداب و مسائل مربوط به آن.
  2. التحصین فی صفات العارفین من العزلة والخمول بالاسانید المتلقاة عن آل الرسول علیه‌السلام.
  3. المهذب البارع فی شرح المختصر النافع اثر محقق حلی.
  4. المقتصر فی شرح ارشاد الاذهان اثر علامه حلی.
  5. آداب الداعى.
  6. الادعیة و الختوم.
  7. استخراج الحوادث و بعض الوقایع المستقبله من کلام امیرالمومنین علیه‌السلام فیما انشاه فی صفین بعد شهادة عمار بن یاسر. در این کتاب برخى از اسرار علوم غریبه را از کلمات معجزه آمیز امام على علیه‌السلام که در صفین بعد از شهادت عمار فرموده، استخراج نموده است.
  8. اسرار الصلوة.
  9. تاریخ الائمة علیهم‌السلام.
  10. التحریر در فقه.
  11. ترجمة الصلوة، در بیان معانى و اقوال و افعال و فوائد نماز.
  12. تعیین ساعات اللیل و تشخیصها بمنازل القمر.
  13. جامع الدقائق و کاشف الحقائق.
  14. الدر النضید فی فقه الصلوة.
  15. المسائل الشامیات.
  16. مصباح المبتدى و هدایة المهتدى.
  17. کفایة المحتاج الى معرفة مسائل الحاج.
  18. الفصول‌ فى‌ دعوات‌ اعقاب‌ الفرائض‌.
  19. المقتصر من‌ شرح‌ المختصر.
  20. الموجز الحاوى.[۱۱]
  21. مجموعه‌ای‌ از رساله‌های‌ ابن‌ فهد تحت‌ عنوان‌ «الرسائل‌ العشر» شامل: ۱. جوابات‌ المسائل‌ البحرانیة؛ ۲. جوابات‌ المسائل‌ الشامیة الاولى‌؛ ۳. رسالة وجیزة فى‌ واجبات‌ الحج‌؛ ۴. غایة الایجاز لخائف‌ الاعواز؛ ۵. کفایة المحتاج‌ الى‌ مناسک‌ الحاج‌؛ ۶. اللمعة الجلیة فى‌ معرفة النیة؛ ۷. المحرّر فى‌ الفتوی‌؛ ۸. مصباح‌ المبتدی‌ و هدایة المقتدی‌؛ ۹. الموجز الحاوی‌ لتحریر الفتاوی‌؛ ۱۰. نبذة الباغى‌ فى‌ مالا بدَّ منه‌ من‌ آداب‌ الداعى‌. این‌ کتاب‌ مختصر عدة الداعى‌ است‌.

همچنین برخی آثار خطى‌ ابن‌ فهد عبارتند از:

  1. الادعیة و الختوم‌
  2. التواریخ‌ الشرعیة عن‌ الائمة المهدیة
  3. الخلل‌ فى‌ الصلاة
  4. جوابات‌ المسائل‌ الشامیة الثانیة
  5. تعیین‌ ساعات‌ اللیل‌ و تشخیصها بمنازل‌ القمر
  6. شرح‌ الارشاد
  7. فقه‌ الصلاة
  8. اللوامع‌
  9. نیات‌ العبادات‌ و صیغ‌ العقود و الابقاعات‌
  10. الهدایة.[۱۲]

در نظر عالمان

  • صاحب روضات الجنات در مورد او مى‌نویسد: «عالم عارف پر از اسرار، کاشف اسرار فضائل، جمال الدین ابوالعباس احمد بن شمس الدین محمد بن فهد اسدى حلى، در اثر شهرت و اعتبار، بى‌نیاز از توصیف و تعریف مى‌باشد. وى جامع معقول و منقول، فروع و اصول ظاهرى و باطنى و علم و عمل است... و پیش ما اجازه‌نامه‌اى موجود است که به خط فرزند شهید ثانى یا پسرش محمد است و مضمون آن چنین است: «احمد بن محمد بن فهد، ... یکى از رجال علم، خیر، صلاح و بذل و بخشش و جود مى‌باشد. او از من کسب اجازه نمود، پس به او در مورد تالیفات و روایات خویش اجازه دادم...».[۱۳]
  • میرزا حسین نوری درباره ابن فهد می‌نویسد: «صاحب مقامات عالی در میدان علم و عمل و دارنده خصال روحی و باطنی‌ای که در کمتر انسانی یافت می‌شود، جمال‌الدین احمد بن فهد حلی...».[۱۴]
  • محقق تستری درباره‌اش می گوید: «شیخ با افتخار جلیل، یگانه کامل، نیک بختی که روشنایی مسلمین و راهنمایی مؤمنین بود عالمی که پیشوای به وحدت رسیدگان و دلیر عرصه‌های مناظره با مخالفین و دشمنان بود. الگوی عابدان و نادره عارفان و زاهدان، پدر فضایل و نیکی‌ها، جمال‌الدین احمد بن محمد بن فهد حلی (قدس‌الله‌روحه)».[۱۵]

پانویس

  1. خوانساری‌، روضات، ۱/۷۱-۷۲.
  2. روضات الجنات، ج ۱، ص ۷۳.
  3. شوشتری، ۱/۵۷۹.
  4. ریحانة الادب، ج ۸، ص ۱۴۶.
  5. عتبات عالیات عراق، اصغر قائدان، نشر مشعر، تهران، ص ۱۵۱.
  6. شیخ حر عاملى‌، ۲/۲۱؛ خوانساری‌، ۱/۷۲.
  7. الذریعه، ۱۳/۱۰۸.
  8. افندی‌، ریاض العلما، ۱/۶۴.
  9. شوشتری‌، ۱/۵۷۹؛ ابن‌ ابى‌ جمهور، ۱/۸.
  10. شوشتری‌، ۱/۵۸۰؛ حرعاملى‌، ۱/۷۵؛ افندی‌، ۳/۱۲۱؛ خوانساری‌، ۱/۷۳، ۷/۱۶۹.
  11. ریحانة الادب، ج ۸، ص ۱۴۵ و ۱۴۶.
  12. آقا بزرگ‌، ۲۵/۱۶۴.
  13. خوانساری‌، روضات الجنات، ج۱، ص۷۲ - ۷۳.
  14. نوری، مستدرک الوسائل، ج۳، ص۴۳۴.
  15. اسدالله تستری، مقابس الانوار، ص۱۴.

منابع