بناء المقالة الفاطمیة فی نقض الرسالة العثمانیة (کتاب)
«بِناء المقالة الفاطمية فی نقض الرسالة العثمانية» تألیف سید احمد بن طاووس حلی (م، ۶۷۳ ق)، كتابی درباره اثبات شايستگى اميرالمؤمنين امام على (علیهالسلام) براى امر امامت است. این کتاب در واقع، در ردّ شبهات «الرسالة العثمانية» اثر جاحظ نوشته شده كه در آن به مذهب شیعه حمله کرده و مسلّمات و بدیهیات تاریخ اسلام را انکار نموده است.
 | |
| نویسنده | سید احمد بن طاووس |
| موضوع | اثبات امامت امام على علیهالسلام |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | ۱ |
| تحقيق | سيد على عدنانى |
|
| |
محتویات
مؤلف
جمالالدین ابوالفضائل سید احمد بن موسی بن طاووس حلی (م، ۶۷۳ ق)، مشهور به «فقیه» اهل بیت بود. وی پس از برادرش سید علی بن طاووس (م، ۶۶۴ ق)، مدتی منصب نقابت شیعیان را بر عهده داشت. علامه حلى و ابن داود حلی، از بارزترین شاگردان او هستند.
احمد ابن طاووس در علم فقه و رجال سرآمد علمای عصر خویش گشت و در زهد و تقوی و مراتب کمال در جامعه خود بی عدیل بود. او را اول کسی دانستهاند که اصطلاحات جدید را در تقسیم حدیث به اقسام چهارگانه یعنی حدیث صحیح، موثق، حسن و ضعیف ابداع نموده است.
برخی از آثار او عبارتند از: عین العبرة فی غبن العترة، حل الاشکال فی معرفة الرجال، الملاذ علماء الإمامیة، بشرى المحققین و بناء المقالة الفاطمیة فی نقض الرسالة العثمانیة.
معرفی کتاب
عمرو بن بحر جاحظ (متوفاى ۲۵۵ ق) متکلم و ادیب معتزلی، كتابى را به نام «الرسالة العثمانية»، در ردّ بر شيعه و ايراد و اشكال بر اصول اعتقادات آنها نوشته و بسيارى از اصول مسلّم و مورد قبول تمام فرقههای اسلامی را انكار كرده است. مهمترين هدف او در كتاب، شكستن مقام و منزلت مولاى متقيان اميرالمؤمنين (علیه السلام) در نظر خوانندگان است و به هر وسيله ممكن، قصد مخدوش كردن آن سيماى الهى را دارد. در كنار اين هدف، دائما سعى در توجيه كارهاى خلفاى سهگانه دارد و آنها را با اميرالمؤمنين(ع) مقايسه مىكند و با ادلّه سست مىخواهد افضليت آنها را اثبات كند؛ «يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ» (سوره صف، ۸).
اما «رساله عثمانیه» جاحظ نه تنها پسندیده عموم نگشت، بلکه بیدرنگ ردّیه هایی بسیار و پی درپی بر اثر او نوشته شد و حتی گروهی از غیر شیعیان و هم کیشان جاحظ نیز بر او ردّیه نوشتند. بلکه جاحظ نیز خود برخی آراء خویشتن را نقض نمود.
میتوان كتاب «بِناء المقالة الفاطمية فی نقض الرسالة العثمانية» را از بهترين ردّيهها بر رساله جاحظ شمرد كه از مؤلف گرانقدرى از سادات آل طاووس به يادگار مانده است. اين كتاب، دومين كتاب سید احمد بن طاووس در ردّ مخالفان است.
سید احمد بن طاووس (م ۶۷۳ق) از آن جهت کتاب «بناء المقالة الفاطمیه» را در ردّ «رساله عثمانیه» نوشته است که جاحظ در این رساله بسیاری از موضوعات مسلم تاریخی و اسلامی را رد کرده و یا از نظر دور داشته است. ابن طاووس در آغاز کتاب از آشنایی خود با «رساله عثمانیه» می گوید و اینکه نسخه ای از آن را فرزندش سید عبدالکریم بن طاووس برای وی آورده است.
محتوای کتاب
ابوالفضائل سید احمد بن طاووس با قلم شيواى خويش در سراسر كتاب «بناء المقالة الفاطمية فی نقض الرسالة العثمانية»، با ادله عقلى و نقلى فراوان، شبهات و القاءات جاحظ را پاسخ داده است.
گرچه جاحظ در كتاب خود، به هيچ اصلى پاىبند نيست و از هر راه ممكن، قصد مخدوش كردن چهره تشيع را دارد، اما ابن طاووس با حوصله فراوان به مطالب كتاب او جوابهاى محكم و قاطع و مستدلّ داده است. مؤلف، ادعاهای جاحظ را یک به یک نقل کرده، سپس آنها را با استناد به آیات قرآن، احادیث نبوی، کتب معتبر و قابل اعتماد به ویژه سخنان بزرگان اهل سنت رد کرده است.
همچنین نویسنده روایات مختلفی از رسول خدا صلی الله علیه وآله را که در فضیلت امیرالمؤمنین علیه السلام در کتب اهل سنت آمده است، نقل می کند؛ روایاتی نظیر «مَن سَبّ علیّا فقد سبّنی»، «... مَن فارقَک فقد فارقنی». وی به شأن نزول آیات قرآن نیز استناد می کند و آیاتی را که بر برتری امیر مؤمنان علی علیه السلام دلالت دارند می شمارد و در موارد بسیاری دروغ های جاحظ را آشکار می سازد.
منابع ابن طاووس در کتاب «بناء المقالة الفاطمية» را می توان کتابهای زیر برشمرد: الاستیعاب نوشته ابن عبدالبر اندلسی، الرد علی العثمانیه نوشته ابوجعفر اسکافی، السقیفه نوشته ابوبکر احمد جوهری، الشافی نوشته سید مرتضی، صحیح بخاری، سنن ترمذی، سنن نسائی، مسند احمد بن حنبل، ما نزل من القرآن فی علی علیه السلام نوشته ابوالفرج اصفهانی، فضائل الصحابه نوشته احمد بن حنبل، المجروحین نوشته ابوحاتم محمد بن حیان، اسباب النزول نوشته علی بن احمد واحدی نیشابوری و حلیة الاولیاء نوشته ابونعیم اصفهانی.
در پاورقى كتاب حاضر، تحقيق گستردهاى -توسط سيد على عدنانى- شامل نسخهبدلها، آدرس آیات و روايات، ترجمه و توضيح كلمات مشكل متن و شرح حال كسانى كه در متن نامى از آنها برده شده يا اشارهاى به آنها شده، صورت گرفته است. محقق در تحقیق کتاب، از سه نسخه خطی بهره برده است، از جمله نسخه خطی به خط ابن داوود حلی، شاگرد مصنف، که تاریخ کتابت ۶۶۵ ق. را دارد.
منابع
- نرم افزار نور الولایة، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- "ایستار شیعیان در حملات دشمنان (موقف الشیعة من هجمات الخصوم)" سيد عبدالعزيز طباطبائی، ترجمه سید محسن موسوی اصفهانی.
